Anne ya da babası ağır bir ameliyat geçiren, eşi kanser tedavisi gören veya çocuğu yoğun bakımda yatan bir çalışan için en acil soru, işini kaybetmeden ve maaşından olmadan yakınının yanında nasıl kalabileceğidir. “Refakat izni kaç gün, maaş kesilir mi, hangi rapor gerekiyor, işçilere de refakat izni verilir mi?” soruları bu nedenle her gün yeniden sorulur. Hasta yakınlarının bilgi alma, rıza, refakat ve şikâyet haklarının sınırları için hasta yakını hakları rehberimize bakabilirsiniz.
Türk hukukunda refakat izni çalışanın statüsüne göre çok farklı düzenlenmiştir. Devlet memurları için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 105. maddesinin son fıkrası ve buna dayanan Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik aylar süren aylıklı bir refakat izni öngörürken, İş Kanunu’na tabi işçiler için kanunda yalnızca engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisine yönelik on günlük ücretli izin bulunmaktadır. Bu rehberde memur refakat izninin şartlarını, refakat raporunda neler yazması gerektiğini, sürelerini, aylıksız izin imkânını, işçi ve sözleşmeli personelin haklarını ve hastanede refakatçi bulundurma hakkını anlatıyoruz. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- 657 s.K. m.105’in son fıkrası ve Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca memura, ana, baba, eş, çocuk veya kardeşinin ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâlinde, sağlık kurulu raporuyla belgelenmek şartıyla üç aya kadar aylıklı refakat izni verilir; gerekirse bu süre bir katına kadar uzatılır.
- Bakmakla yükümlü olunan ana, baba, eş ve çocuklarda ağır kaza veya uzun süren hastalık yeterlidir; bakmakla yükümlü olunmayan ana, baba, eş, çocuk ve kardeşlerde ise refakat edilmediği takdirde hayatlarının tehlikeye gireceğinin raporda belirtilmesi gerekir.
- Refakat raporunda refakati gerektiren tıbbi sebepler, hayati tehlike bulunup bulunmadığı, sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği, üç ayı geçmeyen refakat süresi ve varsa refakatçinin taşıması gereken özel nitelikler yer almalıdır; aynı kişi ve aynı vaka için toplam süre altı ayı geçemez.
- Refakat izni bittikten sonra memura 657 s.K. m.108 uyarınca istek üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir; refakat izni süresince memurun aylık ve özlük hakları korunur.
- İşçiye 4857 s.K. Ek m.2 uyarınca en az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, ebeveynlerden yalnızca birinin kullanması kaydıyla yılda on güne kadar ücretli izin verilir; hastanede refakatçi bulundurma hakkı ise Hasta Hakları Yönetmeliği m.40’a göre tabibin uygun görmesine bağlıdır.
Refakat izni nedir, kimlere verilir?
Refakat izni, çalışanın ağır hasta veya kaza geçirmiş bir yakınının yanında bulunabilmesi, bakım ve tedavi sürecine eşlik edebilmesi için işinden izinli sayılmasıdır. Kavramın hukuki çerçevesi çalışanın hangi mevzuata tabi olduğuna göre değişir. 657 sayılı Kanun’a tabi devlet memurları için ayrıntılı ve uzun süreli bir refakat izni rejimi varken, 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçiler için “refakat izni” adıyla genel bir izin öngörülmemiştir.
Refakat izni, çalışanın kendi hastalığı nedeniyle aldığı hastalık izninden (istirahat raporu) farklıdır. Hastalık izninde rapor çalışanın kendisi için düzenlenir; refakat izninde ise rapor hasta olan yakın için düzenlenir ve raporda o kişiye refakat edilmesinin gerekliliği gösterilir. Çalışanın kendi hastalığında rapor ve geçici iş göremezlik ödeneği konusunu istirahat raporu ve rapor parası rehberimizde anlattık.
Çalışanın statüsüne göre refakat ve bakım izinleri
| Çalışan | Hak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Devlet memuru | Ağır kaza veya uzun süren hastalıkta aylıklı refakat izni | 3 ay, gerekirse 3 ay daha (aynı vaka için toplam 6 ay) | 657 s.K. m.105 son fıkra; Yönetmelik m.10 |
| Devlet memuru | Refakat izni bitiminden sonra aylıksız izin | İstek üzerine 18 aya kadar | 657 s.K. m.108 |
| Devlet memuru | En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanmasında mazeret izni | Yılda toplu ya da bölümler hâlinde 10 güne kadar | 657 s.K. m.104 |
| Sözleşmeli personel (4/B) | En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanmasında ücretli mazeret izni | Yılda 10 güne kadar | Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar |
| İşçi (4857 s.K.) | En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde ücretli izin | Yılda toplu ya da bölümler hâlinde 10 güne kadar | 4857 s.K. Ek m.2 |
| İşçi (4857 s.K.) | Diğer yakınlara refakat için kanuni ücretli izin yok | Yıllık izin, ücretsiz izin veya toplu sözleşme | 4857 s.K.; iş ve toplu iş sözleşmeleri |
| Hastanede yatan hastanın yakını | Refakatçi bulundurma hakkı | Tabibin uygun görmesine bağlı | Hasta Hakları Yönetmeliği m.40 |
Memurlara refakat izni: 657 sayılı Kanun m.105
657 sayılı Kanun’un 105. maddesi memurların hastalık ve refakat izinlerini düzenler. Maddenin son fıkrasına dayanan ve 29 Ekim 2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 10. maddesi, refakat izninin şartlarını ayrıntılı biçimde gösterir.
Yönetmeliğe göre memura refakat izni verilebilmesi için iki gruptan birinde yer alan bir yakının ağır bir kaza geçirdiğinin veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunduğunun sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi zorunludur. Birinci grup, memurun bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş ve çocuklarıdır. İkinci grup ise memurun bakmakla yükümlü olmamakla birlikte refakat edilmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk ve kardeşleridir.
Bu ayrım uygulamada büyük önem taşır. “Bakmakla yükümlü olunan kişi” kavramı Yönetmeliğin 4. maddesiyle 5510 sayılı Kanun’un 3. maddesine bağlanmıştır; bu kavram esas olarak memurun eşini, belirli yaşlara kadar çocuklarını ve geçimi memur tarafından sağlanan ana ve babasını kapsar. Kendi emekli aylığı olan bir anne veya baba ile kardeşler kural olarak bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmaz. Bu yakınlar için refakat izni alınabilmesi, raporda sadece ağır hastalık veya kazanın değil, refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunduğunun da açıkça yazılmasına bağlıdır.
Memur refakat izninde yakınlık ve raporda aranan şart
| Yakın | Bakmakla yükümlü olunuyorsa | Bakmakla yükümlü olunmuyorsa |
|---|---|---|
| Eş | Ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık | Ayrıca refakat edilmezse hayati tehlike |
| Çocuk | Ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık | Ayrıca refakat edilmezse hayati tehlike |
| Anne veya baba | Ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık | Ayrıca refakat edilmezse hayati tehlike |
| Kardeş | Yönetmelikte bu grupta sayılmamıştır | Ağır kaza veya uzun süren hastalık ile refakat edilmezse hayati tehlike |
| Diğer akrabalar (dede, nine, amca, kayınpeder vb.) | Yönetmelik kapsamında değildir | Yönetmelik kapsamında değildir |
Refakat raporu: hangi raporda neler yazmalı?
Refakat izni tek hekim raporuyla verilemez; Yönetmeliğin 10. maddesi sağlık kurulu raporunu şart koşar. Raporun içeriği de aynı maddenin ikinci fıkrasında sayılmıştır. Refakat sebebiyle izin verilmesine esas olacak sağlık kurulu raporunda şu bilgilerin yer alması gerekir: refakati gerektiren tıbbi sebepler, refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunup bulunmadığı, sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği, üç ayı geçmeyecek şekilde refakat süresi ve varsa refakatçinin sahip olması gereken özel nitelikler.
Raporun hangi kurulda ve hangi içerikle düzenleneceği 19 Mayıs 2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği ile ayrıca netleştirilmiştir. Yönetmeliğin 29. maddesine göre refakat iznine esas sağlık kurulu raporları üç hekimli sağlık kurulunda düzenlenir. Raporda hastanın ICD tanı veya tanıları, genel sağlık durumu, refakati gerektiren tıbbi sebepler, refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunup bulunmadığı, birden fazla tanı varsa hangi tanıların hayati tehlike kapsamında değerlendirildiği, sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği ve varsa refakat edecek kişinin taşıması gereken özel nitelikler açıkça yazılır. Buna karşın raporda “refakat izni kullanması uygundur” veya “uygun değildir” şeklinde bir karara ya da refakat izni kullanacak kişinin isim ve kimlik bilgilerine yer verilmez; izni verip vermeme kararı kuruma aittir. Yönetmelik, refakat izninin aynı anda tek kişi tarafından kullanılmasının zorunlu olduğunu da tekrar vurgular.
Uygulamada refakat izni taleplerinin önemli bir kısmı, raporun bu unsurları içermemesi nedeniyle reddedilir. Hastane sağlık kurulundan alınan bir raporda yalnızca hastalığın adı yazıp refakat süresi belirtilmemişse, bakmakla yükümlü olunmayan bir yakın için hayati tehlike değerlendirmesi yapılmamışsa ya da raporun “refakat” amacıyla düzenlendiği anlaşılmıyorsa, kurum izni vermeyebilir. Bu nedenle rapor talep edilirken hastanenin sağlık kuruluna raporun memur refakat izni için isteneceği belirtilmeli ve Yönetmeliğin 10. maddesindeki unsurların eksiksiz yazılması istenmelidir.
Raporun hastanın tedavi gördüğü sağlık kuruluşunun sağlık kurulundan alınması, tıbbi bilgilerin doğruluğu bakımından en uygun yoldur. Rapor alındıktan sonra memurun kurumuna dilekçeyle birlikte sunulur ve izin, kurumun izin vermeye yetkili amiri tarafından verilir. Hastalık raporlarında olduğu gibi raporun gecikmeden kuruma ulaştırılması, izinsiz görevden ayrılma iddialarının önüne geçer.
Refakat raporunda bulunması gereken unsurlar (Yönetmelik m.10/2)
| Unsur | Neden önemli? |
|---|---|
| Refakati gerektiren tıbbi sebepler | Ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalığın varlığını gösterir |
| Refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunup bulunmadığı | Bakmakla yükümlü olunmayan yakınlar ve kardeşler için izin şartıdır |
| Sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği | Refakatin zorunluluğunu somutlaştırır |
| Üç ayı geçmeyecek şekilde refakat süresi | İznin süresi rapordaki süreye göre belirlenir |
| Varsa refakatçinin sahip olması gereken özel nitelikler | Belirli bir yakının refakatinin neden gerektiğini açıklayabilir |
| Sağlık kurulu imzaları | Tek hekim raporu refakat izni için yeterli değildir |
Refakat izni talebiniz rapor eksikliği, yakınlık derecesi veya süre gerekçesiyle reddedildiyse, kurum işleminin mevzuata uygunluğunu birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Refakat izni kaç gün? Süreler ve uzatma
Yönetmeliğin 10. maddesine göre sağlık kurulu raporunda gösterilecek refakat süresi üç ayı geçemez. Gerekli görülmesi hâlinde bu üç aylık süre aynı koşullarda bir katına kadar, yani üç ay daha uzatılabilir. Aynı kişi ve aynı vakaya dayalı olarak verilecek refakat izninin toplam süresi altı ayı geçemez. Uzatma için de aynı şartları taşıyan yeni bir sağlık kurulu raporu gerekir.
Yönetmelik iki önemli sınırlama daha getirir. Birincisi, aynı kişiyle ilgili olarak aynı dönemde birden fazla memur refakat izni kullanamaz. Örneğin hastanede yatan annelerine refakat etmek isteyen ve ikisi de memur olan iki kardeş aynı dönemde refakat izni alamaz; ancak biri izin süresini tamamladıktan sonra şartlar varsa diğerinin izin kullanması tartışılabilir. İkincisi, izin süresi içinde refakati gerektiren durumun ortadan kalkması hâlinde memur iznin bitmesini beklemeden göreve başlamak zorundadır. Hastanın taburcu olup bakım ihtiyacının sona ermesi veya vefatı bu kapsamdadır.
Refakat izni süresince memurun aylık ve özlük hakları korunur. İzin süresi bittiğinde veya refakati gerektiren durum sona erdiğinde göreve başlamayan memurlar, Yönetmeliğin 10. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca izinsiz ve özürsüz olarak görevlerini terk etmiş sayılır ve haklarında 657 sayılı Kanun ile özel kanunların ilgili hükümlerine göre işlem yapılır. Disiplin sürecinde savunma ve itiraz hakları için memur disiplin cezaları rehberimize bakabilirsiniz.
Memur refakat izninde süreler
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İlk refakat izni | Rapordaki süre kadar, en fazla 3 ay | Yönetmelik m.10/2 |
| Uzatma | Aynı koşullarda bir katına kadar (en fazla 3 ay daha) | Yönetmelik m.10/2 |
| Aynı kişi ve aynı vaka için toplam | En fazla 6 ay | Yönetmelik m.10/4 |
| Refakat izni sonrası aylıksız izin | İstek üzerine 18 aya kadar | 657 s.K. m.108 |
| Refakat gerekçesinin sona ermesi | İzin bitmesi beklenmeden göreve başlama zorunluluğu | Yönetmelik m.10/5 |
Refakat izni bittikten sonra: 18 ay aylıksız izin
Ağır hastalıkların tedavisi çoğu zaman altı aydan uzun sürer. 657 sayılı Kanun bu durumu da gözetmiştir. Kanunun 108. maddesine göre 105. maddenin son fıkrasında belirtilen hâllerde, bu maddede belirtilen sürelerin bitiminden itibaren memura istek üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir. Böylece memur, aylıklı refakat iznini tamamladıktan sonra memuriyetini kaybetmeden yakınının bakımını sürdürebilir. Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 29. maddesine göre refakat iznine esas rapor bir defada en fazla üç ay süreli düzenlenir, gerekirse üç ay daha uzatılabilir ve aynı kişiye aynı tanıda düzenlenen ücretli refakat izni raporlarının toplam süresi altı ayı geçemez; bu sürenin sonunda ücretsiz refakat izni için genel durum değerlendirmesi amaçlı durum bildirir sağlık kurulu raporu düzenlenir.
Aylıksız izin, aylıklı refakat izninden farklı sonuçlar doğurur. Bu sürede memura aylık ödenmez ve izin süresinin emeklilik, kıdem ve sosyal güvenlik bakımından nasıl değerlendirileceği ilgili mevzuata göre ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle aylıksız izne geçmeden önce kurumun insan kaynakları biriminden ve Sosyal Güvenlik Kurumundan yazılı bilgi alınması, sonradan hak kaybı yaşanmasını önler.
Refakat sürecinin uzadığı ve yakının kalıcı olarak bakıma muhtaç hâle geldiği durumlarda aile için başka destekler de gündeme gelir. Engelli sağlık kurulu raporunda “tam bağımlı” ibaresi bulunan bir yakının evde bakımını üstlenen kişiye, gelir şartı ve heyet değerlendirmesiyle evde bakım yardımı ödenebilir; ayrıntılar için evde bakım maaşı şartları ve raporun alınma usulü için engelli raporu nasıl alınır? rehberlerimize bakabilirsiniz.
Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için 10 gün izin
Çocuğu engelli veya kronik hastalığı olan çalışanlar için memur, sözleşmeli personel ve işçi statülerinin hepsinde benzer bir kısa süreli izin hakkı tanınmıştır. 657 sayılı Kanun’un 104. maddesine göre memurlara, en az yüzde yetmiş oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğunun hastalanması hâlinde, çocuğun evli olması durumunda eşinin de en az yüzde yetmiş oranında engelli olması kaydıyla, hastalık raporuna dayalı olarak ana veya babadan yalnızca biri tarafından kullanılmak üzere bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar mazeret izni verilir. Aynı hüküm Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a da eklenmiştir.
İşçiler için benzer hak 2015 yılında 6645 sayılı Kanunla İş Kanunu’na eklenen Ek 2. maddeyle tanınmıştır. Bu maddeye göre işçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden yalnızca biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir.
Bu iznin şartları dikkatle okunmalıdır. Çocuğun en az yüzde yetmiş engelli olması veya süreğen bir hastalığının bulunması gerekir; bu durum engelli sağlık kurulu raporu veya ÇÖZGER ile belgelenir. Çocuklarda yüzde yerine özel gereksinim düzeyi yazıldığından, yüzde yetmiş eşiğinin karşılığının “Çok ileri düzeyde ÖGV”, “Belirgin ÖGV” veya “Özel koşul gereksinimi var” olduğu dikkate alınmalıdır; bu karşılıklar için ÇÖZGER raporu rehberimize bakabilirsiniz. İzin, iznin kullanılacağı günlerde çocuğun hastalandığını veya tedavi gördüğünü gösteren hastalık raporuna dayanır ve anne ile babanın ikisi birden aynı hak için izin kullanamaz. Süreğen hastalık kavramı, tedavi ve rehabilitasyona rağmen giderilemeyen ve süreklilik gösteren hastalıkları ifade eder.
Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için 10 günlük iznin karşılaştırması
| Unsur | Memur (657 m.104) | İşçi (4857 Ek m.2) |
|---|---|---|
| Çocuğun durumu | En az %70 engelli veya süreğen hastalık | En az %70 engelli veya süreğen hastalık |
| İznin sebebi | Çocuğun hastalanması | Çocuğun tedavisi |
| Belge | Hastalık raporu | Hastalık raporu |
| Kim kullanır? | Ana veya babadan yalnızca biri | Çalışan ebeveynlerden yalnızca biri |
| Süre | Yılda toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar | Yılda toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar |
| Ücret | Mazeret izni; aylık korunur | Ücretli izin |
| Evli çocuk | Eşinin de en az %70 engelli olması kaydıyla | Kanunda ayrıca düzenlenmemiştir |
İşçiler refakat izni alabilir mi?
İş Kanunu’nda memurlardaki gibi genel bir refakat izni bulunmamaktadır. Kanunun Ek 2. maddesi işçiye evlenmesi, evlat edinmesi, ana veya babasının, eşinin, kardeşinin veya çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğum yapması hâlinde beş gün ücretli izin ve yukarıda anlatılan engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için on güne kadar ücretli izin tanır. Eşin, anne ve babanın veya kardeşin ağır hastalığı ya da ameliyatı nedeniyle refakat için ise kanunda ayrıca ücretli izin öngörülmemiştir.
Bu durumda işçinin başvurabileceği yollar sınırlıdır. İşçi, hak ettiği yıllık ücretli iznini bu dönemde kullanmayı talep edebilir; yıllık iznin kullanım zamanı işverenin iş organizasyonuyla birlikte belirlenir. İşverenle anlaşarak ücretsiz izin kullanılması da mümkündür; ücretsiz izin süresince iş sözleşmesi askıya alınır ve bu dönemde ücret ödenmez. Ücretsiz iznin sonuçları için iş sözleşmesinin askıya alınması ve ücretsiz izin rehberimize bakabilirsiniz. Ayrıca bireysel iş sözleşmesi, işyeri yönetmeliği veya toplu iş sözleşmesi kanundan daha geniş refakat izni tanıyabilir; özellikle kamu işyerlerindeki toplu iş sözleşmelerinde bu tür hükümlere sıkça rastlanır.
İşçinin, yakınına refakat etmek için işverenden izin almadan işe gelmemesi devamsızlık nedeniyle haklı fesih riskini doğurur. Bu nedenle izin talebinin yazılı yapılması, işverenin yanıtının da yazılı alınması gerekir. İşçinin kendi hastalığı nedeniyle raporlu olduğu dönemde iş sözleşmesinin feshi ise ayrı kurallara tabidir; bu konu için uzun süreli rapor nedeniyle fesih ve raporluyken devamsızlık gerekçesiyle işten çıkarılma yazılarımıza bakabilirsiniz.
İşçinin yakınına refakat için başvurabileceği yollar
| Yol | Ücret | Dayanak ve dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için izin | Ücretli, yılda 10 güne kadar | 4857 s.K. Ek m.2; hastalık raporu gerekir |
| Yıllık ücretli izin | Ücretli | 4857 s.K. m.53 vd.; kullanım zamanı işverenle belirlenir |
| Ücretsiz izin | Ücretsiz | İşverenle yazılı anlaşma; sözleşme askıda kalır |
| Toplu iş sözleşmesi veya işyeri yönetmeliği | Sözleşmeye göre | Kanundan geniş refakat izni tanınabilir |
| İzinsiz işe gelmemek | — | Devamsızlık nedeniyle fesih riski; kaçınılmalı |
Sözleşmeli personel ve diğer kamu görevlileri
657 sayılı Kanun’un 4/B maddesine göre çalışan sözleşmeli personelin izinleri, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar ve imzalanan hizmet sözleşmesiyle belirlenir. Bu esaslarda engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için on günlük ücretli mazeret izni açıkça düzenlenmiştir. Diğer yakınlar için refakat hakkının kapsamı ise esaslar ve sözleşme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshi veya yenilenmemesiyle ilgili uyuşmazlıklar için sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshi rehberimize bakabilirsiniz.
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli, uzman erbaşlar, akademik personel ve özel kanunlara tabi diğer kamu görevlilerinin refakat ve mazeret izinleri kendi personel kanunlarında düzenlenmiştir. Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için on günlük izin hükmü 926 sayılı TSK Personel Kanunu ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu gibi personel kanunlarına da işlenmiştir. Kamu işçileri ise İş Kanunu ve bağlı oldukları toplu iş sözleşmesine tabidir.
Refakat izni reddedilirse ne yapılır?
Memurun refakat izni talebinin reddedilmesi bir idari işlemdir. Ret gerekçesi çoğu zaman raporun sağlık kurulu raporu olmaması, raporda Yönetmeliğin 10. maddesindeki unsurların bulunmaması, yakının bakmakla yükümlü olunan kişi olmadığı hâlde hayati tehlike değerlendirmesinin yapılmaması, aynı kişi için başka bir memurun aynı dönemde izin kullanıyor olması veya altı aylık toplam sürenin dolmuş olmasıdır.
Ret gerekçesi rapordaki eksiklikse, en hızlı çözüm sağlık kurulundan Yönetmeliğe uygun, eksiksiz bir rapor alınarak talebin yenilenmesidir. Ret hukuka aykırı bir yoruma dayanıyorsa, örneğin raporda tüm unsurlar bulunduğu hâlde kurum takdir yetkisini kullanarak izin vermiyorsa, memurun önce kuruma yazılı başvuruyla gerekçeli cevap istemesi, sonuç alamazsa ret işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açması mümkündür. Yönetmelik şartları sağlandığında iznin verilmesi gerektiğinden, kurumun bu konudaki takdir yetkisinin sınırlı olduğu ileri sürülebilir. Dava süreci için idari işlemin iptali dava dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.
Refakatin zorunlu olduğu acil durumlarda iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Ancak bu süreçte memurun kurum izni olmadan görevini bırakmaması, izinsiz ve özürsüz görev terki nedeniyle disiplin yaptırımıyla karşılaşmamak için önemlidir.
Hastanede refakatçi bulundurma hakkı
Refakat izni çalışanın işinden izinli sayılmasıyla ilgilidir; hastanede fiilen refakatçi olarak kalma hakkı ise hasta hakları mevzuatında düzenlenmiştir. Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 40. maddesine göre muayene ve tedavi sırasında hastaya yardımcı olmak üzere, mevzuatın ve kurum imkânlarının elverdiği ve hastanın sağlık durumunun gerektirdiği ölçüde, tedaviden sorumlu tabibin uygun görmesine bağlı olarak refakatçi bulundurulması istenebilir. Bu hakkın nasıl ve ne zaman kullanılacağı sağlık kuruluşunun çalışma usul ve esaslarında ayrıca düzenlenir.
Refakatçi hakkı mutlak değildir. Yoğun bakım, izolasyon gerektiren enfeksiyonlar veya ameliyathane gibi alanlarda tıbbi gerekçelerle refakatçiye izin verilmeyebilir. Çocuklar, ileri yaştaki hastalar, engelliler ve kendi bakımını yapamayan hastalar için refakatçi talebi daha güçlü bir gerekçeye sahiptir. Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 37. maddesi sağlık kurum ve kuruluşlarının hastaların yanında ziyaretçi ve refakatçi gibi yakınlarının da can ve mal güvenliğini sağlamak için gerekli tedbirleri almasını zorunlu kılar. Refakatçi talebinin gerekçesiz reddedilmesi hâlinde hastanenin hasta hakları birimine başvurulabilir; bu süreç için hasta hakları kurulu başvurusu rehberimize bakabilirsiniz.
Refakatçinin hastanın tedavisine ilişkin kararlardaki rolü de sınırlıdır. Karar verme yeteneği olan erişkin hastanın tedaviyi kabul veya reddetme hakkı kendisine aittir; refakatçi bu kararı onun yerine veremez. Hastanın aydınlatılması, rıza ve tedaviyi reddetme konularında refakatçinin konumu için tedaviyi reddetme hakkı ve refakatçi rehberimize, sağlık hukukundaki tüm rehberler için Malpraktis ve Sağlık Hukuku Rehberleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Refakat izni sürecinde sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Tek hekim raporuyla refakat izni istemek | Talebin reddi | Hastanenin sağlık kurulundan rapor almak |
| Raporda refakat süresinin yazılmaması | İzin süresinin belirlenememesi ve ret | Üç ayı geçmeyen sürenin rapora yazılmasını istemek |
| Kardeş veya bağımsız geliri olan ebeveyn için hayati tehlike değerlendirmesini eksik bırakmak | Yönetmelik m.10/1-b şartının karşılanmaması | Raporda refakat edilmezse hayati tehlike bulunduğunun açıkça belirtilmesini sağlamak |
| İki memur kardeşin aynı dönemde izin istemesi | Birinin talebinin reddi | İzinleri farklı dönemlere planlamak |
| Refakat gerekçesi sona erdiği hâlde işe dönmemek | İzinsiz ve özürsüz görev terki | Durum sona erince derhal göreve başlamak |
| İşçinin izin almadan işe gelmemesi | Devamsızlık nedeniyle fesih | Yıllık veya ücretsiz izni yazılı olarak talep etmek |
| Engelli çocuk için 10 günlük izni iki ebeveynin birlikte kullanması | Kanuna aykırı kullanım | İzni ebeveynlerden yalnızca birinin kullanması |
| Aylıksız izne geçmeden sosyal güvenlik sonuçlarını sormamak | Emeklilik ve sağlık güvencesinde beklenmeyen etkiler | Kurumdan ve SGK’dan yazılı bilgi almak |
Sıkça Sorulan Sorular
Refakat izni kaç gün, kaç ay?
Memurlara 657 s.K. m.105’in son fıkrası ve Yönetmelik m.10 uyarınca sağlık kurulu raporunda gösterilen süre kadar, en fazla üç ay aylıklı refakat izni verilir. Gerekli görülürse süre aynı koşullarda üç ay daha uzatılır; aynı kişi ve aynı vaka için toplam süre altı ayı geçemez.
Refakat izninde maaş kesilir mi?
Hayır. Yönetmeliğin 10. maddesine göre refakat izni kullanılırken memurun aylık ve özlük hakları korunur. Refakat izni bittikten sonra kullanılan 18 aya kadar aylıksız izinde ise aylık ödenmez.
Kimler için refakat izni alınabilir?
Memurun bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş ve çocukları ağır kaza geçirmiş veya tedavisi uzun süren hastalığı varsa refakat izni alınabilir. Bakmakla yükümlü olunmayan ana, baba, eş, çocuk ve kardeşler için ayrıca refakat edilmediği takdirde hayatlarının tehlikeye gireceğinin raporda belirtilmesi gerekir.
Refakat izni için hangi rapor gerekir?
Üç hekimli sağlık kurulu raporu gerekir (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29); tek hekim raporu yeterli değildir. Raporda refakati gerektiren tıbbi sebepler, hayati tehlike bulunup bulunmadığı, sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği, üç ayı geçmeyen refakat süresi ve varsa refakatçinin özel nitelikleri yer almalıdır.
Kardeşim için refakat izni alabilir miyim?
Memursanız alabilirsiniz; ancak kardeş kural olarak bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmadığından, sağlık kurulu raporunda kardeşinizin ağır kaza veya uzun süren hastalığıyla birlikte refakat edilmediği takdirde hayatının tehlikeye gireceğinin belirtilmesi gerekir.
İki memur kardeş aynı anda annelerine refakat izni alabilir mi?
Hayır. Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrasına göre aynı kişiyle ilgili olarak aynı dönemde birden fazla memur refakat izni kullanamaz. İzinlerin farklı dönemlere planlanması gerekir.
Refakat izni bitti ama hastalık devam ediyor, ne yapabilirim?
657 s.K. m.108 uyarınca refakat izni sürelerinin bitiminden itibaren istek üzerine 18 aya kadar aylıksız izin kullanabilirsiniz. Aylıksız iznin emeklilik ve sosyal güvenlik sonuçları için kurumunuzdan ve SGK’dan bilgi almanız önerilir.
İşçilere refakat izni var mı?
İş Kanunu’nda genel bir refakat izni yoktur. Ek 2. madde yalnızca en az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde, ebeveynlerden birinin kullanması kaydıyla yılda 10 güne kadar ücretli izin tanır. Diğer yakınlar için yıllık izin, işverenle anlaşılarak ücretsiz izin veya toplu sözleşmedeki haklar kullanılabilir.
Engelli çocuğu olan memur kaç gün izin alır?
657 s.K. m.104 uyarınca en az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması hâlinde, hastalık raporuna dayalı olarak ana veya babadan yalnızca birinin kullanması kaydıyla yılda toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar mazeret izni verilir.
Refakat izni reddedilirse dava açılabilir mi?
Evet. Ret bir idari işlemdir ve tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret gerekçesi rapordaki eksiklikse, Yönetmeliğe uygun yeni bir sağlık kurulu raporuyla talebin yenilenmesi daha hızlı sonuç verebilir.
Hastanede refakatçi kalmak hak mı?
Hasta Hakları Yönetmeliği m.40’a göre refakatçi bulundurma, mevzuatın ve kurum imkânlarının elverdiği ve hastanın sağlık durumunun gerektirdiği ölçüde, tedaviden sorumlu tabibin uygun görmesine bağlıdır. Yoğun bakım gibi alanlarda tıbbi gerekçeyle refakatçiye izin verilmeyebilir.
Refakat izni süresince hasta iyileşirse ne olur?
Yönetmeliğin 10. maddesinin beşinci fıkrasına göre refakati gerektiren durum ortadan kalkarsa memur iznin bitmesini beklemeden göreve başlamak zorundadır. Başlamayan memur izinsiz ve özürsüz görev terk etmiş sayılır.
📘 İlgili Rehberler
- Malpraktis ve Sağlık Hukuku Rehberleri (Ana Rehber)
- İstirahat Raporu ve Rapor Parası
- Evde Bakım Maaşı Şartları 2026
- Engelli Raporu Nasıl Alınır?
- İş Sözleşmesinin Askıya Alınması ve Ücretsiz İzin
- Memur Disiplin Cezaları: Savunma, İtiraz ve İptal Davası
- Hasta Hakları Kurulu Başvurusu
- Tedaviyi Reddetme Hakkı ve Refakatçi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (m.104, 105, 108), Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 29.10.2011/28099, m.4, 7, 10), 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.2 (6645 s.K. ile eklenen), Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar, 5510 sayılı Kanun m.3, Sağlık Raporları Yönetmeliği (RG 19.05.2026/33258, m.29) ve Hasta Hakları Yönetmeliği (m.37, 40) hükümlerine dayanır. Kamu kurumlarının iç düzenlemeleri ve toplu iş sözleşmeleri daha geniş haklar tanıyabilir. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


