Nafaka Borcunda Tazyik Hapsine Üst Sınır Tartışması (12. Yargı Paketi)

Güncel durum: 12. Yargı Paketi çıktı, üst sınır gelmedi

Bu tartışmanın somut cevabı artık bellidir. Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kanun; İcra ve İflâs Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Türk Ceza Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Türk Medeni Kanunu, Noterlik Kanunu ve idari yargı mevzuatı dahil çok sayıda temel kanunda değişiklik yapmıştır. Ancak nafaka reformu bu paketten çıkarılmış ve ayrı bir düzenlemeye bırakılmıştır. Tazyik hapsine toplam üst sınır getirilmesi de yasalaşmamıştır.

Kanun’un İcra ve İflâs Kanunu’nda yaptığı değişiklikler ortaklığın giderilmesi satışları ve elektronik satış usulüne ilişkindir; İİK 344’teki nafaka tazyik hapsi rejimine dokunulmamıştır. Türk Medeni Kanunu’nda yapılan değişiklikler ise vesayet hukukuna ilişkin olup (m. 440 ve 444, elektronik satış portalı) nafakayı etkilememektedir.

Sonuç: İİK 344 hükümleri aynen yürürlüktedir. Aşağıda mevcut rejimin nasıl işlediğini, tartışmanın neden doğduğunu ve bugün hangi hukuki araçların kullanılabileceğini açıklıyoruz.

Mevcut rejim: İİK 344 nasıl işliyor?

İİK 344’e göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.

Tazyik hapsi bir ceza değildir

Bu ayrım hem hukuken hem pratikte belirleyicidir. Tazyik hapsi, geçmişteki bir ihlali cezalandırmak için değil, yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için öngörülmüş bir zorlama aracıdır. Bunun sonuçları şunlardır:

• Adli sicile bir mahkûmiyet olarak işlemez.
• Adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilemez.
• Koşullu salıverilme, denetimli serbestlik veya infaz indirimi uygulanmaz.
• Ödeme yapıldığı anda sona erer; hapsin devamı için bir “kalan ceza” kavramı yoktur.

Şikâyetin şartları

Şikâyet icra ceza mahkemesine yapılır. Kabul için nafakaya ilişkin bir karara dayalı takip bulunmalı, borçluya icra emri tebliğ edilmiş olmalı ve işleyen (cari) nafaka borcu ödenmemiş olmalıdır. Yalnızca geçmişe dönük birikmiş alacağa dayanan şikâyet reddedilir; Yargıtay uygulamasında birikmiş nafaka adi alacak hükmündedir ve ödenmemesi anılan maddedeki suçu oluşturmaz.

Borçlunun savunma imkânı

İİK 344’ün son cümlesi şunu öngörür: borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Bu bir takdir yetkisidir, otomatik durdurma değildir.

Tartışma neden doğdu? Karşılaştırmalı tablo

Üst sınır tartışmasının kaynağı, İİK 344’teki üç aylık sürenin her ihlal için ayrı ayrı uygulanabilmesidir. Nafaka her ay yeniden doğduğundan, ödenmeyen her dönem için yeni bir şikâyet hakkı doğar. Kanunda, bu şekilde verilecek tazyik hapislerinin toplamına ilişkin bir sınır bulunmamaktadır.

Türk hukukunda diğer zorlama hapsi türlerinde durum farklı

Karşılaştırma, tartışmanın niçin doğduğunu açıklar. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un 13. maddesine göre; tedbir kararına aykırı hareket eden kişi hakkında ilk aykırılıkta üç günden on güne kadar, aykırılığın her tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsine karar verilir. Ancak aynı fıkra açık bir tavan koyar: zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.

Yani kanun koyucu, başka bir zorlama hapsi türünde toplam üst sınır öngörmüşken, nafakada böyle bir sınır getirmemiştir. Tartışma tam olarak bu asimetriden beslenmektedir.

İki yönlü değerlendirme

Üst sınır lehine ileri sürülen görüş, ödeme gücü gerçekten bulunmayan borçlunun süresiz biçimde hapis riski altında kalmasının ölçülülük ilkesiyle bağdaşmadığı yönündedir. Karşı görüş ise, nafakanın çoğu zaman alacaklının tek geçim kaynağı olduğunu, tavan konulmasının kötüniyetli borçluya “belli bir süreyi yatarım, sonra ödemem” imkânı tanıyacağını ve çocuğun üstün yararını zedeleyeceğini vurgular.

Bu, hukuk politikasına ilişkin bir tercih meselesidir ve kanun koyucunun takdirindedir. Bu satırların yazıldığı tarihte yürürlükteki hukukta nafaka tazyik hapsi bakımından toplam bir üst sınır bulunmamaktadır.

Bugün ne yapılabilir?

Ödeme gücü gerçekten azalan borçlu için

1. Ödemeyi kesmeyin, azaltma davası açın. Doğru yol TMK 176/4’e dayanan nafakanın azaltılması davasıdır. Talebi terditli kurmak (öncelikle kaldırma, olmazsa azaltma) uygulamada daha güvenli sonuç verir.
2. Açtığınız davayı icra mahkemesine bildirin. İİK 344’ün son cümlesi uyarınca tazyik hapsinin dava sonuna bırakılmasını talep edin.
3. Gücünüz oranında kısmi ödeme yapın. Ödeme yapıldığında hapis sona erer; ayrıca iyi niyet göstergesi olarak her aşamada dikkate alınır.
4. Belgeleyin. Salt “param yok” beyanı yeterli görülmez. İşten çıkış bildirgesi, SGK hizmet dökümü, banka hesap hareketleri, varsa sağlık raporu gibi somut belgelerle ödeme acziyetini ortaya koymak gerekir.
5. İtiraz süresini kaçırmayın. Tazyik hapsi kararına karşı kanun yolu açıktır ve süre kısadır; tebliğden itibaren işleyen süre kaçırılırsa karar kesinleşir.

Nafaka alacaklısı için

1. Şikâyeti cari nafakaya dayandırın. Dilekçede, icra emrinin tebliğinden sonra doğmuş ve ödenmemiş en az bir aylık nafakayı açıkça gösterin.
2. Şikâyet süresini kaçırmayın. Her ödenmeyen dönem için ayrı şikâyet hakkı doğar; süre geçtiğinde o dönem için şikâyet hakkı düşer, ancak sonraki dönemler için hak saklı kalır.
3. Takip talebine “işleyecek nafakalar” ibaresini ekleyin. Aksi hâlde aynı dosyadan yalnızca o ana kadar birikmiş tutar tahsil edilir ve cari nafaka dayanağı zayıflar.
4. Diğer icra yollarını paralel yürütün. Nafaka alacağı haczedilmezlik kurallarının istisnasıdır; 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine göre gelir, aylık ve ödenekler nafaka borçları dışında haczedilemez.

Takvimi izleyin

Nafaka reformu ayrı bir düzenlemeye bırakılmıştır. Ayrıca Anayasa Mahkemesi’nin 4 Haziran 2026 tarihli, TMK 175/1’deki “süresiz olarak” ibaresine ilişkin iptal kararı nedeniyle yasama organının düzenleme yapması beklenmektedir; iptal hükmünün yürürlüğü gerekçeli kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay ertelenmiştir. Tazyik hapsi rejiminin bu düzenlemeler kapsamında yeniden ele alınıp alınmayacağı, kanun metinleriyle netleşecektir.