Kat karşılığı inşaatla arsadan gelen daireler boşanmada, arsanın niteliğine göre kişisel veya edinilmiş mal sayılır. Arsa eşlerden birinin evlilik öncesi malı ise veya miras ya da bağış yoluyla edinilmişse kişisel maldır (TMK m.220/2); kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel mal olduğundan (TMK m.220/4), bu arsa karşılığında alınan daireler de kural olarak kişisel maldır. Doktrinde de arsa kişisel mal ise mal rejimi sırasında yapılan sözleşmeden doğan bağımsız bölümlerin kişisel sayılacağı, çünkü bunların emek karşılığı olmadığı belirtilmektedir. Arsa evlilik içinde gelirle edinilmiş bir mal ise daireler de edinilmiş maldır (TMK m.219/2). Eşlerden biri müteahhitse, inşaatı yapması karşılığında payına düşen daireler emeğinin karşılığı olduğundan edinilmiş mal niteliğindedir (TMK m.219/2). Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, eser sözleşmesi (TBK m.470) ile taşınmaz satış vaadini birleştiren karma bir sözleşmedir ve taşınmaz mülkiyetinin devri borcunu doğurduğundan resmi şekle tabidir (TMK m.706, TBK m.237). Dairelerin evlilik içindeki kira gelirleri ise kişisel malların gelirleri olarak edinilmiş maldır (TMK m.219/2); eşler mal rejimi sözleşmesiyle aksini kararlaştırmış olabilir (TMK m.221). Diğer eş, kişisel malıyla dairelerin değerine katkıda bulunmuşsa değer artış payı (TMK m.227), edinilmiş mallardan katkı yapılmışsa denkleştirme (TMK m.230/3) gündeme gelir. Arsa üzerindeki ev aile konutu ise, malik eşin arsa payını müteahhide devretmesi diğer eşin açık rızası sorusunu doğurur (TMK m.194/1).
Güncel durum (23 Ekim 2026). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu 16.05.2025 tarihli, E.2024/1, K.2025/2 sayılı kararıyla, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde tapu kaydına güvenerek yükleniciden pay veya bağımsız bölüm edinen iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımının korunacağını kabul etmiştir. Bu karar, sözleşmenin feshinde arsa sahibinin hangi paylara ve bağımsız bölümlere geri dönebileceğini doğrudan etkiler.
Kat karşılığı alınan dairelerin mal rejimi tasfiyesindeki niteliğini doğrudan konu alan ve tam metni tarafımızca doğrulanmış numaralı bir Yargıtay kararına bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamamıştır; yazıdaki değerlendirmeler TMK m.219, 220, 221, 227 ve 230’un metnine, Prof. Dr. Şahin Akıncı’nın edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesine ilişkin makalesine ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi üyesi Emin Erol’un sunumuna dayanmaktadır. Bu yazı, yayımlandığı tarihte yürürlükte olan metinlere göre hazırlanmıştır.
Kat karşılığı dairelerin boşanmada kime ait olduğunu birlikte belirleyelim
Arsanın edinme tarihi ve sebebi, sözleşme tarihi, yüklenici payı, kira gelirleri ve katkılar üzerinden haklarınızı dosyanıza göre hesaplayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Kat karşılığı sözleşmesi nedir ve nasıl yapılır?
- Belirleyici olan arsanın niteliğidir
- Eşlerden biri müteahhitse
- Kira gelirleri ve satılan dairelerin bedeli
- Diğer eşin katkısı: değer artış payı ve denkleştirme
- Boşanma sırasında inşaat sürüyorsa
- Arsadaki ev aile konutu ise
- Dairelerin yakınlara devri ve mal kaçırma
- Dava, görev, zamanaşımı ve faiz
- Örnek hesap ve senaryolar
- Adım adım yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Kat karşılığı inşaatta bir eşin elinde birden fazla daire, bunların kira gelirleri ve bazen satış bedelleri bulunur. Boşanmada her birinin niteliği ayrı ayrı belirlenir. Aşağıdaki tablo temel kuralları özetler.
Tablo: Kat karşılığı alınan dairelere ilişkin kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenmeden önceki arsamdan gelen daireler paylaşılır mı? | Kural olarak hayır; kişisel malın yerine geçen değerdir | TMK m.220/2, 220/4 |
| Babamdan kalan arsadan gelen daireler | Miras kişisel maldır; daireler de kural olarak kişiseldir | TMK m.220/2, 220/4 |
| Arsayı evlilik içinde maaşımızla aldık | Daireler edinilmiş maldır; değerinin yarısı katılma alacağına esas olur | TMK m.219/2, m.236/1 |
| Eşim müteahhit; payına düşen daireler | Emeğinin karşılığıdır; edinilmiş mal | TMK m.219/2 |
| Dairelerin kira geliri paylaşılır mı? | Evlilik içindeki gelirler edinilmiş maldır; tasfiye anında mevcut olan kısım hesaba girer | TMK m.219/2, m.221 |
| Sözleşmenin şekli | Noterde düzenleme şeklinde resmi şekil | TMK m.706; TBK m.237 |
| Dava açıldığında daireler teslim edilmemişti | Sözleşmeden doğan bağımsız bölüm hakkı tasfiyeye girer | TMK m.225/2, m.228/1 |
| Diğer eş katkıda bulundu | Kişisel malla katkıda değer artış payı; edinilmiş malla katkıda denkleştirme | TMK m.227, m.230/3 |
| Aile konutu olan evin arsası müteahhide verildi | Arsa payı devri için diğer eşin açık rızası sorusu doğar | TMK m.194/1 |
| Hangi değer esas alınır? | Karar tarihine en yakın sürüm değeri | TMK m.232, m.235/1 |
Kat Karşılığı Sözleşmesi Nedir ve Nasıl Yapılır?
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde arsa sahibi, arsasının belirli paylarını yükleniciye devretmeyi; yüklenici ise bunun karşılığında binayı yapıp arsa sahibine belirli bağımsız bölümleri teslim etmeyi üstlenir. Yüklenicinin borcu bir eser meydana getirme borcudur; eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TBK m.470). Bu sözleşmede bedel para değil arsa payıdır; bu nedenle sözleşme aynı zamanda taşınmaz satış vaadi niteliği taşır.
Tablo: Kat karşılığı sözleşmesinin temel kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hukuki nitelik | Eser sözleşmesi ile taşınmaz satış vaadini birleştiren karma sözleşme | TBK m.470, m.237 |
| Şekil | Taşınmaz mülkiyetinin devri borcunu doğurduğundan resmi şekle tabidir; uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır | TMK m.706; TBK m.237; Noterlik K. m.60 |
| Tapuya şerh | Sözleşmenin tapuya şerhi, sonraki maliklere karşı ileri sürülebilmesini sağlar | TMK m.1009 |
| Yükleniciye pay devri | Genellikle iş ilerledikçe kademeli olarak yapılır | Sözleşme hükümleri |
| Üçüncü kişinin korunması | Tapuya güvenerek yükleniciden pay veya bağımsız bölüm edinen iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunur | İBBGK 16.05.2025, E.2024/1, K.2025/2 |
| Geç teslim | Yüklenicinin temerrüdü hâlinde kira kaybı gibi zararlar istenebilir | TBK m.112 vd. |
Sözleşmenin şekli boşanma bakımından da önemlidir. Adi yazılı bir protokolle yapılmış kat karşılığı anlaşması kural olarak geçersizdir; ancak edimlerin önemli ölçüde ifa edildiği hâllerde geçersizliğin ileri sürülmesi dürüstlük kuralına aykırı sayılabilmektedir. Mal rejimi tasfiyesinde ise önemli olan, mal rejiminin sona erdiği tarihte eşin malvarlığında hangi değerin bulunduğudur: arsa payı, sözleşmeden doğan bağımsız bölüm talep hakkı veya teslim edilmiş daire. Sözleşmenin kuruluşu, temerrüt ve fesih için arsa payı karşılığı kat yapım sözleşmesi rehberi, feshin sonuçları için kat karşılığı inşaat sözleşmesi fesih yazılarımıza bakabilirsiniz.
Belirleyici Olan Arsanın Niteliğidir
Kat karşılığı alınan daireler, arsa sahibi eş bakımından bir değer değişiminin sonucudur: Arsa payının bir kısmı yükleniciye geçer, karşılığında bağımsız bölümler gelir. Kanun, edinilmiş malların yerine geçen değerleri edinilmiş mal (TMK m.219/2), kişisel malların yerine geçen değerleri ise kişisel mal sayar (TMK m.220/4). Bu nedenle dairelerin niteliği, kural olarak arsanın niteliğini izler.
Tablo: Arsanın niteliğine göre dairelerin durumu
| Arsanın durumu | Dairelerin niteliği | Dayanak ve not |
|---|---|---|
| Evlenmeden önce eşlerden birine ait | Kişisel mal | TMK m.220/2, 220/4; sözleşmenin evlilik içinde yapılması sonucu değiştirmez |
| Evlilik sırasında mirasla veya bağışla gelen | Kişisel mal | TMK m.220/2, 220/4 |
| Evlilik içinde ve 01.01.2002’den sonra gelirle satın alınan | Edinilmiş mal | TMK m.219/2 |
| Sözleşme evlilikten önce yapılmış, daireler evlilikte teslim edilmiş | Kişisel mal | Bağımsız bölüm alacağı sözleşmeyle doğmuştur |
| 01.01.2002’den önce evlilik içinde alınan arsa | Mal ayrılığı dönemi | Diğer eş katkısını ispatlarsa katkı payı; 4722 s.K. m.10 |
| Eşler adına paylı arsa | Her eşin payına düşen daireler kendi niteliğiyle değerlendirilir | TMK m.219, m.220 |
Doktrinde bu konu açıkça ele alınmıştır. Prof. Dr. Şahin Akıncı’nın edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesine ilişkin makalesinde, arsa payı karşılığı kat yapımında bağımsız bölüm alacağının sözleşmenin yapıldığı anda doğduğu ve bu nedenle sözleşme tarihinin belirleyici olduğu; sözleşme mal rejiminden önce yapılmışsa bağımsız bölüm alacağının kişisel mal olacağı; arsa kişisel mal ise mal rejimi sırasında yapılan sözleşmeden doğan bölümlerin de emek karşılığı olmadığı için kişisel mal sayılacağı, arsa edinilmiş mal ise bölümlerin de edinilmiş mal olacağı belirtilmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi üyesi Emin Erol’un mal rejimi tasfiyesine ilişkin sunumunda da arsa kişisel mal ise kat karşılığı inşaat sözleşmesiyle elde edilen bölümlerin kişisel mal olduğu ifade edilmiştir.
Kişisel mal savunmasının ispatı ise savunmayı yapan eşe düşer: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispat etmekle yükümlüdür ve bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/1, 222/3). Arsanın tapu kaydı, intikal belgesi veya evlilik öncesi satış senedi bu ispatın temel belgeleridir. Miras kalan arsada mirasçıların sözleşmeyi nasıl imzalayacağını miras kalan arsada kat karşılığı inşaat sözleşmesi, kentsel dönüşümdeki benzer kuralları kentsel dönüşümde gelen yeni daire yazılarımızda anlattık.
Eşlerden Biri Müteahhitse
Kat karşılığı inşaatta eşlerden biri arsa sahibi değil yüklenici olabilir. Bu durumda yüklenici eşin payına düşen daireler, onun inşaatı yapma emeğinin karşılığıdır. Eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler edinilmiş maldır (TMK m.219/2). Doktrinde de yüklenicinin kendi emeğiyle kazandığı bölümlerin edinilmiş mal olduğu belirtilmektedir.
Tablo: Yüklenici eş bakımından değerlendirme
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Yüklenici eş kendi adına çalışıyor; payına düşen satılmamış daireler | Edinilmiş mal; karara en yakın değerle hesaba girer | TMK m.219/2, m.235/1 |
| Yüklenici eş daireleri evlilik içinde sattı, bedel mevcut | Satış bedeli edinilmiş malın yerine geçen değerdir | TMK m.219/2 |
| Yüklenici eşin inşaat için aldığı krediler | Edinilmiş mallara ilişkin borç olarak düşülür | TMK m.230/2, m.231 |
| İnşaat bir şirket aracılığıyla yapılıyor | Daireler şirketindir; tasfiyeye eşin şirket payı girer | TMK m.219, m.228 |
| Dava tarihinde yarım kalan inşaat | Dava tarihindeki aşamasıyla, karara en yakın değerle | TMK m.228/1, m.235/1 |
Yüklenici eşin inşaatı bir limited veya anonim şirket aracılığıyla yürüttüğü durumlarda, daireler şirketin malvarlığında yer aldığından doğrudan tasfiyeye girmez; tasfiyeye girecek olan eşin şirketteki payıdır ve bu payın değeri şirketin malvarlığı dikkate alınarak belirlenir. Şirket paylarının değerlemesini edinilmiş mallara katılmada şirket hisselerinin değerlemesi yazımızda anlattık.
Kira Gelirleri ve Satılan Dairelerin Bedeli
Kat karşılığı alınan dairelerin çoğu kiraya verilir veya satılır. Daireler kişisel mal olsa bile, bunlardan evlilik içinde elde edilen gelirlerin niteliği farklıdır. Kanun, kişisel malların gelirlerini açıkça edinilmiş mallar arasında sayar (TMK m.219/2). Doktrinde de faiz, kâr payı ve kira gibi gelirlerin edinilmiş mal olduğu, buna karşılık kat karşılığı alınan bağımsız bölümün bu anlamda bir “gelir” sayılmadığı belirtilmektedir.
Tablo: Dairelerden elde edilen değerlerin niteliği
| Değer | Niteliği | Dayanak |
|---|---|---|
| Kişisel dairenin evlilik içindeki kira geliri | Edinilmiş mal; tasfiye anında mevcut olan kısmı hesaba girer | TMK m.219/2 |
| Mal rejimi sözleşmesiyle kişisel kalacağı kararlaştırılan gelirler | Kişisel mal | TMK m.221 |
| Kişisel dairenin satış bedeli | Kişisel malın yerine geçen değer | TMK m.220/4 |
| Edinilmiş dairenin satış bedeli | Edinilmiş malın yerine geçen değer | TMK m.219/2 |
| Kira gelirleriyle alınan yeni taşınmaz | Edinilmiş mal | TMK m.219/2 |
| Geç teslim nedeniyle alınan tazminat | Asıl alacağı izler | Doktrin (Akıncı) |
Bu ayrımın pratik önemi büyüktür. Evlenmeden önceki bir arsadan gelen beş dairenin kendisi kişisel mal olarak kalabilir; ancak bu daireler yıllarca kiraya verilmiş ve kira gelirleriyle banka hesabında birikim yapılmış ya da yeni bir taşınmaz alınmışsa, bu birikim ve taşınmaz edinilmiş maldır ve diğer eş bunların değerinin yarısına katılır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara girmeyeceğini kararlaştırabilir (TMK m.221); böyle bir sözleşme yoksa kanuni kural uygulanır. Kira gelirlerinin mal paylaşımındaki yerini ayrı bir yazımızda daha ayrıntılı ele alacağız; genel hesap için boşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağı yazımıza bakabilirsiniz.
Diğer Eşin Katkısı: Değer Artış Payı ve Denkleştirme
Kat karşılığı inşaatta arsa sahibi eş çoğu zaman yalnızca arsa payı vermez; bazen fark bedeli öder, ruhsat ve proje giderlerini karşılar, iç donanımı kendisi yaptırır. Bu harcamaların kaynağı, diğer eşin talebini belirler.
Tablo: Katkının kaynağına göre talepler
| Katkı | Talep | Dayanak |
|---|---|---|
| Diğer eşin kişisel malıyla (miras, evlilik öncesi birikim) yapılan ödeme | Katkısı oranında değer artış payı | TMK m.227/1 |
| Malik eşin evlilik içindeki geliriyle kişisel daireye yapılan ödeme | Edinilmiş mallar kesimi lehine denkleştirme | TMK m.230/3 |
| Diğer eşin evlilik içindeki geliriyle yapılan ödeme | Kural olarak katılma alacağı hesabında değerlendirilir | TMK m.231, m.236 |
| Ev işi, çocuk bakımı, aile giderleri | Değer artış payı için ekonomik ve para ile ölçülebilir katkı aranır | Doktrin (Akıncı) |
| 01.01.2002’den önceki katkılar | İspatlanan katkı oranında katkı payı alacağı | 4722 s.K. m.10 |
Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu maldaki değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahiptir; değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (TMK m.227/1). Değer artış payında katkının ekonomik ve para ile ölçülebilir olması gerekir. Prof. Dr. Şahin Akıncı’nın makalesinde, ev işleri ve çocuk bakımının bu anlamda katkı sayılmadığı, aile birliği ve ortak çocuklar için yapılan harcamaların da geri istenemeyeceği yönündeki Yargıtay kararlarına yer verilmiştir. Aynı makalede, eşin taşınmazın iç inşaatında bizzat çalışmasının maddi katkı sayılmadığı yönünde bir Yargıtay 8. Hukuk Dairesi kararı (makalede 03.10.2013 tarihli ve 3141/14186 sayılı olarak aktarılan) anılmıştır; bu kararın tam metnine tarafımızca ulaşılamamıştır.
Malik eşin kendi evlilik içindeki gelirleriyle kişisel dairesine yaptığı katkıda ise kanun, değer artışı veya azalması varsa denkleştirmenin katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre hesaplanacağını öngörür (TMK m.230/3). Bu hesapların ayrıntılarını değer artış payı alacağı ve artık değer ve denkleştirme yazılarımızda anlattık.
Boşanma Sırasında İnşaat Sürüyorsa
Kat karşılığı inşaatlar birkaç yıl sürebilir; boşanma davası çoğu zaman arsa payları yükleniciye devredilmiş ama daireler henüz teslim edilmemişken açılır. Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2) ve mallar bu andaki durumlarına göre ayrılır (TMK m.228/1); değer ise karar tarihine en yakın tarihe göre belirlenir (TMK m.232, m.235/1; YHGK 01.07.2021, E.2020/8-458, K.2021/889).
Tablo: Dava tarihindeki aşamaya göre tasfiyeye giren değer
| Aşama | Tasfiyeye giren | Not |
|---|---|---|
| Sözleşme yapılmış, pay devri yapılmamış | Arsa ve sözleşmeden doğan bağımsız bölüm hakkı | Sözleşme şerhi önemlidir |
| Paylar yükleniciye devredilmiş, inşaat sürüyor | Kalan arsa payı ve bağımsız bölüm talep hakkı | Dava tarihindeki aşama esas alınır |
| Daireler teslim edilmiş | Arsa sahibine kalan bağımsız bölümler | Kat irtifakı veya kat mülkiyeti kaydı |
| Yüklenici temerrüde düştü, sözleşme feshedildi | Geri dönen arsa payları veya tazminat alacağı | İyiniyetli üçüncü kişiler korunur (İBBGK 2025/2) |
| Dava tarihinden sonra yapılan ek ödemeler | Ödeyen eşe aittir | TMK m.225/2 |
Sözleşmenin feshi hâlinde arsa sahibi, yükleniciye devrettiği payların iadesini isteyebilir; ancak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli, E.2024/1, K.2025/2 sayılı kararına göre tapuya güvenerek yükleniciden pay veya bağımsız bölüm edinen iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunur. Bu durumda arsa sahibi eşin malvarlığında arsa payı yerine bir tazminat alacağı bulunabilir; bu alacak da yerine geçtiği arsanın niteliğini izler. Yükleniciden daire alan üçüncü kişilerin konumunu müteahhitten daire alan üçüncü kişinin hakları yazımızda anlattık.
Arsadaki Ev Aile Konutu İse
Kat karşılığı inşaata verilen arsada çoğu zaman ailenin oturduğu eski bir ev bulunur. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Kat karşılığı sözleşmesi arsa paylarının yükleniciye devrini ve evin yıkılmasını içerdiğinden, aile konutu niteliği devam eden bir taşınmazda malik eşin bu sözleşmeyi tek başına yapması diğer eşin rızası sorusunu doğurur.
Tablo: Aile konutuna ilişkin Hukuk Genel Kurulu ilkeleri
| İlke | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Rıza açık olmalı | Aile konutuna ilişkin işlemlerde diğer eşin rızası açık olmalıdır | YHGK 28.11.2019, E.2019/2-318, K.2019/1238 |
| İspat yükü | Rızanın varlığını işlemi yapan taraf ispatlar | YHGK 2019/2-318 E., 2019/1238 K. |
| Şerhin niteliği | Aile konutu şerhi açıklayıcıdır; şerh olmasa da koruma uygulanır | YHGK 2019/2-318 E., 2019/1238 K.; TMK m.194/3 |
| Niteliğin sonradan kaybı | Konutun aile konutu niteliğini kaybetmesi, rızasız yapılmış geçersiz işlemi geçerli hâle getirmez | YHGK 2019/2-318 E., 2019/1238 K. |
Hukuk Genel Kurulunun 2019 tarihli kararı, eşin rızası olmadan kurulan ipoteğe dayalı cebri icra satışına ilişkindir ve oy çokluğuyla verilmiştir; kat karşılığı sözleşmesini doğrudan konu almaz. Kat karşılığı inşaat sözleşmesinde TMK m.194’ün uygulanmasını doğrudan konu alan ve tam metni tarafımızca doğrulanmış bir Yargıtay kararına bu yazıda yer verilmemiştir; bu nedenle buradaki değerlendirme kanun metnine ve aile konutuna ilişkin genel ilkelere dayanmaktadır. Uygulamada riskin önlenmesi için en güvenli yol, sözleşmenin noterde düzenlenmesi sırasında diğer eşin açık rızasının da alınmasıdır. Riskli yapı tespiti yapılmış binalarda ise 6306 sayılı Kanunun özel kuralları uygulanır; bu konuyu kentsel dönüşümde gelen yeni daire yazımızda anlattık. Aile konutu şerhi için aile konutu şerhi tapuya nasıl konulur yazımıza bakabilirsiniz.
Dairelerin Yakınlara Devri ve Mal Kaçırma
Boşanma öncesinde kat karşılığı alınan dairelerin bir yakına devredilmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Daireler kişisel mal ise bu devir kural olarak diğer eşin katılma alacağını etkilemez; çünkü kişisel mallar zaten paylaşıma girmez. Ancak daireler edinilmiş mal ise veya devredilen değer edinilmiş mallardan oluşuyorsa, eklenecek değerler kuralı uygulanır.
Tablo: Devir hâllerinde tasfiye
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Son bir yıl içinde rızanız dışında edinilmiş bir dairenin karşılıksız devri | Devredilen değer edinilmiş mallara eklenir | TMK m.229/1-1 |
| Katılma alacağını azaltma kastıyla devir | Devredilen değer edinilmiş mallara eklenir | TMK m.229/1-2 |
| Devralan üçüncü kişiye dava ihbar edilirse | Karar ona karşı da ileri sürülebilir | TMK m.229/2 |
| Borçlu eşin malvarlığı yetmezse | Yetmeyen miktarla sınırlı olarak üçüncü kişiden istenebilir | TMK m.241 |
| Kişisel dairenin devri | Katılma alacağını etkilemez; ancak kira gelirleriyle oluşan birikim ayrıca incelenir | TMK m.219/2, m.220 |
| Boşanma davası açıldıktan sonra devir | Mal rejimi sona erdiğinden mevcut mal gibi tasfiyeye girer | TMK m.225/2 |
Devir riski varsa boşanma davası sırasında geçici önlem (TMK m.169), tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m.199/1) veya ihtiyati tedbir (HMK m.389) istenebilir. Eklenecek değerlerin hesabını artık değer ve denkleştirme yazımızda anlattık.
Dava, Görev, Zamanaşımı ve Faiz
Kat karşılığı alınan dairelere ilişkin talepler mal rejiminin tasfiyesi davasında ileri sürülür. Mal rejiminin sona ermesi bu davanın görülebilirlik ön koşuludur; boşanma davası derdestse mal rejimi davasında bekletici mesele yapılır (Y2HD 19.09.2024, E.2023/6050, K.2024/6103).
Tablo: Mal rejimi davasının usulü
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.4 |
| Yetkili mahkeme | Boşanma veya iptal sebebiyle sona ermede, boşanma veya iptal davasına bakan mahkeme | TMK m.214 |
| Görülebilirlik | Boşanmanın kesinleşmesi beklenir | Y2HD 2023/6050 E., 2024/6103 K. |
| Zamanaşımı | Katılma alacağı on yıllık zamanaşımına tabidir | TBK m.146; YHGK 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520 |
| Faiz | Katılma ve değer artış payı alacağında tasfiyenin sona ermesinden | TMK m.239/3 |
| Deliller | Arsanın tapu geçmişi, noter sözleşmesi, paylaşım listesi, kira sözleşmeleri, banka kayıtları | HMK m.194/2 |
Mal paylaşımı davasının nasıl açılacağını mal rejimi tasfiyesi davası nasıl açılır, değer tarihini mal rejimi tasfiyesinde değerleme tarihi yazılarımızda anlattık.
Örnek Hesap ve Senaryolar
Aşağıdaki hesap ve senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların nasıl uygulandığını göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş örneklerdir. Gerçek dosyalarda değerler ve katkı oranları bilirkişi raporuyla belirlenir.
Tablo: Basitleştirilmiş örnek hesap (kişisel arsa, edinilmiş kira birikimi)
| Kalem | Veri | Sonuç |
|---|---|---|
| Arsa | Kadının babasından miras | Kişisel mal |
| Kat karşılığı alınan daireler | 4 daire, karara en yakın toplam değer 16.000.000 TL | Kişisel mal; paylaşıma girmez |
| Evlilik içinde elde edilen kira gelirleri | Dava tarihinde bankada 1.200.000 TL birikim | Edinilmiş mal (TMK m.219/2) |
| Kira gelirleriyle alınan araç | Karara en yakın değer 800.000 TL | Edinilmiş mal |
| Kadının artık değeri | 1.200.000 + 800.000 (borç yoksa) | 2.000.000 TL |
| Kocanın katılma alacağı | Artık değerin yarısı | 1.000.000 TL (kocanın kendi artık değeriyle takas edilir) |
Bu örnekte daireler kadının kişisel malı olarak kalır; koca dairelerin değerine değil, dairelerden evlilik içinde elde edilen ve dava tarihinde mevcut olan gelirlere katılır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara girmeyeceğini kararlaştırmış olsaydı, kira birikimi de kişisel mal olurdu (TMK m.221). Her eşin alacağı karşılıklı olarak takas edilir (TMK m.236/1).
Tablo: Basitleştirilmiş senaryolar
| Senaryo | Olası değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| 2010’da evlilik içinde maaşla alınan arsa 2018’de kat karşılığı verildi. | Daireler edinilmiş maldır; karara en yakın değerinin yarısı katılma alacağına esas olur. | TMK m.219/2, m.236/1 |
| Kocanızın evlilik öncesi arsasına yapılan binada siz kendi mirasınızdan fark bedeli ödediniz. | Katkınız oranında değer artış payı isteyebilirsiniz. | TMK m.227/1 |
| Eşiniz müteahhit; boşanma davası açıldığında payına düşen 3 daire satılmamıştı. | Emek karşılığı edinimdir; edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer. | TMK m.219/2 |
| Sözleşme evlenmeden bir ay önce yapılmış, daireler evlilikte teslim edilmiş. | Bağımsız bölüm alacağı evlilikten önce doğduğundan kişisel mal kabul edilebilir. | TMK m.220/2; doktrin |
| Eşiniz aile konutu olan evin arsasını sizin rızanız olmadan müteahhide verdi. | Aile konutu niteliği devam ediyorsa açık rıza sorusu doğar; rızanın ispatı işlemi yapana düşer. | TMK m.194/1; YHGK 2019/1238 K. |
| Müteahhit temerrüde düştü, sözleşme feshedildi; yükleniciden daire alan iyiniyetli kişiler var. | Bu kişilerin kazanımı korunur; arsa sahibi eşte tazminat alacağı kalabilir ve arsanın niteliğini izler. | İBBGK 2025/2 K.; TMK m.220/4 |
Bu örnekler, kat karşılığı dairelerde dairelerin kendisi ile onlardan elde edilen gelirlerin farklı kurallara tabi olduğunu ve arsanın kaynağının sonucu doğrudan belirlediğini göstermektedir.
Adım Adım Yol Haritası
- Arsanın tapu geçmişini çıkarın. Edinme tarihi ve sebebi (satış, miras, bağış) dairelerin niteliğini belirler.
- Sözleşmeyi ve paylaşım listesini edinin. Noter sözleşmesinin tarihi ve hangi bağımsız bölümlerin arsa sahibine kaldığı tespit edilmelidir.
- Kira ve satış kayıtlarını toplayın. Kira sözleşmeleri, banka hesap dökümleri ve satış senetleri gelirlerin nereye gittiğini gösterir.
- Katkıları belgeleyin. Fark bedeli, ruhsat ve donanım giderlerinin hangi eşin hangi malvarlığından ödendiğini dekontlarla gösterin.
- Dava tarihindeki aşamayı belirleyin. Pay devri yapılmış mı, daireler teslim edilmiş mi, sözleşme feshedilmiş mi?
- Doğru talepleri seçin. Katılma alacağı, değer artış payı, denkleştirme ve 2002 öncesi için katkı payını ayrı ayrı belirtin.
- Tedbir isteyin. Dairelerin devri riski varsa geçici önlem, tasarruf yetkisinin sınırlanması veya ihtiyati tedbir talep edin (TMK m.169, m.199; HMK m.389).
- Bilirkişi raporunu denetleyin. Kişisel ve edinilmiş değerlerin doğru ayrılıp ayrılmadığını ve değer tarihinin karara en yakın tarih olup olmadığını kontrol edin.
Sık Yapılan Hatalar
- Dairelerin evlilik içinde tapuya tescil edildiği için paylaşılacağını sanmak. Daireler arsanın niteliğini izler.
- Kira gelirlerini gözden kaçırmak. Kişisel dairelerin evlilik içindeki gelirleri edinilmiş maldır.
- Yüklenici eşin payını kişisel mal saymak. Emek karşılığı edinilen daireler edinilmiş maldır.
- Sözleşme tarihini önemsememek. Evlilikten önce yapılmış sözleşmeden doğan bağımsız bölüm alacağı kişisel mal olabilir.
- Ev işlerini değer artış payı için yeterli saymak. Ekonomik ve para ile ölçülebilir katkı aranır.
- Aile konutunun arsasını eşin rızası olmadan vermek. Sözleşme sonradan tartışmalı hâle gelebilir; noterde eşin açık rızası alınmalıdır.
- Kişisel mal savunmasını belgesiz bırakmak. İspat edilemezse edinilmiş mal karinesi uygulanır (TMK m.222/3).
- Adi yazılı protokolle kat karşılığı anlaşması yapmak. Resmi şekle uyulmayan sözleşme kural olarak geçersizdir.
Arsaya eşlerin kendisi ev yaptıysa: Kat karşılığı yerine evlilik içinde yapılan ev için Evlilikten Önceki Arsaya Evlilikte Ev Yapıldı: Değer Artış Payı mı, Katılma Alacağı mı? yazımıza bakın.
Dairelerin kira gelirleri: Kira, faiz ve temettü gelirlerinin tasfiyede nasıl hesaba girdiği için Kira Geliri, Faiz ve Temettü Boşanmada Paylaşılır mı? yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Kat karşılığı alınan daireler boşanmada paylaşılır mı?
Dairelerin paylaşılıp paylaşılmayacağı arsanın niteliğine bağlıdır. Arsa kişisel mal ise daireler de kişisel malın yerine geçen değer olarak kural olarak paylaşılmaz (TMK m.220/4). Arsa evlilik içinde edinilmiş bir mal ise daireler de edinilmiş maldır ve değerinin yarısı diğer eşin katılma alacağına esas olur (TMK m.219/2, m.236/1).
Evlenmeden önceki arsamdan gelen daireler paylaşılır mı?
Kural olarak hayır. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri kişisel maldır (TMK m.220/2) ve bunların yerine geçen değerler de kişiseldir (TMK m.220/4). Doktrinde de arsa kişisel mal ise mal rejimi sırasında yapılan sözleşmeden doğan bölümlerin emek karşılığı olmadığı için kişisel sayılacağı belirtilmektedir.
Mirasla gelen arsadan kat karşılığı alınan daireler kimin?
Miras yoluyla edinilen malvarlığı değerleri kişisel maldır (TMK m.220/2). Bu arsa karşılığında alınan daireler de kural olarak arsa sahibi eşin kişisel malıdır. Ancak dairelerin evlilik içindeki kira gelirleri edinilmiş maldır (TMK m.219/2).
Dairelerin kira gelirleri paylaşılır mı?
Evet, kural olarak. Kişisel malların gelirleri edinilmiş mallar arasında sayılır (TMK m.219/2). Tasfiyede mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan kira birikimi ve bu gelirlerle alınan mallar hesaba katılır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle bu gelirlerin kişisel kalacağını kararlaştırabilir (TMK m.221).
Eşim müteahhit; yaptığı binadan payına düşen daireler paylaşılır mı?
Evet. Eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler edinilmiş maldır (TMK m.219/2). Yüklenici eşin emeği karşılığında payına düşen ve dava tarihinde mevcut olan daireler veya bunların satış bedelleri tasfiyeye girer. İnşaat bir şirket aracılığıyla yapılıyorsa tasfiyeye eşin şirket payı girer.
Kat karşılığı sözleşmesinin şekli nedir?
Sözleşme taşınmaz mülkiyetinin devri borcunu doğurduğundan resmi şekle tabidir (TMK m.706, TBK m.237); uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır. Sözleşmenin tapuya şerhi, sonradan hak kazanan kişilere karşı da ileri sürülebilmesini sağlar (TMK m.1009).
Sözleşme evlenmeden önce yapıldı, daireler evlilikte teslim edildi; ne olur?
Doktrinde bağımsız bölüm alacağının sözleşmenin yapıldığı anda doğduğu ve sözleşme mal rejiminden önce yapılmışsa bu alacağın kişisel mal olacağı belirtilmektedir. Bu nedenle dairelerin teslimin evlilikte gerçekleşmesi, kural olarak onları edinilmiş mala dönüştürmez.
Evlilik öncesi arsaya ben de para ödedim; hakkım var mı?
Kendi kişisel malınızla (örneğin mirasınızla) katkıda bulunduysanız, katkınız oranında değer artış payı isteyebilirsiniz (TMK m.227/1). Katkının ekonomik ve para ile ölçülebilir olması gerekir. Evlilik içindeki gelirlerinizle yaptığınız ödemeler kural olarak katılma alacağı hesabında değerlendirilir.
Ev işleri ve çocuk bakımı değer artış payı sayılır mı?
Değer artış payında katkının ekonomik ve para ile ölçülebilir olması aranır. Prof. Dr. Şahin Akıncı’nın makalesinde aktarılan Yargıtay kararlarına göre ev işleri ve çocuk bakımı bu anlamda katkı sayılmamaktadır. Bu emeğin karşılığı, edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağıdır.
Boşanma davası açıldığında daireler teslim edilmemişti; ne paylaşılır?
Mal rejimi dava tarihinde sona erer (TMK m.225/2) ve mallar bu andaki durumlarına göre ayrılır (TMK m.228/1). Daireler teslim edilmemişse sözleşmeden doğan bağımsız bölüm talep hakkı, arsanın niteliğiyle birlikte tasfiyeye girer; değer karar tarihine en yakın tarihe göre belirlenir (TMK m.235/1).
Müteahhit işi bitirmedi, sözleşme feshedildi; ne olur?
Arsa sahibi, yükleniciye devrettiği payların iadesini isteyebilir. Ancak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli, E.2024/1, K.2025/2 sayılı kararına göre tapuya güvenerek yükleniciden pay veya bağımsız bölüm edinen iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunur. Arsa sahibi eşte kalan tazminat alacağı da arsanın niteliğini izler.
Aile konutunun arsasını eşim tek başına müteahhide verebilir mi?
Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Hukuk Genel Kurulu, rızanın açık olması gerektiğini ve rızanın ispatının işlemi yapan tarafa düştüğünü kabul etmiştir (YHGK 28.11.2019, E.2019/2-318, K.2019/1238). Kat karşılığı sözleşmesini doğrudan konu alan doğrulanmış bir karara bu yazıda yer verilmemiştir.
Aile konutu şerhi yoksa da koruma var mı?
Evet. Hukuk Genel Kurulu, aile konutu şerhinin açıklayıcı nitelikte olduğunu ve şerh bulunmasa da TMK m.194’teki korumanın uygulanacağını kabul etmiştir (YHGK 2019/2-318 E., 2019/1238 K.). Ancak üçüncü kişilere karşı ispat ve iyiniyet tartışmaları bakımından şerh konulması yararlıdır (TMK m.194/3).
Eşim kat karşılığı aldığı daireyi kardeşine devretti; ne yapabilirim?
Daire edinilmiş mal ise, son bir yıl içinde rızanız dışında yapılan karşılıksız kazandırma veya katılma alacağınızı azaltma kastıyla yapılan devir edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229/1). Borçlu eşin malvarlığı yetmezse bu değer, yetmeyen miktarla sınırlı olarak devralandan istenebilir (TMK m.241). Daire kişisel mal ise devir katılma alacağını kural olarak etkilemez.
2002’den önce evlendik; kat karşılığı daireler nasıl değerlendirilir?
01.01.2002’ye kadar yasal mal ayrılığı, sonrasında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (4722 s.K. m.10). 2002 öncesi edinilen arsada diğer eş katkısını ispatlarsa katkı payı alacağı; 2002 sonrası edinimler ve gelirler için katılma alacağı gündeme gelir.
Mal paylaşımı davası için süre var mı?
Katılma alacağı kanundan doğan bir alacak olarak on yıllık zamanaşımına tabidir; TMK m.178’deki bir yıllık süre uygulanmaz (YHGK 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520). Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Bu yazının kaynakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112, 146, 237, 470; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169, 194, 199, 214, 219, 220, 221, 222, 225, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 235, 236, 239, 241, 706, 1009; 4722 sayılı Kanun m.10; 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.60; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.194, 389; 4787 sayılı Kanun m.4; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli, E.2024/1, K.2025/2 sayılı kararı; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 28.11.2019 tarihli, E.2019/2-318, K.2019/1238; 17.04.2013 tarihli, E.2013/8-375, K.2013/520 ve 01.07.2021 tarihli, E.2020/8-458, K.2021/889 sayılı kararları; Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 19.09.2024 tarihli, E.2023/6050, K.2024/6103 sayılı kararı; Prof. Dr. Şahin Akıncı, “Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Tasfiyesinde Karşılaşılan Bazı Meseleler ve Çözüm Önerileri”, Cevdet Yavuz’a Armağan; Emin Erol (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi), “Mal Rejiminin Tasfiyesi” sunumu (Muğla Barosu yayını).
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Kentsel Dönüşümde Gelen Yeni Daire Boşanmada Paylaşılır mı?
- Arsa Payı Karşılığı Kat Yapım Sözleşmesi Rehberi
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Fesih
- Müteahhitten Daire Alan Üçüncü Kişinin Hakları
- Miras Kalan Arsada Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi
- Mal Rejiminde Kişisel Mallar (TMK 220)
- Değer Artış Payı Alacağı (TMK 227)
- Artık Değer ve Denkleştirme (TMK 229-236)
- Şirket Hisselerinin Değerlemesi
- Aile Konutu Şerhi Tapuya Nasıl Konulur?
Kat karşılığı dairelerde hakkınızı doğru belirleyin
Arsanın kaynağı, sözleşme tarihi, kira gelirleri, yüklenici payı ve katkılar birlikte değerlendirilmelidir. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppMal rejimi ve konut kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Kentsel dönüşüm dairesi · Kat karşılığı sözleşmesi · Kişisel mallar · Değer artış payı · Denkleştirme · Aile konutu şerhi