Kentsel dönüşümde yıkılan dairenin yerine gelen yeni daire boşanmada kendiliğinden paylaşılmaz; yeni dairenin niteliği, yıkılan eski dairenin niteliğini izler. Eşlerden birinin evlenmeden önce sahip olduğu veya miras yoluyla edindiği daire kişisel maldır ve kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel mal sayılır (TMK m.220/2, 220/4). Buna karşılık evlilik içinde edinilmiş bir dairenin yerine gelen yeni daire, edinilmiş malların yerine geçen değer olarak edinilmiş maldır (TMK m.219/2). Paylaşım tartışması çoğunlukla fark bedelinde çıkar: Kişisel bir dairenin dönüşümünde müteahhide veya idareye ödenen ek bedel evlilik içindeki gelirlerden karşılanmışsa, edinilmiş mallar kesimi lehine denkleştirme (TMK m.230/3); diğer eşin kişisel malından karşılanmışsa değer artış payı (TMK m.227) gündeme gelir. Kentsel dönüşüm süreci 6306 sayılı Kanuna tabidir: Riskli yapı yıkılınca kat mülkiyeti veya kat irtifakı terkin edilir ve taşınmaz malikleri adına payları oranında tescil edilir; yeniden yapım kararı 7471 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6/1). Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erdiğinden (TMK m.225/2), bu tarihte yeni bina henüz yapılmamış olsa bile, o andaki arsa payı ve sözleşmeden doğan bağımsız bölüm hakkı nitelikleriyle tasfiyeye girer; değer ise karar tarihine en yakın tarihe göre bulunur (TMK m.235/1).
Güncel durum (23 Ekim 2026). 6306 sayılı Kanunun 6. maddesi, 07.11.2023 tarihli ve 7471 sayılı Kanunla (RG 09.11.2023, sayı 32364) değiştirilmiş; yıkım sonrası uygulamaya ilişkin karar nisabı, eski metindeki üçte iki çoğunluktan hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuna indirilmiştir. Karara katılmayan malikin arsa payı, bildirimden itibaren on beş gün içinde teklif kabul edilmezse rayiç değerden az olmamak üzere satılabilmektedir.
Kentsel dönüşümle gelen yeni dairenin mal rejimi tasfiyesindeki niteliğini doğrudan konu alan ve tam metni tarafımızca doğrulanmış numaralı bir Yargıtay kararına bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamamıştır; yazıdaki değerlendirmeler TMK m.219, 220/4, 227 ve 230’un metnine, kat karşılığı inşaata ilişkin bir bölge adliye mahkemesi üyesinin sunumuna ve kredi ile alınan konutlara ilişkin Yargıtay kararlarına dayanmaktadır. Bu yazı, yayımlandığı tarihte yürürlükte olan metinlere göre hazırlanmıştır.
Kentsel dönüşümdeki dairenizin boşanmada nasıl değerlendirileceğini birlikte belirleyelim
Eski dairenin niteliği, fark bedelinin kaynağı, sözleşmeden doğan haklar ve değer tarihi üzerinden haklarınızı dosyanıza göre hesaplayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Kentsel dönüşüm süreci ve tapudaki değişim
- Yeni dairenin niteliği: eski daireye bakılır
- Fark bedeli, kredi ve ek ödemeler
- Boşanma davası hangi aşamada açıldı?
- Kira yardımı, müteahhitten alınan para ve ek daire
- Aile konutu, eşin rızası ve dönüşüm kararı
- Payın satılması veya üçüncü kişiye devri
- Dava, görev, zamanaşımı ve faiz
- Örnek hesap ve senaryolar
- Adım adım yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Kentsel dönüşüm, bir dairenin hukuki görünümünü yıllar içinde birkaç kez değiştirir: önce bağımsız bölüm, sonra arsa payı, sonra sözleşmeden doğan hak ve en son yeni bağımsız bölüm. Boşanmada her aşamanın ayrı sonuçları vardır. Aşağıdaki tablo temel kuralları özetler.
Tablo: Kentsel dönüşümle gelen dairenin boşanmada paylaşılmasına ilişkin kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Eski daire evlilikten önce benimdi; yeni daire paylaşılır mı? | Kural olarak hayır; kişisel malın yerine geçen değer kişisel maldır | TMK m.220/2, 220/4 |
| Eski daire evlilik içinde alınmıştı | Yeni daire edinilmiş malın yerine geçen değerdir; paylaşıma girer | TMK m.219/2 |
| Eski daire mirastı | Miras kişisel maldır; yeni daire de kural olarak kişiseldir | TMK m.220/2, 220/4 |
| Fark bedelini evlilik içinde maaşımızla ödedik | Edinilmiş mallar lehine denkleştirme; diğer eş bunun yarısına katılır | TMK m.230/3, m.236/1 |
| Fark bedelini eşim kendi mirasıyla ödedi | Eş, katkısı oranında değer artış payı isteyebilir | TMK m.227/1 |
| Dava açıldığında bina henüz yapılmamıştı | Arsa payı ve sözleşmeden doğan hak tasfiyeye girer | TMK m.225/2, m.228/1 |
| Hangi değer esas alınır? | Karar tarihine en yakın sürüm değeri | TMK m.232, m.235/1 |
| Dönüşüm kararı nasıl alınır? | Hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla | 6306 s.K. m.6/1 (7471 s.K.) |
| Kira yardımı paylaşılır mı? | Harcanmış yardımlar tasfiyede hesaba girmez; tasfiye mevcut değerler üzerinden yapılır | TMK m.228/1, m.231 |
| Eşim payını satarsa ne olur? | Katılma alacağını azaltma kastıyla devir hesaba eklenir | TMK m.229, m.241 |
Kentsel Dönüşüm Süreci ve Tapudaki Değişim
Afet riski altındaki yapıların dönüştürülmesi 6306 sayılı Kanuna tabidir. Süreç riskli yapı tespitiyle başlar; tespite malikler veya kanuni temsilcileri on beş gün içinde itiraz edebilir (6306 s.K. m.3). Tespit kesinleşince yapının tahliyesi ve yıktırılması için maliklere doksan günden fazla olmamak üzere süre verilir ve anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine kira yardımı yapılabilir (6306 s.K. m.5). Bina yıkıldıktan sonra yeniden yapım kararı hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6/1).
Tablo: Kentsel dönüşümde dairenin hukuki görünümünün değişimi
| Aşama | Tapudaki durum | Mal rejimi bakımından anlamı |
|---|---|---|
| Riskli yapı tespitinden önce | Kat mülkiyeti veya kat irtifakına tabi bağımsız bölüm | Daire, edinme tarihine ve kaynağına göre kişisel veya edinilmiş maldır |
| Riskli yapı tespiti | Tapuya riskli yapı belirtmesi işlenir | Niteliği değişmez |
| Yıkım | Kat mülkiyeti veya kat irtifakı resen terkin edilir; malikler adına payları oranında arsa olarak tescil edilir | Bağımsız bölümün yerini arsa payı alır |
| Kat karşılığı sözleşme | Arsa payının bir kısmı müteahhide geçer; malik yeni bağımsız bölüm talep hakkı kazanır | Sözleşmeden doğan hak eski dairenin yerine geçer |
| Yeni bina | Kat irtifakı kurulur; bağımsız bölüm malik adına tescil edilir | Yeni daire, yerine geçtiği eski dairenin niteliğini izler |
| Payın satılması | Karara katılmayan malikin payı satılır; haklar satış bedeli üzerinde devam eder | Satış bedeli, eski dairenin yerine geçen değerdir |
6306 sayılı Kanunun 6. maddesinin birinci fıkrasına göre sicildeki ayni ve şahsi haklar ile temlik hakkını kısıtlayan şerhler, yıkım sonrasında hisseler üzerinde devam eder; bu haklar tevhit, ifraz ve kat irtifakı gibi işlemlere engel olmaz. Bu kural mal rejimi bakımından önemli bir sonucu doğrular: Dairenin fiziksel olarak yok olması, onun hukuki değerinin de yok olduğu anlamına gelmez; değer önce arsa payına, sonra yeni bağımsız bölüme ya da satış bedeline dönüşerek devam eder. Kentsel dönüşüm sürecinin bütün aşamalarını kentsel dönüşüm rehberi, şerhlerin akıbetini ipotekli ve hacizli dairede kentsel dönüşüm yazılarımızda anlattık.
Yeni Dairenin Niteliği: Eski Daireye Bakılır
Edinilmiş mallara katılma rejiminde her mal ya kişisel mal ya da edinilmiş mal grubuna girer. Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir ve edinilmiş malların yerine geçen değerler de bu gruptadır (TMK m.219). Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri ile kişisel mallar yerine geçen değerler ise kişisel maldır (TMK m.220/2, 220/4). Kentsel dönüşümde yeni daire, kural olarak yıkılan eski dairenin yerine geçen değerdir; bu nedenle niteliğini eski daireden alır.
Tablo: Eski dairenin niteliğine göre yeni dairenin durumu
| Eski daire | Yeni dairenin niteliği | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenmeden önce eşlerden birine ait | Kişisel mal (yerine geçen değer) | TMK m.220/2, 220/4 |
| Evlilik sırasında mirasla veya bağışla edinilmiş | Kişisel mal (yerine geçen değer) | TMK m.220/2, 220/4 |
| Evlilik içinde ve 01.01.2002’den sonra gelirle satın alınmış | Edinilmiş mal (yerine geçen değer) | TMK m.219/2 |
| Kısmen evlilik öncesi birikim, kısmen evlilik içi gelirle alınmış | Aynı oranlarla karma nitelik; denkleştirme yapılır | TMK m.230/3 |
| 01.01.2002’den önce evlilik içinde alınmış | Mal ayrılığı dönemi; diğer eş katkısını ispatlarsa katkı payı | 4722 s.K. m.10 |
| Her iki eş adına paylı | Her eşin payı kendi niteliğiyle ayrı değerlendirilir | TMK m.219, m.220 |
Bir bölge adliye mahkemesi üyesinin mal rejimi tasfiyesine ilişkin sunumunda da arsa kişisel mal ise kat karşılığı inşaat sözleşmesiyle elde edilen bölümlerin de kişisel mal olduğu belirtilmiştir. Kentsel dönüşümde yeni bağımsız bölümün kat karşılığı sözleşmeyle elde edilmesi aynı mantıkla değerlendirilir: Malik, arsa payının bir kısmını müteahhide bırakıp karşılığında yeni bağımsız bölüm alır; bu işlem bir değer değişimidir ve yeni değer eski değerin yerine geçer.
Dönüşüm nedeniyle dairenin değerinde ortaya çıkan artış da kural olarak aynı gruba aittir. Kişisel bir dairenin yerine daha değerli bir yeni daire gelmesi, artışı kendiliğinden edinilmiş mala dönüştürmez; ancak bu artışa evlilik içindeki gelirlerle katkı yapılmışsa denkleştirme gündeme gelir. Kişisel malların genel çerçevesini mal rejiminde kişisel mallar, evlilik öncesi birikimlerin durumunu evlilik öncesi birikim boşanmada paylaşılır mı yazılarımızda anlattık.
Fark Bedeli, Kredi ve Ek Ödemeler
Kentsel dönüşümde malikler çoğu zaman daha büyük bir daire almak, ek oda veya kat almak ya da inşaat maliyetine katılmak için müteahhide veya idareye fark bedeli öder. Boşanmada en çok tartışılan konu bu ödemedir; çünkü kişisel bir malın değerine edinilmiş mallardan ya da diğer eşin malvarlığından katkı yapılmış olabilir.
Tablo: Fark bedelinin kaynağına göre talepler
| Fark bedelinin kaynağı | Talep | Dayanak |
|---|---|---|
| Malik eşin evlilik içindeki maaşı veya birikimi | Edinilmiş mallar kesimi lehine denkleştirme; sonuç artık değere ve katılma alacağına yansır | TMK m.230/3, m.231, m.236/1 |
| Malik eşin evlilik öncesi birikimi | Kişisel maldır; denkleştirme gerekmez | TMK m.220/2 |
| Diğer eşin kişisel malı (miras, evlilik öncesi birikim) | Katkı oranında değer artış payı | TMK m.227/1 |
| Diğer eşin evlilik içindeki geliri | Kural olarak katılma alacağı hesabında değerlendirilir | TMK m.231, m.236 |
| Kentsel dönüşüm kredisi | Dava tarihinde kalan borç oransal yöntemle güncel değerden düşülür | Y2HD 2023/531 E., 2024/892 K. |
| 01.01.2002 öncesi ödemeler | Ödemeye katkısını ispatlayan eş için katkı payı | 4722 s.K. m.10 |
Denkleştirmede kanun, bir eşin bir mal kesiminin diğer mal kesimine ait malvarlığı değerlerinin edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunması hâlinde, değer artışı veya azalması varsa denkleştirmenin katkı oranına göre ve bu malların tasfiye zamanındaki değerine göre hesaplanacağını öngörür (TMK m.230/3). Bir bölge adliye mahkemesi üyesinin sunumunda bu hesap şöyle örneklenmiştir: Katkı oranı, katkı tutarının malın katkı tarihindeki sürüm değerine bölünmesiyle bulunur; denkleştirme tutarı, bu oranın malın tasfiye tarihindeki değeriyle çarpılmasıyla elde edilir.
Diğer eşin kişisel malıyla yaptığı katkıda ise değer artış payı uygulanır: Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu maldaki değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahiptir; değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (TMK m.227/1). Fark bedeli kentsel dönüşüm kredisiyle ödenmiş ve dava tarihinde borç bitmemişse, kalan borcun güncel değerden nasıl düşüleceği konusunda Yargıtay’ın kredi ile alınan konutlar için benimsediği oransal yöntem yol göstericidir (Y2HD 15.02.2024, E.2023/531, K.2024/892). Bu hesapların ayrıntısını artık değer ve denkleştirme, değer artış payı ve krediyle alınan ev yazılarımızda anlattık.
Boşanma Davası Hangi Aşamada Açıldı?
Kentsel dönüşüm süreci birkaç yıl sürebildiğinden, boşanma davası çoğu zaman bina yıkılmış ama yeni daire henüz teslim edilmemişken açılır. Boşanmada mal rejimi davanın açıldığı tarihten geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2). Kişisel mallar ve edinilmiş mallar mal rejiminin sona erdiği andaki durumlarına göre ayrılır (TMK m.228/1). Mevcut edinilmiş mallar ise tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır ve malların sürüm değeri esas alınır (TMK m.232, m.235/1); Yargıtay karara en yakın tarihteki sürüm değerinin belirlenmesini ister (YHGK 01.07.2021, E.2020/8-458, K.2021/889).
Tablo: Dava tarihindeki aşamaya göre tasfiyeye giren değer
| Dava tarihindeki aşama | Tasfiyeye giren | Not |
|---|---|---|
| Bina yıkılmamış | Bağımsız bölüm | Riskli yapı belirtmesi değeri etkileyebilir |
| Bina yıkılmış, sözleşme yok | Arsa payı | Değer karara en yakın tarihe göre |
| Kat karşılığı sözleşme imzalanmış, inşaat sürüyor | Kalan arsa payı ve sözleşmeden doğan bağımsız bölüm hakkı | Yeni dairenin nitelik ve aşaması dava tarihine göre |
| Yeni daire teslim edilmiş | Yeni bağımsız bölüm | Kat irtifakı veya kat mülkiyeti kaydı |
| Pay satılmış | Satış bedeli veya bu bedelin yerine geçen değer | Bedel harcanmışsa TMK m.229 ayrıca incelenir |
Bu kuralın pratik sonucu şudur: Dava tarihinde yeni bina henüz yapılmamış olsa bile, edinilmiş nitelikteki eski dairenin yerine geçen arsa payı ve sözleşmeden doğan hak tasfiyeye girer. Dava tarihinden sonra yapılan fark ödemeleri ise mal rejimi sona erdikten sonra yapıldığından ödeyen eşe aittir; bu ödemelerle sağlanan ek değer diğer eşin katılma alacağına eklenmez. Değer tarihinin ayrıntıları için mal rejimi tasfiyesinde değerleme tarihi yazımıza bakabilirsiniz.
Kira Yardımı, Müteahhitten Alınan Para ve Ek Daire
Kentsel dönüşüm sürecinde malike yalnızca yeni daire değil, başka değerler de geçebilir: devletin kira yardımı, müteahhidin ödediği kira bedeli veya nakit fark, bazen ikinci bir bağımsız bölüm. Bu değerlerin niteliği de yerine geçtiği malın niteliğine ve tasfiye anında mevcut olup olmadığına bağlıdır.
Tablo: Dönüşüm sürecinde elde edilen değerler
| Değer | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Kira yardımı (devlet) | Malik, kiracı ve yapıda ikamet eden sınırlı ayni hak sahiplerine yapılabilir; harcanmış kısım tasfiyede hesaba girmez | 6306 s.K. m.5/1; TMK m.228/1 |
| Müteahhidin ödediği kira bedeli | Sözleşmeye bağlı bir edimdir; tasfiye anında mevcut kısmı yerine geçtiği malın niteliğini izler | TMK m.219/2, 220/4 |
| Müteahhitten alınan nakit fark | Eski dairenin değerinin bir kısmının yerine geçer | TMK m.219/2, 220/4 |
| Kat karşılığı alınan ikinci daire | Eski arsa payının yerine geçen değer olarak aynı niteliktedir | TMK m.219/2, 220/4 |
| Dönüşüm kredisi ve faiz desteği | Borç ilgili mal kesimine aittir; şüphede edinilmiş mallara ait sayılır | TMK m.230/2 |
Tasfiyede kural olarak mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan değerler hesaba katılır; evlilik sırasında ailenin barınma ihtiyacı için harcanan kira yardımları sonradan geri istenemez. Ancak bu paraların bir eş tarafından diğerinin katılma alacağını azaltmak kastıyla başka bir yere aktarıldığı ispatlanırsa, eklenecek değerler kuralı uygulanabilir (TMK m.229). Kira yardımı başvurusunun koşulları için kentsel dönüşümde kira yardımı başvurusu, bağımsız bölüm tahsisi ve şerefiye için kentsel dönüşümde hangi daireyi alacaksınız yazılarımıza bakabilirsiniz.
Aile Konutu, Eşin Rızası ve Dönüşüm Kararı
Kentsel dönüşüme giren daire çoğu zaman ailenin oturduğu evdir. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz eşlerden biri adına tapuda kayıtlı ise diğer eş tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini isteyebilir (TMK m.194/3). Kentsel dönüşüm ise kamu hukukuna ilişkin özel bir süreçtir ve kanun, karar için paydaşların salt çoğunluğunu yeterli saymıştır.
Tablo: Aile konutu koruması ile dönüşüm sürecinin ilişkisi
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Riskli yapı tespiti, tahliye ve yıkım | Kanundan doğan idari süreçtir; eşin rızasına bağlı değildir | 6306 s.K. m.3, m.5 |
| Salt çoğunlukla yeniden yapım kararı | Paydaşların hisseleri oranında salt çoğunluğuyla alınır | 6306 s.K. m.6/1 |
| Tapudaki aile konutu şerhi | Temliki kısıtlayan şerhler hisseler üzerinde devam eder ve dönüşüm işlemlerine engel olmaz | 6306 s.K. m.6/1; TMK m.194/3 |
| Malik eşin müteahhide arsa payı devri veya vekâletname vermesi | Aile konutuna ilişkin bir tasarruf olarak eşin rızası sorusu ayrıca değerlendirilir | TMK m.194/1 |
| Malik eşin payını üçüncü kişiye satması | Aile konutu niteliği sürüyorsa rıza aranabilir; katılma alacağını azaltma kastı varsa ayrıca TMK m.229 | TMK m.194/1, m.229 |
Bu iki rejimin kesiştiği noktada dikkatli olmak gerekir. Riskli yapı tespiti, yıkım ve salt çoğunluk kararı gibi kanundan doğan işlemler, aile konutu koruması ile durdurulamaz; aksi hâlde kanunun amacı olan can güvenliği engellenmiş olur. Buna karşılık malik eşin kendi iradesiyle yaptığı ve dönüşüm için zorunlu olmayan tasarruflar, örneğin payın bir yakına satılması, aile konutu koruması bakımından ayrıca incelenebilir. Kentsel dönüşüm sürecinde TMK m.194’ün uygulanmasını doğrudan konu alan ve tam metni tarafımızca doğrulanmış bir Yargıtay kararına bu yazıda yer verilmemiştir; bu değerlendirme kanun metinlerine dayanmaktadır.
Boşanma davası sürerken hâkim, eşlerin barınmasına ve mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri resen alır (TMK m.169); ayrıca belirli malvarlığı değerleri üzerinde tasarrufun ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir (TMK m.199/1) ve ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Aile konutu şerhinin nasıl konulacağını aile konutu şerhi tapuya nasıl konulur yazımızda anlattık.
Payın Satılması veya Üçüncü Kişiye Devri
Kentsel dönüşümde payın el değiştirmesi iki şekilde olur: Karara katılmayan malikin payı kanun gereği satılır ya da malik payını kendi iradesiyle devreder. Salt çoğunlukla karar alınmasından sonra katılmayan maliklere bildirim yapılır; bildirimden itibaren on beş gün içinde teklif kabul edilmezse arsa payları rayiç değerden az olmamak üzere satılabilir ve bu satışta anlaşan paydaşlara öncelik tanınır (6306 s.K. m.6).
Tablo: Payın el değiştirmesi hâlinde tasfiye
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Katılmayan malikin payının kanun gereği satılması | Satış bedeli eski dairenin yerine geçen değerdir | TMK m.219/2, 220/4 |
| Malikin payını rızası dışında bir yakına bedelsiz devretmesi (son bir yıl) | Devredilen değer edinilmiş mallara eklenir | TMK m.229/1-1 |
| Katılma alacağını azaltma kastıyla devir | Devredilen değer edinilmiş mallara eklenir | TMK m.229/1-2 |
| Borçlu eşin malvarlığı yetmezse | Yetmeyen miktarla sınırlı olarak üçüncü kişiden istenebilir | TMK m.241 |
| Boşanma davası açıldıktan sonra satış | Mal rejimi sona erdiğinden pay mevcut mal gibi tasfiyeye girer | TMK m.225/2 |
Payın kanun gereği satılması bir eşin tercihi olmadığından tek başına mal kaçırma sayılmaz; ancak satış bedelinin nereye harcandığı tasfiyede önem taşır. Karara katılmayan malikin payının satış sürecini kentsel dönüşümde karara katılmayan malikin payı, kat karşılığı sözleşmenin şartlarını arsa payı karşılığı kat yapım sözleşmesi rehberi yazılarımızda anlattık.
Dava, Görev, Zamanaşımı ve Faiz
Kentsel dönüşümle gelen daireye ilişkin talepler mal rejiminin tasfiyesi davasında ileri sürülür. Mal rejiminin sona ermesi bu davanın görülebilirlik ön koşuludur; boşanma davası derdestse mal rejimi davasında bekletici mesele yapılır (Y2HD 19.09.2024, E.2023/6050, K.2024/6103).
Tablo: Mal rejimi davasının usulü
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.4 |
| Yetkili mahkeme | Boşanma veya iptal sebebiyle sona ermede, boşanma veya iptal davasına bakan mahkeme | TMK m.214 |
| Görülebilirlik | Boşanmanın kesinleşmesi beklenir | Y2HD 2023/6050 E., 2024/6103 K. |
| Zamanaşımı | Katılma alacağı on yıllık zamanaşımına tabidir | TBK m.146; YHGK 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520 |
| Faiz | Katılma ve değer artış payı alacağında tasfiyenin sona ermesinden | TMK m.239/3 |
| Deliller | Tapu kayıtları, riskli yapı tespiti, karar tutanağı, kat karşılığı sözleşmesi, fark ödemesi dekontları | HMK m.194/2 |
Mal paylaşımı davasının nasıl açılacağını mal rejimi tasfiyesi davası nasıl açılır, katılma alacağının genel hesabını boşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağı yazılarımızda bulabilirsiniz.
Örnek Hesap ve Senaryolar
Aşağıdaki hesap ve senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların nasıl uygulandığını göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş örneklerdir. Gerçek dosyalarda katkı oranı, değer tarihi ve kalan borçlar bilirkişi raporunda ayrıca gösterilir.
Tablo: Basitleştirilmiş örnek hesap (kişisel daire, evlilik içinde fark bedeli)
| Kalem | Veri | Sonuç |
|---|---|---|
| Eski daire | Kocanın babasından miras; kişisel mal | Yeni daire kural olarak kişisel mal |
| Fark bedeli | 2021’de kocanın maaş birikiminden 400.000 TL | Edinilmiş mallardan kişisel mala katkı |
| Katkı tarihindeki değer | Fark bedeliyle alınan yeni dairenin o tarihteki değeri 2.000.000 TL | Katkı oranı %20 |
| Karara en yakın sürüm değeri | 6.000.000 TL | Denkleştirme: 6.000.000 × %20 = 1.200.000 TL |
| Kocanın artık değerine eklenen | 1.200.000 TL (başka edinilmiş mal ve borç yoksa) | Kadının katılma alacağı 600.000 TL |
Bu örnekte yeni dairenin kendisi kocanın kişisel malı olarak kalır; kadın konutun mülkiyetini değil, edinilmiş mallardan yapılan katkının güncel karşılığının yarısını alır (TMK m.230/3, m.236/1). Fark bedeli kadının kendi mirasından ödenmiş olsaydı, kadın katkısı oranında değer artış payı isteyebilirdi (TMK m.227/1). Kendi rakamlarınızla yaklaşık bir hesap için katılma alacağı yazımızdaki örneklere bakabilirsiniz.
Tablo: Basitleştirilmiş senaryolar
| Senaryo | Olası değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşinizin evlenmeden önceki dairesi dönüşüme girdi; fark bedeli ödenmedi. | Yeni daire kişisel mal olarak kalır; paylaşıma girmez. | TMK m.220/2, 220/4 |
| 2015’te evlilik içinde maaşla alınan daire dönüşüme girdi. | Yeni daire edinilmiş maldır; değerinin yarısı diğer eşin katılma alacağına esas olur. | TMK m.219/2, m.236/1 |
| Dava açıldığında bina yıkılmıştı, inşaat sürüyordu. | Arsa payı ve sözleşmeden doğan bağımsız bölüm hakkı tasfiyeye girer; değer karara en yakın tarihe göre bulunur. | TMK m.225/2, m.228/1, m.235/1 |
| Fark bedelinin bir kısmı dava açıldıktan sonra ödendi. | Dava sonrası ödemeler ödeyen eşe aittir. | TMK m.225/2 |
| Eşiniz dava öncesinde payını kardeşine bedelsiz devretti. | Katılma alacağını azaltma kastıyla devir hesaba eklenir; gerekirse devralandan istenebilir. | TMK m.229, m.241 |
| Eşiniz karara katılmadı ve payı kanun gereği satıldı. | Satış bedeli eski dairenin yerine geçen değer olarak aynı niteliktedir. | 6306 s.K. m.6; TMK m.219/2, 220/4 |
Bu örnekler, kentsel dönüşüm dairesinde sonucun büyük ölçüde eski dairenin kaynağına ve fark bedelinin kim tarafından, hangi dönemde ödendiğine bağlı olduğunu göstermektedir.
Adım Adım Yol Haritası
- Eski dairenin tapu geçmişini çıkarın. Edinme tarihi, edinme sebebi (satış, miras, bağış) ve bedelin kaynağı belirleyicidir.
- Dönüşüm belgelerini toplayın. Riskli yapı tespiti, karar tutanağı, kat karşılığı sözleşmesi ve bağımsız bölüm tahsis listesini edinin.
- Fark bedelinin kaynağını belgeleyin. Dekontlar, kredi sözleşmesi ve ödeme tarihleri hangi eşin hangi malvarlığından ödeme yapıldığını gösterir.
- Dava tarihindeki aşamayı tespit edin. Bina yıkılmış mı, sözleşme imzalanmış mı, daire teslim edilmiş mi?
- Doğru talebi seçin. Katılma alacağı, denkleştirme sonucu artık değer, değer artış payı ve 2002 öncesi için katkı payını ayrı ayrı belirtin.
- Tedbir isteyin. Pay devri veya müteahhide vekâletname riski varsa geçici önlem, tasarruf yetkisinin sınırlanması veya ihtiyati tedbir talep edin (TMK m.169, m.199; HMK m.389).
- Bilirkişi raporunu denetleyin. Katkı oranının katkı tarihindeki değere göre hesaplanıp hesaplanmadığını ve değer tarihinin karara en yakın tarih olup olmadığını kontrol edin.
- Dönüşüm sürelerini kaçırmayın. Boşanma süreci, 6306 sayılı Kanundaki kısa itiraz ve bildirim sürelerini durdurmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Yeni dairenin evlilik içinde tapuya tescil edildiği için paylaşılacağını sanmak. Yeni daire eski dairenin niteliğini izler.
- Fark bedelini görmezden gelmek. Kişisel bir daireye evlilik içinde yapılan katkı denkleştirmeye konu olur.
- Katkı oranını yanlış hesaplamak. Oran, katkı tarihindeki değere göre bulunur ve güncel değere uygulanır.
- Dava sonrası ödemeleri edinilmiş mal saymak. Mal rejimi dava tarihinde sona erer.
- Arsa payını tasfiye dışı bırakmak. Bina yıkılmış olsa da arsa payı ve sözleşmeden doğan hak değeri devam eder.
- Aile konutu korumasıyla dönüşümü durdurmaya çalışmak. Kanundan doğan dönüşüm işlemleri bu yolla engellenemez.
- Dönüşüm sürelerini boşanma nedeniyle ihmal etmek. Karara katılmayan malikin payı on beş günlük süreden sonra satılabilir.
- Kişisel mal savunmasını belgesiz bırakmak. İspat edilemezse edinilmiş mal karinesi uygulanır (TMK m.222/3).
Kentsel dönüşüm dışındaki kat karşılığı: Arsanın niteliği, müteahhit eş ve kira gelirleri için Kat Karşılığı Verilen Arsadan Gelen Daireler Boşanmada Kimin? yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Kentsel dönüşümde gelen yeni daire boşanmada paylaşılır mı?
Yeni dairenin paylaşılıp paylaşılmayacağı eski dairenin niteliğine bağlıdır. Eski daire kişisel mal ise yeni daire de kişisel malın yerine geçen değer olarak kişisel maldır (TMK m.220/4). Eski daire evlilik içinde edinilmiş bir mal ise yeni daire de edinilmiş malların yerine geçen değer olarak paylaşıma girer (TMK m.219/2).
Evlenmeden önceki dairem dönüşüme girdi; eşim hak iddia edebilir mi?
Daire kural olarak kişisel malınız olarak kalır. Ancak fark bedeli evlilik içindeki gelirlerinizle ödendiyse denkleştirme yoluyla bu katkının güncel karşılığı artık değerinize eklenir ve eşiniz bunun yarısına katılır (TMK m.230/3, m.236/1). Fark bedelini eşiniz kendi kişisel malından ödediyse değer artış payı isteyebilir (TMK m.227/1).
Mirasla gelen dairenin yerine yeni daire geldi; paylaşılır mı?
Miras yoluyla edinilen malvarlığı değerleri kişisel maldır (TMK m.220/2). Kentsel dönüşümle bu dairenin yerine gelen yeni daire de kişisel malın yerine geçen değerdir (TMK m.220/4). Fark bedeli ödenmişse kaynağına göre denkleştirme veya değer artış payı ayrıca değerlendirilir.
Fark bedeli hesabı nasıl yapılır?
Bir mal kesiminin diğer mal kesimine ait malın edinilmesine katkısında denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre hesaplanır (TMK m.230/3). Uygulamada katkı oranı, katkı tutarının malın katkı tarihindeki değerine bölünmesiyle bulunur ve bu oran karara en yakın değere uygulanır.
Boşanma davası açıldığında bina yıkılmıştı; ne paylaşılır?
Mal rejimi dava tarihinde sona erer (TMK m.225/2) ve mallar bu andaki durumlarına göre ayrılır (TMK m.228/1). Bina yıkılmışsa arsa payı, kat karşılığı sözleşme imzalanmışsa sözleşmeden doğan bağımsız bölüm hakkı tasfiyeye girer; değer ise karar tarihine en yakın tarihe göre belirlenir (TMK m.235/1).
Dava açıldıktan sonra ödediğim fark bedeli paylaşılır mı?
Hayır. Mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden, bu tarihten sonra yapılan ödemeler ödeyen eşe aittir ve diğer eşin katılma alacağına eklenmez.
Kentsel dönüşüm kararı hangi çoğunlukla alınır?
7471 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra riskli yapılarda yeniden yapım kararı hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6/1). Değişiklikten önce üçte iki çoğunluk aranıyordu.
Eşim dönüşüm sözleşmesini benim rızam olmadan imzalayabilir mi?
Riskli yapı tespiti, yıkım ve salt çoğunluk kararı gibi kanundan doğan işlemler eşin rızasına bağlı değildir (6306 s.K. m.3, m.5, m.6). Ancak aile konutu olarak kullanılan dairede malik eşin dönüşüm için zorunlu olmayan tasarrufları, örneğin payın üçüncü kişiye satılması, TMK m.194/1 bakımından ayrıca incelenebilir. Bu konuda tam metni tarafımızca doğrulanmış bir Yargıtay kararına yer verilmemiştir.
Aile konutu şerhi yıkımdan sonra ne olur?
Sicildeki ayni ve şahsi haklar ile temliki kısıtlayan şerhler yıkım sonrasında hisseler üzerinde devam eder ve dönüşüm işlemlerine engel olmaz (6306 s.K. m.6/1). Şerhin yeni bağımsız bölüme nasıl aktarılacağı tapu işlemleri sırasında ayrıca takip edilmelidir.
Kira yardımı mal paylaşımına girer mi?
Kira yardımı maliklere, kiracılara ve yapıda ikamet eden sınırlı ayni hak sahiplerine yapılabilen bir destektir (6306 s.K. m.5/1). Tasfiyede kural olarak mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut değerler hesaba katıldığından, barınma için harcanmış yardımlar hesaba girmez.
Müteahhitten aldığım ikinci daire kime ait?
Kat karşılığı sözleşmeyle eski arsa payınızın karşılığında alınan ikinci daire de eski malın yerine geçen değerdir; eski daire kişisel ise ikinci daire de kişisel, edinilmiş ise edinilmiş maldır (TMK m.219/2, 220/4). Ek bir ödeme yapıldıysa kaynağına göre denkleştirme gündeme gelir.
Eşim boşanmadan önce payını kardeşine devretti; ne yapabilirim?
Son bir yıl içinde rızanız dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağınızı azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229/1). Borçlu eşin malvarlığı yetmezse bu değer, yetmeyen miktarla sınırlı olarak devralandan istenebilir (TMK m.241).
Dönüşüm kredisini kim öder, nasıl hesaba katılır?
Her borç ilgili olduğu mal kesimine aittir; şüphe hâlinde edinilmiş mallara ait sayılır (TMK m.230/2). Dava tarihinde kalan kredi borcu, Yargıtay’ın kredi ile alınan konutlarda benimsediği oransal yöntemle güncel değerden düşülür (Y2HD 15.02.2024, E.2023/531, K.2024/892).
2002’den önce evlendik; dönüşüm dairesi nasıl değerlendirilir?
01.01.2002’ye kadar yasal mal ayrılığı, sonrasında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (4722 s.K. m.10). 2002 öncesi edinilen dairede diğer eş katkısını ispatlarsa katkı payı alacağı; 2002 sonrası evlilik içi fark ödemeleri için denkleştirme ve katılma alacağı gündeme gelir.
Mal paylaşımı davası için süre var mı?
Katılma alacağı kanundan doğan bir alacak olarak on yıllık zamanaşımına tabidir; TMK m.178’deki bir yıllık süre uygulanmaz (YHGK 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520). Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Boşanma davası sürerken dönüşüm süreleri işler mi?
Evet. 6306 sayılı Kanundaki itiraz, bildirim ve tahliye süreleri boşanma davasından bağımsız olarak işler. Karara katılmayan malikin payı, bildirimden itibaren on beş gün içinde teklif kabul edilmezse satılabilir (6306 s.K. m.6).
Bu yazının kaynakları. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun m.3, 5, 6 (07.11.2023 tarihli ve 7471 sayılı Kanunla değişik hâliyle; RG 09.11.2023, sayı 32364); 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169, 194, 199, 214, 219, 220, 222, 225, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 235, 236, 239, 241; 4722 sayılı Kanun m.10; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.194, 389; 4787 sayılı Kanun m.4; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17.04.2013 tarihli, E.2013/8-375, K.2013/520 ve 01.07.2021 tarihli, E.2020/8-458, K.2021/889 sayılı kararları; Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.02.2024 tarihli, E.2023/531, K.2024/892 ve 19.09.2024 tarihli, E.2023/6050, K.2024/6103 sayılı kararları; Emin Erol (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi), “Mal Rejiminin Tasfiyesi” sunumu (Muğla Barosu yayını); Av. Serdar Tosun, “Kentsel Dönüşümde 2/3’ten Salt Çoğunluğa”, hukukihaber.net, 19.01.2026.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Kentsel Dönüşüm Rehberi (6306)
- Kentsel Dönüşümde Hangi Daireyi Alacaksınız?
- İpotekli ve Hacizli Dairede Kentsel Dönüşüm
- Karara Katılmayan Malikin Payının Satışı
- Mal Rejiminde Kişisel Mallar (TMK 220)
- Artık Değer ve Denkleştirme (TMK 229-236)
- Değer Artış Payı Alacağı (TMK 227)
- Krediyle Alınan Ev Boşanmada Nasıl Paylaşılır?
- TOKİ’den Alınan Ev Boşanmada Kime Kalır?
- Kooperatiften Alınan Ev Boşanmada Nasıl Paylaşılır?
Dönüşümdeki dairenizde hakkınızı doğru hesaplatın
Eski dairenin niteliği, fark bedeli, sözleşmeden doğan haklar ve 6306 süreleri birlikte değerlendirilmelidir. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppMal rejimi ve konut kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Kooperatif evi · TOKİ evi · Krediyle alınan ev · Kişisel mallar · Denkleştirme · Kentsel dönüşüm rehberi