Eczane, Muayenehane ve Esnaf Dükkânı Boşanmada Paylaşılır mı? Kişiye Bağlı İşletme (TMK 219, 221, 228, 239)

Eczane, muayenehane veya esnaf dükkânı boşanmada iki katmanda değerlendirilir. Birinci katman ruhsat ve meslek unvanıdır: eczane ruhsatnamesi eczacıya (6197 sayılı Kanun m.1, m.5), muayenehane uygunluk belgesi hekime düzenlenir ve kişiye bağlıdır; bu nedenle ruhsat diğer eşe verilmez, bölünmez. İkinci katman işletmenin ekonomik değeridir: ilaç ve mal stoku, cihaz ve demirbaş, SGK ve hasta alacakları, banka hesapları, tapulu işyeri ve piyasada bedeli olan devir değeri. İşletme evlilik içinde çalışma geliriyle kurulduysa edinilmiş maldır (TMK m.219/2-1) ve borçlar düşüldükten sonra kalan değerin yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak ödenir (TMK m.231, m.236/1). Evlenmeden önce kurulan veya mirasla gelen işletme kişisel maldır (TMK m.220); ancak evlilik süresince elde edilen kâr ve bu kârla yapılan yatırımlar edinilmiş mal sayılır (TMK m.219/2-4). İşletme, mal rejiminin sona erdiği dava tarihindeki durumuyla ve karar tarihine en yakın sürüm değeriyle hesaba katılır (TMK m.225/2, m.228/1, m.232, m.235). Katılma alacağı kural olarak paradır; ödemede mesleğe ayrılmış birimlerin ve işletmenin ekonomik bütünlüğü gözetilir, ciddi güçlük varsa erteleme istenebilir (TMK m.239). Eşler, mesleğe veya işletmeye ilişkin değerleri mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal sayabilir (TMK m.221/1).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Temel kural: ruhsat kişiye bağlı, değer paylaşılır
• İşletme ne zaman ve hangi parayla kuruldu?
• Evlilikten önce açılan işletme: işletme kişisel, kâr edinilmiş
• Eczane: ruhsat eczacıda kalır, değeri hesaplanır
• Muayenehane ve serbest meslek bürosu
• Esnaf dükkânı ve küçük ticari işletme
• Meslek araçları kişisel mal mı?
• İşletmenin değeri nasıl belirlenir?
• İşletme borçları, depo borcu ve kredi
• Diğer eşin işletmede çalışması ve katkısı
• İşletme başkası adına görünüyorsa
• Devir, kapatma, mal kaçırma ve tedbir
• Ödeme, erteleme ve nafaka ilişkisi
• İspat: hangi belge neyi gösterir?
• Mal rejimi sözleşmesiyle işletmeyi korumak
• Örnek hesaplar ve senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Eczacı, hekim, diş hekimi, bakkal, berber, terzi veya küçük atölye sahibi bir eşin boşanmasında en değerli varlık çoğu zaman ev değil, yıllar içinde büyütülen işletmedir. Bu işletmelerin ortak özelliği, kanunun işi belirli bir kişiye bağlamasıdır: eczaneyi yalnız eczacı açabilir, muayenehaneyi yalnız hekim işletebilir. Bu yüzden “eczane kimin üzerine?” sorusu tek başına sonucu belirlemez; asıl soru işletmedeki değerlerin ne zaman ve hangi parayla edinildiğidir. Aşağıdaki tablo temel kuralları özetler.

Tablodaki her satır, işletmenin kuruluş tarihine, finansman kaynağına ve dava tarihindeki durumuna göre farklı sonuç verebilir. Bu nedenle aşağıdaki bölümler, eczane, muayenehane ve dükkânı ayrı ayrı ele alır; ardından değerleme, borç, ispat ve ödeme kurallarını açıklar. Mal paylaşımının genel çerçevesi için katılma alacağı rehberimize bakabilirsiniz.

Temel Kural: Ruhsat Kişiye Bağlıdır, İşletmenin Değeri Paylaşılır

Kişiye bağlı işletmelerde kanun, işi yapma yetkisini belirli bir meslek mensubuna tanır. 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 1. maddesine göre eczane açmak ve işletmek için eczacı olmak şarttır; 5. maddeye göre serbest eczane, eczacılık yapma hakkına sahip bir eczacının sahipliğinde ve mesul müdürlüğünde açılır, ruhsatname il sağlık müdürlüğünce düzenlenip valilikçe onaylanır. Eczaneyi devralan veya satın alan kişiye, ancak kanundaki şartları taşıyorsa kendi adına ruhsatname verilir (m.11). Muayenehane de Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmeliğin 7. maddesinin ikinci fıkrasına göre bir tabip tarafından mesleğini serbest olarak icra etmek üzere müstakilen açılan sağlık kuruluşudur ve uygunluk belgesi tabip adına düzenlenir (m.12/D). Esnaf dükkânında da vergi kaydı ve işyeri ruhsatı kural olarak işletmeyi yürüten kişi adına düzenlenir.

Mal rejimi tasfiyesi ise yetkiye değil, malvarlığına bakar. Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eşin, mal rejimi süresince karşılık vererek elde ettiği malvarlığı değerleri edinilmiş maldır (TMK m.219/1). Eczanenin raflarındaki ilaç, muayenehanedeki ultrason cihazı, dükkândaki tezgâh ve mal, kasadaki para ve SGK’dan beklenen reçete bedeli birer malvarlığı değeridir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi de katılma alacağının kanundan doğduğunu ve diğer eşin ayrıca katkı ispatlamasına gerek olmadığını belirtmiştir (11.10.2016, E.2016/549, K.2016/13580). Dolayısıyla eczanede bir gün bile çalışmamış eş de, evlilikte edinilmiş işletme değerinin yarısını isteyebilir.

Bu ayrım, ruhsat sahibi eşin “eczane benim adıma, paylaşılmaz” savunmasını yalnız yarı yarıya doğru kılar. Ruhsat gerçekten paylaşılmaz; ama ruhsatın arkasındaki ticari varlık, borçları düşüldükten sonra mal rejimi hesabına girer. Aynı mantık, sitemizde ayrıca ele aldığımız ticari taksi plakası ve dolmuş hattı için de geçerlidir: izin belgesi ile onun ekonomik değeri birbirinden ayrılır.

İşletme Ne Zaman ve Hangi Parayla Kuruldu?

Bir işletmenin edinilmiş mi kişisel mi olduğu, kuruluş tarihine ve kuruluşta kullanılan paraya göre belirlenir. Boşanmada mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2); bu tarihten sonra kurulan bir işletme tasfiyeye girmez. Evlilikten önce sahip olunan değerler ile evlilikte miras veya karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler kişisel maldır (TMK m.220/2); kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel kalır (TMK m.220/4). Buna karşılık bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222/3). Yani “eczaneyi babamın verdiği parayla açtım” diyen eş, bunu belgeyle ispatlamak zorundadır.

Kişisel mal savunması, soyut tanık beyanıyla değil, paranın izini süren belgeyle ispatlanmalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soyut tanık beyanlarının kişisel mal iddiasını ispata yetmediğini vurgulamıştır (25.04.2024, E.2023/7543, K.2024/2917). Evlilik öncesi birikimin ispatı için evlilik öncesi birikim rehberimize, 2002 öncesi evliliklerde uygulanacak geçiş kuralları için 2002 öncesi evlenenlerde mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Evlilikten Önce Açılan İşletme: İşletme Kişisel, Kâr Edinilmiş

Eczacının evlenmeden önce açtığı eczane veya esnafın evlilikten önce kurduğu dükkân kişisel maldır; bu işletmenin kendisi için diğer eşin katılma alacağı doğmaz. Ancak kanun, kişisel malların gelirlerini edinilmiş mal sayar (TMK m.219/2-4). Anayasa Mahkemesi bu hükmün Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir (14.12.2016, E.2016/36, K.2016/187). Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kişisel mal niteliğindeki şirketin kendisinin tasfiyeye konu olamayacağını, ancak şirket kârının edinilmiş mal sayılacağını; kâr payının dağıtılıp dağıtılmadığı ve yatırıma dönüşüp dönüşmediği araştırılmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir (10.10.2016, E.2016/15695, K.2016/13500).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi aynı ilkeyi ayrıntılandırmıştır: evlenmeden önce ortak olunan şirket kişisel maldır, fakat aksi kararlaştırılmadıkça geliri edinilmiştir. Mahkeme, mal rejimi süresince kâr elde edilip edilmediğini, kâr payı ödendiyse hâlen mevcut olup olmadığını veya yatırıma dönüşüp dönüşmediğini, ödenmediyse şirkette yatırım olarak kullanılıp kullanılmadığını araştırmalıdır. Ödenen kâr tasfiye tarihinde mevcut değilse, ailenin sosyal ve ekonomik durumuna göre makul aile harcaması düşülür; kâr veya yatırıma dönüşen kâr reel değeriyle hesaba katılır. Daire, yalnız öz sermaye artışını esas alan bilirkişi raporunu yetersiz bulmuştur (20.10.2021, E.2021/5618, K.2021/7414).

Eczane veya dükkân gibi şahıs işletmelerinde şirketten farklı olarak ayrı bir tüzel kişilik yoktur; kâr doğrudan işletme sahibinin hesabına geçer, stoka, cihaza veya yeni bir taşınmaza dönüşür. Bu nedenle bizim yorumumuza göre, şahıs işletmesinde evlilik süresince işletmede biriken net artış, işletmenin evlilik tarihindeki değeriyle karşılaştırılarak ayrıştırılmalıdır. Doktrinde, kişisel mal olan işletmenin eşin olağanüstü emeğiyle büyümesinden doğan “endüstriyel” artışın edinilmiş mal sayılması gerektiği savunulmaktadır (Av. Sibel Dolgun Biçkici, Hukuki Haber, 13.02.2026). Kişisel malın gelirlerinin paylaşımı hakkında ayrıntı için kira geliri, faiz ve temettü rehberimize bakabilirsiniz.

Eczane: Ruhsat Eczacıda Kalır, Değeri Hesaplanır

Eczane, kişiye bağlı işletmelerin en sıkı düzenlenmiş örneğidir. Bir eczacı birden fazla eczane açamaz (6197 s.K. m.18); muvazaalı olarak eczane açıldığının tespiti hâlinde ruhsatname iptal edilir ve eczacı beş yıl süreyle eczane açamaz (m.6). Eczanenin devri veya satışı hâlinde, devralan kanundaki şartları taşıyorsa adına ruhsatname verilir ve bu satışlar hükümet tabibinin huzuruyla ve noterlikçe yapılır (m.11). Bu hükümlerin boşanmaya etkisi açıktır: eczacı olmayan eş eczaneyi aynen devralamaz; katılma alacağı paraya dönüşür. Eşlerin ikisi de eczacıysa, TMK m.239/1’deki aynen ödeme imkânı tarafların anlaşmasıyla ve ruhsat işlemleri tamamlanarak düşünülebilir; bu bizim yorumumuzdur. Eczane açma ve devir usulünün ayrıntısı için eczane açma, devir ve muvazaa rehberimize bakabilirsiniz.

Eczanenin ekonomik değeri birkaç kalemden oluşur. En büyük kalem çoğu zaman ilaç ve ürün stokudur; ancak stok genellikle ecza deposunun vadeli satışıyla finanse edildiğinden brüt stok değil, depo borcu düşülmüş net değer önemlidir. SGK’ya fatura edilmiş ancak henüz ödenmemiş reçete bedelleri, dava tarihinde doğmuş alacak olarak hesaba girer. Vergi hukukunda eczane işletmeciliği ticari kazanç kapsamında değerlendirilir ve defter tutulur (GVK m.37); bu kayıtlar değerlemenin temel belgesidir. Depo ilişkisinin hukuki yapısı için ecza deposu alacağı rehberimize bakabilirsiniz.

Eczacının ölümünde ise durum farklıdır: ruhsatname düşer (6197 s.K. m.7), ancak eş veya çocuklar varsa eczanenin onlar hesabına bir mesul müdür idaresinde işletilmesine ruhsat verilir (m.8); ailesi adına yönetim kural olarak en fazla beş yıl sürer, küçük çocuk varsa bu süre uzayabilir (m.9). Kanun burada “eş” sıfatını aradığından, boşanmış eşin bu imkândan yararlanamayacağı kanaatindeyiz. Ölüm hâlinde önce mal rejimi tasfiye edilir, sonra miras paylaşılır; ayrıntı için eczane, muayenehane ve büro mirası rehberimize bakabilirsiniz.

Muayenehane ve Serbest Meslek Bürosu

Muayenehane, bir tabibin mesleğini serbest olarak icra etmek üzere müstakilen açtığı sağlık kuruluşudur (Yönetmelik m.7/2). Uygunluk belgesi tabip adına düzenlenir (m.12/D). İncelediğimiz derlenmiş yönetmelik metninin erişebildiğimiz bölümünde tıp merkezi ve ön izin belgesi için devir hükümleri bulunmasına karşın, muayenehanenin devrine ilişkin bir hükme rastlamadık. Hekimin muayenehane geliri serbest meslek kazancıdır (GVK m.65) ve tahsil esasına göre hesaplanır (GVK m.67). Bu son nokta tasfiye için önemlidir: hizmeti verilmiş ancak tahsil edilmemiş hasta veya özel sigorta alacakları vergi kayıtlarında görünmeyebilir. Bizim yorumumuza göre, dava tarihinde doğmuş bu alacaklar TMK m.228/1 uyarınca ayrıca araştırılmalıdır.

Muayenehanenin değerinin önemli bir kısmı hekimin kişisel itibarı ve hasta güvenidir. Bu unsur kişiye bağlı olduğundan, ayrı bir malvarlığı değeri olarak hesaplanması güçtür. Hasta kayıtları ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun 6. maddesi anlamında özel nitelikli kişisel veridir; mal gibi devredilemez, değerleme belgesi olarak da açıkça paylaşılamaz. Bilirkişi incelemesinde gelir verilerinin hasta kimliği içermeyecek biçimde sunulması gerekir. Buna karşılık diş üniti, görüntüleme cihazı, lazer veya ultrason gibi tıbbi cihazlar yüksek değerli edinilmiş mallardır. Poliklinik veya tıp merkezi bir şirket bünyesinde işletiliyorsa paylaşılan şey şirket payıdır; ayrıntı için şirket hisselerinin değerlemesi ve tıp merkezi ve poliklinik açma rehberlerimize bakabilirsiniz.

Aynı mantık avukatlık, mali müşavirlik, mimarlık veya veteriner hekimlik gibi diğer serbest meslek büroları için de geçerlidir: meslek unvanı ve ruhsat kişiye bağlıdır; büronun demirbaşı, doğmuş ücret alacakları, banka hesapları ve tapulu büro tasfiyeye girer. Hekim, diş hekimi ve eczacının vergi rejimi için sağlık meslekleri vergilendirme rehberimize bakabilirsiniz.

Esnaf Dükkânı ve Küçük Ticari İşletme

Türk Ticaret Kanununun 15. maddesine göre esnaf, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri kararnamede gösterilen sınırı aşmayan, ister gezici ister bir dükkânda sabit olsun sanat veya ticaretle uğraşan kişidir. Bu sınırı aşan işletme ticari işletmedir (TTK m.11). Esnaf ile tacir ayrımı iflas, defter tutma ve basiretli iş adamı yükümlülüğü bakımından önemlidir; ancak mal rejimi bakımından sonucu değiştirmez. Bakkal, berber, terzi, kuaför, fırın, oto tamircisi veya küçük atölye, evlilik içinde edinilmişse değeriyle tasfiyeye girer. Ayrım için tacir sıfatı rehberimize bakabilirsiniz.

Dükkânın tapulu mu kiralık mı olduğu belirleyicidir. Tapulu dükkân başlı başına bir taşınmazdır ve edinme tarihine göre edinilmiş veya kişisel mal olur. Kiralık dükkânda ise taşınmaz eşe ait değildir; tasfiyeye işletmenin emtiası, demirbaşı, alacakları ve banka hesapları girer. Kiracı, kira ilişkisini başkasına devretmek için kiraya verenin yazılı rızasını almak zorundadır; işyeri kirasında kiraya veren haklı sebep olmadıkça rızadan kaçınamaz ve devreden kiracı sözleşme bitimine kadar, en fazla iki yıl müteselsilen sorumlu kalır (TBK m.323). Uygulamada sık görülen “hava parası” veya devir bedeli, kira ilişkisinin ve müşteri çevresinin piyasadaki karşılığıdır.

Esnafın kayıtları çoğu zaman sınırlıdır; basit usulde vergilendirilen veya vergiden muaf esnafta stok ve kâr belgeyle kolay ispatlanamaz. Bu durumda banka hesap hareketleri, toptancı cari hesapları ve işletmeden edinilen taşınmaz ve araçlar birlikte değerlendirilir. Esnaf vergilendirmesi için esnaf muaflığı ve basit usul rehberimize, şahıs işletmesinin kapatılması için şahıs işletmesi ve adi ortaklık rehberimize bakabilirsiniz.

Meslek Araçları Kişisel Mal mı?

Uygulamada sık ileri sürülen bir savunma, mesleki araçların “kişisel kullanım eşyası” olduğudur. TMK m.220/1, eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyayı kişisel mal sayar. Hükmün gerekçesinde bu eşyaya örnek olarak giysi, saat, çanta, spor aletleri ve ziynet eşyası sayılmakta, meslek araçlarından söz edilmemektedir. Öte yandan kanun, mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve normalde edinilmiş mal sayılacak değerlerin, ancak mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal sayılabileceğini öngörür (TMK m.221/1). Bu sistematik, sözleşme yoksa mesleki değerlerin kural olarak edinilmiş mal olduğunu gösterir; bu bizim yorumumuzdur.

Bu nedenle eczanenin otomasyon sistemi, diş hekiminin ünit ve röntgen cihazı, berberin koltukları veya terzinin dikiş makineleri, evlilik içinde kazançla alındıysa edinilmiş mal olarak değerlendirilmelidir. Hekimin yalnız kendisinin kullandığı küçük kişisel aletleri gibi düşük değerli eşya için kişisel kullanım savunması tartışılabilir; ancak bu tartışma genellikle sonucu değiştirecek büyüklükte değildir. Aile içinde ortak kullanılan bir eşyanın kişisel mal sayılamayacağı da hukuk yayınlarında belirtilmektedir. Kişisel mal türlerinin tamamı için kişisel mallar rehberimize bakabilirsiniz.

İşletmenin Değeri Nasıl Belirlenir?

Değerlemede iki ayrı tarih vardır. İşletmenin hangi unsurlardan oluştuğu, mal rejiminin sona erdiği andaki duruma, yani boşanma dava tarihine göre belirlenir (TMK m.228/1). Bu unsurların değeri ise tasfiye tarihine göre bulunur; Yargıtay tasfiye tarihini karar tarihi olarak kabul eder ve karara en yakın sürüm değerini esas alır (TMK m.232, m.235; YHGK 01.07.2021, E.2020/8-458, K.2021/889; YHGK 21.12.2021, E.2018/8-990, K.2021/1728). Kanun gelir değeriyle hesaplama istisnasını yalnız tarımsal işletmeye tanımıştır (TMK m.233); eczane, muayenehane ve dükkân için sürüm değeri esastır. Değerleme tarihinin önemi için değerleme tarihi rehberimize bakabilirsiniz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, mal paylaşımında şirket söz konusu olduğunda şirket değerlemesi yöntemiyle sonuca gidilmesi gerektiğini; ekonominin ve sektörün durumu, bilanço değerleri, makine ve tesisat, müşteri portföyü, rekabet gücü, kazanç ve nakit akışı gibi unsurların dikkate alınmasını istemiş, yalnız öz sermayeyi esas alan raporları yetersiz bulmuştur (21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819). İkincil kaynakta aktarıldığına göre, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada şirket değeri öz sermaye üzerinden hesaplanmış, öz sermayesi belgelerle belirlenemeyen şirketler için ise alacak hesaplanamamıştır (13.09.2023, E.2023/5357, K.2023/3909). Bu kararlar şirketlere ilişkindir; bizim yorumumuza göre aynı ölçütler, kıyasen şahıs işletmesi olan eczane ve dükkânlara da uygulanabilir.

İşletme değerlemesi uzmanlık gerektirir. Yargıtay, değer tespiti ve hesaplamalar için gerektiğinde mali müşavir, bankacı ve hesap bilirkişilerinden yardım alınmasını istemektedir (2. HD, 20.10.2021, E.2021/5618, K.2021/7414). Eczane dosyalarında sektörü bilen bir bilirkişinin heyete katılması, stok ve devir değerinin doğru okunması için yararlı olur. Bilirkişi ücreti ve dava süresi için mal paylaşımı davası ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.

İşletme Borçları, Depo Borcu ve Kredi

Artık değer, eklenecek değerler ve denkleştirme alacakları dâhil olmak üzere edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan değerdir; değer eksilmesi göz önüne alınmaz (TMK m.231). Her borç ait olduğu mal kesimini yükümlü kılar; hangi kesime ait olduğu belirlenemeyen borç edinilmiş mallara ait sayılır (TMK m.230/2). İşletmelerde bu kural büyük önem taşır: eczanenin raflarındaki milyonluk stok, çoğu zaman ecza deposuna olan vadeli borçla birlikte değerlendirilmediğinde gerçek değerinin çok üstünde görünür. Prof. Dr. Şahin Akıncı da şahıs işletmesi sahibinin banka hesabındaki paranın tasfiyesinde işletmenin borç ve giderlerinin düşülmesi gerektiğini savunmaktadır.

Kredi borçlarında Yargıtay, kredi borcunun mal rejiminin sona ermesinden sonraya kalan kısmının ilgili maldan düşülmesini aramaktadır (8. HD, 10.10.2016, E.2016/15695, K.2016/13500). Kredili edinimlerde borcun oranlanması hakkında Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.02.2024 tarihli, E.2023/531, K.2024/892 sayılı kararı yol göstericidir. Ayrıntı için krediyle alınan malların paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.

Borçların gerçekliği de denetlenmelidir. Boşanma sürecinde işletme sahibi eşin, yakınlarına senet düzenleyerek veya depo cari hesabını şişirerek artık değeri düşük göstermeye çalışması mümkündür. Bu durumda senedin tarihi, karşılığında mal veya para akışı olup olmadığı ve banka hareketleri incelenmelidir. Artık değer ve denkleştirme hesabının bütün ayrıntısı için artık değer ve denkleştirme rehberimize bakabilirsiniz.

Diğer Eşin İşletmede Çalışması ve Katkısı

İşletme evlilik içinde edinildiyse diğer eşin hakkı, işletmede çalışıp çalışmamasına bağlı değildir; katılma alacağı kanundan doğar (8. HD, 11.10.2016, E.2016/549, K.2016/13580). Eczacının eşi eczanede hiç bulunmamış, evde çocuk bakmış olabilir; yine de edinilmiş işletme değerinin yarısını ister. Ev işleri ve çocuk bakımının katılma alacağına etkisi için ev hanımının mal paylaşımı hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Sorun, işletmenin kişisel mal olduğu hâllerde ortaya çıkar. Örneğin eşin evlenmeden önce açtığı dükkânda diğer eş yıllarca ücretsiz çalışmış olabilir. TMK m.227, eşlerden birinin diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın katkıda bulunması hâlinde, tasfiyede o malın değerindeki artış için katkısı oranında alacak hakkı tanır. Uygulamada değer artış payı için genellikle ekonomik değeri olan bir katkı aranmakta, ev işleri ve çocuk bakımı gibi emek katkılarının tek başına bu kapsamda değerlendirilmediği hukuk yayınlarında belirtilmektedir. İşletmede fiilen ve ücretsiz çalışmanın ise işletmenin değerini artıran, karşılıksız ve ekonomik değeri olan bir katkı sayılması gerektiği savunulabilir; bu konuda doğrudan bir karara ulaşamadık. Diğer yandan ücretsiz çalışma işletmenin kârını artırır; bu kâr zaten edinilmiş mal olduğundan, katkı kısmen katılma alacağı içinde karşılığını bulur. Bu da bizim yorumumuzdur.

Para katkısında durum daha nettir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eşler arasında yapılan karşılıksız katkıların kural olarak bağış sayılmayacağını kabul etmiştir (21.12.2021, E.2018/8-990, K.2021/1728; oy çokluğu). Eşinin eczanesinin açılışına düğün altınlarını veya miras parasını veren eş, bu katkı için değer artış payı alacağı isteyebilir. Katkının ispatı için şu belgeler önemlidir:

• Altın bozdurma makbuzları, banka havaleleri ve kredi ödeme dökümleri,
• Eşin işletmedeki SGK kaydı, bordrosu veya hiç ücret almadığını gösteren kayıtlar,
• Depo, toptancı veya müşteri yazışmalarında eşin imzası ve yetkisi,
• İşletmenin çalışma düzenini bilen personel ve komşu esnafın tanıklığı.

İşletme Başkası Adına Görünüyorsa

Bazı dosyalarda işletme, eşin annesi, kardeşi veya güvendiği bir yakını adına kayıtlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir malın edinilmiş mal sayılabilmesi için tasfiye anında eşin mülkiyetinde olması gerektiğini; üçüncü kişi adına kayıtlı bir mala yapılan katkının, katılma alacağı veya değer artış payı davasında eşten istenemeyeceğini kabul etmiştir. Kararda karşı oy, muvazaanın her türlü delille ispatlanabileceğini ve tanık beyanları ile kredi ödemeleri birlikte değerlendirildiğinde malın evlilik içinde edinildiğinin anlaşılacağını savunmuştur (15.02.2022, E.2019/8-805, K.2022/123; oy çokluğu). Bu nedenle işletmenin gerçekte eşe ait olduğu, somut ve belgeye dayalı delillerle gösterilmelidir.

Eşin, diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler eklenecek değer olarak hesaba katılır (TMK m.229/1-2). Bu durumda hesap edilen alacak eşin malvarlığından karşılanamazsa, kazandırmadan yararlanan üçüncü kişiye karşı dava açılabilir (TMK m.241). Ayrıntı için eşim evi annesinin adına aldı rehberimize bakabilirsiniz.

Eczanede bu tablo ayrıca tehlikelidir. Eczane kâğıt üzerinde bir eczacı adına görünüp gerçekte eczacı olmayan bir kişi tarafından işletiliyorsa bu, 6197 sayılı Kanunun 6. maddesi anlamında muvazaadır; ruhsatname iptal edilir ve eczacı beş yıl eczane açamaz. Bu nedenle eczacı olmayan eşin boşanma davasında “eczane aslında benimdi” demesi, kendisi ve eczacı eş için ağır idari sonuçlar doğurabilecek bir iddiadır ve eczanenin aynen kendisine verilmesini de sağlamaz. Eczacı olmayan eşin bu durumda izleyebileceği yol, eczaneye aktardığı paranın katkı olarak talep edilmesidir; bu bizim yorumumuzdur. Muvazaa incelemesinin sonuçları için eczane ruhsatı iptali rehberimize bakabilirsiniz.

Devir, Kapatma, Mal Kaçırma ve Tedbir

Boşanma gündeme geldiğinde işletme sahibi eşin işletmeyi devretmesi, kapatması veya bir şirkete aktarması sık görülür. Sonuç, işlemin mal rejiminin sona erdiği dava tarihinden önce mi sonra mı yapıldığına bağlıdır:

• Dava öncesi son bir yıl: Diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar (olağan hediyeler hariç) edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229/1-1).
• Katılma alacağını azaltma amacı: Mal rejimi süresince bu amaçla yapılan devirler, tarihine bakılmaksızın eklenir (TMK m.229/1-2). Yargıtay, mal rejimi sona ermeden devredilen malın devir tarihindeki niteliğiyle ve karar tarihine en yakın sürüm değeriyle hesaplanacağını belirtmiştir (8. HD, 22.11.2016, E.2015/7311, K.2016/15935).
• Dava açıldıktan sonra satış: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dava tarihinden sonra üçüncü kişiye yapılan satışın TMK m.229 kapsamında eklenecek değer sayılamayacağını belirtmiştir (04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253). Kararın içtihat notunda aktarılan doktrin görüşüne göre böyle bir mal, tasfiye anında mevcutmuş gibi karara en yakın sürüm değeriyle hesaba katılır; bu tespit kararın gerekçesinde değil, notta yer almaktadır.
• Kapatma ve stok eritme: İşletmenin bileşimi dava tarihindeki duruma göre belirlendiğinden (TMK m.228/1), dava sonrasında stokun satılması veya cihazların elden çıkarılması, dava tarihindeki değerleri ortadan kaldırmaz; bu bizim yorumumuzdur.
• Şirkete aktarma: Şahıs işletmesinin bir şirkete sermaye olarak konulması hâlinde, bizim yorumumuza göre karşılığında alınan pay işletmenin yerine geçen değerdir (TMK m.219/2-5, m.220/4) ve işletmeyle aynı nitelikte kalır.

Mal kaçırmayı önlemenin en etkili yolu zamanında tedbirdir. Boşanma davası sırasında hâkim, ailenin ekonomik varlığının korunması için belirleyeceği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufun ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazda bu durum tapuya şerh edilir (TMK m.199). Boşanma davasında geçici önlemler (TMK m.169) ve ihtiyati tedbir (HMK m.389) de gündeme gelir. Tapulu dükkân veya eczane binası üzerinde tedbir şerhi, devir riskine karşı en somut korumadır. Dava açılmadan önce atılabilecek adımlar için dava açılmadan önce hukuki adımlar rehberimize bakabilirsiniz.

Ödeme, Erteleme ve Nafaka İlişkisi

Katılma alacağı ve değer artış payı nakden veya aynen ödenebilir; aynen ödemede malların sürüm değeri esas alınır ve bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir (TMK m.239/1). Adalet Komisyonu Raporuna göre bu ifade, mesleğe ayrılmış birimlerin ve işletmelerin ekonomik bütünlüğünün korunması amacıyla eklenmiştir. Pratikte bu kural, eczanenin veya dükkânın bölünerek dağıtılmasını değil, işletmenin mesleği sürdüren eşte bırakılıp diğer eşe para ödenmesini destekler. Doktrinde, borçlu eşin borcunu ödemek için yalnız belirli malvarlığı değerlerini satmasının işletmenin kaybı sonucunu doğurmayacağı gerekçesiyle bu hükmün gereksiz olduğu da savunulmuştur (Begüm Gülberk Varol, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2022).

Alacağın hemen ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir (TMK m.239/2). Hükmün gerekçesinde ciddi güçlüğe örnek olarak borçlu eşin ticari işletmesi ve nakit sıkıntısı anılmaktadır. Aksi kararlaştırılmadıkça tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz işler ve durum gerektiriyorsa güvence istenebilir (TMK m.239/3). Eczanesini kapatmadan yüksek bir alacağı ödeyemeyecek eczacı için erteleme talebi, alacaklı eş için de güvence talebi birlikte değerlendirilmelidir.

Mal paylaşımı, mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar edinilmiş değerlerle sınırlıdır; eczacının veya hekimin gelecekteki kazancı paylaşılmaz. Ancak bu kazanç nafakada belirleyicidir: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan malî gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir (TMK m.175); çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayet kendisine verilmeyen eş de gücü oranında katılır (TMK m.182/2). Ayrıntı için nafaka hukuku rehberimize bakabilirsiniz. Katılma alacağı için dava, mal rejiminin sona ermesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (YHGK 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520; oy çokluğu); boşanma kesinleşmeden tasfiye hükmü kurulamaz ve boşanma davası bekletici mesele yapılır (2. HD, 19.09.2024, E.2023/6050, K.2024/6103).

İspat: Hangi Belge Neyi Gösterir?

Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi bunu ispatla yükümlüdür; hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222). İşletme dosyalarında asıl güçlük, değerin işletme sahibi eşin elindeki kayıtlarda bulunmasıdır. Bu nedenle alacaklı eş, dava dilekçesinde hangi kurumdan hangi kaydın getirtilmesini istediğini açıkça yazmalıdır. Eczane ticari kazanç kapsamında defter tutar; hekimin muayenehanesi serbest meslek kazanç defteri tutar. Bu kayıtlar, mahkeme kanalıyla ilgili vergi dairesinden ve meslek mensubundan istenebilir.

Kişisel mal iddiasının belgeyle desteklenmesi gerektiğini ve soyut tanık beyanının yetmediğini yukarıda belirttik (2. HD, 25.04.2024, E.2023/7543, K.2024/2917). Tanık beyanı, ancak banka ve tapu kayıtlarıyla desteklendiğinde anlam kazanır. Davanın açılışı, harç ve belirsiz alacak yöntemi için mal rejimi tasfiyesi davası nasıl açılır rehberimize bakabilirsiniz.

Mal Rejimi Sözleşmesiyle İşletmeyi Korumak

Kanun, kişiye bağlı meslek sahipleri için özel bir imkân tanır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya bir işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve normalde edinilmiş mal sayılacak değerlerin kişisel mal olacağını kabul edebilir (TMK m.221/1). Aynı şekilde kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağı da kararlaştırılabilir (TMK m.221/2). Gerekçede bu hükmün İsviçre Medeni Kanununun 199. maddesini karşıladığı belirtilmektedir. Böyle bir sözleşme eczacı, hekim veya esnafın işletmesinin boşanmada tasfiye hesabının dışında tutulmasını sağlar.

Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m.203). Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; eşler evlenme başvurusu sırasında seçtikleri mal rejimini yazılı olarak da bildirebilir ve sözleşmenin taraflarca imzalanması zorunludur (TMK m.205). Eşler isterse tümüyle mal ayrılığı rejimini de seçebilir; bu rejimde her eş kanuni sınırlar içinde kendi malları üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkına sahiptir (TMK m.242).

Sözleşme her iki eşin iradesiyle yapılır ve diğer eşin haklarını tek taraflı kaldırmaz. Bu nedenle sözleşmenin kapsamı (yalnız işletme mi, işletme geliri de mi), işletmenin tanımı ve değerlemesinde hangi kalemlerin kişisel sayılacağı açık yazılmalıdır. Belirsiz bir sözleşme, boşanmada yeni bir uyuşmazlık konusu olur. Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı protokolü hazırlanırken işletmenin nasıl ele alınacağı için anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı ve feragat yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Hesaplar ve Senaryolar

Örnek 1. Eczacı eş, evlendikten sonra maaş birikimi ve kredi ile bir eczane açmıştır. Kredi dava tarihinden önce kapanmıştır. Diğer eşin edinilmiş malı bulunmadığı varsayılmıştır.

Bilirkişi, eczanenin bulunduğu bölgede benzer eczanelerin stok ve demirbaş dışında ayrıca bir devir bedeliyle el değiştirdiğini tespit eder ve bu değeri örneğin 4.000.000 TL olarak kabul ederse, net değer 7.400.000 TL’ye, katılma alacağı 3.700.000 TL’ye çıkar. Devir değerinin hesaba katılıp katılmayacağı tartışmalı olduğundan, iki taraf da bu kaleme ilişkin itiraz ve delillerini somut olarak sunmalıdır.

Örnek 2. Esnaf eş, dükkânını evlenmeden önce açmıştır. Evlilik süresince elde ettiği kârın bir kısmı aile harcamalarında kullanılmış, bir kısmıyla araç ve yeni makine alınmış, bir kısmı bankada birikmiştir.

Örnek 3. Hekim eş evlilikte krediyle bir muayenehane dairesi ve tıbbi cihazlar almıştır. Diğer eşin de maaş birikiminden oluşan edinilmiş malı vardır. Karşılıklı alacaklar takas edilir.

Kendi rakamlarınızla ön hesap için katılma alacağı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Aşağıdaki tablo, uygulamada sık karşılaşılan durumları ve olası sonuçlarını özetler.

Adım Adım Yol Haritası

1. Kuruluşu belgeleyin. Ruhsatname veya uygunluk belgesinin tarihi, devir sözleşmesi, açılış için kullanılan paranın banka kaydı ve varsa kredi sözleşmesi bir araya getirilmelidir. İşletmenin evlilikten önce mi sonra mı kurulduğu her şeyi belirler (TMK m.219, m.220).
2. Dava tarihindeki durumu sabitleyin. Stok, demirbaş, alacak ve borçlar dava tarihine göre belirlenir (TMK m.228/1). Kayıtların sonradan değiştirilmesi riski varsa delil tespiti istenebilir (HMK m.400).
3. Tedbir isteyin. Tapulu işyeri, eczane binası veya işletmeye ait araçlar üzerinde tasarruf sınırlaması ve ihtiyati tedbir talep edin (TMK m.169, m.199; HMK m.389).
4. Kayıtları mahkeme kanalıyla getirtin. Vergi beyannameleri ve defterler, SGK ödeme kayıtları, banka dökümleri, ecza deposu ve toptancı cari hesapları, tapu ve araç kayıtları için müzekkere yazılmasını isteyin.
5. Kişisel mal iddiasını belgeyle kurun veya çürütün. Miras, evlilik öncesi birikim veya aile yardımı iddiası para akışıyla ispatlanmalıdır; soyut tanık yetmez (2. HD 2023/7543 E.).
6. Bilirkişi heyetini doğru kurdurun. Mali müşavir veya hesap bilirkişisinin yanında, gerekiyorsa sektörü bilen bir bilirkişi ve tapulu işyeri için emlak bilirkişisi istenmelidir.
7. Devir değeri ve borçlar konusunda somut itiraz yapın. Devir bedelinin hesaba girmesini isteyen taraf emsal devirleri, karşı taraf ise kişiye bağlı unsurları ve borçların gerçekliğini belgeyle ortaya koymalıdır.
8. Ödeme planını konuşun. İşletmenin kapanmaması için erteleme, alacaklı eş için de faiz ve güvence talepleri birlikte değerlendirilmelidir (TMK m.239/2-3). Anlaşmalı çözümde protokol açık yazılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

1. “Ruhsat benim, paylaşılmaz” deyip değerlemeye hiç itiraz etmemek. Ruhsat paylaşılmaz; ama işletmenin değeri paylaşılır ve bu değere itiraz edilmezse bilirkişi rakamı kesinleşebilir.
2. Brüt stok değerini esas almak. Eczane ve dükkân stoku çoğu zaman depo veya toptancı borcuyla finanse edilir; borç düşülmeden yapılan hesap gerçeği yansıtmaz (TMK m.230/2, m.231).
3. Depo borçlarının gerçekliğini sorgulamamak. Boşanma döneminde artırılan cari borçlar ve yakınlara verilen senetler, banka hareketleriyle karşılaştırılmalıdır.
4. Kişisel mal iddiasını yalnız tanığa dayandırmak. “Eczaneyi babam açtı” iddiası belgeyle desteklenmezse TMK m.222/3 karinesi gereği işletme edinilmiş sayılır.
5. Evlilik öncesi işletmede kârın akıbetini araştırmamak. İşletme kişisel olsa bile evlilikteki kâr ve kârla yapılan yatırımlar edinilmiştir (TMK m.219/2-4).
6. Hasta kayıtlarını dosyaya sunmak. Hasta kayıtları özel nitelikli kişisel veridir (KVKK m.6); gelir verileri kimlik içermeyecek biçimde sunulmalıdır.
7. Dava sonrası devirle borçtan kurtulmayı ummak. İşletme dava tarihindeki durumuyla hesaba katılır; devir veya kapatma bu değeri ortadan kaldırmaz.
8. “Eczane aslında benimdi” diyerek muvazaayı ikrar etmek. Bu iddia, eczanenin aynen verilmesini sağlamaz; ruhsat iptali ve beş yıllık eczane açma yasağı gibi ağır sonuçlara kapı aralayabilir (6197 s.K. m.6).

Sıkça Sorulan Sorular

Eczane boşanmada paylaşılır mı?

Eczane ruhsatnamesi eczacıya bağlıdır ve paylaşılmaz (6197 sayılı Kanun m.1, m.5, m.11). Ancak eczane evlilik içinde kazançla kurulduysa ilaç stoku, demirbaş, SGK alacakları ve banka hesapları gibi unsurları edinilmiş maldır (TMK m.219). Borçlar düşüldükten sonra kalan değerin yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak para şeklinde ödenir (TMK m.231, m.236/1).

Eczacı olmayan eş eczanenin yarısını isteyebilir mi?

Eczanenin kendisini isteyemez; eczane açmak ve işletmek için eczacı olmak şarttır ve devralana ruhsatname ancak kanuni şartları taşıyorsa verilir (6197 s.K. m.1, m.11). Eczacı olmayan eşin hakkı, edinilmiş işletme değerinin yarısı kadar para alacağıdır. Ödemede işletmenin ekonomik bütünlüğü gözetilir (TMK m.239/1).

Evlenmeden önce açılan eczanenin kârı paylaşılır mı?

Evlilikten önce açılan eczane kişisel maldır (TMK m.220/2). Ancak kişisel malların gelirleri edinilmiştir (TMK m.219/2-4; AYM 14.12.2016, E.2016/36, K.2016/187). Yargıtay, kârın dağıtılıp dağıtılmadığının, yatırıma dönüşüp dönüşmediğinin araştırılmasını, tüketilen kısım için makul aile harcamasının düşülmesini istemektedir (2. HD, 20.10.2021, E.2021/5618, K.2021/7414).

Muayenehane boşanmada paylaşılır mı?

Muayenehane uygunluk belgesi tabip adına düzenlenir ve kişiye bağlıdır (Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik m.7/2, m.12/D). Evlilikte edinilen muayenehane dairesi, tıbbi cihazlar, demirbaş, banka hesapları ve dava tarihinde doğmuş alacaklar ise edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer (TMK m.219, m.228/1).

Hasta portföyü veya müşteri çevresi için para istenebilir mi?

Hasta güveni ve hekimin itibarı kişiye bağlıdır; ayrı bir malvarlığı değeri olarak hesaplanması güçtür. Yargıtay şirket değerlemesinde müşteri portföyünü değerleme unsurları arasında saymıştır (8. HD, 21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819). Bizim yorumumuza göre, devredilebilir ve piyasada bedeli olan bir müşteri çevresi varsa bilirkişi değerlemesinde tartışılabilir; kişiye bağlı unsur ise ayrı değer olarak hesaplanmamalıdır.

Esnaf dükkânı kiralıksa ne paylaşılır?

Kiralık dükkânda taşınmaz eşe ait olmadığından tasfiyeye işletmenin emtiası, demirbaşı, alacakları ve banka hesapları girer (TMK m.219). Kira ilişkisinin devri kiraya verenin yazılı rızasına bağlıdır (TBK m.323). Kira hakkının veya devir bedelinin ayrı bir değer olarak hesaba katılıp katılmayacağı tartışmalıdır ve somut olayda bilirkişi incelemesine konu olur.

Eczanenin devir bedeli (hava parası) hesaba katılır mı?

Bu konuyu doğrudan çözen bir Yargıtay kararına ulaşamadık. Mallar sürüm değeriyle hesaba katılır (TMK m.232) ve Yargıtay şirket değerlemesinde yalnız öz sermayeyi yetersiz görmüştür (8. HD, 21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819). Bu nedenle eczanenin piyasada stok ve demirbaş dışında bir devir bedeliyle el değiştirdiği gösterilirse, bu değerin bilirkişi incelemesinde tartışılması savunulabilir.

İşletmenin borçları ne olur?

Her borç ait olduğu mal kesimini yükümlü kılar; hangi kesime ait olduğu belirlenemeyen borç edinilmiş mallara ait sayılır (TMK m.230/2). Ecza deposu veya toptancı borçları, senetler, vergi ve SGK borçları işletme değerinden düşülür. Kredinin dava tarihinden sonraya kalan kısmı ilgili maldan düşülür (8. HD, 10.10.2016, E.2016/15695, K.2016/13500).

Dava açıldıktan sonra eczane veya dükkân satılırsa ne olur?

Mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden işletmenin bileşimi o tarihe göre belirlenir (TMK m.225/2, m.228/1). Yargıtay, dava tarihinden sonra yapılan satışın TMK m.229 anlamında eklenecek değer olmadığını belirtmiştir (2. HD, 04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253). Kararın içtihat notunda, böyle bir malın mevcutmuş gibi karara en yakın değerle hesaba katılacağı görüşü aktarılmaktadır.

Eczane veya dükkân başkası adına görünüyorsa ne olur?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, edinilmiş mal sayılması için malın tasfiye anında eşin mülkiyetinde olması gerektiğini kabul etmiştir (15.02.2022, E.2019/8-805, K.2022/123; oy çokluğu). Eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler ise eklenecek değerdir (TMK m.229/1-2) ve üçüncü kişiye dava açılabilir (TMK m.241). Eczanede kâğıt üzerinde başkası adına işletme muvazaa yaptırımlarına da yol açabilir (6197 s.K. m.6).

Eşimin dükkânında ücretsiz çalıştım; bir hakkım var mı?

Dükkân evlilikte edinildiyse çalışmanızdan bağımsız olarak net değerin yarısını isteyebilirsiniz (8. HD, 11.10.2016, E.2016/549, K.2016/13580). Dükkân eşinizin kişisel malıysa, işletmenin değerini artıran ücretsiz çalışmanın TMK m.227 anlamında katkı sayılması gerektiği savunulabilir; bu konuda doğrudan bir karara ulaşamadık. Ayrıca evlilikteki dükkân kârı edinilmiş mal olduğundan katılma alacağına girer (TMK m.219/2-4).

İşletmenin değeri hangi tarihe göre belirlenir?

İşletmenin hangi unsurlardan oluştuğu dava tarihine göre belirlenir (TMK m.228/1). Değer ise tasfiye tarihindeki sürüm değeridir; Yargıtay tasfiye tarihini karar tarihi kabul eder ve karara en yakın sürüm değerini esas alır (TMK m.232, m.235; YHGK 01.07.2021, E.2020/8-458, K.2021/889). Gelir değeri istisnası yalnız tarımsal işletmeler içindir (TMK m.233).

Alacağı ödemek eczaneyi kapatmayı gerektirirse ne olur?

Alacağın hemen ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa, ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir (TMK m.239/2). Hükmün gerekçesinde ticari işletme ve nakit sıkıntısı örnek olarak anılmaktadır. Aksi kararlaştırılmadıkça tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz işler ve gerektiğinde güvence istenebilir (TMK m.239/3).

Mal rejimi sözleşmesiyle eczane veya muayenehane korunabilir mi?

Evet. Eşler, mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve normalde edinilmiş sayılacak değerlerin kişisel mal olacağını kararlaştırabilir (TMK m.221/1); kişisel mal gelirlerini de kişisel sayabilir (TMK m.221/2). Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m.203) ve noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır (TMK m.205).

Meslek araçları kişisel eşya sayılır mı?

TMK m.220/1 yalnız kişisel kullanıma yarayan eşyayı kişisel mal sayar; gerekçedeki örnekler giysi, saat, çanta, spor aletleri ve ziynettir. Kanun mesleğe ilişkin değerlerin ancak sözleşmeyle kişisel sayılabileceğini öngördüğünden (TMK m.221/1), bizim yorumumuza göre evlilikte kazançla alınan cihaz ve demirbaşlar kural olarak edinilmiş maldır.

Mal paylaşımı davası ne zaman ve nerede açılır?

Dava aile mahkemesinde açılır (4787 s.K. m.4). Katılma alacağı mal rejiminin sona ermesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (YHGK 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520; oy çokluğu). Boşanma kesinleşmeden tasfiye hükmü kurulamaz; boşanma davası bekletici mesele yapılır (2. HD, 19.09.2024, E.2023/6050, K.2024/6103).