Ecza Deposu Alacağı: Eczanenin Borcu, Senet, İcra Takibi ve Devirde Borç — İİK m.67, 68, 82, 89, 167–170, 277–284, 285, 294; TTK m.4, 5/A, 11, 21, 749, 814, 1530; TBK m.183–184, 195–196, 202, 583–584; 6197 sayılı Kanun m.7–12; TMK m.605, 641

Eczane ile ecza deposu arasındaki ilişki, Türkiye’de ilaca erişimin görünmeyen omurgasıdır. Depo, eczaneye uzun vadeli mal verir; eczane ilacı hastaya teslim eder, bedelin önemli bir kısmını aylar sonra SGK’dan tahsil eder ve depoya ödeme yapar. Bu zincirde bir halka koptuğunda, örneğin SGK ödemesi gecikince, eczane devredilince veya eczacı vefat edince, depo alacağı bir hukuk uyuşmazlığına dönüşür. Bu rehber, iki tarafın da bilmesi gereken kuralları madde numaralarıyla anlatır: alacağın hangi belgelerle ispat edileceği, faizin nasıl işleyeceği, senetli ve senetsiz alacakların nasıl takip edileceği, eczanede nelerin haczedilebileceği, eczane devredildiğinde ve eczacı vefat ettiğinde eski borçlardan kimin sorumlu olacağı, ödeme güçlüğünde konkordato ve iflasın eczane ruhsatına etkisi ve mal kaçırma iddialarında tasarrufun iptali davası.

İçindekiler

• Depo–eczane ilişkisinin hukuki niteliği
• Alacağın belgeleri: fatura, cari hesap, ticari defter
• Vade, temerrüt ve faiz
• Senet ve çek: kambiyo takibi
• Senetsiz alacak: genel haciz ve itirazın iptali
• Teminatlar: kefalet, aval ve alacağın temliki
• Eczanede neler haczedilebilir?
• Eczane devrinde eski borçtan kim sorumlu?
• Eczacı vefat ederse: mirasçılar ve depo borcu
• Ödeme güçlüğü: konkordato ve iflas
• Mal kaçırma iddiası: tasarrufun iptali
• Depo tarafı için tahsil yol haritası
• Eczacı tarafı için savunma kontrol listesi
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Depo–Eczane İlişkisinin Hukuki Niteliği

Ecza deposunun eczaneye ilaç ve diğer ürünleri satması bir satış sözleşmesidir. Taraflar çoğu zaman yazılı bir çerçeve sözleşme yapmaz; ilişki sipariş, fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi ve senetlerle yürür. Bu nedenle uyuşmazlıklarda ilk soru, hangi belgenin neyi ispat ettiğidir. İkinci soru ise eczacının tacir sayılıp sayılmadığıdır; çünkü görevli mahkeme, arabuluculuk şartı, faiz oranı ve iflas gibi pek çok sonuç bu soruya bağlıdır.

Rekabet Kurulunun 2007 tarihli bir muafiyet kararının değerlendirme bölümlerindeki tespitler, bu ilişkinin ekonomik yapısını özetler: Depolar arasındaki rekabette vade, iskonto ve mal fazlası önemli araçlardır; büyük ölçekli depolar eczanelerden çeşitli teminatlar alarak çalışmaktadır; sosyal güvenlik kurumlarının geri ödemeleri gecikebildiği için bazı eczaneler vadesi gelmiş depo borçlarını öz kaynaklarından ödeyememekte ve depolar bu eczaneler hakkında hemen yasal takip başlatmayarak onların faaliyetini sürdürmesine imkân tanımaktadır (Rekabet Kurulu, 02.08.2007, 07-63/774-281). Uyuşmazlıkların büyük bölümü de bu esneklik bir noktada sona erdiğinde ortaya çıkar. Eczanenin SGK ile ilişkisi için eczane SGK sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Alacağın Belgeleri: Fatura, Cari Hesap ve Ticari Defter

Türk Ticaret Kanununun 21. maddesinin ikinci fıkrasına göre faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriği hakkında itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır. Yargıtay uygulamasında bu kural, aksi ispat edilebilen bir karine olarak görülür ve yalnızca faturanın olağan içeriği için işler. Malın cinsi, miktarı, birim fiyatı ve toplam bedel olağan içeriktir. Sözleşme kurulurken kararlaştırılmamış ve alıcının durumunu ağırlaştıran kayıtlar ise susmakla kabul edilmiş sayılmaz.

Eczacı bakımından pratik sonuç şudur: Depodan gelen faturada sözleşmede bulunmayan bir vade farkı, faiz veya hizmet bedeli görülüyorsa, bu kalemlere sekiz gün içinde yazılı ve ispat edilebilir bir yolla itiraz edilmesi en güvenli yoldur; Yargıtay bu kalemlerin susmakla kabul edilmeyeceğini söylese de sonradan ispat tartışmasına girmemek için itiraz kaydı önemlidir. Depo bakımından ise iade edilen, miadı dolan veya takas edilen ürünlerin cari hesapta doğru gösterilmesi, ileride icra inkâr tazminatı riskini azaltır. İade, takas ve imha işlemlerinin ilaç takip sistemine bildirilmesi eczane için kanuni bir yükümlülüktür (6197 m.24/1); bu kayıtlar cari hesap uyuşmazlıklarında tarafsız bir delil kaynağıdır.

Vade, Temerrüt ve Faiz

Depo alacaklarında faiz, sözleşmede kararlaştırılmışsa sözleşmeye göre, kararlaştırılmamışsa kanuna göre belirlenir. Ticari işlerde temerrüt faizi, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun 2. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranına göre belirlenir. Merkez Bankasının 20 Aralık 2025 tarihli tebliğiyle bu oran yıllık %39,75 olarak belirlenmiştir; bir kamu kurumunun Eylül 2026 tarihli faiz tablosunda da bu oran güncel olarak gösterilmektedir. Ticari olmayan ilişkilerde uygulanan kanuni faiz ise 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında 31 Temmuz 2026’dan itibaren yıllık %31’dir.

TTK m.1530’un uygulanabilmesi için ilişkinin iki ticari işletme arasında mal veya hizmet tedariki olması gerekir. Eczanenin ticari işletme sayılması bu koşulu karşılar; ancak hükmün depo–eczane ilişkisine uygulanmasına ilişkin bir Yargıtay kararına bu yazı için ulaşamadık. Uygulamadaki uzun vadeler (örneğin 90 veya 120 gün) bakımından bu hüküm, vadenin açıkça kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı sorusunu önemli hâle getirir. Faiz hesaplamaları için yasal faiz hesaplama sayfamızdan yararlanabilirsiniz.

Senet ve Çek: Kambiyo Takibi

Depolar, alacaklarını çoğu zaman eczacıdan alınan bono veya çekle güvence altına alır. Vadesi gelen ve kambiyo senedi niteliği taşıyan bir senede dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir. Bu yol borçlu için en hızlı ve en sert yoldur; süreler kısadır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz.

Eczacının kambiyo takibindeki en sık savunması, senedin “teminat senedi” olarak verildiği ve gerçekte o tutarda bir borç bulunmadığıdır. Bu savunma, senet ile ilişkinin doğrudan tarafları olan depo ve eczacı arasında ileri sürülebilir; ancak senede karşı iddiaların ispatı yazılı delil gerektirir (HMK m.200, m.201). Teminat amacını gösteren bir yazı, protokol veya cari hesap mutabakatı yoksa savunma zayıflar. Bu nedenle depoya teminat senedi veren eczacı, senedin hangi amaçla ve hangi borç için verildiğini gösteren yazılı bir belge almalıdır. Kambiyo takibinde icra mahkemesinde ispat imkânları sınırlı olduğundan, borcun bulunmadığına ilişkin kapsamlı uyuşmazlıklar menfi tespit davasıyla genel mahkemede çözülür (İİK m.72); bu dava için menfi tespit davası, zamanaşımı hesapları için kambiyo senedi zamanaşımı hesaplama sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Senetsiz Alacak: Genel Haciz, İtirazın İptali ve Kaldırılması

Senet yoksa veya senet kambiyo senedi niteliği taşımıyorsa depo, fatura ve cari hesaba dayanarak ilamsız takip başlatır. Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir ve itiraz takibi durdurur. Bu durumda alacaklının önünde iki yol vardır.

İtirazın iptali davasında icra inkâr tazminatı iki taraf için de önemli bir risk unsurudur. Depo, cari hesapta düşülmesi gereken iadeleri düşmeden takip yaparsa ve borçlunun itirazı haklı çıkarsa, kötü niyetli takip iddiasıyla karşılaşabilir. Eczacı ise borcun varlığını bildiği hâlde salt zaman kazanmak için itiraz ederse, mahkûm olunan tutarın en az yüzde yirmisi kadar tazminat ödeme riskiyle karşılaşır. Ayrıntılar için itirazın iptali ve icra inkâr tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.

Teminatlar: Kefalet, Aval ve Alacağın Temliki

Depolar, eczacının kendi senedinin yanında üçüncü kişilerin kişisel güvencesini de ister. Burada kefalet ile aval arasındaki farkın bilinmesi gerekir. Kefalet bir Borçlar Kanunu sözleşmesidir ve sıkı şekil şartlarına bağlıdır; senet üzerindeki aval ise kambiyo hukukuna ait ayrı bir taahhüttür.

Eczacının eşi veya yakını tarafından verilen bir kefalette şekil eksikliği, kefaletin geçersizliği sonucunu doğurabilir. Bu nedenle depo bakımından kefalet belgesinin el yazısı kısımlarının eksiksiz olması, eczacının yakınları bakımından ise hangi belgeyi imzaladıklarının anlaşılması önemlidir. Kefalet hükümlerinin ayrıntısı için kefalet ve kişisel güvence rehberimize bakabilirsiniz. Eczanenin SGK’dan doğacak alacaklarının depoya temliki uygulamada görülen bir güvencedir; ancak bu temlikin SGK protokolü veya ilgili mevzuat bakımından bir sınırlamaya tabi olup olmadığını bu yazı için doğrulayamadık. Böyle bir temlik yapılmadan önce SGK il müdürlüğünden ve güncel protokol metninden teyit alınmalıdır.

Eczanede Neler Haczedilebilir?

Kesinleşen bir takipte alacaklı, eczacının malvarlığı üzerinde haciz isteyebilir. Eczane bakımından üç soru öne çıkar: ilaç stoğu, mesleki eşya ve ruhsat ile eczacının üçüncü kişilerden, özellikle SGK’dan olan alacakları.

Ruhsatın haczi konusunda bir mahkeme kararına ulaşamadık. Ruhsat, kanunda sayılan şartları taşıyan eczacıya verilen ve devralanın şartları taşıması hâlinde onun adına yeniden düzenlenen bir izin belgesidir (6197 m.11). Bu niteliği, ruhsatın bağımsız bir malvarlığı değeri olarak satılıp paraya çevrilmesini güçleştirir. Ancak eczanenin devrinden doğacak bedel veya eczacının diğer alacakları haczedilebilir. Eczacıların depo alacaklıları adına gönderilen haciz ihbarnamelerine ilişkin 2008 tarihli bir oda duyurusunda, ihbarnameyi alan eczacının yedi gün içinde icra dairesine cevap vermesi; senet veya çekle bağlanmış borçlarda ödemenin senet hamiline veya çek hesabına yapılması gerektiği belirtilmiştir. Haciz ihbarnamesine itiraz süreci için haciz ihbarnamesi ve menfi tespit rehberimize bakabilirsiniz.

Eczane Devrinde Eski Borçtan Kim Sorumlu?

Eczane devri uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran konulardan biridir. 6197 sayılı Kanunun 11. maddesine göre eczanenin devri veya satışı hâlinde devralan şartları taşıyorsa adına ruhsatname verilir; 12. maddesine göre satış, hükümet tabibinin huzurunda ve noterde yapılır. Bu hükümler devrin idari tarafını düzenler. Devreden eczacının depoya olan borçlarının akıbeti ise borçlar ve ticaret hukukuna göre belirlenir.

İcra ve İflas Kanununun 280. maddesi eczane devirleri bakımından özellikle önemlidir. Bu hükme göre ticari işletmenin veya işyerindeki mevcut ticari emtianın tamamını veya önemli bir kısmını devralan yahut satın alan kişinin, borçlunun alacaklılarını zarara uğratma kastını bildiği ve borçlunun da bu kastla hareket ettiği kabul edilir. Bu karine ancak, devir, satış veya terk tarihinden en az üç ay önce durumun iptal davasını açan alacaklıya yazılı olarak bildirildiği ya da işyerinde görülebilir levhalar asılmakla birlikte Ticaret Sicili Gazetesiyle, bu mümkün değilse bütün alacaklıların bilgisini sağlayacak uygun araçlarla ilan edildiği ispat edilerek çürütülebilir. Eczanenin stoğu bir eczanenin en önemli varlığıdır; bu nedenle depo borcu bulunan bir eczanenin stoğuyla birlikte devri, alacaklılara bildirim yapılmadan gerçekleştirilirse devralan için ciddi risk doğar.

Devralan eczacı için kontrol listesi

• Devredenin çalıştığı tüm depolardan güncel cari hesap ekstresi ve imzalı mutabakat isteyin.
• Devredenin depolara verdiği senet ve çeklerin listesini, vadelerini ve kimde olduklarını öğrenin.
• Devir sözleşmesinde eski borçların kime ait olduğunu açıkça yazın; devredenin borçları ödemesini devir bedelinin ödenmesine bağlayın.
• Devri depolara yazılı olarak bildirin veya ilan edin; bunun hem TBK m.202 hem İİK m.280 bakımından sonuçlarını avukatınızla değerlendirin.
• Stokun ilaç takip sistemi kayıtlarıyla uyumunu kontrol edin; kayıt dışı veya uyumsuz stok hem idari hem hukuki risk taşır.
• Devredenin SGK sözleşmesinden doğan kesinti veya cezai şart riskini öğrenin; bu tutarlar devir bedelinden mahsup edilebilir.

Devrin idari süreci, nüfus ölçütü ve muvazaa riski için eczane açma, devir ve muvazaa, ruhsat iptalinin sonuçları için eczane ruhsatı iptal edildi rehberlerimize bakabilirsiniz.

Eczacı Vefat Ederse: Mirasçılar ve Depo Borcu

Eczacının vefatı hâlinde ruhsatname sâkıt olur (6197 m.7). Ancak Kanun eczanenin hemen kapanmasını öngörmez: Eş veya çocuklar varsa eczane onlar hesabına bir mesul müdürle işletilebilir (m.8); bu süre beş yılı geçemez, çocuk reşit değilse reşit oluncaya, eczacılık fakültesine girmişse mezun oluncaya kadar uzayabilir (m.9). Eş veya çocuk yoksa diğer mirasçılar eczaneyi en geç bir yıl içinde tasfiye eder ve bu sürede eczane mesul müdürle idare edilir (m.10).

Mirasçıların depoya karşı durumu, terekenin borca batık olup olmadığına ve mirasçıların mirası kabul edip etmediğine göre değişir. Eczanenin mirasçılar hesabına işletilmesine devam edilmesi, mirasın reddi bakımından mirasçıların tutumunu etkileyebilecek bir durumdur ve ret süresi içinde dikkatle değerlendirilmelidir. Depo bakımından ise vefattan sonra yapılacak takiplerin mirasçılara yöneltilmesi ve mirasın reddi ihtimalinin gözetilmesi gerekir. Serbest meslek işletmelerinin mirası için eczane, muayenehane ve büro mirası rehberimize bakabilirsiniz.

Ödeme Güçlüğü: Konkordato ve İflas

SGK ödemelerinin gecikmesi, fiyat ve kur değişiklikleri veya stok kayıpları nedeniyle depo borçlarını ödeyemeyen eczacı için seçenekler sınırlıdır ve her birinin eczacılık mesleği bakımından farklı sonuçları vardır.

6197 sayılı Kanunun 7. maddesi, iflası ruhsatın sona erme sebepleri arasında saydığı için eczacı bakımından iflas, ticari bir tasfiyeden ibaret değildir; mesleğin o eczanede sürdürülmesini de sona erdirir. Konkordato ise borçlunun faaliyetini sürdürerek borçlarını yeniden yapılandırmasına imkân veren bir yoldur. Konkordatonun şartları, mühletin etkileri ve proje süreci için konkordato ve geçici mühlet rehberimize bakabilirsiniz.

Kriz yalnızca eczanede değil depoda da yaşanabilir. Basına yansıyan bir habere göre 2025 yazında Ankara ve İstanbul merkezli bazı ecza depoları konkordato talebinde bulunmuş; Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi üç aylık geçici koruma vermiş ve bu süre içinde alacaklıların takip başlatamayacağı belirtilmiştir. Depo konkordato veya iflas sürecindeyse eczanenin depoya olan borcu ortadan kalkmaz; bu borcun kime ve nasıl ödeneceği komiserin veya iflas idaresinin talimatlarına göre belirlenir. Eczacının depodan alacağı (örneğin iade veya mal fazlası bakiyesi) varsa, takas imkânının iflas hukukundaki özel kurallar çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.

Mal Kaçırma İddiası: Tasarrufun İptali

Depo, eczacı aleyhindeki takipte alacağını tahsil edemezse ve eczacının malvarlığını başkalarına devrettiğini düşünürse, tasarrufun iptali davası açabilir. Bu dava, elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan alacaklı tarafından açılır (İİK m.277).

7571 sayılı Kanun İİK m.278’i yeniden düzenlemiş ve ayrı bir geçiş hükmü öngörmemiştir; değişiklikten önce yapılmış tasarruflara hangi metnin uygulanacağı tartışmalıdır. Eczacının eşine veya yakınına taşınmaz veya araç devretmesi, eczane stokunu bildirim yapmadan devretmesi ya da eczaneyi yakınlarından birine düşük bedelle bırakması bu davanın tipik konularıdır. Ayrıntılar için tasarrufun iptali davası rehberimize bakabilirsiniz.

Depo Tarafı İçin Tahsil Yol Haritası

1. Cari hesabı temizleyin: İade, miad, mal fazlası ve takas kalemlerini düşerek net bakiyeyi belirleyin; eczacıya mutabakat gönderin.
2. Belge türüne göre yol seçin: Kambiyo senedi varsa kambiyo senetlerine özgü haciz yolu; yoksa genel haciz yolu. Zamanaşımına uğramış senet için temel ilişkiye dayanın.
3. Faiz talebini doğru kurun: Sözleşmede kararlaştırılmış oran yoksa ticari temerrüt faizi; faturalardaki tek taraflı faiz kayıtlarına dayanmayın.
4. İtiraz hâlinde süreyi kaçırmayın: İtirazın iptali için bir yıl, kaldırılması için altı ay; ticari alacak davasında önce arabuluculuk.
5. Haciz ihbarnamelerini planlayın: Eczacının SGK ve diğer üçüncü kişilerden olan alacaklarına İİK m.89 yoluyla başvurun.
6. Devir ve vefat durumlarını izleyin: Eczane devri, ruhsat değişikliği veya vefat haberini aldığınızda TBK m.202, İİK m.280 ve mirasçılık kurallarına göre hareket edin.
7. Aciz vesikası alındığında tasarrufları inceleyin: Tapu, araç ve ticaret sicili kayıtlarıyla son beş yıldaki devirleri tespit edin.

Eczacı Tarafı İçin Savunma Kontrol Listesi

Depo uyuşmazlıkları çoğu zaman eczacının meslek kuruluşu ve SGK ile ilişkilerini de etkiler. Eczanenin diğer hukuki riskleri için eczacılık mesleğinin icrası, eczane reklam ve indirim yasağı ve eczacıya TEB disiplin cezası rehberlerimize bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Kambiyo takibinde yedi gün süre olduğunu sanmak: Senede dayalı takipte itiraz süreleri beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır.
• Teminat senedini yazılı belge olmadan vermek: Senedin teminat amacı yazılı delille ispat edilemezse savunma zayıflar.
• Faturadaki vade farkına sessiz kalmak: Susmak olağan olmayan içeriği kabul anlamına gelmese de itiraz kaydı ispatı kolaylaştırır.
• Eczaneyi depolara bildirmeden devretmek veya devralmak: Devralan bakımından İİK m.280 karinesi, devreden bakımından iki yıllık müteselsil sorumluluk gündeme gelir.
• Devir sözleşmesindeki “borçlar devredene aittir” hükmüne güvenmek: Bu hüküm depoya karşı değil, taraflar arasında sonuç doğurur.
• İflası sıradan bir tasfiye gibi görmek: Eczacının iflası ruhsatnameyi sâkıt kılar (6197 m.7).
• Mirasın reddi süresini kaçırmak: Ret süresi kural olarak üç aydır; eczanenin işletilmesine devam edilmesi bu kararı etkileyebilir.
• Cari hesabı düzeltmeden takip başlatmak (depo): İtiraz haklı çıkarsa kötü niyetli takip iddiası ve tazminat riski doğar.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

• TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve eczacılık rehberlerinin tamamı
• Eczane Açma, Devir ve Muvazaa — eczacılık hukuku rehberi
• Eczacılık Mesleğinin İcrası — vefat ve devirde eczanenin sürekliliği
• Eczane Ruhsatı İptal Edildi — iptal davası
• Eczane SGK Sözleşmesi — cezai şart, fesih ve dava
• Eczane, Muayenehane ve Büro Mirası — serbest meslek işletmesinin mirası
• İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı — İİK m.67–69
• Kambiyo Senedi Zamanaşımı Hesaplama — bono ve çek
• Menfi Tespit Davası — İİK m.72
• Haciz İhbarnamesi ve Menfi Tespit — İİK m.89
• Kefalet ve Kişisel Güvence — TBK m.581–603
• Tasarrufun İptali Davası — İİK m.277–284
• Konkordato ve Geçici Mühlet — İİK m.285 vd.
• Yasal Faiz Hesaplama — kanuni ve ticari faiz

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. İİK m.67, 82, 168, 277, 280, 284 ve 294; TBK m.202 ve 584 kanun metnini aktaran kaynaklardan; İİK m.278’deki değişiklik 7571 sayılı Kanun metninden (TBMM) kontrol edilmiştir. TTK m.21/2 ve faturaya ilişkin Yargıtay kararları, kararları aktaran hukuk yayınından; TTK m.749 ve m.814 hukuk yayınlarından; TTK m.1530 hukuk yayınından özetlenmiştir; karar metinlerinin tamamı incelenmemiştir. Eczacının tacir sıfatına ilişkin Yargıtay kararları doktrinde aktarıldığı şekliyle verilmiştir; güncel bir Yargıtay kararı ayrıca incelenmemiştir. 6197 sayılı Kanunun 7–12. maddeleri rehberimizdeki daha önce kontrol edilmiş metinden alınmıştır. Avans faizi oranı TCMB tebliğine ilişkin haberden ve bir kamu kurumunun faiz tablosundan; kanuni faiz 7589 sayılı Kanuna ilişkin kaynaklardan alınmıştır. Eczane SGK alacaklarının temlikine ilişkin bir sınırlama bulunup bulunmadığı ve eczane ruhsatının haczine ilişkin bir yargı kararı doğrulanamamıştır. Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’ye erişilemediği için uygulamadan önce güncel resmî metin kontrol edilmelidir. Son güncelleme: 14 Ekim 2026.