Eczacılık, serbestçe icra edilen bir ticaret değil; kanunla çerçevesi çizilmiş bir meslektir. 6197 sayılı Kanun, eczacıya yalnızca ne yapabileceğini değil ne yapamayacağını da söyler: birden fazla eczane açamaz, eczanesi dışında ilaç tertip edemez, mesleği dışında bizzat ticaret yapamaz ve öğretmenlik ile seçimle elde edilen görevler dışında başka bir iş kabul edemez. Bu rehber, mesleğin sınırlarını mevzuat dayanaklarıyla ele alır.
Meslek icrası, mesul müdürlük ve denetim uyuşmazlıkları için destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Eczacılık nedir? Kanundaki tanım
- Meslek icrasına engel hâller ve AYM iptali
- Tek eczane kuralı
- Başka iş yasağı ve istisnaları
- Mesul müdür atanması gereken hâller
- Mesul müdürlük hangi kuruluşlarda olur?
- İhale yasağı
- Takas, iade, imha ve İTS bildirimi
- Ruhsat usulü ve tek pencere
- Nüfus ölçütü
- Eczacılıkta Uzmanlık Kurulu
- Eczane binası ve iç hizmetler
- Hukuki yollar
- Sıkça sorulan sorular
Eczacılık Nedir? Kanundaki Tanım
Kanunun 1. maddesi mesleği geniş bir tanımla belirler: “Eczacılık; eczane, ecza deposu, ecza dolabı, galenik, tıbbi ve ispençiyari mevat ve müstahzarat laboratuvarı veya imalathanesi gibi müesseseler açmak ve işletmek veya tıbbi ve ispençiyari müstahzarat ihzar veya imal etmek veyahut bu kabil resmi veya hususi müesseselerde mesul müdürlük yapmaktır.”
| Faaliyet | İçeriği |
|---|---|
| Müessese açmak ve işletmek | Eczane, ecza deposu, ecza dolabı, laboratuvar veya imalathane |
| Müstahzarat hazırlamak | Tıbbi ve ispençiyari müstahzaratın ihzarı veya imali |
| Mesul müdürlük | Resmî veya hususi müesseselerde sorumlu eczacılık |
| Kapsam | Üç ayrı icra biçimi |
Meslek İcrasına Engel Hâller ve AYM İptali
Kanun, mesleği icra edemeyecek kişileri sayar. Bu sayımda yer alan bazı hâller şunlardır: başka memleketlerde sanatını icradan menedilmiş olup bu muamelenin haklı olduğu Cumhurbaşkanınca kabul edilmiş olmak; sanatını yapmasına mani iyileşmez bir hastalığı bulunmak; sanatını yapmasına mani olacak derecede iki gözü rüyetten mahrum olmak.
Maddede yer alan suç listesinin bir bölümü ise Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir: Anayasa Mahkemesinin E. 2008/17, K. 2010/44 sayılı ve 25/2/2010 tarihli kararıyla, “milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, kamunun sağlığına karşı suçlar” bölümü iptal edilmiştir.
| Hâl | Durum |
|---|---|
| Yurt dışında sanatını icradan menedilmiş olmak | Cumhurbaşkanınca haklı kabul edilmiş olmak şartıyla engel |
| İyileşmez hastalık | Sanatını yapmasına mani olması hâlinde engel |
| Görme kaybı | Sanatını yapmasına mani olacak derecede iki gözün rüyetten mahrum olması |
| İptal edilen bölüm | Milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, kamunun sağlığına karşı suçlar |
| İptal kararı | AYM, E. 2008/17, K. 2010/44, T. 25/2/2010 |
Tek Eczane Kuralı
Kanunun 18. maddesi, mesleğin en bilinen sınırını koyar: “Bir eczacının birden fazla eczane açması veya mesul müdürlüğünü üzerine alması yasaktır.”
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Birden fazla eczane açmak | Yasak |
| Birden fazla eczanenin mesul müdürlüğü | Yasak |
| Kapsam | Açma ve mesul müdürlük birlikte sayılmıştır |
| Sonuç | Bir eczacı — bir eczane |
Başka İş Yasağı ve İstisnaları
Aynı madde, eczacının faaliyet alanını da sınırlar: “Bir eczane sahibi eczanesi dışında ilâç tertip edemiyeceği ve mesleki dışında bizzat ticaret yapamayacağı gibi öğretmenlikten ve seçimle elde edilen vazifelerden başka bir iş de kabul edemez.”
| Konu | Kural |
|---|---|
| Eczane dışında ilaç tertibi | Yasak |
| Mesleği dışında bizzat ticaret | Yasak |
| Başka iş kabulü | Yasak |
| İstisna 1 | Öğretmenlik |
| İstisna 2 | Seçimle elde edilen vazifeler |
Mesul Müdür Atanması Gereken Hâller
Kanun, eczacının eczanesinin başında bulunamayacağı belirli durumlar için mesul müdür atanmasını öngörür. Buna göre; eczane sahip ve mesul müdürü iken askerlik hizmetini yapmak üzere silah altına alınanlar askerlik hizmeti süresince; yüksek lisans veya doktora eğitimi alacaklar bu eğitim süresince; milletvekili, belediye başkanı, Türk Eczacıları Birliği Başkanlık Divanı üyeleri bu görevleri devam ettiği müddetçe eczaneye bir mesul müdür atar.
Bu hâllerden biri bakımından ayrıca bir ödeme kuralı öngörülmüştür: Türk Eczacıları Birliği Başkanlık Divanı üyelerinin eczanelerine atanacak mesul müdürün maaş ve kanuni giderleri, Türk Eczacıları Birliği bütçesinden ödenir.
| Hâl | Süre | Ödeme |
|---|---|---|
| Askerlik | Askerlik hizmeti süresince | Genel hükümler |
| Yüksek lisans veya doktora | Eğitim süresince | Genel hükümler |
| Milletvekilliği | Görev devam ettiği müddetçe | Genel hükümler |
| Belediye başkanlığı | Görev devam ettiği müddetçe | Genel hükümler |
| TEB Başkanlık Divanı üyeliği | Görev devam ettiği müddetçe | TEB bütçesinden |
Mesul müdürlük ve görev başında bulunma tespitlerine karşı savunma
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Mesul Müdürlük Hangi Kuruluşlarda Olur?
Yönetmelik, mesul müdürü kuruluş türlerini sayarak tanımlar: mesul müdür, serbest eczanede, hastane eczanesinde, ecza deposunda, ilaç üretim tesisinde, kozmetik imalathanesinde veya ilaç AR-GE merkezinde görev yapan sorumlu eczacıdır.
| Kuruluş | Sorumlu |
|---|---|
| Serbest eczane | Sorumlu eczacı |
| Hastane eczanesi | Sorumlu eczacı |
| Ecza deposu | Sorumlu eczacı |
| İlaç üretim tesisi | Sorumlu eczacı |
| Kozmetik imalathanesi | Sorumlu eczacı |
| İlaç AR-GE merkezi | Sorumlu eczacı |
İhale Yasağı
Kanun, eczanelerin faaliyet biçimine ilişkin açık bir yasak daha getirir: eczaneler ihalelere giremez.
| Konu | Kural |
|---|---|
| İhaleye katılım | Eczaneler ihalelere giremez |
| Gerekçe | Eczanenin perakende hizmet birimi niteliği |
| Takas | Eczaneler arası ilaç takası toptan satış sayılmaz |
Takas, İade, İmha ve İTS Bildirimi
Kanun, eczaneler arasındaki hareketleri hem nitelendirir hem kayda bağlar. Nitelendirme şöyledir: eczaneler arası ilaç takası, toptan satış sayılmaz.
Kayıt yükümlülüğü ise geniş tutulmuştur: ilaçların ve özel tıbbi amaçlı gıdaların satışı, alındığı ecza deposuna veya mücbir sebep hâlinde diğer depolara iadesi, eczaneler arasındaki takası, miadı geçmiş ya da bozulmuş olanlarının imhası işlemlerinde ilaç takip sistemine bildirim yapılması zorunludur.
| İşlem | Bildirim |
|---|---|
| Satış | İTS bildirimi zorunlu |
| İade | Alındığı ecza deposuna; mücbir sebep hâlinde diğer depolara |
| Eczaneler arası takas | İTS bildirimi zorunlu — toptan satış sayılmaz |
| İmha | Miadı geçmiş ya da bozulmuş olanlar — İTS bildirimi zorunlu |
| Kapsam | İlaçlar ve özel tıbbi amaçlı gıdalar |
Ruhsat Usulü ve Tek Pencere
Ruhsat usulü Kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir: serbest eczaneler, eczacılık yapma hakkını haiz bir eczacının sahip ve mesul müdürlüğünde, yönetmelikte belirlenen belgelerle il sağlık müdürlüğünce düzenlenmiş ve valilikçe onaylanmış bir ruhsatname ile açılır. Uyuşmazlık merci de gösterilmiştir: ruhsatname konusunda meydana gelecek sorunların çözüm yeri Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumudur.
Başvuru ve bildirim akışı şöyledir: eczane açmak, devretmek veya başka bir yere nakletmek isteyen eczacılar, bulunduğu ilin sağlık müdürlüğüne dilekçe ile başvurur. Eczane açmak isteyenlerin belgelerinin tam olması hâlinde ruhsatname düzenlenir. Düzenlenen ruhsatnameler Sağlık Bakanlığına, Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumuna ve Türk Eczacıları Birliğine bildirilir.
Kanun ayrıca bir sadeleştirme getirmiştir: eczaneler için belediyeden ayrıca bir iş yeri ruhsatı alınması ve belediyeye harç ödenmesi gerekmez. 2/1/2014 tarihli ve 6514 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre ise eczaneler için ayrıca başka herhangi bir kurum veya kuruluştan kayıt veya onay belgesi aranmaz.
| Aşama | İşlem |
|---|---|
| Başvuru | İl sağlık müdürlüğüne dilekçe |
| Kapsam | Açma, devretme veya nakletme |
| Düzenleme | İl sağlık müdürlüğünce düzenlenir, valilikçe onaylanır |
| Şart | Belgelerin tam olması |
| Bildirim | Sağlık Bakanlığı, TİTCK ve Türk Eczacıları Birliği |
| Belediye ruhsatı | Aranmaz; harç ödenmez |
| Diğer belgeler | Başka kurum veya kuruluştan kayıt/onay aranmaz (6514 s.K.) |
| Uyuşmazlık | TİTCK |
Nüfus Ölçütü
Eczane sayıları serbest bırakılmamış, nüfusa bağlanmıştır: serbest eczane sayıları, ilçe sınırları içindeki nüfusa göre en az üç bin beş yüz kişiye bir eczane olacak şekilde düzenlenir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ölçüt | En az üç bin beş yüz kişiye bir eczane |
| Alan | İlçe sınırları içindeki nüfus |
| Hiç eczanesi olmayan yerler | Nüfus bakımından ayrı düzenleme |
| Nakil | Belirli hâllerde kısıtlamaya tabi olmaksızın ilçe dışına nakil ve devir imkânı |
Eczacılıkta Uzmanlık Kurulu
Kanun, eczacılıkta uzmanlık alanında bir kurul öngörür ve işleyişini ayrıntılı biçimde düzenler. Üyelerin görev süreleri üç yıldır. Toplanma düzeni şöyledir: Kurul, Bakanlığın daveti üzerine yılda en az iki defa toplanır; ayrıca üyelerden en az beşinin teklifi üzerine olağanüstü toplanır.
Karar yeter sayıları da belirlenmiştir: Kurul, üyelerin üçte ikisinin iştiraki ile toplanır. Kararlar oy çokluğuyla alınır. Oyların eşitliği hâlinde başkanın görüşü kabul edilmiş sayılır. Bir konuda ise nitelikli çoğunluk aranır: kurumların eğitim yetkisinin kaldırılmasına ilişkin kararlar, toplantıda hazır bulunanların en az üçte iki çoğunluğu ile alınır.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Görev süresi | Üç yıl |
| Olağan toplantı | Bakanlığın daveti üzerine yılda en az iki defa |
| Olağanüstü toplantı | En az beş üyenin teklifi üzerine |
| Toplantı yeter sayısı | Üyelerin üçte ikisi |
| Karar yeter sayısı | Oy çokluğu |
| Eşitlik | Başkanın görüşü kabul edilmiş sayılır |
| Eğitim yetkisinin kaldırılması | Hazır bulunanların en az üçte iki çoğunluğu |
| Başkanlık | Bakanlık yetkilisi veya üyeler arasından seçilen başkan vekili |
Eczane Binası ve İç Hizmetler
Eczanenin fiziki yapısı da kanunla idareye bırakılmıştır: eczane binalarının kaç kısımdan mürekkep olacağı ve lâboratuvarların vasıf ve şartları ve içerlerinde bulunması lâzımgelen alet ve saire ve eczanenin dahili hizmetleri ilgili Bakanlıkça tayin ve tespit olunur.
| Konu | Belirleyen |
|---|---|
| Bina kısımları | Bakanlıkça tayin ve tespit |
| Laboratuvarın vasıf ve şartları | Bakanlıkça tayin ve tespit |
| Alet ve malzeme | Bakanlıkça tayin ve tespit |
| Dahili hizmetler | Bakanlıkça tayin ve tespit |
| Sonuç | Ayrıntı yönetmelik düzeyinde düzenlenir |
Hukuki Yollar
| İşlem | Merci | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ruhsat başvurusunun reddi | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Nakil veya devir talebinin reddi | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Denetim sonucu yaptırım | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Mesul müdürlüğe ilişkin işlem | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Eğitim yetkisinin kaldırılması | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Meslek örgütü disiplin kararı | İdari yargı | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| İdareye başvuru | İdari aşama | Dava açma süresi içinde | İYUK m. 11/1 |
| Yürütmenin durdurulması | İdare mahkemesi | Dilekçeyle veya sonradan | İYUK m. 27 |
Dilekçede ileri sürülecek başlıca iptal sebepleri:
- İptal edilmiş hüküm. İşlemin Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş bir bölüme dayandırılması.
- Tek pencere. Kanunda aranmayan ek kayıt veya onay belgesinin istenmesi.
- Belge tamlığı. Belgeler tam olduğu hâlde ruhsatnamenin düzenlenmemesi.
- Nüfus hesabı. İlçe sınırları içindeki nüfusun hatalı esas alınması.
- Mesul müdürlük. Kanunda sayılan hâllerden birinin gözetilmemesi.
- Yeter sayı. Kurul kararının öngörülen çoğunlukla alınmamış olması.
- Yetki. Ruhsatnameyi düzenleme ve onaylama yetkisinin usulüne uygun kullanılmaması.
- Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan ağır yaptırıma gidilmesi.
Yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Eczane dosyalarında zarar; faaliyetin durması hâlinde hastaların ilaca erişiminin kesintiye uğraması, işletmenin gelir kaybı ve kiralanan yerin atıl kalması üzerinden somutlaştırılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eczacılık kanunda nasıl tanımlanır?
6197 sayılı Kanunun 1. maddesine göre eczacılık; eczane, ecza deposu, ecza dolabı, galenik, tıbbi ve ispençiyari mevat ve müstahzarat laboratuvarı veya imalathanesi gibi müesseseler açmak ve işletmek veya tıbbi ve ispençiyari müstahzarat ihzar veya imal etmek veyahut bu kabil resmî veya hususi müesseselerde mesul müdürlük yapmaktır.
Bir eczacı iki eczane açabilir mi?
Hayır. Kanunun 18. maddesine göre bir eczacının birden fazla eczane açması veya mesul müdürlüğünü üzerine alması yasaktır.
Eczacı başka bir işte çalışabilir mi?
Eczane sahibi, eczanesi dışında ilaç tertip edemez, mesleği dışında bizzat ticaret yapamaz ve öğretmenlik ile seçimle elde edilen vazifelerden başka bir iş kabul edemez.
Hangi hâllerde mesul müdür atanır?
Askerlik hizmeti süresince, yüksek lisans veya doktora eğitimi süresince ve milletvekili, belediye başkanı ile Türk Eczacıları Birliği Başkanlık Divanı üyeliği görevleri devam ettiği müddetçe eczaneye mesul müdür atanır.
Mesul müdür hangi kuruluşlarda görev yapar?
Yönetmelikteki tanıma göre mesul müdür; serbest eczanede, hastane eczanesinde, ecza deposunda, ilaç üretim tesisinde, kozmetik imalathanesinde veya ilaç AR-GE merkezinde görev yapan sorumlu eczacıdır.
Eczaneler ihaleye girebilir mi?
Hayır. Kanuna göre eczaneler ihalelere giremez.
Eczaneler arası ilaç takası toptan satış sayılır mı?
Hayır. Eczaneler arası ilaç takası toptan satış sayılmaz; ancak satış, iade, takas ve imha işlemlerinde ilaç takip sistemine bildirim yapılması zorunludur.
Eczane için belediyeden iş yeri ruhsatı gerekir mi?
Hayır. Eczaneler için belediyeden ayrıca iş yeri ruhsatı alınması ve belediyeye harç ödenmesi gerekmez; 6514 sayılı Kanunla eklenen hükme göre başka herhangi bir kurum veya kuruluştan kayıt veya onay belgesi de aranmaz.
Eczane sayısı neye göre belirlenir?
Serbest eczane sayıları, ilçe sınırları içindeki nüfusa göre en az üç bin beş yüz kişiye bir eczane olacak şekilde düzenlenir.
Eczacılıkta Uzmanlık Kurulu nasıl karar alır?
Kurul üyelerin üçte ikisinin iştirakiyle toplanır ve kararlar oy çokluğuyla alınır; oyların eşitliği hâlinde başkanın görüşü kabul edilmiş sayılır. Kurumların eğitim yetkisinin kaldırılmasına ilişkin kararlar ise toplantıda hazır bulunanların en az üçte iki çoğunluğu ile alınır.
Dosyanızı Değerlendirelim
Eczacılık uyuşmazlıklarında üç husus öne çıkar. Birincisi iptal edilmiş hükümlerdir: Anayasa Mahkemesi meslek icrasına engel suç gruplarının bir bölümünü iptal etmiştir ve iptal edilen bölüme dayanan bir işlem doğrudan hukuka aykırıdır. İkincisi tek pencere kuralıdır: eczaneler için belediye iş yeri ruhsatı ve başka herhangi bir kurumdan kayıt veya onay belgesi aranmaz; buna rağmen istenen ek belgeler dava konusu edilebilir. Üçüncüsü mesul müdürlük hâllerinin sınırlı sayıda olmasıdır: kanunda sayılmayan bir gerekçeyle eczanenin başında bulunulmaması aykırılık doğurur. Bürom; eczacılar için ruhsat, nakil, devir ve denetim uyuşmazlıklarında hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.
Ruhsat, nakil ve denetim dosyanızı birlikte inceleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
- Majistral İlaç — eczanede hazırlama ve kayıt düzeni
- Eczane–SGK Sözleşmesi — geri ödeme ve fesih boyutu
- Ecza Deposu — mesul müdürlüğün diğer alanı
- İlaç Takip Sistemi (İTS) — takas, iade ve imha bildirimleri
- Reçeteye Tabi ve Reçetesiz İlaçlar — satış rejiminin temeli
- Kontrole Tabi Maddeler — özel reçete ve defter düzeni
- Özel Tıbbi Amaçlı Gıdalar — İTS bildirimi kapsamındaki diğer ürün grubu
