Israrlı Takip (Stalking) Suçu ve Cezası (TCK 123/A)

Ayrılık sonrası ısrarlı aramalar, sürekli mesajlar, sosyal medyadan takip ya da fiziken peşine düşme… Bu davranışlar artık yalnızca “rahatsız edici” değil, belirli şartlarda suçtur. 2022’de Türk Ceza Kanunu’na eklenen ısrarlı takip suçunu bu yazıda yalın biçimde açıklıyoruz.

Israrlı Takip Suçu Nedir?

Türk Ceza Kanunu’nun 123/A maddesine göre ısrarlı takip; bir kimseyi ısrarlı bir şekilde fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle, o kişi üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarının güvenliğinden endişe duymasına neden olmaktır.

2022’de Eklenen Yeni Bir Suç

Israrlı takip (uygulamada “stalking” olarak da bilinir), 2022 yılında 7406 sayılı Kanun ile Türk Ceza Kanunu’na eklenmiştir. Öncesinde bu tür eylemler büyük ölçüde kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu veya cinsel taciz suçunun geniş yorumu üzerinden değerlendiriliyordu. Yeni düzenleme, özellikle kadına yönelik şiddet henüz fiziksel boyuta ulaşmadan önlenmesini amaçlar; ancak suç, cinsiyetten bağımsız olarak herkesin herkese karşı işleyebileceği biçimde düzenlenmiştir.

Israr Şartı: Tek Eylem Yetmez

Suçun adındaki “ısrar” kelimesi belirleyicidir. Tek seferlik bir davranış (örneğin bir kez mesaj atmak) ısrarlı takip suçunu oluşturmaz; eylemlerin tekrarlanması ve belli bir süreklilik göstermesi gerekir. Ayrıca bu eylemlerin mağdurda ciddi bir huzursuzluk veya güvenlik endişesi yaratmış olması aranır.

Cezası Nedir?

Israrlı takip suçunun temel hâlinin cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir. Nitelikli hâllerde ise ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkar. Temel hâlde verilen ceza bir yıl veya altındaysa adli para cezasına çevrilebilir; ancak nitelikli hâllerde alt sınırın bir yıl olması bu imkânı sınırlar.

Nitelikli Hâller

Cezanın artırıldığı (bir yıldan üç yıla kadar) nitelikli hâller şunlardır:

• Suçun çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşanılan eşe karşı işlenmesi,
• Mağdurun okulunu, işyerini veya konutunu değiştirmesine ya da okulunu/işini bırakmasına neden olunması,
• Hakkında uzaklaştırma ya da konuta/okula/işyerine yaklaşmama tedbiri olan fail tarafından işlenmesi.

Şikâyete Bağlıdır

Israrlı takip suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, hem temel hem de nitelikli hâlde şikâyete bağlıdır. Mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır; bu süre hak düşürücüdür. Şikâyet; karakola, savcılığa veya mahkemeye yapılabilir. Ayrıca bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Huzur Bozma Suçundan Farkı ve Koruma

Israrlı takip, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunun (TCK 123) özel bir hâlidir; ısrarlı takip oluştuğunda daha genel olan huzur bozma suçundan değil, bu suçtan hüküm verilir. Ayrıca mağdur, ceza süreciyle birlikte 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma/uzaklaştırma tedbiri talep edebilir ve uğradığı zararlar için manevi tazminat davası açabilir.

Suçun Dayanağı ve Kapsamı

Israrlı takip, 7406 sayılı Kanun ile Türk Ceza Kanunu’na eklenen 123/A maddesiyle bağımsız bir suç olarak düzenlenmiştir. Düzenleme 27 Mayıs 2022 tarihli Resmî Gazete ile yürürlüğe girmiştir.

Amacı, takip eylemlerinin fiziksel bir şiddete dönüşmeden önlenmesidir. Buna karşılık madde, failin ve mağdurun cinsiyetinden bağımsızdır: herkes herkese karşı bu suçu işleyebilir.

Suçun oluşması için aranan sonuç şudur: mağdurun ciddi bir huzursuzluk yaşaması ya da kendisinin veya yakınlarının güvenliğinden endişe duyması.

TCK 123 ile TCK 123/A Aynı Şey Değil

Bu iki madde uygulamada sürekli karıştırılır; oysa hem cezaları hem usul sonuçları farklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Israrlı takip suçu nedir?

7406 sayılı Kanun ile TCK’ya eklenen ve 27 Mayıs 2022’de yürürlüğe giren 123/A maddesinde düzenlenen bağımsız bir suçtur. Fiziken takip, iletişim araçlarıyla ısrarlı temas ve üçüncü kişiler üzerinden takibi kapsar; mağdurun ciddi huzursuzluk yaşaması ya da kendisinin veya yakınlarının güvenliğinden endişe duyması aranır.

Cezası ne kadar?

Temel hâlin cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir. Nitelikli hâllerde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkar.

Hangi hâller nitelikli sayılır?

Suçun çocuğa karşı işlenmesi, hakkında ayrılık kararı verilmiş olan eşe ya da boşanılan eşe karşı işlenmesi ve hakkında uzaklaştırma veya konuta, okula ya da işyerine yaklaşmama tedbiri kararı verilen fail tarafından işlenmesi nitelikli hâllerdir.

Israrlı takip uzlaşmaya tabi mi?

Hayır, uzlaştırma kapsamı dışındadır. Ayrıca CMK m. 253/3 uyarınca uzlaştırma kapsamına giren bir suç, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse o suç bakımından da uzlaşma hükümleri uygulanmaz.

Şikâyet süresi ne kadar?

Soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır; şikâyet hakkı fiili ve faili öğrenmeden başlayarak altı ay içinde kullanılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür. Dava zamanaşımı süresi ise sekiz yıldır.

Tek bir mesaj suç oluşturur mu?

Kural olarak hayır; suçun adı ısrarlı takiptir ve davranışın süreklilik göstermesi aranır. Ancak kanunda tekrar sayısı için bir eşik yoktur; kısa aralıklarla yoğunlaşan davranışlar daha kolay ısrar olarak kabul edilir. Takip kapsamındaki hareketler ayrıca hakaret veya tehdit suçunu oluşturuyorsa bunlardan da ayrıca cezalandırma yapılabilir.

Ceza şikâyeti dışında ne yapabilirim?

6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı talep edebilirsiniz: yaklaşmama, iletişim kurmama ve yakınlara yaklaşmama tedbirleri istenebilir. Koruyucu tedbir kararı için delil aranmaz; ihlal hâlinde zorlama hapsi uygulanır. Ayrıca asliye hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açılabilir.

Fail tutuklanabilir mi?

Suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphe uyandıracak somut deliller mevcutsa tutuklama kararı verilebilir. Nitelikli hâllerin varlığında koruma tedbirlerine başvurma ihtimali güçlenir ve basit yargılama usulü uygulanamaz; duruşma yapılır.

Cezası ve Nitelikli Hâller

• Temel hâl: altı aydan iki yıla kadar hapis
• Nitelikli hâl: bir yıldan üç yıla kadar hapis

TCK m. 123/A’nın ikinci fıkrasında sayılan nitelikli hâller, boşanma dosyalarıyla doğrudan ilgilidir:

• Suçun çocuğa karşı işlenmesi — on sekiz yaşını doldurmamış herkes
• Suçun, hakkında ayrılık kararı verilmiş olan eşe ya da boşanılan eşe karşı işlenmesi
• Suçun, hakkında uzaklaştırma veya konuta, okula ya da işyerine yaklaşmama tedbiri kararı verilen fail tarafından işlenmesi

Üçüncü bent özellikle önemlidir: 6284 kapsamında tedbir kararı bulunan kişinin takip fiili, hem tedbir ihlali sebebiyle zorlama hapsi hem ısrarlı takip suçunun nitelikli hâli olarak sonuç doğurabilir.

Uygulamada boşanma sonrası eski eşin sürekli araması, mesaj atması, işyerine gitmesi ya da evinin çevresinde dolaşması bu kapsamda değerlendirilmektedir. Nitelikli hâlin varlığında temel ceza belirlenirken alt sınırdan uzaklaşılır ve tutuklama, uzaklaştırma ile iletişim yasağı gibi koruma tedbirlerine başvurma ihtimali güçlenir.

Israr Şartı: Tek Bir Eylem Yeterli mi?

Suçun adı “ısrarlı” takiptir; bu nedenle kural olarak tek seferlik bir davranış yeterli görülmez. Aranan şey, davranışın süreklilik göstermesi ve mağdurda ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi doğurmasıdır.

Buna karşılık tekrarın sayısı için kanunda bir eşik yoktur; değerlendirme somut olaya göre yapılır. Kısa aralıklarla yoğunlaşan davranışlar, uzun aralıklı tek tük temaslardan daha kolay ısrar olarak kabul edilir.

Bir husus daha: takip kapsamındaki hareketlerden biri veya birkaçı ayrıca hakaret veya tehdit suçunu oluşturuyorsa, fail bu suçlardan da ayrıca cezalandırılabilir.

Şikâyet: Süre ve Usul

TCK m. 123/A’nın üçüncü fıkrası uyarınca suçun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Hem temel hâl hem nitelikli hâller şikâyete bağlıdır; mağdur şikâyetçi olmadıkça savcılık re’sen soruşturma başlatamaz.

• Şikâyet süresi: Fiili ve faili öğrenmeden başlayarak altı ay. Bu süre hak düşürücüdür.
• Dava zamanaşımı: Sekiz yıl. Fail sonradan öğrenilse dahi bu süre içinde şikâyet edilmelidir.
• Nereye: Karakola, Cumhuriyet savcılığına ya da mahkemeye yapılabilir.

Şikâyet Dilekçesinde Ne Olmalı?

Israr unsuru belgelendirilmedikçe dosya zayıf kalır. Dilekçede şunlar somut biçimde gösterilmelidir:

• Kronoloji: Tarih ve saat sırasıyla olaylar
• Arama ve mesaj kayıtları: Ekran görüntüleri, arama dökümü
• Sosyal medya temasları: Yeni hesaplardan gelen mesajlar dâhil
• Üçüncü kişiler üzerinden temas: Akraba veya arkadaş aracılığıyla kurulan iletişim de madde kapsamındadır
• Fiziken takip: Ev, işyeri veya okul çevresinde görülme; varsa güvenlik kamerası kaydı ve tanıklar
• Yaşadığınız etki: Güvenlik endişesi ve huzursuzluk somut olarak anlatılmalıdır

Paralel Yol: 6284 Koruma Kararı

Ceza şikâyeti tek başına yeterli değildir; koruma ayrıca istenmelidir. 6284 sayılı Kanun kapsamında talep edilebilecek tedbirler:

• Korunan kişiye, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmama
• İletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmeme
• Gerekli görülmesi hâlinde yakınlara, tanıklara ve çocuklara yaklaşmama

Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; beyan esas alınır. Tedbir kararının ihlali hâlinde zorlama hapsi uygulanır ve her ihlal ayrı talebe konu edilebilir.

İki yolun birlikte yürütülmesi avantajlıdır: koruma dosyasındaki kolluk ve ihlal tutanakları, ceza dosyasında ısrar unsurunu güçlendirir.

Yargılama Usulü ve Tutuklama

• Basit yargılama usulü: Temel hâlde uygulanabilir; bu usulde taraflar iddianameye karşı beyanlarını on beş gün içinde yazılı bildirir ve duruşma yapılmadan karar verilir. Bu karara karşı itiraz yoluna gidilir.
• Nitelikli hâllerde basit yargılama usulü uygulanamaz; duruşma yapılır ve karara karşı istinaf ile temyiz yolu açıktır.
• Tutuklama: Suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphe uyandıracak somut deliller mevcutsa fail hakkında tutuklama kararı verilebilir.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme veya adli para cezasına çevirme somut olaya göre değerlendirilebilir; ancak nitelikli hâllerde daha ağır yaptırım uygulanması söz konusu olabilmektedir.

Tazminat Yolu

Ceza süreci, zararı karşılamaz. Kişilik hakkı saldırıya uğrayan mağdur, ayrıca asliye hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açabilir.

Bu dava ceza davasından bağımsızdır; ancak ceza dosyasındaki maddi tespitler tazminat davasında delil olarak kullanılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Altı aylık şikâyet süresini kaçırmak: Süre fiili ve faili öğrenmeden işler ve hak düşürücüdür.
• Uzlaşma bekleyerek şikâyeti geciktirmek: Israrlı takip suçu uzlaştırmaya tabi değildir.
• Kayıtları silmek: Mesaj, arama ve sosyal medya kayıtları ısrar unsurunun temel delilidir.
• Üçüncü kişi üzerinden temasları yazmamak: Akraba veya arkadaş aracılığıyla kurulan iletişim de madde kapsamındadır.
• Yalnızca ceza şikâyetiyle yetinmek: 6284 koruma kararı ayrıca istenmelidir; ihlal hâlinde zorlama hapsi gündeme gelir.
• Nitelikli hâli belirtmemek: Boşanılan eş, ayrılık kararı bulunan eş, çocuk mağdur veya mevcut uzaklaştırma kararı dilekçede açıkça gösterilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Israrlı takip suçunun cezası nedir?

Temel hâlin cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir (TCK 123/A). Nitelikli hâllerde (örneğin eski eşe veya çocuğa karşı) ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkar.

Bir kez mesaj atmak ısrarlı takip mi?

Hayır. Tek seferlik bir davranış suçu oluşturmaz; eylemlerin tekrarlanması, süreklilik göstermesi ve mağdurda ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi yaratması gerekir.

Israrlı takip şikâyete bağlı mı?

Evet. Hem temel hem nitelikli hâlde şikâyete bağlıdır; mağdur fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet etmelidir. Bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Sosyal medyadan takip suç olur mu?

Olağan sınırları aşan, mağduru huzursuz eden ve güvende hissetmemesine yol açan ısrarlı sosyal medya takibi/temas çabası ısrarlı takip suçunu oluşturabilir. Dijital takip de kapsam içindedir.

Israrlı takip ile huzur bozma suçu farkı nedir?

Israrlı takip (TCK 123/A), huzur ve sükunu bozma suçunun (TCK 123) özel bir hâlidir. Israrlı takip oluştuğunda daha genel olan huzur bozma suçundan değil, bu suçtan hüküm verilir.