Türkiye’de çalışmak isteyen yabancıların, işe başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur. Bu izin yalnızca çalışma hakkı vermekle kalmaz, kural olarak ikamet izni yerine de geçer.
Bu yazıda çalışma izni türlerini, başvuru sürecini ve Turkuaz Kart uygulamasını genel hatlarıyla açıklıyoruz. Şartlar ve süreler mevzuatla güncellenebildiğinden, somut durumda mutlaka bir avukata danışmak gerekir.
Çalışma İzni Nedir?
Çalışma izni, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca düzenlenen resmî bir belgedir. Geçerli izni olmadan çalışan yabancılar ve onları çalıştıran işverenler hakkında idari ve cezai işlem uygulanır.
Çalışma İzni İkamet İzni Yerine Geçer
Verilen çalışma izni, kural olarak ayrıca ikamet izni alma zorunluluğunu ortadan kaldırır ve ikamet izni yerine geçer. Ancak uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci ve geçici koruma kapsamındaki kişilere verilen çalışma izinleri bu kapsamda değildir.
Süreli Çalışma İzni
İlk kez başvuran yabancıya, belirli bir işverene ve işyerine bağlı olarak kural olarak en çok bir yıllık süreli çalışma izni verilir. Uzatma başvurularında ise aynı işverene bağlı olmak kaydıyla ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıla kadar izin düzenlenebilir.
Süresiz Çalışma İzni
Türkiye’de uzun dönem ikamet izni bulunan ya da kanuni olarak en az sekiz yıl çalışma izniyle çalışmış yabancılar, süresiz çalışma iznine başvurabilir. Süresiz izin belgeleri, kural olarak belirli aralıklarla yenilenir.
Bağımsız Çalışma İzni
Bir işverene bağlı olmaksızın, yabancının kendi ad ve hesabına çalışmasına imkân veren izin türüdür. Bu izinde; yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama katkısı gibi ölçütler değerlendirilir.
Turkuaz Kart
Turkuaz Kart, nitelikli yabancılara (eğitim, deneyim, bilim-teknolojiye katkı veya yatırım ölçütleriyle) verilen özel bir izindir (m.11). İlk üç yılı geçiş süresi olarak düzenlenir; bu sürede usulüne uygun şekilde devam eden kart, süresiz hâle gelebilir.
Başvuru Nasıl Yapılır?
Başvurular kural olarak elektronik sistem üzerinden yapılır. Yurt içinde geçerli ikamet izni olan yabancılar için başvuru Türkiye’den; aksi hâlde yurt dışındaki Türk konsolosluğu aracılığıyla yapılır. İşveren kaydı, işyerinin sosyal güvenlik sistemindeki yetkilisi tarafından oluşturulur.
Çalışma İzni Muafiyeti
Kanunda sayılan bazı özel statüdeki yabancılar (örneğin belirli süreli ve nitelikli faaliyetler) çalışma izni muafiyetinden yararlanabilir. Muafiyet hâllerinde de kural olarak ilgili makama başvuru ve bildirim gerekir.
Reddi ve İtiraz
Çalışma izni başvuruları; eksik veya hatalı belge, ulusal işgücü piyasası değerlendirmesi ya da yasal şartların sağlanamaması gibi nedenlerle reddedilebilir. Ret kararına karşı idari itiraz ve ardından idare mahkemesinde iptal davası yolu açıktır.
İşverenin Yükümlülükleri
İşveren; çalışma izni alınmadan yabancı çalıştırmamak, izin sürelerini ve sosyal güvenlik bildirimlerini takip etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin ihlali, işveren bakımından idari para cezası ve diğer yaptırımlara yol açabilir.
Aile ve Öğrencilerin Çalışması
Aile ikamet izniyle Türkiye’de bulunan yabancılar, belirli bir süre sonra koşulları sağlayarak çalışma izni başvurusunda bulunabilir. Yükseköğrenim gören yabancı öğrenciler ise, mevzuatta belirlenen sınırlar çerçevesinde çalışabilir; lisansüstü öğrenciler için bu sınırlar daha esnek uygulanabilir.
Çalışma İzninin İptali
Çalışma izni; iş ilişkisinin sona ermesi, iznin dayandığı şartların ortadan kalkması ya da gerçeğe aykırı bilgi verildiğinin anlaşılması gibi hâllerde iptal edilebilir. İptal kararına karşı da idari itiraz ve idare mahkemesinde iptal davası yolları açıktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışma izni için ayrıca ikamet izni gerekir mi?
Kural olarak hayır; çalışma izni ikamet izni yerine geçer. Ancak koruma statüsündeki kişiler için durum farklıdır.
İlk çalışma izni kaç yıllık verilir?
Kural olarak en çok bir yıl; uzatmalarda en çok iki ve sonrasında en çok üç yıla kadar düzenlenebilir.
Başvuruyu kim yapar?
Kural olarak işveren, elektronik sistem üzerinden başvurur; yurt dışından başvuruda konsolosluk devreye girer.
Turkuaz Kart nedir?
Nitelikli yabancılara verilen ve ilk üç yılı geçiş süresi olan özel bir çalışma iznidir.
İzinsiz çalışmanın sonucu nedir?
Hem yabancı hem de işveren hakkında idari para cezası ve diğer yaptırımlar uygulanır.
Sonuç
Çalışma izni süreçleri, hem yabancı hem işveren için teknik ve takip gerektiren bir alandır; doğru tür ve eksiksiz başvuru, ret riskini azaltır. Çalışma izni başvurunuz veya ret kararınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
