Türkiye’de yaşayan bir yabancının günlük işlemlerinin çoğu üç belgeye bağlıdır: geçerli bir ikamet izni (veya onun yerine geçen çalışma izni), yabancı kimlik numarası ve adres kaydı. Vize veya vize muafiyeti süresinden ya da doksan günden fazla kalacak yabancının ikamet izni alması zorunludur (6458 sayılı YUKK m.19). Yabancı kimlik numarası, Nüfus Hizmetleri Kanunu m.8’e göre YUKK kapsamındaki yabancılara ve herhangi bir işlem için bir kamu kurumuna başvuran yabancılara talep halinde verilir; eski metinlerde geçen “en az altı aylık ikamet izni” şartı bugün kanunda yer almaz. Adres değişikliği yirmi iş günü içinde bildirilmelidir. Banka hesabı açmada yasal bir yasak yoktur; bankalar MASAK mevzuatı gereği kimlik tespiti yapar. Oturma izni olan ve yabancı ülkede sigortası bulunmayan yabancılar, Türkiye’de bir yıldan fazla yerleşikse genel sağlık sigortasına girebilir. İzinsiz çalışma ve ikamet süresinin on günden fazla aşılması sınır dışı etme sebebidir.
Bu yazının dayanakları. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.3, 19, 21, 22, 24, 26, 27, 31-35, 43 ve 54; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.1, 8 ve 50; 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun m.3; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.60; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.7 ve 23; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.3-5; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.36; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7; Anayasa m.42. Sürücü belgesi dönüşümü ve okul kaydının ayrıntıları yönetmelik ve idari düzenlemelerle belirlendiğinden işlem öncesi ilgili kurumdan güncel bilgi alınmalıdır.
Türkiye’de yeni misiniz? İşlemlerinizi doğru sırayla yapalım.
İkamet izni, yabancı kimlik numarası, adres kaydı, banka, sağlık sigortası ve çalışma izni adımlarını birlikte planlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
Hangi İşlem Neyin Önkoşulu?
Yabancıların en sık yaşadığı sorun, işlemlerin sırasından kaynaklanır: banka hesabı için kimlik veya vergi numarası, okul kaydı için kimlik numarası, uzatma için süresi dolmamış izin gerekir. Aşağıdaki tablo temel sırayı gösterir:
Günlük işlemlerin temel sırası
| Adım | Ne gerekir | Dayanak |
|---|---|---|
| Ülkeye giriş ve kalış | Vize veya vize muafiyeti; doksan günü aşacak kalışlarda ikamet izni | YUKK m.19 |
| İkamet izni başvurusu | Kural olarak konsolosluğa; kanunda sayılan hallerde Türkiye içinden valiliğe | YUKK m.21, 22 |
| Pasaport süresi | Talep edilen ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun geçerli pasaport | YUKK m.21/2 |
| Yabancı kimlik numarası | YUKK kapsamındaki yabancılara verilir; kamu kurumuna başvuran yabancılara talep halinde | 5490 m.8 |
| Adres kaydı | Adres değişikliğinin yirmi iş günü içinde bildirilmesi | 5490 m.50/3; YUKK m.26/2 |
| Banka hesabı | Kimlik tespiti; banka MASAK mevzuatına göre belge ister | 5549 m.3 |
| Sağlık güvencesi | Özel sigorta veya şartları varsa genel sağlık sigortası | 5510 m.60/1-d; YUKK m.35, 43 |
| Çalışma | Çalışma izni; geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır | 6735 m.7; YUKK m.27 |
İkamet İzni: Her Şeyin Temeli
YUKK m.19’a göre Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur; ikamet izni altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder. Başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır (m.21/1). Adli veya idari makamların kararı, Türkiye’den ayrılmanın makul veya mümkün olmaması, uzun dönem, öğrenci ve insani ikamet izinleri gibi hallerde başvuru valiliklere de yapılabilir (m.22). Bu istisnaların uygulanma şekli Kanunun uygulama yönetmeliğiyle ayrıca düzenlenir; Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancıların başvuruları uygulamada çoğunlukla il göç idaresi müdürlüklerine yapılmaktadır.
Başlıca ikamet izni türleri
| Tür | Kimler için | Dayanak |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Bilimsel araştırma, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, turizm, tedavi, Türkçe kursu, mezuniyet sonrası gibi amaçlar; her defasında en fazla iki yıl | YUKK m.31 |
| Aile | Türk vatandaşının veya izin sahibi yabancının yabancı eşi, ergin olmayan veya bağımlı çocuğu; her defasında en fazla üç yıl | YUKK m.34 |
| Öğrenci | Yükseköğrenim görecek yabancılar | YUKK m.38-41 |
| Uzun dönem | Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olanlar | YUKK m.42-43 |
| İnsani | Kanunda sayılan özel durumlar | YUKK m.46 |
Kısa dönem ikamet izninde talebi destekleyen belgelerin sunulması, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartları ve Türkiye’de kalınacak adres bilgisinin verilmesi aranır (m.32). İzin amacı dışında kullanılırsa veya şartlar ortadan kalkarsa izin iptal edilebilir (m.33). Uzatma başvurusu, izin süresinin dolmasına altmış gün kala başlayıp her durumda süre dolmadan yapılmalıdır; başvuranlara verilen belgeyle karar verilinceye kadar Türkiye’de kalınabilir (m.24/2). Ayrıntılar için ikamet izni uzatma ve ikamet izni türleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Aile İkamet İzni: Şartlar ve Dönüşüm
Türk vatandaşının, Mavi Kartlıların, ikamet izni sahibi yabancının, mültecinin veya ikincil koruma statüsü sahibinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocuğuna her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir; ancak bu süre destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz (YUKK m.34/1). Destekleyicide aranan şartlar şunlardır:
Aile ikamet izninde destekleyicide aranan şartlar (YUKK m.35/1)
| Bent | Şart |
|---|---|
| a | Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir |
| b | Ailenin nüfusuna uygun barınma şartları ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası |
| c | Başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak |
| ç | Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olmak |
| d | Adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak |
Bir yıllık ikamet şartı; bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni veya çalışma izni bulunanlar, Mavi Kartlılar ve Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında uygulanmaz (m.35/2). En az üç yıl aile ikamet izniyle kalan ve on sekiz yaşını tamamlayan çocuklar izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir (m.34/5). Türk vatandaşıyla evli yabancıya boşanma halinde, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir; aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz (m.34/6). Destekleyicinin ölümü halinde bu kişiye bağlı izinle kalanlara süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir (m.34/7).
Uzun Dönem İkamet İzni ve Sağladığı Haklar
Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara süresiz ikamet izni verilir (YUKK m.42/1). Geçişte ayrıca son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak, geçerli sağlık sigortası bulunmak ve kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturmamak aranır (m.43/1). Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlar uzun dönem iznine geçemez (m.42/2).
Uzun dönem ikamet izni sahibinin hakları (YUKK m.44)
| Kural | İstisnalar |
|---|---|
| Sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve ilgili mevzuata tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır | Askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme, muaf olarak araç ithali ve özel kanunlardaki düzenlemeler |
| Haklara kısmen veya tamamen kısıtlama getirilebilir | Cumhurbaşkanı yetkilidir (m.44/2) |
Uzun dönem ikamet izni uzun dönem (süresiz) ikamet izni, aile ikamet izni ise aile ikamet izni yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Taşınmaz Sahipliği ve Yurt Dışında Kalış
Türkiye’de taşınmaz malı bulunanlar kısa dönem ikamet izni alabilir (YUKK m.31/1-b). 2024’te eklenen hükümle, kısa dönem ikamet izni verilmesine esas olacak taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (m.31/6). Bu nedenle yalnız ikamet izni amacıyla taşınmaz alınacaksa, satın alma öncesinde güncel değer ve nitelik şartlarının kontrol edilmesi gerekir.
Kısa dönem ikamet izninin iptal sebepleri arasında daha önce yer alan “son bir yılda toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalma” bendi 6735 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış; bunun yerine ikamet izninin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır (YUKK m.33/2). Uzun süre yurt dışında kalacak yabancıların bu yönetmelik hükümlerini ayrıca kontrol etmesi gerekir.
Yabancı Kimlik Numarası (YKN)
YUKK m.3’e göre yabancı kimlik numarası, Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca yabancılara verilen kimlik numarasıdır. 5490 m.8’e göre İçişleri Bakanlığı; YUKK kapsamındaki yabancılara kimlik numarası vermeye, bunları yabancılar kütüğüne kaydetmeye ve herhangi bir işlem sebebiyle Türkiye’de bir kamu kurumuna veya dış temsilciliklere başvuran yabancılara talep etmeleri halinde yabancı kimlik numarası vermeye yetkilidir. YKN’nin geçerlilik süresi ve istenecek belgeler yönetmelikle belirlenir (m.8/2).
Bu düzenleme önemlidir: eski rehberlerde yer alan “yalnız en az altı ay süreli ikamet izni alanlara numara verilir” şeklindeki bilgi güncel kanun metniyle örtüşmez. İkamet izni sahipleri, çalışma izni sahipleri ve uluslararası koruma kapsamındaki kişilerin kimlik belgelerinde YKN yer alır; ikamet izni bulunmayan ancak örneğin çocuğunu okula kaydettirmek veya bir kamu kurumunda işlem yapmak zorunda olan yabancı da talep ederek numara alabilir. Uygulamada yabancı kimlik numaraları 99 ile başlar ve on bir hanelidir. Ayrıntılar için yabancı kimlik numarası ve adres kaydı yazımıza bakabilirsiniz.
Adres Kaydı ve Bildirim Yükümlülüğü
Nüfus Hizmetleri Kanunu Türkiye’de bulunan yabancıların nüfus hizmetlerini de kapsar (5490 m.1). Adres bildiriminde kişinin yazılı beyanı esas alınır; bildirim şahsen veya güvenli elektronik imzayla nüfus müdürlüklerine yapılır ve yirmi iş günü içinde yapılması zorunludur (m.50). Konsolosluklardan ikamet ve çalışma izni alarak Türkiye’ye gelen yabancılar giriş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır (YUKK m.26/2).
Adres kaydının önemi
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Aile ikamet izni | Destekleyicinin adres kayıt sisteminde kaydı bulunması şarttır | YUKK m.35/1-d |
| Kısa dönem ikamet izni | Türkiye’de kalınacak adres bilgisinin verilmesi şarttır | YUKK m.32/1-d |
| İkamet adresi tanımı | Adres kayıt sisteminde kayıtlı olunan yer | YUKK m.3/1-i |
| Bildirmeme | Süresinde bildirim yapmayanlara ve gerçeğe aykırı beyanda bulunanlara idari para cezası | 5490 m.68/1-c |
| Tebligat | Güncel olmayan adres, ikamet izni ve diğer idari kararların tebliğinde hak kaybına yol açabilir | Genel |
Vergi Numarası ve Banka Hesabı
Henüz yabancı kimlik numarası bulunmayan yabancılar, uygulamada pasaportlarıyla vergi dairesinden veya elektronik ortamda vergi kimlik numarası alarak banka, noter, taşınmaz ve abonelik işlemlerini başlatabilir. Banka hesabı açılmasını yasaklayan bir kanun hükmü yoktur. Ancak 5549 sayılı Kanunun 3. maddesine göre bankalar, müşterinin tanınmasına ilişkin esaslar kapsamında işlem yapılmadan önce müşterinin kimliğini tespit etmek ve gerekli diğer tedbirleri almak zorundadır; kimlik tespitine esas belgeler ve diğer usuller yönetmelikle belirlenir.
Bu nedenle bankalar pasaport, varsa ikamet izni kartı, vergi veya yabancı kimlik numarası, adres beyanı ve bazı durumlarda gelir veya faaliyet bilgisi isteyebilir. Belge listesi bankanın risk politikasına göre değişir ve bir bankanın talebi reddetmesi diğer bankaları bağlamaz. Taşınmaz alımında ve yüksek tutarlı işlemlerde MASAK süreçleri yabancı uyruklular için banka hesabı ve gayrimenkul işlemleri yazımızda anlatılmıştır.
Sağlık Sigortası
YUKK, aile ikamet izninde destekleyicinin tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası yaptırmış olmasını (m.35/1-b) ve uzun dönem ikamet iznine geçişte geçerli sağlık sigortasına sahip olunmasını (m.43/1-ç) açıkça şart koşar. Vize verilmeyecek yabancılar arasında kalacağı süreyi kapsayan geçerli sağlık sigortası bulunmayanlar da sayılmıştır (m.15/1-e). Diğer izin türlerinde de başvuru belgeleri arasında sağlık sigortası istenebilir.
Yabancılar için genel sağlık sigortası
| Durum | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Oturma izni olan, yabancı ülkede sigortalı olmayan yabancı | Mütekabiliyet de dikkate alınarak genel sağlık sigortalısı sayılır | 5510 m.60/1-d |
| Türkiye’de bir yıldan kısa süredir yerleşik olanlar | Bu kapsamda genel sağlık sigortalısı sayılmaz | 5510 m.60 |
| Yabancı uyruklu öğrenciler | Eğitim öğretim yılı başından itibaren üç ay içinde talep ederlerse genel sağlık sigortalısı sayılır | 5510 m.60 |
| Çalışma izniyle çalışanlar | Sigortalı çalışma kapsamında işveren aracılığıyla | 5510 m.4 |
| Uluslararası koruma başvuru sahipleri | Sağlık güvencesi ve ödeme gücü olmayanlar başvuru kaydından itibaren bir yıl 5510’a tabi | YUKK m.89/3-a |
Sağlık sigortası yükümlülüğü yabancılarda sağlık sigortası yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Çocukların Okul Kaydı
Anayasa m.42’ye göre kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. YUKK, aile ikamet izninin on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağladığını açıkça düzenler (m.34/4). Uluslararası koruma başvuru sahipleri ve statü sahipleri ile aileleri de ilk ve ortaöğretim hizmetlerine erişim hakkına sahiptir (YUKK m.89/1).
Devlet okullarına kayıt işlemleri Millî Eğitim Bakanlığı mevzuatına göre yabancı kimlik numarası üzerinden yürütülür. Çocuğun henüz kimlik numarası yoksa, 5490 m.8 uyarınca bir kamu kurumuna başvuru sebebiyle talep üzerine numara verilebilir; uygulamada okuldan alınan yazıyla il göç idaresine başvurulması bu imkânın tipik örneğidir. Yurt dışında alınmış karnelerin ve diplomaların denkliği için belgelerin apostil veya konsolosluk onaylı ve tercümeli olması istenir; bu konu apostil ve yabancı belgelerin geçerliliği yazımızda anlatılmıştır. Aile ikamet izni aile ikamet izni yazımızda ele alınmıştır.
Sürücü Belgesi ve Araç
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.36’ya göre araçlar, yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir. Yabancı sürücü belgesiyle Türkiye’de araç kullanılabilecek süre ve Türk sürücü belgesine dönüştürme şartları Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenir ve zaman zaman değiştirilir. Bu nedenle Türkiye’ye yerleşen bir yabancının, ikamet izni aldıktan sonra yabancı belgesini ne kadar süre kullanabileceğini ve dönüştürme için gereken belgeleri nüfus müdürlüğünden teyit etmesi gerekir.
Sürücü belgesi dönüşümünde uygulamada yabancı kimlik numarası, sağlık raporu ve sürücü belgesinin onaylı tercümesi gibi belgeler istenebilir. Araç satın alınması halinde noter satışı ve trafik tescili için kimlik veya vergi numarası ve adres bilgisi gerekir. Geçerli belge olmadan araç kullanmak trafik cezaları ile birlikte sigorta kapsamında da sorunlara yol açabilir.
Çalışma İzni ve İzinsiz Çalışmanın Sonuçları
Çalışma izni başvuruları yurt içinde doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, yurt dışında büyükelçilik veya başkonsolosluklara yapılır; yetkili aracı kurum da başvuru yapabilir (6735 m.7/1-2). Eksiksiz başvurular otuz gün içinde değerlendirilir (m.7/8). Uzatma başvurusu, iznin dolmasına altmış gün kala başlayıp süre dolmadan yapılmalıdır; süre geçtikten sonraki başvurular reddedilir (m.7/3). Geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır (YUKK m.27/1).
İzinsiz çalışma ve ikamet ihlalinin sonuçları
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Çalışma izni olmadan çalışmak | Yabancıya ve işverene ayrı ayrı idari para cezası; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır | 6735 m.23/5; 5326 m.17/7 |
| Çalışma izni olmadan çalıştığının tespiti | Sınır dışı etme kararı alınabilecekler arasında | YUKK m.54/1-ğ |
| İkamet izni süresini kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla aşmak | Sınır dışı etme kararı alınabilecekler arasında | YUKK m.54/1-g |
| Sahte belge veya gerçek dışı bilgi kullanmak | Sınır dışı etme kararı alınabilecekler arasında | YUKK m.54/1-c |
| Öğrenciler | Örgün öğrenim gören ön lisans ve lisans öğrencileri ilk yıldan sonra, çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir | YUKK m.41 |
Aile ikamet izni sahibi olmak tek başına çalışma hakkı vermez; çalışmak için ayrıca çalışma izni gerekir. Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahiplerinin kimlik belgesi ise çalışma izni yerine geçer (YUKK m.89/4-b). Çalışma izni süreçleri yabancıların çalışma izni, sınır dışı etme ise sınır dışı kararına itiraz yazılarımızda anlatılmıştır.
Uluslararası Koruma Kapsamındakiler İçin Günlük Hayat
Uluslararası koruma başvuru sahiplerine kayıt işlemleri tamamlanınca yabancı kimlik numarasını içeren Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir (YUKK m.76). Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü verilenlere de yabancı kimlik numarasını içeren kimlik belgesi verilir (m.83). Bu kişilerin günlük hayattaki hak ve yükümlülükleri ayrıca düzenlenmiştir:
Uluslararası koruma kapsamındaki kişilerin hak ve yükümlülükleri
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Eğitim | Başvuru veya statü sahibi ve aile üyeleri ilk ve ortaöğretim hizmetlerinden faydalanır | YUKK m.89/1 |
| Sosyal yardım | İhtiyaç sahiplerinin sosyal yardım ve hizmetlere erişimi sağlanabilir | YUKK m.89/2 |
| Sağlık | Sağlık güvencesi ve ödeme gücü olmayanlar başvuru kaydından itibaren bir yıl 5510 sayılı Kanuna tabidir | YUKK m.89/3-a |
| Çalışma | Başvuru sahibi veya şartlı mülteci başvurudan altı ay sonra çalışma izni için başvurabilir; mülteci ve ikincil koruma statüsü sahibi statüden itibaren çalışabilir | YUKK m.89/4 |
| Bildirim | Çalışma durumu ile gelir ve mal varlığı otuz gün, adres, kimlik ve medeni hâl değişiklikleri yirmi iş günü içinde bildirilir | YUKK m.90/1 |
İkamet İzni Reddedilir veya İptal Edilirse
İkamet izni başvurusunun reddine ilişkin işlemler ilgiliye tebliğ edilir (YUKK m.21/6) ve bu işlemlere karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. 2024’te eklenen hükümle, kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya izninin iptali kararlarına karşı açılan davalarda savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır; davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa İYUK m.26/3’teki süre iki ay olarak uygulanır ve duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir (YUKK m.31/7). Bu düzenleme, dava sırasında da adres bilgisinin güncel tutulmasının önemini gösterir. Ret ve iptal kararlarına karşı yollar ikamet izni başvurusu ve reddi ile ikamet izninin iptali yazılarımızda anlatılmıştır.
Vergi Mükellefiyeti: Ne Zaman “Yerleşmiş” Sayılırsınız?
Gelir Vergisi Kanununa göre Türkiye’de yerleşmiş olanlar, Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilir (GVK m.3). İkametgâhı Türkiye’de bulunanlar ile bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar yerleşmiş sayılır; geçici ayrılmalar oturma süresini kesmez (m.4). Belirli ve geçici görev veya iş için gelen uzmanlar, gazeteciler ve benzerleri ile tahsil, tedavi, istirahat veya seyahat amacıyla gelenler altı aydan fazla kalsalar bile yerleşmiş sayılmaz (m.5).
Gelir vergisi bakımından durum
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İkametgâhı Türkiye’de | Tam mükellef: dünya genelindeki gelir | GVK m.3-4 |
| Bir takvim yılında altı aydan fazla devamlı oturma | Tam mükellef | GVK m.4/2 |
| Geçici görev, öğrenim, tedavi veya seyahat amacıyla bulunma | Altı aydan fazla kalsa da yerleşmiş sayılmaz | GVK m.5 |
| Yerleşmiş sayılmayanlar | Yalnız Türkiye’de elde ettikleri gelir üzerinden dar mükellef | GVK m.6 |
Türkiye’de kira geliri, serbest meslek kazancı veya yurt dışından gelir elde eden yabancıların, yerleşme durumunu ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının etkisini baştan değerlendirmesi, sonradan cezalı tarhiyatla karşılaşmamak için önemlidir.
Yeni Gelenler İçin Kontrol Listesi
- Pasaportun, talep edilecek ikamet izni süresinden en az altmış gün uzun geçerli olduğunu kontrol edin (YUKK m.21/2).
- Doksan günlük süre dolmadan ikamet izni başvurusunu yapın ve başvuru belgenizi saklayın.
- Kira sözleşmesi veya tapu ile adresinizi belgeleyin ve adres kaydını yirmi iş günü içinde yaptırın.
- Yabancı kimlik numaranız yoksa banka ve abonelik işlemleri için vergi kimlik numarası alın.
- Sağlık sigortanızın ikamet izni süresini kapsadığından emin olun.
- Çocuklarınızın önceki okul belgelerini apostil veya konsolosluk onayı ve tercümeyle hazırlayın.
- Çalışmaya başlamadan önce çalışma iznini alın; aile veya kısa dönem ikamet izni çalışma hakkı vermez.
- İkamet izni bitiş tarihini takvime işleyin; uzatmayı son altmış gün içinde ve süre dolmadan yapın.
Sık Yapılan Hatalar
- Doksan günü aşan kalışlarda ikamet izni almadan kalmaya devam etmek.
- İkamet izni uzatmasını sürenin dolmasından sonra yapmaya çalışmak.
- Adres değişikliğini yirmi iş günü içinde bildirmemek.
- Yabancı kimlik numarasının yalnız uzun süreli ikamet izniyle alınabileceğini sanmak.
- Aile ikamet izninin çalışma hakkı da verdiğini düşünmek.
- Bir bankanın reddini tüm bankalar için geçerli sanmak.
- Pasaport süresinin ikamet izni süresinden en az altmış gün uzun olması gerektiğini gözden kaçırmak.
- Yabancı sürücü belgesiyle süresiz araç kullanılabileceğini varsaymak.
- Altı aydan fazla kalışın gelir vergisi sonuçlarını hesaba katmamak.
Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?
Hukukçular Evi Ankara olarak Türkiye’ye yerleşen yabancıların ikamet izni türünü belirliyor, başvuru ve uzatma dosyalarını hazırlıyor, yabancı kimlik numarası ve adres kaydı işlemlerinde yol gösteriyoruz. İkamet izni ret ve iptal kararlarına, çalışma izni reddine ve sınır dışı etme kararlarına karşı idari ve yargısal başvuruları yürütüyor; taşınmaz alımı, banka işlemleri ve vergi mükellefiyeti konularında da danışmanlık veriyoruz.
Pasaport, ikamet izni kartı ve elinizdeki resmî yazılarla 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp hattımızdan bize ulaşabilirsiniz. Yabancılar hukukuna ilişkin tüm rehberlerimiz Yabancılar İçin Türkiye’de Yaşama Rehberi sayfasında yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de ne zaman ikamet izni almam gerekir?
Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacaksanız ikamet izni almanız zorunludur (YUKK m.19).
Yabancı kimlik numarası nasıl alınır?
İkamet izni, çalışma izni veya uluslararası koruma kapsamındaki yabancılara verilen belgelerde yer alır. Ayrıca herhangi bir işlem için bir kamu kurumuna başvuran yabancılara talep halinde verilebilir (5490 m.8).
İkamet iznim yokken çocuğumu okula yazdırabilir miyim?
Kayıt yabancı kimlik numarasıyla yapılır; numara yoksa kamu kurumuna başvuru sebebiyle talep üzerine numara verilebilir (5490 m.8). Aile ikamet izni, on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretimde eğitim hakkı sağlar (YUKK m.34/4).
Adres değişikliğini ne zaman bildirmeliyim?
Yirmi iş günü içinde nüfus müdürlüğüne bildirmelisiniz (5490 m.50/3). Konsolosluktan izinle gelenler girişten itibaren yirmi iş günü içinde adres kaydı yaptırmalıdır (YUKK m.26/2).
Yabancılar banka hesabı açabilir mi?
Evet, yasal bir engel yoktur. Bankalar 5549 sayılı Kanun m.3 uyarınca kimlik tespiti yapar ve pasaport, vergi veya yabancı kimlik numarası, adres beyanı gibi belgeler isteyebilir.
Genel sağlık sigortasından yararlanabilir miyim?
Oturma izni olan ve yabancı ülke mevzuatına göre sigortalı olmayan yabancılar, Türkiye’de bir yıldan fazla yerleşikse genel sağlık sigortalısı sayılabilir (5510 m.60). Yabancı öğrenciler eğitim yılı başından itibaren üç ay içinde başvurabilir.
Aile ikamet izniyle çalışabilir miyim?
Hayır, çalışmak için ayrıca çalışma izni gerekir. Geçerli çalışma izni ise ikamet izni sayılır (YUKK m.27).
İzinsiz çalışırsam ne olur?
Yabancıya ve işverene idari para cezası verilir (6735 m.23) ve çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK m.54/1-ğ).
İkamet iznimin süresi geçti, ne olur?
Kabul edilebilir bir gerekçe olmadan süreyi on günden fazla aşmak sınır dışı etme sebepleri arasındadır (YUKK m.54/1-g). Uzatma başvurusu süre dolmadan yapılmalıdır (m.24/2).
Türkiye’de vergi öder miyim?
Bir takvim yılında altı aydan fazla devamlı oturanlar veya ikametgâhı Türkiye’de olanlar yerleşmiş sayılır ve dünya genelindeki gelirleri üzerinden vergilendirilir (GVK m.3-4). Geçici görev, öğrenim veya seyahat amacıyla bulunanlar yerleşmiş sayılmaz (m.5).
Türk vatandaşıyla evliyim, aile ikamet izni için bir yıl beklemem gerekir mi?
Hayır. Destekleyicinin en az bir yıldır ikamet izniyle kalması şartı, Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında uygulanmaz (YUKK m.35/2). Gelir, barınma, sağlık sigortası ve adres kaydı şartları ise aranır.
Uzun dönem ikamet izni için kaç yıl gerekir?
Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak gerekir; ayrıca son üç yılda sosyal yardım almamak, yeterli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni şartları aranır (YUKK m.42-43).
Taşınmaz alarak ikamet izni alabilir miyim?
Türkiye’de taşınmazı bulunanlar kısa dönem ikamet izni alabilir; taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (YUKK m.31/1-b, 31/6). Satın almadan önce güncel şartları kontrol edin.
Uluslararası koruma başvurusu yaptım, çalışabilir miyim?
Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni için başvurabilir. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ise statüyü aldıkları tarihten itibaren çalışabilir ve kimlik belgeleri çalışma izni yerine geçer (YUKK m.89/4).
Pasaportumun süresi ikamet iznini etkiler mi?
Evet. İkamet izni için başvuracak yabancıların, talep ettikleri ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport veya pasaport yerine geçen belgeye sahip olması gerekir (YUKK m.21/2).
Yabancı ehliyetimle ne kadar araç kullanabilirim?
Süre ve dönüştürme şartları Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenir ve değişebilir. Türkiye’ye yerleştiyseniz işlem öncesi nüfus müdürlüğünden güncel süreyi ve gerekli belgeleri teyit edin; temel kural KTK m.36’dadır.
Türkiye’deki yaşamınızı hukuken güvenceye alalım
İkamet, kimlik, adres, sağlık, çalışma ve vergi işlemlerini tek planda değerlendirelim. Hukukçular Evi yanınızda.
Dosyanız için değerlendirme
Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15.
Bu içerik Yabancılar Hukuku alanındadır.
Yabancılar İçin Türkiye’de Yaşama Rehberi · Yabancı Kimlik Numarası ve Adres Kaydı · Kısa Dönem İkamet İzni · Yabancılarda Sağlık Sigortası · Yabancıların Çalışma İzni · Bu alandaki tüm rehberler


