Türkiye’yi Terke Davet ve Çıkış İzin Belgesi 2026: 15-30 Gün Süre, Giriş Yasağı, Süresinde Çıkmayana İdari Gözetim ve Para Cezası, Sınır Dışı Masrafları (6458 m.56-57-60-102)

Türkiye’yi terke davet, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya ülkeden kendi imkânıyla ayrılması için süre tanınmasıdır. 6458 sayılı Kanun’un 56. maddesine göre bu süre on beş günden az, otuz günden fazla olamaz ve sınır dışı etme kararında gösterilir. Süre tanınan kişiye harçsız bir Çıkış İzin Belgesi verilir. Süresinde çıkan ve vize veya ikamet ihlali cezalarını ödeyen yabancıya Uygulama Yönetmeliğine göre giriş yasağı uygulanmaz; ancak Göç İdaresi uygulamasında bu sonuç, ihlali üç aydan kısa olanlarla sınırlı tutulmaktadır. Kabul edilebilir bir mazereti olmadan çıkmayan yabancı ise idari gözetime alınır veya alternatif yükümlülüğe tabi tutulur, geri gönderme merkezinden sınır dışı edilir ve idari para cezasıyla karşılaşır. Bu rehber, kimlere süre tanınmadığını, Çıkış İzin Belgesinin ne işe yaradığını ve süre içinde ve sonrasında neler olduğunu anlatır. Ayrıca sınır dışı masraflarını kimin ödediğini, terke davet içeren karara karşı yedi günlük davayı ve para cezasına itirazın nereye yapılacağını, Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarıyla birlikte açıklar.

Kısa Cevap: Türkiye’yi Terke Davet Nedir, Kaç Gün Süre Verilir?

Kanun ve Yönetmelikte Terke Davet: Dayanak Hükümler

Terke davet, Kanun’un “Türkiye’yi terke davet” başlıklı 56. maddesinde düzenlenir. Ayrıntılar Yönetmeliğin aynı başlığı taşıyan 58. maddesindedir. Süresinde çıkmayanlara uygulanacak idari gözetim 57. maddede, giriş yasağına etkisi 9. maddede, idari para cezası 102. maddede ve sınır dışı masrafları 60. maddede yer alır.

Kimlere Süre Tanınmaz? Terke Davet Edilemeyen Yabancılar

Kanun, terke daveti genel kural olarak düzenler ve istisnaları sayar. Sayılan hâllerden birinin bulunması durumunda idare süre tanımaz; yabancı doğrudan sınır dışı edilir veya idari gözetime alınır. Yönetmelik ayrıca 54. maddenin iki bendini terke davetin tamamen dışında tutar.

Bu listenin dışında kalan sınır dışı sebepleri, örneğin vize veya ikamet ihlali, ikamet izninin iptali ya da çalışma izni olmadan çalışma, terke davetle uygulanmaya elverişlidir. İncelediğimiz Anayasa Mahkemesi kararlarının önemli bir kısmında terke davet, izinsiz çalışma iddiasına dayanan 54/1-ğ kararlarıyla birlikte verilmiştir. Sınır dışı sebeplerinin tamamı için sınır dışı edilme sebepleri rehberimize bakılabilir.

İdarenin süre tanımamasının gerekçesi kararda gösterilmelidir. Kanun, sınır dışı etme kararının gerekçeleriyle birlikte tebliğini öngörür (m.53/2). Kişiye süre tanınmadan idari gözetim kararı alındıysa, örneğin “kaçma ve kaybolma riski” somut olgulara dayanmıyorsa, bu durum hem sınır dışı davasında hem de idari gözetime karşı sulh ceza hâkimliğine yapılacak başvuruda ileri sürülebilir (m.57/6). İdari gözetim süreci için idari gözetim rehberimize bakabilirsiniz.

Çıkış İzin Belgesi Nedir, Ne İşe Yarar?

Çıkış İzin Belgesi, terke davet edilen yabancıya ülkeden çıkış için tanınan süreyi gösteren belgedir. Kanun belgenin harca tabi olmadığını açıkça söyler (m.56/2). Ancak belge, vize veya ikamet ihlalinden doğan harç ve cezaları ortadan kaldırmaz; bu yükümlülükler saklıdır.

• Belge bir ikamet izni değildir. Yalnızca ülkeden çıkış için tanınan süreyi gösterir. Yönetmelik, terke davet edilenlerin bu süre içinde ikamet izni veya çalışma iznine başvuru yapamayacağını açıkça düzenler (m.58/3).
• Süre dolmadan her an çıkılabilir. Terke davet edilen yabancı sınır kapısına geldiğinde, kendisine tanınan süreye bakılmaksızın çıkışı sağlanır (Yönetmelik m.58/6).
• Pasaportu olmayan da yararlanabilir. Yakalandığı anda pasaportu bulunmadığı anlaşılan yabancılar da diğer şartları taşıyorsa terke davetten yararlandırılır (Yönetmelik m.58/11). Pratikte bu kişilerin süre içinde konsolosluktan pasaport veya seyahat belgesi temin etmesi gerekecektir.
• Kayıt sisteme işlenir. Terke davet edilen yabancı hakkında işlemi yapan il müdürlüğünce veri girişi yapılır (Yönetmelik m.58/5). Bu kayıt, kişi daha sonra Türkiye’ye girerken sınır kapısınca resen kaldırılır (m.58/10).

Kanun ve Yönetmelik, sürenin hangi günden başlayacağını ayrıca düzenlemez; süre sınır dışı etme kararında gösterilir. Kararda veya belgede son çıkış günü yazılıysa o gün esas alınmalı, yazılı değilse tebliğ tarihinden başlayan en kısa hesapla hareket edilmelidir. Son günü beklemek, uçuş iptali gibi öngörülemeyen bir aksilikte kişiyi mazeretini ispat etmek zorunda bırakır.

Karıştırılan Süreler: Terke Davet, Dava ve Para Cezası

Terke davet dosyalarında en sık yapılan hata, otuz günlük çıkış süresini dava süresi sanmaktır. Oysa sınır dışı etme kararına karşı dava süresi yedi gündür ve terke davet süresinden bağımsız işler. Aşağıdaki tablo, aynı dosyada karşılaşılabilecek süreleri bir araya getirir.

Süresinde Çıkan Yabancıya Giriş Yasağı Konur mu?

Kanun, sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişinin Başkanlık veya valiliklerce yasaklanmasını öngörür (6458 m.9/2). Terke davet bu kuralın en önemli istisnasıdır. Kanun, süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı “alınmayabilir” der (m.9/5). Bu ifade idareye takdir yetkisi tanır. Yönetmelik ise bu takdiri sınırlamıştır: Terke davet süresi içinde sınır kapısına gelenlerden, varsa vize veya ikamet ihlalinden kaynaklanan para cezalarını ödeyenler için giriş yasağı uygulanmaz (Yönetmelik m.58/7).

Kanaatimizce idare, Yönetmelikle kendi takdirini bağladığı için, şartları taşıyan kişiye bu hâlde vize veya ikamet ihlali gerekçesiyle giriş yasağı koyması Yönetmeliğin 58. maddesinin yedinci fıkrasına aykırı olur. Buna karşılık terke davet süresini geçirerek sınır kapısına gelenlere, vize veya ikamet ihlal süresine göre giriş yasağı uygulanır (m.58/8).

Göç İdaresi Başkanlığının internet sitesinde yayımlanan 9/6/2020 tarihli “Yasal Kalış Hakkı İhlalinde Bulunan Yabancılara Uygulanacak Giriş Yasaklarına İlişkin Açıklama” ise uygulamanın Yönetmelikten daha dar olduğunu göstermektedir. Açıklamaya göre terke davet süresi içinde çıkıp Harçlar Kanunu’ndan kaynaklanan cezaları ödeyenlere giriş yasağı konulmaması, yasal kalış ihlali üç aydan kısa olanlarla sınırlıdır. İhlali üç ay veya daha uzun olan ve terke davet edilen yabancılara, cezalarını ödeyip ödemediklerine bakılmaksızın ihlal süresine göre giriş yasağı konulmaktadır.

Kanaatimizce ihlali üç ay veya daha uzun olup süresinde çıkan ve cezalarını ödeyen kişiye yasak konulması Yönetmeliğin 58. maddesinin yedinci fıkrasıyla bağdaşmaz. Ancak Kanun m.9/5 “alınmayabilir” demekte ve m.9/8 bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesini Bakanlığa bırakmaktadır. Konu yargı yoluyla tartışılmadıkça uygulamanın bu yönde süreceği öngörülmeli, çıkış planı bu risk dikkate alınarak yapılmalıdır. Açıklama 2020 tarihli olduğundan güncel uygulama ayrıca teyit edilmelidir.

Ödenmemiş borçlar da ayrı bir engeldir. Vize ihlalinden veya önceki ikamet izninden doğan ya da 6183 sayılı Kanun’a göre takip edilen alacakları ödemeyi kabul etmeyenlere vize verilmez (6458 m.15/1-ğ). Başkanlıkça karşılanan seyahat masraflarını ödemeyen yabancının ülkeye girişine izin verilmeyebilir (m.60/3-ç; Yönetmelik m.8/2-ç). Göç İdaresi Başkanlığının internet sitesindeki yasal kalış hakkı ihlallerine ilişkin açıklamada da, giriş yasağının süresi dolmuş olsa bile idari para cezalarını ve diğer amme alacaklarını ödemeyenlerin, ödemedikleri sürece Kanun’un 7. ve 15. maddeleri kapsamında ülkeye alınmadığı belirtilmektedir.

Vize ve ikamet ihlalinin kendisinden doğan cezalar için vize ihlali rehberimize, destekli dönüş için gönüllü geri dönüş rehberimize bakabilirsiniz.

Süresinde Çıkmayan Yabancı: İdari Gözetim, Para Cezası ve Geri Gönderme Merkezi

Tanınan sürede ülkeden çıkmamanın sonuçları Kanun’da ve Yönetmelikte birlikte düzenlenmiştir. Bu sonuçlar birbirinin alternatifi değildir; aynı kişiye birlikte uygulanabilir. Kanun, idari para cezasının diğer idari tedbirlerin uygulanmasına engel olmadığını açıkça söyler (m.102/4).

İdari gözetim veya alternatif yükümlülük

Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın tanınan sürede çıkmayanlar hakkında valilik idari gözetim kararı alır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirir (6458 m.57/2; Yönetmelik m.58/2). Süre içinde çıkış yapmadığı tespit edilenlerin sınır dışı işlemleri geri gönderme merkezinden gerçekleştirilir (Yönetmelik m.58/9). İdari gözetim sulh ceza hâkimi veya valilik tarafından sonlandırılırsa, yurt dışına çıkışı engelleyen bir mahkeme kararı yoksa kişi Türkiye’yi terke davet edilir (Yönetmelik m.58/4).

Kanun “kabul edilebilir mazeret” kavramını tanımlamaz. Kanaatimizce uçuşun iptali, sınır kapısının kapanması, ağır hastalık veya hastanede yatış, pasaportun yenilenmek üzere konsoloslukta bulunması ve sınır dışı etme kararına karşı süresinde dava açılıp idareye bildirilmiş olması bu kapsamda değerlendirilmelidir. Mazeret, süre dolmadan il göç idaresine yazılı olarak bildirilmeli ve belgelenmelidir. Süre geçtikten sonra ileri sürülen mazeretin kabulü çok daha zordur.

İdari para cezası

56. maddenin birinci fıkrasında tanınan sürede Türkiye’den ayrılmayan yabancıya idari para cezası verilir (6458 m.102/1-c). Kanun metnindeki tutar bin Türk lirasıdır. Bu tutar, Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu’na göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve hesapta liranın küsuru dikkate alınmaz. 2025 yılı için tespit edilen ve 2026 takvim yılı başından itibaren idari para cezalarına uygulanan yeniden değerleme oranı yüzde 25,49’dur (VUK Genel Tebliği Sıra No. 585, RG 27/11/2025, 33090). Bu cezanın 2026 yılında uygulanan tutarını gösteren resmî bir duyuru veya yayımlanmış bir mahkeme kararı bulunamadığından, 2026 tutarı doğrulanamamıştır. Ceza tutanağındaki tutarın hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.

Cezalar tebliğden itibaren otuz gün içinde ödenir ve valilik, Başkanlık veya kolluk birimlerince uygulanır (m.102/5). Kabahatler Kanunu’na göre idari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde cezadan yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (m.17/6); 6458 sayılı Kanun’da buna aykırı bir hüküm yoktur. Aynı kabahatin bir takvim yılı içinde gerçek kişilerce tekrarı hâlinde ceza yarı oranında artırılır (m.102/3). Kanun’un 57, 58, 60 ve 68. maddeleri kapsamındaki işlemler sırasında kaçanlara da ayrıca ceza öngörülmüştür (m.102/1-ç).

Para cezasına nereye itiraz edilir?

6458 sayılı Kanun, 102. madde uyarınca verilen para cezalarına karşı görevli mahkemeyi göstermez. Kabahatler Kanunu’nun kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanır (m.3/1-a). Buna göre cezaya karşı tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; başvuru yapılmazsa karar kesinleşir (m.27/1). Kanun metninde “sulh ceza mahkemesi” ifadesi geçmektedir; bu görev bugün sulh ceza hâkimliklerince yürütülmektedir.

Uyuşmazlık Mahkemesi, 6458 m.102/2 uyarınca verilen bir para cezasına karşı açılan davada, Kanun’da itiraz merciinin gösterilmediğini, bu nedenle Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27/1. maddeleri uyarınca adli yargının görevli olduğunu oybirliğiyle ve kesin olarak karara bağlamıştır (E.2025/51, K.2025/134, 3/2/2025, § 26). Kararın gerekçesi Kanun’da görevli merci gösterilmemesine dayandığından, aynı maddenin 1/c bendi uyarınca verilen cezalar bakımından da yol gösterici niteliktedir. Bununla birlikte Kabahatler Kanunu m.27/8’e göre idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, para cezasına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idare mahkemesinde görülür. Uyuşmazlık Mahkemesine konu dosyada sulh ceza hâkimliği ilk olarak bu hükme dayanarak görevsizlik kararı vermiş, Uyuşmazlık Mahkemesi ise adli yargıyı görevli bulmuştur (§§ 3, 26). Bu nedenle ceza ayrı bir işlemle verilmişse sulh ceza hâkimliğine on beş gün içinde başvurulmalı, yeni bir sınır dışı etme kararıyla aynı işlem kapsamında verilmişse 27/8 hükmü ayrıca değerlendirilmelidir. Kanaatimizce görevli merci konusunda tereddüt bulunan dosyalarda iki yola da süresi içinde başvurmak hak kaybını önler.

Terke Davet Kararına Karşı Dava: Süre, Bildirim ve Kararın Akıbeti

Terke davet sınır dışı etme kararının içinde yer aldığı için dava, bu karara karşı açılır. Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir (6458 m.53/3). Yetkili mahkeme, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (2577 m.32/1); bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa davaların hangisinde görüleceğini Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler (6458 m.101). Tebliğin usulsüz olduğu durumlarda sürenin ne zaman başladığı için usulsüz tebliğ rehberimize bakabilirsiniz.

Kanun, mahkemeye başvuran kişinin başvurusunu sınır dışı etme kararını veren makama da bildirmesini zorunlu tutar (m.53/3). Yönetmelik de tebligatta bu bildirimin gerektiğinin belirtilmesini ister (m.56/3). Bildirim, dava dilekçesinin kaleme alındığı gün il göç idaresine yazılı olarak ve alındı belgesi karşılığında yapılmalıdır. Kanaatimizce terke davet dosyalarında bu bildirim ayrıca önemlidir; süre içinde çıkılmamasının mazeretini de bu bildirim belgeler.

Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (m.53/3). Ancak Kanun, dava açılmasının terke davet süresini durdurduğunu açıkça söylemez. Kanaatimizce dava açıp bunu idareye bildiren yabancının yargılama sürerken ülkeden çıkmaması, 57. maddenin ikinci fıkrası anlamında kabul edilebilir mazerettir. Çünkü idari gözetim sınır dışı etmek üzere uygulanan bir tedbirdir ve Kanun bu sırada sınır dışı etmeyi yasaklamaktadır. Bununla birlikte açık bir hüküm bulunmadığından, dava dilekçesinde terke davet süresinin sonuçları bakımından yürütmenin durdurulması da istenmelidir. Kanun ayrıca, 53. maddeye göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda Başkanlığın onayı alınarak valiliklerce insani ikamet izni verilebileceğini düzenler (m.46/1-ç). Bu izin takdire bağlıdır. Yönetmelik terke davet süresinde ikamet izni başvurusunu yasaklasa da (m.58/3), kanaatimizce Kanun’daki bu özel imkânın değerlendirilmesi, dava açıldığına ilişkin bildirimle birlikte istenebilir. Mahkemenin kararı kesindir; davanın reddi hâlinde karar uygulanabilir hâle gelir.

Danıştay onadı: Dayanağı iptal edilen terke davet işlemi de iptal edildi

Danıştay Onuncu Dairesi, ilk derece mahkemesince geçici koruma kapsamında kabul edilen bir Suriye vatandaşına 7/12/2015’te tebliğ edilen ve 56. madde uyarınca otuz gün içinde ülkeyi terk etmesini öngören kararın iptalini onamıştır (E.2016/14800, K.2020/5371, 25/11/2020, oybirliği). İlk derece mahkemesi, geri gönderme riski bulunan kişinin sınır dışı edilemeyeceğini, dayanak sınır dışı işlemi de iptal edildiği için terke davetin hukuka aykırı olduğunu kabul etmişti. İdare temyiz dilekçesinde davacının geçici koruma altında olmadığını, terke davetin kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığını ve sınır dışı kararının uygulanma yollarından biri olduğunu ileri sürmüş; Daire ilk derece kararını onamıştır.

Aynı Daire, Türk vatandaşıyla 21/4/2014’te evlenmiş ve 2011 doğumlu bir çocuğu bulunan Moldova vatandaşının aile ikamet izni talebinin reddi ve ülkeyi terke davet edilmesine ilişkin işlemin iptalini de oybirliğiyle onamıştır (E.2016/2025, K.2021/2319, 17/5/2021). İdare temyizde davacı hakkında alınmış bir sınır dışı etme kararı bulunmadığını ileri sürmüştür; ilk derece mahkemesi ikamet izni reddini hukuka aykırı bulmuş ve terke daveti bu işlemle birlikte iptal etmiştir. Her iki karar da idare mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolunun açık olduğu dönemde verilmiştir. Bugün sınır dışı etme kararlarına karşı açılan davalarda idare mahkemesinin kararı kesin olduğundan (m.53/3), bu uyuşmazlıklar artık kural olarak Danıştaya taşınmamaktadır. Aile ikamet izni şartları için aile ikamet izni rehberimize bakılabilir.

Dava dilekçesinin genel yapısı, delil sunma ve sınır dışının durdurulması için deport kararına itiraz rehberimize bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi: Terke Davet de Hedef Ülke ve Aile Hayatı Yönünden İncelenmelidir

Terke davet, kişinin “kendi isteğiyle” çıkması gibi görünse de sonuçta bir sınır dışı etme kararının uygulanmasıdır. Bazı idare mahkemesi kararlarında, dava konusu işlem terke davet olduğu için kişinin hangi ülkeye sınır dışı edileceğinin incelenemeyeceği görüşüne yer verilmiştir. Anayasa Mahkemesi, böyle bir gerekçeye dayanan bir başvuruyu süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulduğu için esasa girmemiştir (Haider Subhi Ameen Ameen, B. No: 2016/5126, 13/9/2017). Ancak sonraki kararları, terke davetin bu incelemeyi gereksiz kılmadığını göstermektedir.

Gidilecek ülke ve geri gönderme yasağı

Zouzan Hamdo dosyasında Anayasa Mahkemesinin ilk ihlal kararından sonra yeniden yargılama yapılmıştır. Bu yargılamada idare, başvurucunun terke davet edildiğini, nereye sınır dışı edileceğinin araştırılmadığını ve güvenli bir üçüncü ülke belirlenmediğini bildirmiş; idare mahkemesi davayı yine reddetmiştir. Anayasa Mahkemesi, kararda ülke belirtilmediğini ve menşe ülkeye gönderilmesinde sakınca bulunduğuna dair bir tespit yapılmadığını, bu nedenle 6458 m.52 uyarınca menşe ülkeye gönderilmenin ihtimal dâhilinde olduğunu belirterek (§ 12) ikinci kez ihlal kararı vermiştir.

H.A.B.A.M. ve S.S.H.A.K. kararı da dikkat çekicidir. Başvurucular, idare mahkemesinin ret kararından ve bireysel başvurudan sonra 6/12/2019’da terke davet edilmiş ve üç gün sonra Irak’a çıkmıştır (§ 14). Mahkeme bu çıkışı ayrıca tartışmadan, iddia edilen risk araştırılmadan karar verilmesini yaşam hakkının ihlali saymış ve yeniden yargılamaya hükmetmiştir (§§ 22-31). Hedef ülkenin hiç belirtilmediği kararlar için hedef ülke belirsizliği rehberimize bakabilirsiniz.

İzinsiz çalışma, terke davet ve aile hayatı

Toktomambetova kararında başvurucu Türk vatandaşı eşiyle uzun yıllardır evliydi ve Türk vatandaşı bir kız çocuğu vardı. Mahkeme, başvurucunun çalışmaya kısa süre önce başladığını ve çalışma izni için müracaat ettiğini, kamu düzenini bozan bir eyleminin bulunmadığını kaydetmiş; idare mahkemesinin aile hayatına ilişkin iddiaları tartışmamasını ihlal sebebi saymıştır (§§ 73-75).

Aldenova kararında başvurucu restoranda eğlenmek amacıyla bulunduğunu söylemiş, ancak bu beyanı dikkate alınmadan işyeri mesul müdürünün anlatımına itibar edilmiştir. Mahkeme, kamu düzenini bozan bir eylem bulunmadığını ve Türk vatandaşı nişanlısıyla evlenme hazırlığına ilişkin iddiaların değerlendirilmediğini belirterek ihlal kararı vermiştir (§§ 36-38). Hekmat Al Zaim kararında Mahkeme, başvurucunun tercümanla alınan ifadesi ile polis tutanağı arasındaki farklılığın ve işyerinde çalışmadığına ilişkin ısrarlı beyanının değerlendirilmediğini, bir devlet okulunda öğretmenlik yapan eşiyle aile birliğine ilişkin iddiasının da tartışılmadığını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (§§ 20-23). Kararda, başvurucu hakkındaki iddianamenin izinsiz çalışmadan çok yasa dışı dişçilik faaliyetiyle ilgili olduğu ve yargılamanın beraatle sonuçlandığı da vurgulanmıştır (§ 21).

Lalazar Aghayeva kararında ise hukuka uygun olarak ikamet ederken sınır dışı edilen başvurucunun delil taleplerinin gerekçe gösterilmeden görmezden gelindiği ve yalnızca kamu makamlarının başvurucu aleyhine topladığı delillere itibar edildiği tespit edilmiş, yerleşme hürriyetiyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir (§§ 32-36).

Bu kararların ortak noktası şudur: Terke davet, sınır dışı etme kararına göre daha hafif bir uygulama gibi görünse de kişinin Türkiye’deki aile hayatını aynı ölçüde sona erdirir. Bu nedenle dava dilekçesinde aile bağları belgeleriyle ileri sürülmeli ve mahkemenin bu iddiaları tartışması istenmelidir. İzinsiz çalışma iddiasının kendisi ve buna bağlı para cezaları için izinsiz çalışma ve idari para cezası rehberimize bakabilirsiniz. İç hukuk yolu tükendikten sonra bireysel başvuru otuz gün içinde yapılır; usul için bireysel başvuru rehberimize bakılabilir.

Sınır Dışı Masraflarını Kim Öder?

Terke davet edilen kişi ülkeden kendi imkânıyla ve kendi biletiyle ayrılır. Süresinde çıkmayıp geri gönderme merkezinden sınır dışı edilen kişi bakımından ise Kanun’un 60. maddesindeki masraf kuralları devreye girer. Sınır dışı edilecek yabancıların seyahat masrafları kendilerince karşılanır (m.60/3).

6458 m.60/6, izinsiz çalıştıran işverenin yükümlülükleri için yürürlükten kaldırılmış 4817 sayılı Kanun’un 21. maddesinin üçüncü fıkrasına atıf yapar. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, diğer mevzuatta 4817 sayılı Kanun’a yapılan atıfların kendisine yapılmış sayılacağını düzenler (m.26/1). Bu nedenle bugün uygulanacak hüküm 6735 m.23/9’dur. Kanaatimizce terke davet süresinde kendi imkânıyla çıkmak, hem masraf borcunun doğmasını hem de bu borç nedeniyle ileride girişin engellenmesini önler. İşverenden tahsil edilecek masrafların kapsamı ve usulü için izinsiz çalışma ve işveren masrafları rehberimize bakabilirsiniz.

Terke Davet İçeren Sınır Dışı Kararına Karşı Dava Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, izinsiz çalışma iddiasıyla 54/1-ğ uyarınca verilen ve otuz günlük terke davet içeren bir karara karşı hazırlanmıştır. Köşeli parantezli yerler dosyaya göre doldurulmalı, dosyada bulunmayan olgular çıkarılmalıdır.

Anayasa Mahkemesi, iptal davasında ileri sürülmeyen yaşam hakkı ve aile bütünlüğü şikâyetlerini başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (Lalazar Aghayeva, B. No: 2020/14880, §§ 21-23). Bu nedenle aile bağı ve hedef ülke riski dâhil bütün itirazlar ilk dava dilekçesinde, belgeleriyle birlikte gösterilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Otuz günlük çıkış süresini dava süresi sanmak. Dava süresi tebliğden itibaren yedi gündür (m.53/3). Terke davet süresinin uzun olması dava süresini uzatmaz.
• Dava açıp idareye bildirmemek. Bildirim Kanun gereğidir; kanaatimizce süresinde çıkılmamasının mazeretini de belgeler.
• Çıkış İzin Belgesini oturma izni sanmak. Belge yalnızca çıkış süresini gösterir; bu sürede ikamet veya çalışma izni başvurusu yapılamaz (Yönetmelik m.58/3).
• Cezaları ödemeden sınır kapısına gitmek. Giriş yasağının uygulanmaması için vize veya ikamet ihlalinden kaynaklanan para cezalarının ödenmiş olması gerekir (Yönetmelik m.58/7).
• Üç aydan uzun ihlallerde süresinde çıkmanın yasağı kesin olarak önleyeceğini varsaymak. Göç İdaresi açıklamasına göre bu durumda cezalar ödense bile ihlal süresine göre giriş yasağı konulmaktadır.
• Son güne kalmak ve mazereti belgelememek. Uçuş iptali veya hastalık gibi bir engel, süre dolmadan il göç idaresine yazılı olarak bildirilmelidir.
• Ayrı bir işlemle verilen para cezasına idare mahkemesinde dava açmak. Uyuşmazlık Mahkemesine göre 6458 m.102 cezalarında kural olarak adli yargı görevlidir; on beş günlük süre sulh ceza hâkimliği için işler. Ceza idari yargının görev alanına giren bir kararla aynı işlemde verilmişse Kabahatler Kanunu m.27/8 ayrıca değerlendirilmelidir.
• Aile bağlarını ve hedef ülke riskini dilekçede ileri sürmemek. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararları, bu iddiaların idare mahkemesince tartışılmamasına dayanmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’yi terke davet nedir?

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya, ülkeden kendi imkânıyla ayrılması için süre tanınmasıdır. Yönetmeliğe göre sınır dışı etme kararında doğrudan sınır dışı, terke davet veya idari gözetimden biri yer alır (m.56/2). Uygulamada terke davet ayrı bir belgeyle de tebliğ edilmekte ve ayrıca dava konusu yapılabilmektedir.

Terke davet edilen kişiye kaç gün süre verilir?

On beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre verilir ve bu süre sınır dışı etme kararında belirtilir (6458 m.56/1). Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere ve kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı açısından tehdit oluşturanlara süre tanınmaz.

Çıkış İzin Belgesi nedir, ücretli mi?

Terke davet edilen yabancıya tanınan çıkış süresini gösteren belgedir ve hiçbir harca tabi değildir. Ancak vize ve ikamet harçları ile bunların cezaları ayrıca ödenir (6458 m.56/2). Belge ikamet izni değildir.

Terke davet süresi içinde çıkarsam giriş yasağı alır mıyım?

Yönetmeliğe göre süre içinde sınır kapısına gelip varsa vize veya ikamet ihlalinden kaynaklanan para cezalarını ödeyenlere giriş yasağı uygulanmaz (m.58/7); Kanun da süresinde çıkanlar hakkında giriş yasağı alınmayabileceğini söyler (m.9/5). Ancak Göç İdaresi Başkanlığının 9/6/2020 tarihli açıklamasına göre bu sonuç uygulamada yasal kalış ihlali üç aydan kısa olanlarla sınırlıdır; ihlali üç ay veya daha uzun olan terke davet edilmiş yabancılara, cezalarını ödeseler bile üç aydan beş yıla kadar giriş yasağı konulmaktadır. Başka nedenlerle konulmuş kayıtlar ise ayrıca değerlendirilir.

Terke davet süresinde çıkmazsam ne olur?

Kabul edilebilir bir mazeretiniz yoksa idari gözetime alınabilir veya alternatif yükümlülüğe tabi tutulabilirsiniz (6458 m.57/2). Sınır dışı işlemi geri gönderme merkezinden yapılır (Yönetmelik m.58/9), idari para cezası verilir (m.102/1-c) ve süreyi geçirerek çıkanlara ihlal süresine göre giriş yasağı uygulanır (Yönetmelik m.58/8).

Terke davet süresinde ikamet izni başvurusu yapabilir miyim?

Hayır. Yönetmeliğe göre terke davet edilen yabancılar tanınan sürede ikamet izni veya çalışma iznine başvuru yapamaz (m.58/3). Durumunuzu düzeltmenin yolu, sınır dışı etme kararına karşı süresinde dava açmaktır. Dava açılması hâlinde Kanun, valiliğin Başkanlık onayıyla insani ikamet izni verebileceğini düzenler (6458 m.46/1-ç); bu izin takdire bağlıdır.

Terke davet kararına karşı dava açılabilir mi, süre kaç gündür?

Evet. Terke davet içeren sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılır ve başvuru kararı veren makama da bildirilir. Mahkeme dosya tamamlandıktan sonra on beş gün içinde karar verir; karar kesindir (6458 m.53/3).

Dava açtım, yine de süre içinde çıkmam gerekir mi?

Kanun, rızanız olmadıkça yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilemeyeceğinizi söyler (m.53/3), ancak dava açılmasının terke davet süresini durdurduğunu açıkça düzenlemez. Kanaatimizce davayı açıp idareye bildirmiş olmak kabul edilebilir mazerettir. Açık hüküm bulunmadığından bildirimin yazılı yapılması ve dilekçede yürütmenin durdurulmasının istenmesi gerekir.

Süresinde ayrılmayana verilen para cezası ne kadar, nereye itiraz edilir?

Kanun metnindeki tutar bin Türk lirasıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (Kabahatler Kanunu m.17/7). 2026 yılında uygulanan tutar resmî bir kaynakta doğrulanamamıştır. Ceza ayrı bir işlemle verilmişse tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler Kanunu m.27/1; Uyuşmazlık Mahkemesi E.2025/51, K.2025/134); idari yargının görev alanına giren bir kararla aynı işlemde verilmişse itiraz o kararın iptali davasıyla birlikte idare mahkemesinde görülür (m.27/8). Ceza otuz gün içinde ödenir (6458 m.102/5); bu sürede ödenirse yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme itiraz hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6).

Sınır dışı edilirsem bilet parasını kim öder?

Seyahat masrafları kural olarak yabancının kendisince karşılanır. Parası yetmezse veya hiç yoksa Başkanlık karşılar; ödenmeyen masraflar nedeniyle ileride Türkiye’ye girişinize izin verilmeyebilir (6458 m.60/3). Kalışınızı garanti eden kişi ve sizi izinsiz çalıştıran işveren de masraflardan sorumludur (m.60/6; 6735 m.23/9).

Terke davet kaydı tahdit kodu olarak kalır mı?

Terke davet kaydı, Türkiye’ye yeniden girişte sınır kapısınca resen kaldırılır (Yönetmelik m.58/10). Ancak başka nedenlerle konulmuş giriş yasağı veya ön izin kayıtları kendi düzenlemelerine göre değerlendirilir. Kaydınızı öğrenmek için il göç idaresine yazılı başvuru yapabilirsiniz.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

• Tebliğ tarihini ve kararda gösterilen terke davet süresini birlikte değerlendirerek yedi günlük dava süresini kaçırmadan davayı açar.
• Davayı il göç idaresine yazılı olarak bildirir ve süre içinde çıkılmamasının mazeretini belgeler.
• Kişi ülkeden çıkmak istiyorsa vize ve ikamet ihlali cezalarının ödenmesini ve çıkışın süre içinde yapılmasını planlar.
• İzinsiz çalışma iddiasını, aile bağlarını ve hedef ülke riskini Anayasa Mahkemesinin ölçütlerine uygun biçimde belgeler.
• Para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine on beş gün içinde başvurur, idari gözetim kararına karşı hâkimlik başvurusunu yapar.
• Ülkeden çıkıştan sonra kalan giriş yasağı, ön izin veya masraf kayıtları için kaldırma başvurusunu ve gerekirse davayı yürütür.

Mevzuat ve kaynaklar: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.4, 9, 15, 46/1-ç, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 60, 60/A, 101, 102; Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (RG 17/3/2016, 29656) m.8, 53, 56, 58; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.3, 17/6, 17/7, 27/1, 27/8; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23/9, 26/1; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.27, 32; 6216 sayılı Kanun m.47/5; VUK Genel Tebliği Sıra No. 585 (RG 27/11/2025, 33090); Uyuşmazlık Mahkemesi E.2025/51, K.2025/134 (3/2/2025); Danıştay 10. Daire E.2016/14800, K.2020/5371 ve E.2016/2025, K.2021/2319; Anayasa Mahkemesi: Zouzan Hamdo (2021/3814), H.A.B.A.M. ve S.S.H.A.K. (2019/35618), Gulnura Toktomambetova (2018/29906), Aisulu Aldenova (2018/10055), Hekmat Al Zaim (2021/29101), Lalazar Aghayeva (2020/14880), L.A.M.A.M. (2020/13157), Haider Subhi Ameen Ameen (2016/5126), G.Z. (2021/54284); Göç İdaresi Başkanlığı, Yasal Kalış Hakkı İhlalinde Bulunan Yabancılara Uygulanacak Giriş Yasaklarına İlişkin Açıklama (9/6/2020, goc.gov.tr).