Sınır dışı kararlarında sık görülen bir kalıp, menşe ülkeye gönderilmenin sakıncalı bulunduğunun belirtilip yabancının güvenli veya gidebileceği üçüncü bir ülkeye ya da gönüllü olması hâlinde menşe ülkesine gönderileceğinin yazılmasıdır. Kararda hangi ülkenin kastedildiği yazılmıyorsa, Anayasa Mahkemesine göre kişinin gönderileceği ülkedeki risk ve dolaylı olarak menşe ülkesine iade edilme ihtimali yargı mercilerince değerlendirilemez (Hooman Hosseinpour [GK], B. No: 2021/47168, 29/9/2022, § 67). Mahkeme bu gerekçeyle 2025’te Abdulkerim Mavvas ve Suheyb El Asri kararlarında yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu rehber; 6458 sayılı Kanun’un 4, 52 ve 55. maddelerini, bu üç kararı, kararda uyruğun yanlış yazılması gibi hataların nasıl ileri sürüleceğini, risk iddiasının nasıl belgeleneceğini ve Anayasa Mahkemesi ile AİHM önündeki tedbir yollarını anlatır.
Kararınızda “güvenli üçüncü ülke” yazıp ülke gösterilmemiş mi? Uyruğunuz yanlış mı yazılmış?
Sınır dışı kararı, tebliğ formu ve kimlik belgelerinizle bize ulaşın. Dava süresi yedi gündür; değerlendirme için arayın: 0554 648 37 15.
Kısa Cevap: Gönderileceği Ülke Belli Değilse Sınır Dışı Kararı Hukuka Uygun mu?
Hedef ülke belirlenmeden karar alınması Kanuna uygun okunamaz. 6458 m.52 yabancının menşe ülkesine, transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebileceğini söyler. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, bu hükmün sınır dışı edileceği ülke tespit edilmeden karar alınabileceği şeklinde yorumlanamayacağını belirtmiştir (Hosseinpour, § 67).
Ülke yazılmazsa risk değerlendirilemez. Kişinin nereye gönderileceği kararda yer almazsa, o ülkede ölüm cezası, işkence veya kötü muamele riski bulunup bulunmadığı ya da kişinin dolaylı olarak menşe ülkesine gönderilip gönderilmeyeceği yargı mercilerince değerlendirilemez (Hosseinpour, § 67; Mavvas, § 13).
2025’te iki ihlal kararı daha verildi. Hosseinpour’da olduğu gibi Mavvas (B. No: 2020/33319, 30/7/2025) ve El Asri (B. No: 2022/563, 2/10/2025) kararlarında da güvenli üçüncü ülke hiç belirlenmemişti ve idare mahkemeleri davaları reddetmişti. Anayasa Mahkemesi üç kararda da yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine, yeniden yargılama yapılmasına ve yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucuların sınır dışı edilmemesine karar verdi.
Ülkeler açıkça sayılmışsa başka ülkeye gönderilemez. Kararda, ekinde ya da dava dosyasında bulunan, yabancının erişimine kapalı olmayan ve yetkili idari birimce düzenlenen bir belgede üçüncü ülkeler tek tek sayılarak yabancının bunlardan birine gönderileceği açıkça belirtilmişse, yabancı bunların dışındaki bir ülkeye sınır dışı edilemez (M.A., B. No: 2023/104230, 20/11/2024, § 21; Mavvas § 13’te aktarıldığı şekliyle).
Uyruk yanlış yazılmışsa aynı ilkeler savunmada kullanılabilir. Bu konuda doğrudan bir Anayasa Mahkemesi kararı tespit edilmemiştir. Ancak kararda kişinin gerçek uyruğu yerine başka bir ülke yazılmışsa, risk değerlendirmesinin yanlış ülke için yapıldığı ya da hiç yapılmadığı, bireysel değerlendirme yapılmadığı (m.55/2) ve hedef ülkenin fiilen belirsiz kaldığı ileri sürülebilir.
Kanun Ne Diyor? 6458 m.4, m.52 ve m.55
Hedef ülke tartışmasının dayanağı üç maddedir. Geri gönderme yasağını düzenleyen 4. maddeye göre bu Kanun kapsamındaki hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez. 52. maddeye göre yabancılar, sınır dışı etme kararıyla menşe ülkesine veya transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir. 55. maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar hakkında 54. madde kapsamında olsalar dahi sınır dışı etme kararı alınmaz. Aynı maddenin ikinci fıkrası bu değerlendirmelerin herkes için ayrı yapılacağını öngörür.
Hedef ülke bakımından ilgili hükümler
| Hüküm | Ne söyler | Hedef ülke bakımından önemi |
|---|---|---|
| 6458 m.4 | Kişi kötü muamele veya zulüm riski bulunan bir yere gönderilemez | Yasak “menşe ülke” ile sınırlı değil, “bir yere” gönderilmeyi kapsar |
| 6458 m.52 | Menşe, transit veya üçüncü ülkeye sınır dışı edilebilir | Anayasa Mahkemesine göre ülke belirlenmeden karar alınabileceği anlamına gelmez |
| 6458 m.55/1-a | Sınır dışı edileceği ülkede ciddi emare varsa karar alınmaz | Değerlendirme “sınır dışı edileceği ülke” üzerinden yapılır |
| 6458 m.55/2 | Değerlendirmeler herkes için ayrı yapılır | Matbu ve kişiye özgü olmayan değerlendirmeye karşı dayanak |
| 6458 m.46/1-b, c, ç | Sınır dışı edilemeyen, 55. maddeye göre karar alınmayan veya dava açan yabancıya insani ikamet izni verilebilir | Gönderilemeyen kişinin hukuki durumu |
Anayasa Mahkemesi Hosseinpour kararında önemli bir tespit daha yapmıştır: 6458 sayılı Kanun’da ve Yönetmelikte, üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilmesine karar verilen yabancının hangi ülkeye gönderileceğinin nasıl belirleneceği, bu ülkenin kendisine bildirilip bildirilmeyeceği ve belirlenen ülkeye itiraz için dava açıp açamayacağı konusunda bir norm bulunmamaktadır (§ 36, § 67). Mahkeme bu durumun bir kanun boşluğundan kaynaklanmadığını belirtmiştir. Gerekçesi şudur: 4. ve 55. maddeler menşe ülkeyle sınırlı kalmayıp “bir yere” ve “sınır dışı edileceği ülke”ye göre düzenlenmiştir; bu nedenle 52. madde, ülke belirlenmeden sınır dışı kararı alınabileceği şeklinde yorumlanamaz (§ 67).
Geri gönderme yasağının genel çerçevesi için geri gönderme yasağı rehberimize, 55. maddedeki diğer hâller için sınır dışı edilemeyecek yabancılar rehberimize bakabilirsiniz.
Hooman Hosseinpour Kararı (Genel Kurul, 2022): İlkenin Kaynağı
Hosseinpour kararı (B. No: 2021/47168, 29/9/2022, RG 30/11/2022, 32029), Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunca verilmiştir ve sonraki bütün kararların dayandığı ilkeyi koyar. Olayda göç idaresi, kamu düzeni gerekçesiyle sınır dışı kararı almış, ancak başvurucunun menşe ülkesi İran’a gönderilmesini 6458 m.4 ve m.55/1-a uyarınca sakıncalı bulmuştu. Kararda başvurucunun “gidebileceği üçüncü bir ülkeye” veya gönüllü olması hâlinde menşe ülkesine sınır dışı edileceği yazılmış, hangi ülkeye gönderileceği açıklanmamıştı (§ 66). Başvurucu İran’da hakkında idam kararı bulunduğunu ileri sürmüş, karar örneğini ve çevirisini idare mahkemesine sunmuştu (§ 65).
Anayasa Mahkemesi şu tespitleri yaptı:
- Üçüncü ülkeye sınır dışı kararı, rızası olmadan menşe ülkesine gönderilmesini önlüyor gibi görünse de başvurucunun dolaylı olarak İran’a gönderilmesine engel oluşturmamaktadır (§ 67).
- Yabancının nereye gönderileceği kararda yer almazsa, gönderileceği ülkedeki risk ve dolaylı olarak menşe ülkesine gönderilme ihtimali yargı mercilerince değerlendirilemez (§ 67).
- İdare mahkemesi, kararda gönderilecek ülkenin belirtilmediği konusunda hiçbir değerlendirme yapmamış, idam kararının varlığını ve kesinleşip kesinleşmediğini de araştırmamıştır (§§ 68-69).
Mahkeme, başvurucuya dolaylı olarak ülkesine sınır dışı edilmesine karşı koruyan etkili usul güvencelerinin sağlanmadığını ve idare mahkemesinin iddiaları titizlikle incelemediğini belirterek yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 70-71). Yeniden yargılama yapılmasına ve yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucunun sınır dışı edilmemesine de hükmetti.
2025 Kararları: Mavvas ve El Asri
Abdulkerim Mavvas (Birinci Bölüm, B. No: 2020/33319, 30/7/2025). Suriye vatandaşı başvurucu hakkında 54/1-d bendine göre sınır dışı kararı alınmıştı. Kararda menşe ülkeye gönderilmenin sakıncalı olduğu tespit edilmiş, başvurucunun güvenli bir üçüncü ülkeye veya gönüllü olursa menşe ülkesine gönderileceği yazılmıştı. Ancak kararda güvenli üçüncü ülkeye dair bilgi yoktu; dava dosyasında da üçüncü ülkenin tespitine ilişkin bir işleme rastlanmadı (§ 2). İdare mahkemesi, başvurucunun güvenli üçüncü ülkeye gönderileceği ve gönüllü olmadıkça menşe ülkesine gönderilmeyeceği gerekçesiyle davayı kesin olarak reddetti (§ 4).
Anayasa Mahkemesi, başvurucunun nereye gönderileceğinin ne karar sırasında ne de sonrasında tespit edildiğini belirtti. Bu nedenle sınır dışı kararı, başvurucunun dolaylı olarak menşe ülkesine gönderilmesinin önünde bir engel oluşturmuyordu. İdare mahkemesi bu durumu gözetmeden davayı reddettiği için başvurucuya etkili usul güvenceleri sağlanmamış ve özenli bir inceleme yapılmamıştı (§ 14). Mahkeme yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine, yeniden yargılama yapılmasına ve yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucunun sınır dışı edilmemesine karar verdi (§ 15; hüküm C, E, F). Aynı kararda idari gözetime ilişkin şikâyet, gözetim sona erdiği için önce tazminat davası açılması gerektiği gerekçesiyle kabul edilemez bulundu (§§ 19-21).
Suheyb El Asri (Birinci Bölüm, B. No: 2022/563, 2/10/2025). Bu olayda idare mahkemesi, Suriye genelinde iç savaş bulunduğunu ve başvurucunun ülkesine gönderilmesi hâlinde gerçek bir kötü muamele riskiyle karşılaşacağını kendisi kabul etmişti. Buna rağmen kararda güvenli üçüncü ülkeye gönderileceği yazıldığı için başvurucunun gönüllülük dışında Suriye’ye gönderilmeyeceğini varsayarak davayı reddetti (§ 9). Anayasa Mahkemesi, güvenli üçüncü ülke yönünden herhangi bir belirleme yapılmadığını, idare mahkemesinin bu belirsizliği dikkate alarak kötü muamele riskini bertaraf edecek bir değerlendirme yapması gerekirken davayı reddetmesinin usul yükümlülüğüyle bağdaşmadığını tespit etti (§ 25). Yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi (§ 26; hüküm B, E).
El Asri kararı ayrıca iki önceki karara atıf yapar. M.E. ve diğerleri kararında (B. No: 2020/18186, 24/1/2024, § 31) idare mahkemelerinin güvenli üçüncü ülkeyle ilgili bir tespit bulunmadığını dikkate almaması ihlal sebebi sayılmıştır. M.A. kararında (B. No: 2023/104230, 20/11/2024, § 21) ise üçüncü ülkelerin karar, eki veya dava dosyasında bulunan, erişime açık ve yetkili idari birimce düzenlenmiş bir belgede tek tek sayılarak açıkça belirtilmesi hâlinde yabancının bunlar dışında bir ülkeye gönderilemeyeceği belirtilmiştir (El Asri, §§ 24-25). M.A. olayında kararın gerekçesinde gönderilecek ülke olarak Ekvador gösterildiği için hedef ülke belirli kabul edilmiş ve kötü muamele şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulunmuştur.
Hedef ülke belirsizliğine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararları
| Karar | Olgu | Sonuç |
|---|---|---|
| Hooman Hosseinpour [GK], 2021/47168, 29/9/2022 | İran’da idam kararı iddiası; “gidebileceği üçüncü bir ülke” yazılmış, ülke açıklanmamış | İhlal; yeniden yargılama; yargılama bitene kadar sınır dışı edilmeme. Gönderilecek ülke belirlenmeden risk değerlendirilemez (§ 67) |
| M.E. ve diğerleri, 2020/18186, 24/1/2024 | Suriyeli başvurucular; güvenli üçüncü ülke tespit edilmemiş | İhlal (§ 31) |
| M.A. (İkinci Bölüm), 2023/104230, 20/11/2024 | Kararın gerekçesinde gönderilecek ülke olarak Ekvador gösterilmiş | Kabul edilemez (açıkça dayanaktan yoksun); açıkça sayılan ülkeler dışında bir ülkeye gönderilemeyeceği belirtilmiş (§ 21) |
| Abdulkerim Mavvas, 2020/33319, 30/7/2025 | Suriyeli; 54/1-d; güvenli üçüncü ülke ne kararda ne dosyada belirlenmiş | İhlal; yeniden yargılama; yargılama bitene kadar sınır dışı edilmeme |
| Suheyb El Asri, 2022/563, 2/10/2025 | Suriyeli; 54/1-b, d; idare mahkemesi menşe ülkedeki riski kabul etmiş ama davayı reddetmiş | İhlal; yeniden yargılama; yargılama bitene kadar sınır dışı edilmeme |
Kararda Uyruk Yanlış Yazılmışsa Ne Olur?
Uygulamada, sınır dışı kararında veya tebliğ formunda yabancının uyruğunun yanlış yazıldığı görülür. Örneğin göç idaresinin kendi verdiği ikamet kartında ve öğrenci kaydında Afganistan yazarken, sınır dışı formunda İran yazabilir. Bu tür bir hata yalnızca bir yazım yanlışı olarak görülmemelidir. Bu konuda doğrudan bir Anayasa Mahkemesi kararı tespit edilmemiştir; ancak Mahkemenin yukarıdaki ilkelerine dayanılarak dava dilekçesinde şu üç sonuç ileri sürülebilir:
- Hedef ülkenin fiilen belirsiz kaldığı savunulabilir. Kararda menşe ülke olarak kişinin vatandaşı olmadığı bir ülke yazılmışsa, gönderilecek ülke ne kişinin gerçek menşe ülkesidir ne de usulüne göre belirlenmiş bir üçüncü ülkedir. Hosseinpour (§ 67) ve Mavvas (§ 13) kararlarında, gönderilecek ülke kararda yer almadığında oradaki riskin yargı mercilerince değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir; bu ilke yanlış uyruk durumunda da ileri sürülebilir.
- Risk değerlendirmesinin yanlış ülke için yapıldığı ileri sürülebilir. 55/1-a’daki değerlendirme “sınır dışı edileceği ülke” üzerinden yapılır. Uyruk yanlış ise, kişinin gerçek menşe ülkesindeki risk hiç incelenmemiş olabilir. Bu durumda kişinin dolaylı olarak gerçek menşe ülkesine gönderilme ihtimali değerlendirme dışında kalır.
- Bireysel değerlendirme yapılmadığı savunulabilir. Kanun, 55. maddedeki değerlendirmelerin herkes için ayrı yapılmasını ister (m.55/2). İdarenin kendi kayıtlarıyla çelişen bir uyruk yazılması, kararın kişinin dosyası incelenmeden matbu biçimde verildiğini gösteren güçlü bir olgu olarak sunulabilir.
Kıyas yoluyla Anayasa Mahkemesinin G.A. kararı (İkinci Bölüm, B. No: 2026/24185, 15/9/2026) da kullanılabilir. Bu karar uyruk hatasına değil, doğrudan menşe ülkeye (Rusya Federasyonu) sınır dışı kararına ilişkindir. Olayda başvurucunun menşe ülkesinde kötü muameleye uğrama ihtimali daha önceki yargı kararlarıyla tespit edilmişti. Buna rağmen yeni bir sınır dışı kararı alınmış, idare mahkemesi bu tespitler hakkında hiçbir değerlendirme yapmadan matbu gerekçelerle davayı reddetmişti (§ 6). Anayasa Mahkemesi, önceki risk tespitlerinin açık bir değerlendirme yapılmasını zorunlu kıldığını belirterek kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 15-16). Kayıtlarla çelişen bir kararın idare mahkemesinde hiç tartışılmaması da benzer bir eksiklik olarak ileri sürülebilir. Kararın bir başka dikkat çekici yönü süredir: Başvurucu 3/6/2026’da bireysel başvuru yapmış, Mahkeme İçtüzük’ün 73. maddesi uyarınca sınır dışı işleminin durdurulması yönünde tedbir kararı vermiş ve esas hakkında 15/9/2026 tarihinde karar vermiştir (§§ 7-8).
Uyruk hatası olan dosyada toplanacak belgeler
| Belge | Ne kanıtlar |
|---|---|
| Pasaport veya kimlik belgesi | Gerçek uyruk |
| Göç idaresinin verdiği ikamet kartı veya uluslararası koruma kaydı | İdarenin kendi kaydındaki uyruk; karar ile çelişki |
| Okul, YÖK veya işyeri kayıtları | Uyruğun ve kimliğin başka resmî kayıtlarda nasıl göründüğü |
| Sınır dışı kararı, tebliğ formu ve varsa kayıt düzeltme kararı | Kararda yazan uyruk ve hedef ülke ifadesi |
| Gerçek menşe ülkeye ilişkin kişisel risk belgeleri | Dolaylı gönderme hâlinde karşılaşılacak risk |
| Ülke raporları | Menşe ülkenin genel durumu |
Risk İddiası Nasıl Kurulur ve Belgelenir?
Hedef ülke belirsizliği tek başına bir usul eksikliğidir. Ancak Anayasa Mahkemesi önünde başarılı olabilmek için kötü muamele iddiasının savunulabilir olması gerekir. Mahkemenin bu konudaki ilkeleri Genel Kurulun A.A. ve A.A. kararına (B. No: 2015/3941, 1/3/2017, §§ 62-70) dayanır ve El Asri kararında (§§ 19-22) tekrarlanmıştır:
Anayasa Mahkemesine göre risk iddiasının ispatı
| İlke | Açıklama | Kaynak |
|---|---|---|
| İspat yükü | Yabancı, gerçek risk bulunduğuna inanılması için esaslı nedenleri gösteren delilleri idari ve yargı mercilerine sunmalı, riski makul şekilde açıklamalıdır | El Asri § 19 |
| Grup riski | Etnik köken, din, siyasi görüş veya grup mensubiyeti nedeniyle sistematik kötü muamele iddiasında, uygulamanın varlığı ve kişinin o gruba mensubiyeti ortaya konmalıdır | El Asri § 20 |
| Genel istikrarsızlık | Ülkenin tamamına yayılmış iç karışıklık ileri sürülmüşse, genel koşulların kötü muamele yasağına aykırılık oluşturmadığını idari ve yargısal makamlar ortaya koymalıdır | El Asri § 20 |
| Titiz inceleme | Öngörülebilir sonuçlar, ülkenin genel durumu ve kişisel durum birlikte incelenir; ulusal ve uluslararası raporlardan yararlanılabilir | El Asri § 21 |
| Tarih | Kural olarak sınır dışı kararının verildiği tarihteki koşullar esas alınır; sonucu doğrudan etkileyecek önemli gelişmeler de gözetilir | El Asri § 22 |
İspat yükünün yerine getirilmemesi başvuruyu doğrudan sonuçsuz bırakabilir. Poorya Parva kararında (Birinci Bölüm, B. No: 2018/27830, 23/10/2024) başvurucu din değiştirdiği için ülkesinde idam riski bulunduğunu ileri sürmüş, ancak bu iddiayı destekleyen bir veri sunmamış ve din değiştirmesinin ülkesinin makamlarınca bilinebilir olduğunu açıklamamıştı. Mahkeme iddiayı savunulabilir bulmadı ve kötü muamele yasağına ilişkin kısmı açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez saydı (§§ 17-19). Başvurunun diğer kısmı ise süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulundu.
Ülke raporları bu noktada önem taşır. Örneğin BMMYK, Afganistan’a ilişkin uluslararası koruma ihtiyaçlarını değerlendiren rehber notunu Eylül 2025’te “Guidance Note on Afghanistan – Update II” adıyla yenilemiştir; bu not Şubat 2023 tarihli önceki notun yerini almıştır. Bu tür raporlar, kişisel risk belgeleriyle birlikte sunulduğunda idare mahkemesinin “genel durum” değerlendirmesini zorunlu hâle getirir. Ancak tek başına genel bir rapor yerine, kişinin kendi durumunu gösteren belgelerin de dosyaya konması gerekir.
Sınır Dışı İşlemini Durdurmanın Yolları
Hedef ülke veya risk tartışması olan bir dosyada en kritik konu, kişinin yargılama sürerken ülkeden çıkarılmamasıdır. Bu koruma üç aşamada farklı araçlarla sağlanır:
Aşamalara göre koruma araçları
| Aşama | Koruma | Dayanak |
|---|---|---|
| İdare mahkemesi | Dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar, rızası saklı kalmak kaydıyla yabancı sınır dışı edilmez | 6458 m.53/3 |
| Anayasa Mahkemesi | Başvurucunun temel haklarına, özellikle yaşamına ya da maddi veya manevi varlığına yönelik ciddi bir tehlike bulunması hâlinde tedbir kararı; esas hakkında altı ay içinde karar verilmezse tedbir kendiliğinden kalkar. İhlal kararında yeniden yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmeme | 6216 m.49/5; İçtüzük m.73 (5/8/2025 değişikliğiyle); Mavvas hüküm F; El Asri hüküm E |
| AİHM | Kural 39 uyarınca geçici tedbir; 28 Mart 2024’ten itibaren yürürlükteki metin, istisnai durumlarda ve bir Sözleşme hakkına yönelik, niteliği gereği giderilmesi veya yeterince tazmini mümkün olmayan yakın zarar riski bulunması hâlinde uygulanacağını belirtir (resmî olmayan çeviri) | AİHM İçtüzüğü Kural 39 |
Anayasa Mahkemesindeki tedbir, başvurucunun özenini de gerektirir. Poorya Parva olayında Mahkeme daha önceki bir başvuruda sınır dışı işleminin geçici olarak durdurulmasına karar vermiş, ancak istenen bilgi ve belgeler gönderilmediği için o başvuruyu reddederek tedbiri sonlandırmıştı (§ 7). Aynı kararda Mahkeme, bireysel başvuru süresinin başvurucu veya vekilinden hangisi önce öğrenmişse o tarihten başlayacağını hatırlatmıştır (§ 22). Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılır (6216 m.47/5).
AİHM bakımından geçici tedbir istisnai bir araçtır. Mahkemenin 28/3/2024 tarihli uygulama yönergesine göre sınır dışı dosyalarında başvurucuların önce iç hukuktaki durdurucu etkisi olan yolları kullanması beklenir; böyle bir yol hâlâ açıkken Mahkeme Kural 39’u uygulamaz. Türkiye’de idare mahkemesi davası ve Anayasa Mahkemesi tedbiri bu nedenle öncelikli yoldur. Bireysel başvuru usulü için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru rehberimize, son kararlar için AYM bireysel başvuru kararları sayfamıza bakabilirsiniz.
Gönderilemeyen Kişinin Durumu: İnsani İkamet İzni
Hedef ülke belirlenemiyor veya kişi risk nedeniyle gönderilemiyorsa, ülkede hangi statüyle kalacağı sorusu doğar. 6458 m.46’ya göre diğer ikamet izinlerinin şartları aranmadan insani ikamet izni verilebilecek hâller arasında şunlar sayılır: hakkında sınır dışı etme kararı alındığı hâlde çıkışı yaptırılamayan ya da ayrılması makul veya mümkün görülmeyen yabancılar (m.46/1-b), 55. madde uyarınca hakkında sınır dışı etme kararı alınmayan yabancılar (m.46/1-c) ve 53. maddeye göre yapılan işleme karşı yargı yoluna başvuranlar (m.46/1-ç). Kanuna göre bu izin, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Göç İdaresi Başkanlığının (Kanun metninde “Genel Müdürlük”) onayı alınarak valiliklerce verilebilir; yani bir hak değil, takdire bağlı bir izindir. (ç) bendi 53. maddenin yanında 72 ve 77. maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvuruları da kapsar. Başvurunun gerekçesi belgelerle desteklenmelidir.
Şartlar ve başvuru süreci için insani ikamet izni rehberimize, uluslararası koruma başvurusunun sınır dışı sürecine etkisi için uluslararası koruma ve sınır dışı rehberimize bakabilirsiniz.
Dava Dilekçesinde Hedef Ülke ve Uyruk Hatası Nasıl Yazılır?
Aşağıdaki metin, uyruğun yanlış yazıldığı ve güvenli üçüncü ülkenin belirlenmediği bir karara karşı açılan iptal davası için örnek bir bölümdür. Köşeli parantezli yerler dosyaya göre doldurulmalıdır. Dilekçenin genel yapısı ve süre bölümü için sınır dışı kararına itiraz dilekçesi örneğimiz ve usulsüz tebliğ rehberimiz kullanılabilir.
3. Kararda müvekkilin uyruğunun yanlış gösterildiği ve gönderileceği ülkenin belirlenmediği hakkında (6458 sayılı Kanun m.4, m.52, m.55/1-a ve m.55/2)
Dava konusu kararda müvekkilin uyruğu “[kararda yazan ülke]” olarak gösterilmiştir. Oysa davalı idarenin kendi düzenlediği [tarih] tarihli ve [seri numarası] seri numaralı ikamet kartında, müvekkilin [okul/işyeri] kayıtlarında ve ekte sunulan pasaportunda uyruğu [gerçek ülke] olarak yer almaktadır. Kararda ayrıca müvekkilin “güvenli üçüncü bir ülkeye veya gönüllü olması hâlinde menşe ülkesine” gönderileceği yazılmış, ancak hangi ülkeye gönderileceği gösterilmemiştir.
Kanun’un 55. maddesinin ikinci fıkrası, sınır dışı edileceği ülkedeki riske ilişkin değerlendirmenin herkes için ayrı yapılmasını emretmektedir. Müvekkilin uyruğunun idarenin kendi kayıtlarıyla çelişecek şekilde yanlış yazılması, kararın müvekkilin dosyası incelenmeden matbu olarak verildiğini göstermektedir. Kararda menşe ülke olarak müvekkilin vatandaşı olmadığı bir ülke yazıldığından, müvekkilin gerçek menşe ülkesi olan [gerçek ülke] bakımından Kanun’un 4. maddesi ve 55. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hiçbir değerlendirme yapılmamıştır.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu Hooman Hosseinpour kararında (B. No: 2021/47168, 29/9/2022, § 67), Kanun’un 52. maddesinin yabancının gönderileceği ülke tespit edilmeden sınır dışı kararı alınabileceği şeklinde yorumlanamayacağını, gönderilecek ülke kararda yer almazsa o ülkedeki riskin ve dolaylı olarak menşe ülkeye gönderilme ihtimalinin yargı mercilerince değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir. Aynı ilke Abdulkerim Mavvas (B. No: 2020/33319, 30/7/2025, §§ 13-15) ve Suheyb El Asri (B. No: 2022/563, 2/10/2025, §§ 24-26) kararlarında da uygulanmış ve yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Davalı idarenin müvekkilin güvenli üçüncü ülkeye gönderileceğini, dolayısıyla risk bulunmadığını savunması da bu kararlar karşısında sonuç doğurmaz; zira belirlenmemiş bir ülke bakımından risk değerlendirmesi yapılması mümkün değildir.
Müvekkilin [gerçek ülke]ye dolaylı olarak gönderilmesi hâlinde karşılaşacağı riskler, ekte sunulan [kişisel belgeler] ve [ülke raporu] ile ortaya konulmuştur. Bu nedenle karar, Kanun’un 4. ve 55. maddelerine ve Anayasa’nın 17. maddesine aykırıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Kararda “güvenli üçüncü ülke” yazdığı için kişinin menşe ülkesine gönderilmeyeceğini varsaymak.
- Uyruk hatasını önemsiz bir yazım yanlışı sayıp dilekçede hiç ileri sürmemek.
- Kötü muamele riskini yalnızca genel ifadelerle anlatıp kişisel belge sunmamak.
- Aile hayatı gibi şikâyetleri idare mahkemesinde ileri sürmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine taşımak.
- Anayasa Mahkemesinin tedbir kararından sonra istenen bilgi ve belgeleri süresinde göndermemek.
- Kayıt düzeltme kararıyla değiştirilen kararı yeni bir işlem olarak değerlendirmemek.
- Gönderilemeyen kişi için insani ikamet izni imkânını araştırmamak.
Sıkça Sorulan Sorular
Sınır dışı kararında “güvenli üçüncü ülke” yazıyorsa nereye gönderilirim?
Kararda ülke belirtilmemişse nereye gönderileceğiniz belirsizdir. Anayasa Mahkemesine göre bu durumda gönderileceğiniz ülkedeki risk ve dolaylı olarak menşe ülkenize gönderilme ihtimali yargı mercilerince değerlendirilemez (Hosseinpour, § 67). Bu, iptal davasında ileri sürülmesi gereken önemli bir hukuka aykırılıktır.
Hedef ülke belirtilmeyen karar Anayasa Mahkemesince nasıl değerlendirildi?
Hosseinpour (2022), Mavvas (30/7/2025) ve El Asri (2/10/2025) kararlarında gönderilecek üçüncü ülkenin belirlenmediği olaylarda yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verildi. Üç kararda da yeniden yargılama yapılmasına ve yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucunun sınır dışı edilmemesine hükmedildi.
Kararda uyruğum yanlış yazılmış, bu kararı geçersiz kılar mı?
Kendiliğinden geçersiz kılmaz, ancak dava dilekçesinde ileri sürülmesi gereken ciddi bir hatadır. Bu konuda doğrudan bir Anayasa Mahkemesi kararı tespit edilmemiştir. Yanlış uyruğun, risk değerlendirmesinin yanlış ülke için yapıldığını, gerçek menşe ülkenizdeki riskin incelenmediğini ve bireysel değerlendirme yapılmadığını (6458 m.55/2) gösterdiği; Anayasa Mahkemesinin hedef ülke belirsizliğine ilişkin ilkelerinin bu durumda da uygulanması gerektiği ileri sürülebilir.
Üçüncü ülkeler kararda sayılmışsa ne olur?
Kararda, ekinde veya dava dosyasında erişiminize açık ve yetkili idari birimce düzenlenmiş bir belgede ülkeler tek tek sayılarak açıkça belirtilmişse, bunlar dışında bir ülkeye sınır dışı edilemezsiniz (M.A., B. No: 2023/104230, § 21). Sayılan ülkelerin sizin için güvenli olmadığını düşünüyorsanız bunu da belgeleriyle ileri sürmelisiniz.
Ülkemde risk olduğunu nasıl kanıtlarım?
Riskin ne olduğunu makul şekilde açıklamanız ve destekleyici belgeleri sunmanız gerekir (El Asri, § 19). Kişisel tehdit belgeleri, ailenizin durumu, etnik veya dini kimliğinizi gösteren kayıtlar ve BMMYK gibi kuruluşların ülke raporları kullanılabilir. Desteksiz iddialar kabul edilemez bulunabilir (Poorya Parva, §§ 17-19).
Dava açınca sınır dışı edilir miyim?
Hayır. Rızanız saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmezsiniz (6458 m.53/3). İdare mahkemesinin kararı kesindir; sonrasında Anayasa Mahkemesine başvuru ve tedbir talebi gündeme gelir.
Anayasa Mahkemesi sınır dışını durdurabilir mi?
Evet. Başvurucunun temel haklarına, özellikle yaşamına ya da maddi veya manevi varlığına yönelik ciddi bir tehlike bulunması hâlinde tedbir kararı verilebilir (6216 m.49/5; İçtüzük m.73). G.A. kararında (2026/24185) bu yolla sınır dışı işlemi durdurulmuştur. Tedbirden sonra istenen belgelerin gönderilmemesi tedbirin sona ermesine yol açabilir.
AİHM’e Kural 39 başvurusu yapabilir miyim?
AİHM İçtüzüğü Kural 39, istisnai durumlarda ve bir Sözleşme hakkına yönelik telafisi mümkün olmayan yakın zarar riski bulunması hâlinde geçici tedbire imkân verir; bu metin 28 Mart 2024’te yürürlüğe girmiştir. Mahkemenin uygulama yönergesine göre durdurucu etkisi olan bir iç hukuk yolu hâlâ açıkken Kural 39 uygulanmaz.
Gönderilemiyorsam Türkiye’de nasıl kalırım?
Sınır dışı edilemeyen, 55. maddeye göre hakkında karar alınmayan veya sınır dışı kararına karşı dava açan yabancılara insani ikamet izni verilebilir (6458 m.46/1-b, c, ç). İzin, Göç İdaresi Başkanlığının onayıyla valiliklerce verilir ve takdire bağlıdır; başvuru belgelerle desteklenmelidir.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; hedef ülkesi belirlenmeden veya uyruğu yanlış yazılarak sınır dışı kararı alınan yabancılar için karar ve kayıtların karşılaştırılması, idare mahkemesinde iptal davası, menşe ülkeye ilişkin risk belgelerinin hazırlanması, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve tedbir talebi, idari gözetime itiraz ve insani ikamet izni başvurusu konularında hukuki destek sağlar. İzinsiz çalışma gerekçeli dosyalarda idari para cezası ve sınır dışı süreçleri birlikte planlanır. Yabancılar hukukunun bütünü için Yabancılar Hukuku Rehberi’ne bakabilirsiniz. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Kararınız ile kimlik kayıtlarınız çelişiyor mu? Davayı bu çelişki üzerine birlikte kuralım
Sınır dışı kararı, ikamet kartı, pasaport ve varsa risk belgelerinizle bize ulaşın: 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Yabancılar Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)İkamet, çalışma izni, sınır dışı, idari gözetim, tahdit ve vatandaşlık rehberlerinin tamamı
- Geri Gönderme Yasağı (6458 m.4)
- Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar (6458 m.55)
- Deport Kararına İtiraz: 7 Günlük Dava Süresi
- Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
- Sınır Dışı Kararı Usulsüz Tebliğ: Dava Süresi Ne Zaman Başlar?
- İzinsiz Çalışan Yabancıya ve İşverene İdari Para Cezası (6735 m.23)
- İnsani İkamet İzni (6458 m.46)
- Uluslararası Koruma Başvurusu ve Sınır Dışı
- İdari Gözetim Kararına İtiraz
- Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru
- Sınır Dışı Edilme Sebepleri: 6458 m.54
Bu içerik Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku alanındadır.
Yabancılar Hukuku Rehberi · İdare Hukuku Rehberi · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.4, 46, 52, 53, 54, 55; 6216 sayılı Kanun m.47, 49; Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü m.73 (RG 5/8/2025, 32977 değişikliğiyle); Anayasa Mahkemesi: A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017; Hooman Hosseinpour [GK], B. No: 2021/47168, 29/9/2022; M.E. ve diğerleri, B. No: 2020/18186, 24/1/2024; M.A., B. No: 2023/104230, 20/11/2024; Poorya Parva, B. No: 2018/27830, 23/10/2024; Abdulkerim Mavvas, B. No: 2020/33319, 30/7/2025; Suheyb El Asri, B. No: 2022/563, 2/10/2025; G.A., B. No: 2026/24185, 15/9/2026 (Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası); AİHM İçtüzüğü Kural 39 ve geçici tedbir uygulama yönergesi (28/3/2024); BMMYK, Guidance Note on Afghanistan – Update II (Eylül 2025). Yazı 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuatı yansıtır ve genel bilgilendirme amaçlıdır.
