Belgesiz Yabancıya Ev Kiralama, Barındırma ve Taşıma Cezası 2026: Yabancı Başına İdari Para Cezası, Ev Sahibinin Savunması, 15 Gün İçinde Sulh Ceza İtirazı (6458 m.102/2, AYM Sultan Yılmaz)

Geçerli seyahat belgesi, yabancı kimlik kartı, ikamet izni veya yol izin belgesi olmayan bir yabancıya ev kiralayan, onu evinde barındıran, aracıyla taşıyan ya da ülkeye girmesine veya ülkeden çıkarılmasına imkân sağlayan kişiye 6458 sayılı Kanun’un 102. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para cezası verilir. Fiil suç oluşturuyorsa bu hüküm uygulanmaz. Ceza, tespit edilen her bir yabancı için ayrı ayrı hesaplanır. Bu nedenle bir dairede veya araçta yakalanan kişi sayısı arttıkça tutar da hızla yükselir. Cezaya karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; Uyuşmazlık Mahkemesi incelediğimiz iki kararında bu cezalarda adli yargının görevli olduğuna hükmetmiştir. Anayasa Mahkemesi de 2026 tarihli Sultan Yılmaz kararında, kira sözleşmesini ve kiracının geçici koruma kimlik belgesini sunan ev sahibinin bu savunmasını tartışmayan sulh ceza kararlarını gerekçeli karar hakkının ihlali saymıştır. Bu rehber cezanın unsurlarını, tutarın nasıl hesaplandığını, göçmen kaçakçılığı suçundan farkını, ev sahibinin ve sürücünün savunmalarını ve itiraz dilekçesini kanun maddeleriyle anlatır.

Kısa Cevap: Belgesiz Yabancıya Ev Kiralamak veya Onu Taşımak Ceza Gerektirir mi?

Kanun Ne Diyor? 6458 m.102/2 ve Unsurları

Hüküm, 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 2017’de eklenmiş ve 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. İlk metin yalnızca ülkeye giriş, ülkeden çıkarma ve ülke içinde seyahate imkân sağlamayı kapsıyordu. 7196 sayılı Kanun 2019’da kapsamı genişletti; barınmasına ve konaklamasına imkân sağlayanlar ile mülkiyetindeki taşınmazı kiralayanlar da hükme eklendi. Bugünkü metin şöyledir:

Hükmün “tespit edilen her bir yabancı” ifadesi, cezanın yabancı başına ayrı ayrı uygulanacağını gösterir. Kanaatimizce bu nedenle tutanakta hangi kişilerin belgesiz olduğu isim isim gösterilmelidir; Kanun’da tutanağın içeriğine ilişkin ayrı bir hüküm bulunmamaktadır. Kanaatimizce geçerli belgesi olduğu anlaşılan bir yabancı, sırf aynı adreste veya araçta bulunduğu için sayıya katılamaz.

Hangi Belgeler “Geçerli” Sayılır? Yol İzin Belgesi Ne Demek?

Kanun dört belge sayar: geçerli seyahat belgesi, Türkiye Cumhuriyeti yetkili makamlarından verilmiş yabancı kimlik kartı, ikamet izni ve geçerli yol izin belgesi. Seyahat belgesi Kanun’da pasaport yerine geçen belge olarak tanımlanır (m.3/1-n). İkamet izni, Türkiye’de kalmak üzere verilen izin belgesidir (m.3/1-j).

Yol izin belgesi ise özellikle geçici koruma altındaki Suriyeliler ile uluslararası koruma kapsamındaki yabancılar için önem taşır. Uluslararası koruma başvuru sahiplerine belirli bir yerde veya ilde ikamet etme zorunluluğu getirilebilir; bu kişiler adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak ve ikamet adreslerini valiliğe bildirmekle de yükümlüdür (6458 m.71). Kayıtlı oldukları ilden başka bir ile seyahat zorunluluğuna ilişkin kural Kanun’da değil, idari uygulamada yer alır. Göç İdaresi Başkanlığının yabancılar için hazırladığı bilgilendirme broşürü, kişinin kimliğinde belirtilen ilde ikamet etmesi gerektiğini ve ikamet ilinden ayrılarak başka bir ile geçici süreyle gidecekse il göç idaresinden yol izin belgesi alması gerektiğini belirtir. Başkanlığın duyurusuna göre bu belge 25/12/2019’dan itibaren e-Devlet üzerinden de alınabilmekte, karekodlu belgeler yol kontrolleri için güvenlik birimleriyle paylaşılmaktadır. Osmaniye İl Göç İdaresi Müdürlüğünün hizmet standartları tablosu da belgeyi, geçici koruma altındaki Suriyeliler ile uluslararası koruma kapsamındaki yabancıların kayıtlı oldukları ilden diğer illere seyahatlerinde almaları gereken izin belgesi olarak tanımlar.

Koruma kimlik belgelerinin 102/2 bakımından yeri ayrıca açıklanmalıdır. Uluslararası koruma başvuru sahibine verilen kimlik belgesi ikamet izni yerine geçer (6458 m.76/4); mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerine de yabancı kimlik numarasını içeren kimlik belgesi düzenlenir (m.83/1). Göç İdaresi Başkanlığının broşürüne göre geçici koruma kimlik belgesi de kişinin ikamet ilini içerir ve sahibine Türkiye’de yasal kalış hakkı sağlar. Kanaatimizce bu belgeler, Türkiye Cumhuriyeti yetkili makamlarınca verilmiş belgeler olarak kişinin kayıtlı olduğu ilde “belgeli” sayılmasını sağlar; Anayasa Mahkemesi de kiracının geçici koruma kimlik belgesine sahip olduğu itirazını esaslı bulmuştur (Sultan Yılmaz, § 20). Ancak aynı kişi kayıtlı olduğu il dışında yol izin belgesi olmadan bulunuyorsa, idare onu belgesiz saymakta ve 102/2 cezası uygulayabilmektedir. Bu nedenle ev sahibinin, kiracının kimliğinde yazan kayıt ilinin taşınmazın bulunduğu il olup olmadığına bakması önemlidir.

Bu ayrım uygulamada belirleyicidir. Uyuşmazlık Mahkemesinin 2025 tarihli kararına konu olayda kolluk, plaka tanıma kontrollerinde Eskişehir’den Bursa’ya geldiği görülen aracı durdurmuştur. Araçtaki on bir Afganistan uyruklu yolcunun uluslararası koruma kimlik belgesi vardı; ancak hiçbirinin yol izin belgesi yoktu. Sürücüye bu nedenle 102/2 uyarınca ceza verilmiştir (E.2025/51, K.2025/134, § 22). Yani kimlik belgesi olan yabancıları başka bir ile taşımak da, yol izin belgeleri yoksa cezaya konu edilmiştir. Mahkeme bu kararda yalnızca görevli yargı yerini belirlemiş, cezanın esasını incelememiştir.

Kiracının ikamet izni süresinin dolmuş olması da her zaman belgesizlik anlamına gelmez. Süresi dolmadan uzatma başvurusu yapan yabancıya harca tabi olmayan bir belge verilir ve yabancı, izin süresi sona ermiş olsa bile hakkında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de ikamet edebilir (6458 m.24/2). Tespit sırasında böyle bir belge varsa tutanakta değerlendirilmesi gerekir.

Kimler Ceza Alabilir?

Hüküm “mülkiyetindeki gayrimenkulü kiralayanlar” der. Kanaatimizce taşınmazın maliki olmadan kiraya veren bir kiracının (alt kiraya veren) veya emlakçının durumu bu ifadeye doğrudan girmez; ancak bu kişiler de yabancının barınmasına imkân sağlamış sayılabilir. Malik bakımından ise sorumluluk, kendi bilgisi ve özeni ölçüsünde değerlendirilmelidir (aşağıda “Savunma” başlığı).

Yabancıyı izinsiz çalıştıran işveren hakkında 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’ndaki idari para cezası ve masraf yükümlülüğü ayrıca gündeme gelir. Bu konu için izinsiz çalışan yabancı ve işveren cezası rehberimize bakabilirsiniz.

Ceza Ne Kadar? Hesaplama, Tekrar ve Ödeme

Kanun metnindeki tutar yabancı başına bin Türk lirasıdır. Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesinin yedinci fıkrasına göre idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve hesapta liranın küsuru dikkate alınmaz. 2025 yılı için tespit edilen ve 2026 başından itibaren uygulanan yeniden değerleme oranı yüzde 25,49’dur (VUK Genel Tebliği Sıra No. 585, RG 27/11/2025, 33090). 2026 yılında yabancı başına uygulanan tutarı gösteren resmî bir duyuru veya yayımlanmış bir mahkeme kararı bulunamadığından, 2026 tutarı doğrulanamamıştır.

Tablodaki tutarlar hem yabancı sayısına hem de her yıl uygulanan yeniden değerlemeye bağlı olarak artmıştır: 2024 olayında on bir kişi için verilen ceza, 2022 olayındaki toplam tutarı aşmıştır. Her iki etken birlikte, cezayı ev sahibinin veya sürücünün beklemediği düzeylere çıkarabilmektedir. Tutanaktaki kişi sayısının ve her birinin belge durumunun doğruluğu bu nedenle itirazın ilk inceleme noktasıdır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçundan Farkı

Türk Ceza Kanunu’nun 79. maddesine göre doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek maksadıyla, yasal olmayan yollardan bir yabancıyı ülkeye sokan veya ülkede kalmasına imkân sağlayan ya da Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlayan kişi, beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Hapis cezasının alt sınırı 7445 sayılı Kanunla üç yıldan beş yıla çıkarılmıştır (7445 sayılı Kanun m.16). Suç teşebbüs aşamasında kalmış olsa bile tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur (TCK m.79/1, son cümle). Suçun ayırt edici unsuru maddi menfaat maksadı ve yasal olmayan yoldur.

6458 m.102/2 ise yalnızca “kanunlarda ayrıca suç olarak tanımlanmayan eylemler” için uygulanır. Kabahatler Kanunu da bir fiil hem kabahat hem suç olarak tanımlanmışsa yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanacağını, suç yaptırımı uygulanamıyorsa kabahat yaptırımının uygulanacağını söyler (m.15/3). İki rejimin sonuçları çok farklıdır:

Kira veya taşıma bedeli almak tek başına suçun “maddi menfaat” unsurunu kurar mı, yasal olmayan yoldan ülkede kalmaya imkân sağlama sayılır mı; bu sorular somut olaya göre ceza yargılamasında değerlendirilir. Göçmen kaçakçılığı suçu, cezası ve soruşturma süreci için göçmen kaçakçılığı suçu rehberimize ve göçmen kaçakçılığı soruşturması rehberimize bakabilirsiniz.

Ev Sahibinin ve Sürücünün Savunması

Kabahatler, kanunda açıkça hüküm bulunmayan hâllerde hem kasten hem de taksirle işlenebilir (Kabahatler Kanunu m.9). 6458 m.102/2 bu konuda özel bir hüküm içermez. Bu nedenle ev sahibinin “bilmiyordum” demesi tek başına yeterli değildir; ancak gerekli özeni gösterdiğini ve belgesiz yabancıların dairede kaldığını bilmesinin beklenemeyeceğini ortaya koyabiliyorsa, kanaatimizce kusurlu sayılmaması gerekir. Hukuka uygunluk ve kusurluluğu kaldıran nedenlere ilişkin Türk Ceza Kanunu hükümleri kabahatlerde de uygulanır (Kabahatler Kanunu m.12).

Anayasa Mahkemesi: Daireyi kime kiraladığınız esasa etki eden önemli bir unsurdur

Sultan Yılmaz kararında kolluk, bir adreste kimliksiz yabancıların kaldığı ihbarı üzerine yaptığı tespitte çok sayıda yabancının adrese girip çıktığını, kapıyı açan kişinin kimliğini ibraz edemediğini ve adresin işyeri olarak göründüğünü tutanağa geçirmiştir (§§ 2-3). Bağcılar Kaymakamlığı 21/6/2022’de ev sahibine 102/2 uyarınca 79.794 TL ceza vermiştir (§ 4). Ev sahibi sulh ceza hâkimliğine yaptığı başvuruda daireyi yabancı uyruklu E.E.A.’ya ikamet etmesi için kiraladığını, dairenin oturduğu yere uzak olduğunu ve düzensiz göçmenlerden haberi olmadığını söylemiş; 10/5/2021 başlangıç tarihli kira sözleşmesini ve kiracının geçici koruma kimlik belgesini sunmuştur (§ 5). Hâkimlik, tutanakla tespit edilen otuz yabancıya işyerinin kiralandığını kabul ederek başvuruyu reddetmiş, itiraz da kesin olarak reddedilmiştir (§§ 8-9).

Anayasa Mahkemesi, bu tür bir uyuşmazlıkta kişinin daireyi kime kiraladığının esasa etki eden önemli bir unsur olduğunu belirtmiştir. Kira sözleşmesi ve kiracının geçici koruma kimlik belgesine ilişkin itirazlar uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilecek niteliktedir (§ 20). Hâkimlik bu itirazları tartışmadığı ve cevap vermediği için gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verilmiş; dosya yeniden yargılama için Bakırköy 2. Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmiştir (§§ 22-23, 26 ve hüküm fıkrası; Birinci Bölüm, 17/2/2026). Mahkeme, ihlal kararından davanın sonucuna ilişkin bir tutum çıkarılmaması gerektiğini de vurgulamıştır (§ 27).

Sürücüler bakımından da aynı kusur değerlendirmesi yapılmalıdır. Kanaatimizce şehir içinde yolcu alan bir ticari taksi şoföründen her yolcunun belgesini sorgulaması beklenemez; buna karşılık çok sayıda yabancıyı bir ilden başka bir ile taşıyan sürücünün yolcuların belge durumunu sorması, özen yükümlülüğünün gereğidir. Uyuşmazlık Mahkemesine konu iki olayda da ceza, yol izin belgesi olmadan seyahat eden yabancıları taşıyan sürücülere verilmiştir: 2018 olayında üç Suriye uyruklu, 2024 olayında ise Eskişehir’den Bursa’ya gelen araçta on bir Afganistan uyruklu yolcu bulunmaktadır (E.2019/177; E.2025/51, § 22).

Cezayı Kim Verir, Tutanakta Neler Olmalı?

6458 m.102’deki idari para cezaları valilik, Göç İdaresi Başkanlığı veya kolluk birimlerince uygulanır (m.102/5). İncelenen kararlarda cezalar kaymakamlıklar ve il emniyet müdürlüğü tarafından verilmiştir: Antakya Kaymakamlığı (Uyuşmazlık Mahkemesi E.2019/177), Bağcılar Kaymakamlığı (Sultan Yılmaz, § 4) ve Bursa Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü (Uyuşmazlık Mahkemesi E.2025/51, § 1). Kanun’da kaymakamlık ayrıca sayılmamıştır. Kanaatimizce kararın kaymakamlık tarafından verildiği dosyalarda, valilik adına yetki devri bulunup bulunmadığı başvuru dilekçesinde sorulabilir; incelenen kararlarda bu konuda bir değerlendirme yer almamaktadır.

Zaman bakımından da bir sınır vardır. Kiralama, barınma ve konaklamaya ilişkin kısımlar 7196 sayılı Kanunla eklenmiş ve 24/12/2019’da yürürlüğe girmiştir (6458 sayılı Kanun yürürlük tablosu). Bu tarihten önce tamamlanmış bir kiralama veya barındırma fiili için bu hükme dayanılamaz; Kabahatler Kanunu, Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatlerde de uygulanacağını ve kabahatin failin davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayılacağını öngörür (m.5).

Kanaatimizce ceza tutanağında fiilin ne olduğu (kiralama, barındırma veya taşıma), tespit tarihi ve yeri, belgesiz olduğu tespit edilen yabancıların kimlikleri ve sayısı, uygulanan kanun maddesi ve itiraz yolu gösterilmelidir. Kanaatimizce yabancıların kimlik ve belge durumunun tek tek gösterilmediği, sadece “çok sayıda yabancı” veya toplam sayı yazılan bir tutanak, yabancı başına hesaplanan bir ceza için yeterli dayanak oluşturmaz.

Uygulamada idari yaptırım kararı çoğu zaman kısa bir karar tutanağından ibarettir; asıl tespitler olay tutanağında ve yabancılar hakkında düzenlenen belgelerdedir. Sultan Yılmaz dosyasında kaymakamlık, sulh ceza hâkimliğinin istemi üzerine idari yaptırım karar tutanağını, olay tutanağını ve yabancılara ilişkin yakalama, üst arama ve teslim tutanaklarını göndermiştir (§§ 6-7). Olay tutanağında ise adrese çok sayıda yabancının girip çıktığı, kapıyı açan yabancının kimliğini ibraz edemediği ve adresin işyeri olarak göründüğü yazılıdır (§ 3). İdare, başvuru dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gün içinde işlem dosyasının tamamının bir örneğini mahkemeye vermekle yükümlüdür (Kabahatler Kanunu m.28/3). Bu belgeler gelmeden savunmanın tamamlanması zordur; dilekçede dosyanın tamamının celbinin açıkça istenmesi bu nedenle önemlidir.

İtiraz: On Beş Gün İçinde Sulh Ceza Hâkimliği

Kabahatler Kanunu’nun kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanır (m.3/1-a). 6458 sayılı Kanun 102. madde uyarınca verilen para cezalarına karşı ayrı bir itiraz yolu göstermediğinden, cezaya karşı tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; başvuru yapılmazsa karar kesinleşir (m.27/1). Kanun metninde “sulh ceza mahkemesi” ifadesi geçmektedir; bu görev bugün sulh ceza hâkimliklerince yürütülmektedir.

Uyuşmazlık Mahkemesi: Görevli yargı adli yargıdır

Uyuşmazlık Mahkemesi, sürücüye yol izin belgesi olmayan üç Suriye uyruklu kişiyi taşıdığı için verilen cezada, Hatay 2. Sulh Ceza Hâkimliğinin idare mahkemesini görevli gören kararını kaldırmış ve adli yargının görevli olduğuna oybirliğiyle ve kesin olarak karar vermiştir (E.2019/177, K.2019/223, 25/3/2019). 2025 tarihli kararında da aynı sonuca ulaşmıştır. Kanun’da itiraz merciinin gösterilmediğini, bu nedenle Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 27/1. maddeleri uyarınca adli yargının görevli olduğunu belirtmiştir (E.2025/51, K.2025/134, 3/2/2025, § 26). İki dosyada da kişiler önce doğru yere, sulh ceza hâkimliğine başvurmuş; ancak hâkimliklerin görevsizlik kararları nedeniyle idare mahkemesine gitmek zorunda kalmış ve uyuşmazlık ancak Uyuşmazlık Mahkemesinin kararıyla çözülmüştür. Bu nedenle başvuru dilekçesinde bu iki karara açıkça yer verilmesi, aynı gecikmenin önüne geçmek için yararlıdır.

Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin sekizinci fıkrasına göre idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, para cezasına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür. 2025 tarihli karara konu 2024 olayında Bursa 4. Sulh Ceza Hâkimliği, aracın trafikten men edilmesi kararıyla birlikte ceza tutanağı düzenlendiğini belirterek bu hükme dayanmış ve görevsizlik kararı vermiştir (§ 3). Uyuşmazlık Mahkemesi, hâkimliğin gerekçesinde yalnızca trafik cezasından söz edildiğini, oysa 102/2 cezasının da başvuru konusu yapıldığını tespit etmiş (§ 23) ve 102/2 cezası bakımından adli yargıyı görevli bulmuştur (§ 26). Kararda trafikten men tutanağının, davacı sürücü adına değil başka bir kişi adına kayıtlı araç hakkında düzenlendiği de belirtilmiştir (§ 22). Kanaatimizce “aynı kişi ile ilgili” karar şartı bakımından bu ayrıntı önemlidir.

Sulh ceza hâkimliğinin kararı kesinleştikten sonra temel hak ihlali iddiası varsa otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5). Sultan Yılmaz kararı, savunmaların tartışılmaması hâlinde bu yolun sonuç verebileceğini göstermektedir. Başvuru usulü için bireysel başvuru rehberimize bakabilirsiniz.

Zamanaşımı ve Kesinleşen Cezanın Tahsili

Kabahatler Kanunu iki ayrı zamanaşımı öngörür. Soruşturma zamanaşımı dolmuşsa kişi hakkında idari para cezasına karar verilemez (m.20/1). Yerine getirme zamanaşımı dolmuşsa verilmiş ve kesinleşmiş ceza artık yerine getirilemez (m.21/1). Süreler cezanın miktarına göre değişir:

Yabancı başına ayrı ayrı hesaplanan 102/2 cezalarında bu eşiklerin her bir yabancı için mi, yoksa tek kararda verilen toplam tutara göre mi uygulanacağına ilişkin incelenen kararlarda bir değerlendirme bulunamamıştır; bu nokta doğrulanamamıştır. Barındırma ve konaklatma gibi süreklilik gösteren fiillerde ise fiilin ne zaman sona erdiği, zamanaşımının başlangıcı bakımından ayrıca incelenmelidir.

Kesinleşen ve genel bütçeye gelir kaydedilen idari para cezaları, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere tahsil dairelerine gönderilir (Kabahatler Kanunu m.17/4). Süresinde sulh ceza hâkimliğine başvurulursa karar kesinleşmez (m.27/1). Buna karşılık yüzde 25 indirim, Kanun’da ödeme süresi içinde yapılan ödemeye bağlanmıştır (m.17/6). Ödeme başvuru hakkını etkilemediğinden, indirimi kaçırmamak için süre içinde ödeme yapıp başvuruyu sürdürmek mümkündür; ceza kaldırılırsa ödenen tutarın iadesi gündeme gelir.

Aynı Olayda Gündeme Gelebilecek Diğer Yaptırımlar

• Trafik cezası ve trafikten men. Uyuşmazlık Mahkemesinin 2025 tarihli kararına konu 2024 olayında sürücüye, aracın ilgili belediyeden çalışma izni veya ruhsat alınmadan yolcu taşıdığı gerekçesiyle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun ek 2. maddesi uyarınca ayrıca 32.233 TL ceza verilmiştir. Dava dışı bir kişi adına tescilli araç hakkında ise göçmen kaçakçılığı gerekçesiyle trafikten men tutanağı düzenlenmiştir (E.2025/51, K.2025/134, §§ 1, 22). Trafik cezasına ilişkin görev uyuşmazlığında da adli yargı görevli bulunmuştur (Uyuşmazlık Mahkemesi E.2024/548, K.2025/67, aynı kararın § 24’ünde aktarıldığı şekliyle).
• Ceza soruşturması. Menfaat amacı ve yasal olmayan yol unsurları varsa göçmen kaçakçılığı soruşturması açılır ve suçta kullanılan araca el konulur (TCK m.79; 6458 ek m.1).
• İşveren yaptırımları. Yabancıyı izinsiz çalıştıran işveren hakkında 6735 sayılı Kanun’daki idari para cezası ve masraf yükümlülüğü uygulanır.
• Yabancının durumu. Belgesiz yabancı hakkında sınır dışı etme, idari gözetim ve idari para cezası işlemleri ayrıca yürütülür (6458 m.54, m.57, m.102/1). Bu süreçler için sınır dışı edilme sebepleri ve idari gözetim rehberimize, sonrasında konulabilecek giriş yasağı kayıtları için de tahdit kodları rehberimize bakabilirsiniz.

Ceza Tebliğ Edildiğinde İlk Yapılacaklar

1. Tebliğ tarihini not edin. Sulh ceza hâkimliğine başvuru süresi bu tarihten itibaren on beş gündür (Kabahatler Kanunu m.27/1); ödeme süresi ise otuz gündür (6458 m.102/5). Tebliğ usulüne aykırı yapılmışsa, muhatabın tebliğden haberdar olduğunu beyan ettiği tarih tebliğ tarihi sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.32). Bu kuralın sınır dışı kararlarındaki uygulaması için usulsüz tebliğ rehberimize bakabilirsiniz.
2. Karar tutanağında hangi fiilin (kiralama, barındırma, taşıma) ve kaç yabancının esas alındığını, kanun maddesini ve kararı veren makamı kontrol edin.
3. Kira sözleşmesini, kiracının pasaport, ikamet izni veya koruma kimlik belgesi örneğini, tapu kaydını ve kira ödemelerine ilişkin banka kayıtlarını bir araya getirin.
4. Dairenin oturduğunuz yere uzaklığı, daireye en son ne zaman gittiğiniz, kiracıyla yazışmalarınız gibi bilginizi ve özeninizi gösteren olguları belgeleyin.
5. Aynı olay nedeniyle hakkınızda bir ceza soruşturması başlatılıp başlatılmadığını öğrenin; ifadeye çağrıldıysanız savunmayı idari para cezası başvurusuyla uyumlu kurun.
6. Yüzde 25 indirimle ödeme yapıp yapmayacağınıza karar verin; ödeme başvuru hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6).
7. Başvuru dilekçesini iki nüsha olarak, delilleriyle birlikte verin ve işlem dosyasının tamamının celbini isteyin (m.27/3-4, m.28/3).

Ev Sahibi İçin İdari Para Cezasına Karşı Başvuru Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, dairesini belgeli bir yabancıya kiralayan ve dairede sonradan başka yabancıların tespit edilmesi üzerine 102/2 uyarınca ceza alan bir ev sahibi adına, vekil tarafından sulh ceza hâkimliğine yapılacak başvuru için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli yerler dosyaya göre doldurulmalı, dosyada bulunmayan olgular çıkarılmalıdır.

Sürücü adına yapılacak başvuruda ikinci ve beşinci hususların yerine, yolcuların belge durumu, il içi veya il dışı seyahat, ticari taksi gibi belge kontrolünün beklenemeyeceği hâller ve tutanaktaki kişi sayısı öne çıkarılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Cezaya idare mahkemesinde dava açmak. Uyuşmazlık Mahkemesine göre görevli yargı adli yargıdır; on beş günlük süre sulh ceza hâkimliği için işler. Aynı işlemle aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren bir karar da verilmişse Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin sekizinci fıkrasındaki istisna ayrıca değerlendirilmelidir.
• Kira sözleşmesi yapmamak veya kiracının belgesini almamak. Anayasa Mahkemesi, kime kiralandığını esasa etki eden önemli bir unsur saymıştır; bu belgeler savunmanın temelidir.
• Kiracının ikamet izninin süresini takip etmemek. Sözleşme başında belgeli olan kiracı, iznin süresi dolunca belgesiz duruma düşebilir.
• Başvuru dilekçesinde savunmayı ayrıntılı yazmamak. Sulh ceza hâkimliği dosya üzerinden karar verebilir; esaslı itirazlar dilekçede açıkça ve belgeleriyle gösterilmelidir.
• Peşin ödeme indirimini kaçırmak. Otuz günlük süre içinde ödeme yüzde 25 indirim sağlar ve itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.
• Yol izin belgesini sormadan il dışına yolcu taşımak. Uyuşmazlık Mahkemesine konu 2024 olayında, uluslararası koruma kimlik belgesi hamili yolcuları yol izin belgesi olmadan Eskişehir’den Bursa’ya taşıyan sürücüye ceza verilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaçak yabancıya ev kiralamanın cezası nedir?

Fiil suç oluşturmuyorsa 6458 m.102/2 uyarınca, tespit edilen her bir belgesiz yabancı için ayrı ayrı idari para cezası verilir. Kanun metnindeki tutar yabancı başına bin Türk lirasıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (Kabahatler Kanunu m.17/7). 2026 yılında uygulanan yabancı başına tutar resmî bir kaynakta doğrulanamamıştır.

Yabancıya ev kiralamak yasak mı?

Hayır. Geçerli seyahat belgesi, yabancı kimlik kartı, ikamet izni veya yol izin belgesi olan yabancıya kiralama yapmak serbesttir. Ceza, bu belgeleri bulunmayan yabancılara kiralama yapıldığında gündeme gelir. Kiracı geçici veya uluslararası koruma kapsamındaysa, kimliğindeki kayıt ilinin taşınmazın bulunduğu il olup olmadığını da kontrol etmek gerekir.

Kiracım başkalarını yanına aldı, ev sahibi olarak ceza öder miyim?

Kabahatler kasten veya taksirle işlenebilir (Kabahatler Kanunu m.9). Daireyi belgeli bir kişiye yazılı sözleşmeyle kiraladığınızı ve diğer kişilerden haberinizin olmadığını belgeleyebiliyorsanız bu savunma esaslıdır. Anayasa Mahkemesi bu savunmayı tartışmayan sulh ceza kararını gerekçeli karar hakkının ihlali saymıştır (Sultan Yılmaz, 2022/103774, §§ 20-23).

Ceza her yabancı için ayrı mı verilir?

Evet. Kanun “tespit edilen her bir yabancı sayısınca” ceza öngörür (6458 m.102/2). Kanaatimizce bu nedenle tutanakta belgesiz olduğu tespit edilen kişiler tek tek gösterilmelidir. Aynı kabahatin bir takvim yılı içinde gerçek kişilerce tekrarı hâlinde ceza yarı oranında artırılır (m.102/3).

Taksi şoförüyüm, belgesiz yolcu taşırsam ceza alır mıyım?

Ülke içinde belgesiz yabancının seyahatine imkân sağlamak da hükmün kapsamındadır. Uyuşmazlık Mahkemesine konu iki olayda, yol izin belgesi olmadan seyahat eden yabancıları taşıyan sürücülere ceza verilmiştir. Kabahatler kasten veya taksirle işlenebildiğinden (Kabahatler Kanunu m.9), belge kontrolünün sizden beklenemeyeceği durumlar itirazda ayrıca ileri sürülebilir.

Yol izin belgesi nedir?

Geçici koruma altındaki Suriyeliler ile uluslararası koruma kapsamındaki yabancıların kayıtlı oldukları ilden başka bir ile seyahat etmek için il göç idaresinden almaları gereken izin belgesidir. 25/12/2019’dan bu yana e-Devlet üzerinden de alınabilmektedir. Uyuşmazlık Mahkemesine konu 2024 olayında, uluslararası koruma kimlik belgesi hamili yolcuları yol izin belgesi olmadan taşıyan sürücüye 102/2 uyarınca ceza verilmiştir (E.2025/51, § 22).

Cezaya nereye ve kaç gün içinde itiraz edilir?

Tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler Kanunu m.27/1). Uyuşmazlık Mahkemesi bu cezalarda adli yargının görevli olduğuna karar vermiştir (E.2019/177, K.2019/223; E.2025/51, K.2025/134). Aynı işlemle aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren bir karar da verilmişse m.27/8’deki istisna ayrıca değerlendirilmelidir. Başvuru harca tabi değildir (m.31/1).

Sulh ceza hâkimliğinin kararına itiraz edilebilir mi?

On beş bin Türk lirası dâhil cezalara karşı verilen kararlar kesindir (Kabahatler Kanunu m.28/10). Daha yüksek cezalarda karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre itiraz edilebilir (m.29/1).

Ödersem itiraz hakkım düşer mi?

Hayır. Ceza otuz gün içinde ödenir (6458 m.102/5); bu süre içinde ödenirse yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6).

Bu ceza göçmen kaçakçılığı suçu ile aynı şey mi?

Hayır. Doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek maksadıyla, yasal olmayan yollardan bir yabancıyı ülkeye sokmak veya ülkede kalmasına imkân sağlamak ya da bir Türk vatandaşının veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak göçmen kaçakçılığı suçudur (TCK m.79/1). 102/2 hükmü suç olarak tanımlanmayan eylemler için uygulanır; fiil suç oluşturuyorsa yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır (Kabahatler Kanunu m.15/3).

Aracıma el konulur mu?

İdari para cezası için Kanun’da araca el koyma öngörülmemiştir. El koyma, göçmen kaçakçılığı suçunun işlenmesinde kullanılan araçlar için 6458 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinde düzenlenmiştir. Ayrıca aynı olayda 2918 sayılı Kanun uyarınca trafik cezası ve trafikten men kararı da verilebilmektedir.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

• İdari yaptırım tutanağını, tebliğ tarihini ve tutanaktaki yabancı sayısını inceleyerek on beş günlük süre içinde sulh ceza hâkimliğine başvurur.
• Kira sözleşmesi, kiracının belgesi, tapu ve ödeme kayıtlarıyla ev sahibinin özenini ve kusursuzluğunu belgeler.
• İşlem dosyasının tamamının celbini, tanıkların dinlenmesini ve kişi sayısının tek tek gösterilmesini ister.
• Aynı olayda verilen trafik cezası, trafikten men veya işveren cezası gibi diğer yaptırımları birlikte değerlendirir.
• Olayda ceza soruşturması varsa göçmen kaçakçılığı iddiasına karşı savunmayı ve araca el koymaya itirazı yürütür.
• Esaslı savunmaların tartışılmadığı hâllerde itiraz ve bireysel başvuru sürecini hazırlar.

Mevzuat ve kaynaklar: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.3/1-j, n, 24/2, 54, 57, 71, 76/4, 83/1, 102, ek m.1; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.3, 5, 8, 9, 12, 15, 17, 20, 21, 27, 28, 29, 31; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.22/2, 79; 6216 sayılı Kanun m.47/5; VUK Genel Tebliği Sıra No. 585 (RG 27/11/2025, 33090); Uyuşmazlık Mahkemesi E.2019/177 K.2019/223 (25/3/2019) ve E.2025/51 K.2025/134 (3/2/2025); Uyuşmazlık Mahkemesi E.2024/548 K.2025/67 (E.2025/51 kararında aktarıldığı şekliyle); Anayasa Mahkemesi, Sultan Yılmaz (B. No: 2022/103774, 17/2/2026); 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ek m.2; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.32; 7445 sayılı Kanun m.16; Göç İdaresi Başkanlığı, Yabancılar İçin Bilgilendirme Broşürü ve e-Devlet yol izin belgesi duyurusu; Osmaniye İl Göç İdaresi Müdürlüğü hizmet standartları tablosu (yol izin belgesi).