Çatısına güneş paneli kurup elektrik faturasını düşürmek, hatta fazlasını şebekeye satmak isteyen ev ve işyeri sahibi sayısı her geçen gün artıyor. Bunun hukuki adı lisanssız elektrik üretimidir. Doğru kurgulandığında ciddi tasarruf sağlar; ancak güç sınırları, başvuru süreci ve apartman/kat mülkiyeti izinleri gibi konularda hata yapılırsa hem gelir kaybı hem de uyuşmazlık doğabilir.
Bu rehberde; çatı GES’in kimler için mümkün olduğunu, ne kadar güç kurulabileceğini, mahsuplaşmanın nasıl işlediğini, başvuru ve çağrı mektubu sürecini ve apartmanlarda gereken izinleri sade bir dille açıklıyoruz.
Lisanssız Elektrik Üretimi Nedir?
Lisanssız elektrik üretimi, gerçek veya tüzel kişilerin üretim lisansı almadan ve ayrı bir şirket kurmadan, kendi tüketimleri için elektrik üretebilmesine imkân tanıyan modeldir. Çerçeveyi Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği belirler. Güneş enerjisinde bu üretim, kamu kurumları dışında kural olarak yalnızca çatı ve cephe uygulaması olarak yapılabilir.
Kimler Çatı GES Kurabilir?
Mesken (konut), ticarethane, sanayi ve aydınlatma aboneleri; üretim ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olacak şekilde çatısına güneş enerjisi sistemi kurabilir. Kiracılar da kural olarak mülk sahibinin muvafakatiyle bu sürece dahil olabilir. Önemli olan, tüketim aboneliğiniz ile üretim tesisinin doğru ilişkilendirilmesidir.
Ne Kadar Güç Kurabilirim?
Kurulabilecek güç, kural olarak tüketim tesisinizin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüyle sınırlıdır; yani sözleşme gücünüzü aşan bir tesis kurmanız beklenmez. Mesken aboneleri için azami güç 10 kW olarak uygulanır. 2022’deki düzenlemeyle bazı abone gruplarında bu güç, belirli şartlarla sözleşme gücünün katlarına çıkarılabilmiştir. Önemli bir uyarı: Kabulü yapılmış bir tesiste, sonradan tüketim aboneliğinizin sözleşme gücü kurulu gücün altına düşerse, aradaki farka karşılık gelen üretim için ödeme yapılmaz; bu enerji sisteme bedelsiz katkı sayılır. Bu yüzden güç hesabı baştan dikkatle yapılmalıdır.
Mahsuplaşma: Ürettiğim Elektrik Faturamdan Düşülür mü?
Evet. Sistemin temel mantığı, ürettiğiniz elektriğin tükettiğinizle mahsuplaşmasıdır. Ürettiğiniz miktar tüketiminizden düşülür; ihtiyacınızdan fazla ürettiğiniz enerji ise ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle sistemin, gerçek tüketim profilinize göre boyutlandırılması (ne çok büyük ne çok küçük) ekonomik açıdan kritiktir.
Başvuru ve Çağrı Mektubu Süreci
1. Başvuru
Süreç, ilgili dağıtım şirketine (veya yetkili kuruluşa) başvuruyla başlar. Çatının uygunluğu, sözleşme gücü ve teknik bilgiler değerlendirilir.
2. Çağrı Mektubu
Başvurunuz uygun bulunursa, belirlenen noktada sistem kurabileceğinizi gösteren çağrı mektubu düzenlenir. Çağrı mektubunun geçerlilik süresi kural olarak 90 gündür; bu süre içinde proje sürecinin ilerletilmesi gerekir.
3. Proje Onayı ve Kabul
Projenin onaylanması, tesisin kurulması ve geçici kabul işlemlerinin tamamlanmasıyla sistem devreye alınır. Her aşamada teknik standartlara uyum şarttır.
Ruhsat ve Apartman/Site İzni
Binanın kendi ihtiyacı için yapılacak güneş enerjisi sistemleri, taşıyıcı sistemi etkilememek kaydıyla kural olarak ayrı bir yapı ruhsatına tabi değildir. Ancak apartman veya sitelerde ortak çatı kullanılacaksa, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca kat maliklerinin muvafakati/kararı gerekir. Bu izni baştan almak, sonraki uyuşmazlıkların önüne geçer.
Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Noktalar
- Sözleşme gücü ile kurulu gücü uyumlu planlamak (aksi hâlde bedelsiz enerji riski).
- Tüketim aboneliğinde değişiklik (devir, güç düşümü) yapmadan önce etkilerini değerlendirmek.
- Kurulum firmasıyla yapılan sözleşmede garanti, bakım ve kabul süreçlerini netleştirmek.
- Apartmanda ortak çatı için kat malikleri kararını yazılı almak.
Sıkça Sorulan Sorular
Evimin çatısına güneş paneli kurmak için lisans almam gerekir mi?
Hayır. Kendi tüketiminiz için, mesken aboneliğinde azami 10 kW’a kadar olan çatı sistemleri kural olarak lisanssız üretim kapsamındadır; üretim lisansı veya şirket kurma şartı yoktur.
Ürettiğim fazla elektriği satabilir miyim?
İhtiyaç fazlası enerji, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir; ancak sistemin asıl amacı kendi tüketiminizi karşılamaktır. Boyutlandırma bu yüzden önemlidir.
Apartmanda çatıya panel kurabilir miyim?
Ortak çatı kullanılacaksa Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca kat maliklerinin muvafakati gerekir; bu karar yazılı olarak alınmalıdır.
Çağrı mektubu ne kadar geçerli?
Kural olarak 90 gün geçerlidir; bu süre içinde proje sürecinin ilerletilmesi beklenir.
Kiracıyım, sistem kurabilir miyim?
Kural olarak mülk sahibinin muvafakatiyle mümkündür; tüketim aboneliği ve üretim tesisi ilişkisinin doğru kurulması gerekir.
Sonuç
Çatı GES, doğru planlandığında hem ekonomik hem çevreci güçlü bir tercihtir; ancak güç sınırları, başvuru süreçleri ve kat mülkiyeti izinleri ihmal edilirse sorun doğurabilir. Yatırım öncesinde sürecin hukuki ve teknik yönleriyle birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Lisanssız üretim ve çatı GES sürecinizle ilgili özel bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
