TSK Hastalıklar Listesi Nasıl Okunur? Dilimler, İşaretler ve Karar Süreci

Askerî personel ve adaylar için verilen sağlık kurulu raporlarında şu ifadelerle karşılaşılır: “Durumu 40. maddenin (D) diliminin (2) numaralı fıkrasına uyar”. Bu cümle, kişinin meslek hayatını belirleyen tek satırdır — ama ne anlama geldiğini çoğu kişi bilmez.

Bu rehber, 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki Hastalıklar Listesinin (EK-C) ve Sınıflandırma veya Branş Belirleme Çizelgelerinin (EK-Ç) nasıl okunacağını, Yönetmeliğin kendi açıklama metnine (EK-B) dayanarak anlatır.

Önemli bir uyarı: Bu sayfa tıbbi değil hukuki bir açıklamadır. Amacı, hakkınızda verilen kararın hangi mantıkla üretildiğini ve nerede denetlenebileceğini göstermektir; kendi durumunuzu değerlendirmenize esas teşkil etmez.

Dört Dilim: (A), (B), (C) ve (D)

Yönetmeliğin EK-B’sindeki açıklamaya göre Hastalıklar Listesi, hastalıkları ağırlık derecesine göre dilimlere ayırır. Metin nettir: hastalıklar (A), (B) ve (D) dilimleriyle bu dilimlerdeki fıkralara ayrılarak sınıflandırılmıştır; tedavi ve nekahet hâlleri ise (C) diliminde belirlenmiştir.

(C) diliminin ayrı bir yeri vardır ve uygulamada en çok gözden kaçan noktadır. Bu dilim bir hastalığın ağırlığını değil, kişinin tedavi veya iyileşme sürecinde olduğunu gösterir. Raporunuzda (C) dilimi geçiyorsa, bu bir kalıcı yetersizlik kararı değil süreç kararıdır.

Sınıflandırma Çizelgesi ve Üç İşaret

Hastalıklar Listesi tek başına sonuç doğurmaz. Tanının hangi madde, dilim ve fıkraya girdiği tespit edildikten sonra, bu bilginin Sınıflandırma veya Branş Belirleme Çizelgelerindeki karşılığına bakılır. Çizelgeler (1) ve (2) numaralı olmak üzere iki gruptur ve Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki bütün sınıf ve branşları içerir.

Çizelgede üç işaret bulunur ve her birinin sonucu farklıdır:

• (+) işareti: General/amiral, subay ve astsubayların o sınıfta veya branşta görev yapacaklarını gösterir.
• (-) işareti: General ve amirallerin fiilî kıta komutanlığı görevini yapamayacaklarını, ancak yönetim, idari ve diğer geri hizmetlerle ilgili kadro görevlerini yapabileceklerini; subay ve astsubayların ise sınıflarında veya branşlarında görev yapamayacaklarını gösterir.
• (x) işareti: General/amiral, subay ve astsubayların kendi sınıflarının veya branşlarının kıta komutanlığı olmayan uygun kadro görev yerlerinde görev yapacaklarını gösterir. Uygun kadro görev yerleri, Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca hazırlanan yönergelerde belirtilir.

Dikkat edilmesi gereken bir nokta: (-) işareti “TSK ile ilişik kesilir” demek değildir. Subay ve astsubaylar bakımından yalnızca mevcut sınıfta görev yapılamayacağını gösterir; bunun sonucu yeniden sınıflandırmadır.

Dört Adımlı Karar Süreci

Yönetmeliğin EK-B’si süreci dört adımda tarif eder. Bu dört adım, iptal davasında denetlenecek dört ayrı noktadır:

• 1. Adım — Kesin tanı. Bir hastalığı bulunan kişiye önce kesin tanı konulur. Tanı kesin değilse veya farklı hekimlerce farklı tanı konulmuşsa süreç burada tıkanır.
• 2. Adım — Listede yer tespiti. Konulan tanının Hastalıklar Listesinde hangi madde, dilim ve fıkraya girdiği tespit edilir. Uygulamada en çok tartışılan aşama budur: aynı tanı, farklı fıkralara yerleştirildiğinde sonuç tamamen değişebilir.
• 3. Adım — Çizelgede karşılık. Madde, dilim ve fıkranın; kişinin görev yaptığı kuvvet, sınıf veya branş ve rütbesine göre çizelgedeki karşılığı bulunur. Yani aynı hastalık, farklı sınıf ve rütbelerde farklı sonuç doğurur.
• 4. Adım — İşarete göre işlem. Çizelgedeki (+), (-) veya (x) işaretine göre karar verilir.

Bu dört adımın her biri ayrı bir hukuka aykırılık iddiasının konusudur. Örneğin tanı doğru ama fıkra tespiti yanlışsa, ya da fıkra doğru ama kişinin rütbe ve sınıfına ait sütun yanlış okunmuşsa, karar hukuka aykırı olur.

Yeniden Sınıflandırma: (-) İşaretinin Sonucu

Mevcut sınıfının veya branşının rütbe karşılığı (-) işareti olan personel; bağlı olduğu kuvvetin uygun gördüğü (1) ve (2) numaralı çizelgelerde, aynı hastalıklardan kendi rütbesindeki karşılığı (+) işaretli olan bir sınıfta veya branşta yeniden sınıflandırılır ya da branşı belirlenir.

Ancak bir istisna vardır: bunlardan kıdemli yüzbaşı ve daha üst rütbedeki subaylar ile kıdemli üstçavuş ve daha üst rütbedeki astsubaylardan sınıf veya branş değişikliğini istemeyenler hakkında Yönetmeliğin 42. maddesinin birinci fıkrası uygulanabilir.

Bu hüküm, belirli bir kıdemin üzerindeki personele sınıf değişikliğini reddetme imkânı tanıdığı için, kararın tebliğinden sonra verilecek yanıtın sonuçlarının önceden bilinmesi gerekir.

“TSK’da Görev Yapamaz” Kararı Ne Zaman Verilir?

EK-B’nin açık ifadesiyle: (1) ve (2) numaralı çizelgelerin her ikisinde de rütbe karşılığı (-) işaretli olan personel hakkında “Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz” kararı verilir.

Buradaki “her ikisinde de” ifadesi belirleyicidir. Yalnızca bir çizelgede (-) işareti bulunması bu kararı gerektirmez; her iki çizelgede de (-) olması aranır. Bu nedenle raporun dayandığı çizelge ve işaretlerin ikisi de dosyada denetlenmelidir.

Ayrıca bir teknik ayrıntı: bütün sınıflarda (+) işaretli olan maddelerin (A) dilimi fıkraları ve bütün sınıflarda (-) işaretli bulunan maddelerin (D) dilimi fıkraları çizelgelerde ayrıca gösterilmemiştir. Yani çizelgede bir fıkranın görünmemesi, hüküm bulunmadığı anlamına gelmez.

Yönetmeliğin Kendi Örnekleriyle Sistem

EK-B, sistemi yedi örnekle açıklar. İkisi, aynı mantığın nasıl farklı sonuçlar ürettiğini iyi gösterir.

Örnek — sınıfında görev yapar. Tanı: bir veya iki gözde 7 diyoptriye kadar (7 diyoptri hariç) miyopi ve hipermetropi. Listedeki yeri: 7. maddenin (A) diliminin (1) numaralı fıkrası. Rütbe: üsteğmen, sınıf: piyade. Karar: durumu bu fıkraya uyar, sınıfı görevini yapar.

Örnek — sınıfını yapamaz, yeniden sınıflandırılır. Tanı: her iki kulağın fısıltı sesini (40-65 dB arası) 1 ilâ 2 metre mesafeden işitmesi. Listedeki yeri: 19. maddenin (B) diliminin (2) numaralı fıkrası. Rütbe: astsubay çavuş, sınıf: topçu. Karar: sınıfı veya branşı görevini yapamaz; Kara Kuvvetleri çizelgesindeki (+) işaretli sınıflardan birinde yeniden sınıflandırılması uygundur.

Örnek — (x) işareti. Tanı: periferik sinir sisteminin fonksiyon bozukluğu yapmış parsiyel lezyonları. Listedeki yeri: 11. maddenin (B) diliminin (1) numaralı fıkrası. Rütbe: binbaşı, sınıf: topçu. Karar: sınıfının veya branşının kıta komutanlığı olmayan uygun kadro görev yerlerinde görev yapar.

Örnek — TSK’da görev yapamaz. Tanı: kalıcı organ fonksiyon bozukluğu yapmış Behçet hastalığı. Listedeki yeri: 30. maddenin (D) diliminin (2) numaralı fıkrası. Rütbe: yarbay, sınıf: muhabere. Karar: Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapamaz.

Bu örnekler aynı zamanda savunma açısından bir şey daha gösterir: karar metninin tanı, madde, dilim, fıkra, rütbe ve sınıf bilgilerinin tamamını içermesi gerekir. Bu unsurlardan biri eksikse, kararın denetlenebilirliği tartışmalı hâle gelir.

Hastalıklar Listesinin Yapısı: 14 Grup, 69 Madde

Hastalıklar Listesi (EK-C), hastalıkları tıbbi branşlara göre gruplandırır. Yürürlükteki metinde 69 madde bulunmaktadır ve bunlar aşağıdaki gruplara dağılmıştır:

Listenin 1. maddesi bir referans maddesidir; metninde açıkça “Bu madde referans maddesidir, işlem için kullanılamaz” ifadesi yer alır. Diğer maddelerde bu maddeye atıf yapılarak ölçüt belirlenir. Raporunuzda doğrudan 1. maddeye dayanılıyorsa, bu başlı başına bir usul sorunudur.

Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş ve Erlerde Durum

Yönetmelik, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler bakımından ayrı bir kural içerir: Hastalık ve Arızalar Listesinin (B) ve (D) dilimlerinde belirtilen rahatsızlıklara sahip olanlar hakkında “Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz” kararı verilir.

Bu, subay ve astsubaylardan farklı bir rejimdir. Subay ve astsubaylarda (B) dilimi yeniden sınıflandırma sonucu doğururken, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlerde doğrudan görev yapamama kararına dayanak oluşturabilmektedir. Bu nedenle dilim tespitinin doğruluğu bu personel grubu bakımından çok daha kritiktir.

Üç Yıllık Koruma: İlişiği Kesilmeyen Hâller

Yönetmelikte ağır ve uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklar için önemli bir koruma vardır. Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve hastalıkları ile sinir hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlar; sağlık kurulları raporlarında gösterilecek lüzum üzerine toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir ve bunların ilişikleri kesilmez.

Bu hüküm, (C) dilimiyle birlikte okunmalıdır: tedavi ve nekahet süreci devam ederken verilecek kalıcı bir yetersizlik kararı, bu koruma karşısında tartışmalı hâle gelir.

Raporun Kesinleşmesi ve İtiraz

Sağlık kurulu raporları, düzenleyen hastanelerin baştabipliklerince onaylanmakla kesinlik kazanır; ancak iki istisna vardır. “Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı raporlar Millî Savunma Bakanlığının onayını müteakip kesinleşir. Personel hakkında verilen “…’da Görev Yapamaz”, “Sınıfı/Branşı Görevini Yapamaz” ile “Öğrenciliğe Devam Edemez” kararlı raporlar ise Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca Yönetmeliğe uygunluk açısından incelenir ve bu inceleme sonuçlanmadan kesinlik kazanmaz. Bu işlemler tamamlanıncaya kadar, sıhhi izinli sayılma hâli hariç herhangi bir işlem tesis edilemez.

İtiraz süresi bakımından Yönetmelik iki ayrı süre öngörmüştür: yetkili sağlık kuruluşlarınca verilen raporlara tebliğ tarihinden itibaren otuz gün, bu kuruluşlarca temin sürecinde bulunan adaylara ilişkin verilen raporlara ise tebliğ tarihinden itibaren üç işgünü içinde itiraz edilebilir.

Ne Yapmalısınız?

Karar metnindeki beş bilgiyi çıkarın: tanı, madde numarası, dilim harfi, fıkra numarası ve size uygulanan sınıf/rütbe sütunu. Bu beşi olmadan hiçbir denetim yapılamaz.

Dilimi doğru okuyun. (A) görev yapar, (B) sınıfını yapamaz, (C) tedavi ve nekahet, (D) en ağır derece. (C) dilimi kalıcı bir yetersizlik kararı değildir.

Fıkra tespitini sorgulayın. Aynı tanı farklı fıkralara yerleştirildiğinde sonuç tamamen değişir; bu, davada en verimli tartışma alanıdır.

İki çizelgeyi de kontrol edin. “TSK’da Görev Yapamaz” kararı için her iki çizelgede de (-) işareti aranır.

Kesinleşme tarihini not edin. Uygunluk incelemesi tamamlanmadan hakkınızda işlem tesis edilmişse, bu bağımsız bir usul aykırılığıdır.

İtiraz süresini statünüze göre hesaplayın. Görevdeki personel için otuz gün, temin sürecindeki adaylar için üç iş günü.

Sıkça Sorulan Sorular

TSK Hastalıklar Listesindeki dilimler ne anlama gelir?

Yönetmeliğin EK-B açıklamasına göre hastalıklar ağırlık derecesine göre (A), (B) ve (D) dilimlerine ayrılmıştır; tedavi ve nekahet hâlleri ise (C) diliminde belirlenmiştir. (A) en hafif, (D) en ağır derecedir. (C) dilimi bir ağırlık derecesi değil, tedavi veya iyileşme sürecini ifade eder.

Sınıflandırma çizelgesindeki (+), (-) ve (x) işaretleri ne demektir?

(+) işareti o sınıfta veya branşta görev yapılacağını gösterir. (-) işareti general ve amirallerin fiilî kıta komutanlığı yapamayacaklarını ancak idari ve geri hizmet görevlerini yapabileceklerini, subay ve astsubayların ise sınıflarında görev yapamayacaklarını gösterir. (x) işareti kendi sınıfının kıta komutanlığı olmayan uygun kadro görev yerlerinde görev yapılacağını gösterir.

Karar nasıl veriliyor?

Dört adımlıdır: önce kesin tanı konulur; tanının Hastalıklar Listesinde hangi madde, dilim ve fıkraya girdiği tespit edilir; bu bilginin kişinin kuvvet, sınıf veya branş ve rütbesine göre sınıflandırma çizelgesindeki karşılığı bulunur; son olarak çizelgedeki (+), (-) veya (x) işaretine göre işlem yapılır.

Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz kararı ne zaman verilir?

EK-B’ye göre (1) ve (2) numaralı sınıflandırma veya branş belirleme çizelgelerinin her ikisinde de rütbe karşılığı (-) işaretli olan personel hakkında bu karar verilir. Yalnızca bir çizelgede (-) bulunması bu sonucu doğurmaz.

(-) işareti mesleğimin bittiği anlamına mı gelir?

Hayır. Subay ve astsubaylar bakımından (-) işareti mevcut sınıfta veya branşta görev yapılamayacağını gösterir; sonucu yeniden sınıflandırmadır. Personel, bağlı olduğu kuvvetin uygun gördüğü çizelgelerde aynı hastalıklardan kendi rütbesindeki karşılığı (+) işaretli olan bir sınıfta yeniden sınıflandırılır.

Uzman erbaşlarda durum farklı mı?

Evet. Yönetmelikte uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler bakımından, Hastalık ve Arızalar Listesinin (B) ve (D) dilimlerindeki rahatsızlıklara sahip olanlar hakkında Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz kararı verileceği düzenlenmiştir. Bu nedenle dilim tespitinin doğruluğu bu grup bakımından daha kritiktir.

Listenin 1. maddesi neden özel?

Hastalıklar Listesinin 1. maddesi metninde Bu madde referans maddesidir, işlem için kullanılamaz ifadesi yer alır. Diğer maddelerde bu maddeye atıf yapılarak ölçüt belirlenir; doğrudan bu maddeye dayanılarak işlem tesis edilmesi usul sorunu oluşturur.

Ağır hastalıkta ilişiğim hemen kesilir mi?

Yönetmelikte kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve hastalıkları ile sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananların, sağlık kurulu raporlarında gösterilecek lüzum üzerine toplam ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabileceği ve ilişiklerinin kesilmeyeceği düzenlenmiştir.