Askerlikte Boy ve Kilo Sınırları: Resmî Tablo ve Vücut Kitle İndeksi Kuralı

Askerî personel alımlarında ve askerlik yoklamalarında en sık karşılaşılan eleme sebeplerinden biri boy ve kilo şartıdır. Bu şartın kaynağı, 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki EK-A tablosudur (Değişik: 22/9/2017 – 2017/10844 K.).

Bu sayfada tablonun tamamını, hesaplama yöntemini ve yaşa göre uygulanan istisnaları resmî metinden aktarıyoruz.

Hesaplama Nasıl Yapılıyor?

Tablodaki rakamlar keyfî değildir; vücut kitle indeksi üzerinden hesaplanmıştır. Yönetmelikteki açıklamaya göre:

• Ağırlık alt ve üst sınırlarının hesaplanmasında vücut kitle indeksinin alt sınırı 19 (kg/m²), üst sınırı 26 (kg/m²) olarak esas alınmıştır.
• Hesaplama Vücut Kitle İndeksi = Ağırlık / Boy (kg/m²) formülü üzerinden yapılmıştır.

Bunun pratik anlamı şudur: tablodaki alt sınır VKİ 19’a, üst sınır VKİ 26’ya karşılık gelir. Sınır dışında kalan bir değer, tablodaki ilgili satırla karşılaştırılarak denetlenebilir. Tablo sabit bir liste değil, bir formülün çıktısı olduğu için aritmetik olarak kontrol edilebilir — bu, itiraz ve dava aşamasında somut bir denetim imkânıdır.

Yaşa Göre İstisnalar: Tablonun Hangi Bölümü Uygulanır?

Tablo herkese aynı şekilde uygulanmaz. Yönetmelikteki açıklama üç kural içerir:

• 19 yaş ve üzeri kadınlar hakkında tablonun ilk dört satırı uygulanmaz.
• 19 yaş ve üzeri erkekler hakkında tablonun ilk iki satırı uygulanmaz.
• 19 yaşından küçük kadınlar hakkında tablonun kırk ikinci satıra kadar (kırk iki dâhil) olan bölümü; 19 yaşından küçük erkekler hakkında yirmi dokuzuncu satıra kadar (yirmi dokuz dâhil) olan bölümü uygulanır.

Bu istisnalar uygulamada sıkça gözden kaçar. Örneğin 19 yaşını doldurmuş bir erkek adaya tablonun ilk iki satırı (162 ve 163 cm) uygulanamaz. Karar metninde hangi satırın esas alındığı ve adayın yaşı, bu nedenle birlikte kontrol edilmelidir.

Tablonun başlığı da önemlidir: “17 ve Üzeri Yaş İçin Boy ve Ağırlık Sınırları Tablosu”. Yani tablo 17 yaş ve üzeri için düzenlenmiştir.

EK-A Tablosu (Tam Metin)

Aşağıdaki tablo, Yönetmeliğin EK-A’sındaki resmî tablonun tamamıdır. Kadınlar için 52, erkekler için 49 satır bulunmaktadır.

Boy-Kilo Nedeniyle Elenme ve Hukuki Denetim

Boy ve kilo şartına dayanan eleme kararları, sağlık kurulu kararlarının en sayısal olanıdır. Bu, denetim bakımından avantajdır: takdir tartışması yerine ölçüm ve hesap tartışması yapılır.

Ölçüm Denetimi

Dosyada kontrol edilmesi gereken noktalar şunlardır: boy ve ağırlık ölçümü hangi tarihte ve hangi sağlık kuruluşunda yapıldı; ölçüm tutanağa bağlandı mı; ölçüm koşulları (giysi, ayakkabı, günün saati) kayıt altına alındı mı; tekrar ölçüm talebi yapıldı mı ve sonucu ne oldu?

Ağırlık gün içinde ve kısa dönemde değişebilen bir değer olduğundan, sınıra çok yakın sonuçlarda tekrar ölçüm talebi pratikte önem taşır.

Hesap Denetimi

Tablo VKİ 19-26 aralığından türetildiği için, uygulanan satırın doğruluğu aritmetik olarak kontrol edilebilir. Kontrol edilecekler: doğru satır mı uygulandı; yaş istisnası dikkate alındı mı; kadın ve erkek sütunları karıştırılmadı mı?

Zamanlama

Boy ve kilo, diğer sağlık ölçütlerinden farklı olarak değişebilir bir durumdur. Bu nedenle sınırın dışında kalarak elenen bir aday bakımından iki yol birlikte değerlendirilir: mevcut karara karşı hukuki başvuru ve durumu düzelterek sonraki dönemlerde yeniden başvuru.

İtiraz Süresi: İki Ayrı Süre Var

Yönetmeliğin 81. maddesinin ikinci fıkrası iki ayrı süre öngörmüştür ve hangisinin uygulanacağı statüye göre değişir:

Boy-kilo nedeniyle elenen kişilerin büyük kısmı temin sürecindeki adaylardır ve bu grup için süre yalnızca üç iş günüdür. Süre, tebligatın alındığı günü takip eden ilk iş gününden işlemeye başlar; hafta sonu ve resmî tatiller hesaba dâhil edilmez. Rapor hafta sonuna yakın bir günde tebliğ edilmişse süre pratikte çok kısalır.

Bu nedenle boy-kilo elemesi tebliğ edildiğinde tebliğ tarihi yazılı olarak kayıt altına alınmalı ve itiraz derhâl hazırlanmalıdır.

İtirazdan Sonra Ne Oluyor?

Yönetmeliğin 81. maddesinin birinci fıkrasına göre rapor kararlarına yapılacak itirazlar ile ihbar ve kontrol muayenelerine ilişkin işlemler, 10/9/1982 tarihli ve 8/5319 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür.

Bu Yönetmeliğin 29. maddesine göre zincir şöyle işler: itiraz dilekçesi o yerin en büyük mülki amirliğince, ilk raporun tasdikli bir örneğiyle birlikte en yakın başka bir sağlık kuruluna gönderilir. Birinci ve ikinci rapor kararları aynı olursa karar kesinleşir. Çelişki hâlinde hasta, Bakanlığın saptayacağı bir hakem hastaneye gönderilir ve bu hastane sağlık kurulunca verilen karar kesindir.

Hakem hastane kararı idari süreçte kesindir; ancak yargı denetimine kapalı değildir. Bu rapora dayanılarak tesis edilen idari işleme karşı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Ne Yapmalısınız?

Karar metnindeki ölçüm değerlerini not edin. Ölçülen boy, ölçülen ağırlık ve uygulanan tablo satırı; üçü de metinde bulunmalıdır.

Yaş istisnasını kontrol edin. 19 yaş ve üzeri kadınlarda ilk dört satır, 19 yaş ve üzeri erkeklerde ilk iki satır uygulanmaz.

Aritmetiği doğrulayın. Tablo VKİ 19-26 aralığından türetilmiştir; uygulanan satır ve sınır değeri hesapla kontrol edilebilir.

Tekrar ölçüm talep edin. Sınıra çok yakın sonuçlarda bu talep pratikte belirleyici olabilir.

Sürenizi statünüze göre hesaplayın. Temin sürecindeki adaylar için yalnızca üç iş günü vardır; tebliğ tarihini yazılı olarak kaydedin.

İtiraz zincirini işletin. İtiraz üzerine ikinci sağlık kuruluna sevk, çelişki hâlinde hakem hastane; bu aşamalar davadan önce sonucun değişmesi için gerçek bir imkândır.

Sıkça Sorulan Sorular

Askerlikte boy ve kilo sınırları hangi mevzuatta yer alır?

2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki EK-A tablosunda yer alır. Tablonun başlığı 17 ve Üzeri Yaş İçin Boy ve Ağırlık Sınırları Tablosudur ve 22/9/2017 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini almıştır.

Ağırlık sınırları nasıl hesaplanmış?

Yönetmelikteki açıklamaya göre ağırlık alt ve üst sınırlarının hesaplanmasında vücut kitle indeksinin alt sınırı 19 kg/m², üst sınırı 26 kg/m² olarak esas alınmıştır. Hesaplama Vücut Kitle İndeksi = Ağırlık / Boy (kg/m²) formülü üzerinden yapılmıştır.

Tablonun tamamı herkese uygulanır mı?

Hayır. 19 yaş ve üzeri kadınlar hakkında tablonun ilk dört satırı, 19 yaş ve üzeri erkekler hakkında ilk iki satırı uygulanmaz. 19 yaşından küçük kadınlar hakkında kırk ikinci satıra kadar, 19 yaşından küçük erkekler hakkında yirmi dokuzuncu satıra kadar olan bölüm uygulanır.

Boy-kilo nedeniyle elendim, itiraz edebilir miyim?

Evet. Sağlık kurulu raporuna itiraz mümkündür. Ancak süre statüye göre değişir: Yönetmeliğin 81. maddesinin ikinci fıkrasına göre yetkili sağlık kuruluşlarınca verilen raporlara tebliğ tarihinden itibaren otuz gün, temin sürecinde bulunan adaylara ilişkin raporlara ise tebliğ tarihinden itibaren üç işgünü içinde itiraz edilebilir.

Aday isem sürem neden bu kadar kısa?

Yönetmelik, temin sürecinde bulunan adaylar için üç işgünlük özel bir süre öngörmüştür. Bu süre tebligatın alındığı günü takip eden ilk iş gününden işlemeye başlar ve hafta sonu ile resmî tatiller hesaba dâhil edilmez. Bu nedenle tebliğ tarihinin yazılı olarak kaydedilmesi ve itirazın derhâl hazırlanması gerekir.

Tekrar ölçüm isteyebilir miyim?

Ağırlık gün içinde ve kısa dönemde değişebilen bir değer olduğundan, sınıra çok yakın sonuçlarda tekrar ölçüm talebi pratikte önem taşır. Ölçümün hangi tarihte, hangi kuruluşta ve hangi koşullarda yapıldığı ile tutanağa bağlanıp bağlanmadığı dosyada denetlenmelidir.

İtirazdan sonra süreç nasıl işler?

Yönetmeliğin 81. maddesinin birinci fıkrası uyarınca itirazlar, Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür. İtiraz dilekçesi o yerin en büyük mülki amirliğince en yakın başka bir sağlık kuruluna gönderilir; iki rapor aynı olursa karar kesinleşir, çelişki hâlinde hakem hastaneye gidilir ve o kararı kesindir.

Hakem hastane kararına karşı dava açılabilir mi?

Hakem hastane kararı idari süreçte kesindir ancak yargı denetimine kapalı değildir. Bu rapora dayanılarak tesis edilen idari işleme karşı 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.