Askerlikte Dövme (Tatuaj) Kuralı: Görünen Bölge ve 20 cm² Ölçütü

Askerî personel ve öğrenci alımlarında dövme, en çok merak edilen ve hakkında en çok yanlış bilgi dolaşan konudur. Oysa ölçüt mevzuatta açık ve sayısaldır. Kaynak, 2016/9431 sayılı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki Hastalıklar Listesinin (EK-C) 29. maddesidir ve mevzuat “dövme” değil “tatuaj” terimini kullanır.

Bu fıkra 15/4/2020 tarihli değişiklikle (RG-31100, C.K-2413/30 md.) bugünkü hâlini almıştır.

Kural: İki Ayrı Ölçüt

29. maddenin (A) diliminin 1 numaralı fıkrası, tatuajları bulundukları bölgeye göre ikiye ayırır:

“Görünen Bölge” Nasıl Tanımlanmış?

Madde metni görünen bölgeyi tek tek sayar. Fıkraya göre görünen bölgeler şunlardır:

• Yüz bölgesi
• Baş bölgesi
• Tüm boyun
• El parmak uçlarından itibaren dirsekler dâhil kollarda — kısa kollu gömlek ile görünen tatuajlar
• Dizden itibaren — etek ile görünen tatuajlar

Tanımdaki iki referans kritiktir: kısa kollu gömlek ve etek. Yani “görünen” kavramı soyut bir değerlendirme değil, bu iki kıyafet referansına bağlanmıştır. Kolda dirseklerin üzerinde kalan bir tatuaj, kısa kollu gömlekle görünmediği sürece bu tanıma girmez; dizin üzerinde kalan bir tatuaj için de aynı mantık geçerlidir.

Bu, savunmada doğrudan kullanılan bir ölçüttür: karar metninde tatuajın tam konumu belirtilmiş mi ve bu konum maddedeki tanıma gerçekten giriyor mu?

Alan Nasıl Hesaplanır? Yönetmeliğin Kendi Yöntemi

Görünmeyen bölgelerdeki 20 cm² ölçütü için Yönetmelik, hesaplama yöntemini kendi metninde belirlemiştir. Maddeye 15/4/2020 tarihli değişiklikle eklenen açıklama şudur:

“Alan hesaplanırken bu maddede belirtilen tüm izler ve tatuajlar, alana en yakın sonucu verecek şekilde tek seferde dikdörtgen, üçgen veya daire içine alınarak alan hesaplanacak. Aynı kategorideki izlerin veya tatuajların ayrı ayrı alanı hesaplanıp toplanacak ve çıkan toplam sonuca göre karar verilecektir.”

Bu yöntem üç kural içerir ve üçü de denetlenebilir:

• Tek seferde geometrik şekil içine alma. Tatuaj, dikdörtgen, üçgen veya daire içine tek seferde alınır. Parça parça ölçüm yapılıp toplanması bu yönteme aykırıdır.
• “Alana en yakın sonucu verecek şekilde.” Yani seçilen geometrik şekil, gerçek alana en yakın sonucu vermelidir. Gereğinden büyük bir dikdörtgen seçilmesi, alanı yapay olarak büyütür.
• Aynı kategoridekiler ayrı ayrı hesaplanıp toplanır. Yani birden fazla tatuaj varsa her biri ayrı hesaplanır, sonra toplanır.

Hesaplamanın yönteme uygun yapılıp yapılmadığı, itiraz ve dava aşamasında somut olarak gösterilebilir. Karar metninde hangi şeklin kullanıldığı ve ölçülen kenar/çap değerleri belirtilmemişse, hesap denetlenemez hâle gelir — bu başlı başına bir gerekçe eksikliği iddiasıdır.

Aynı Fıkradaki Diğer Durumlar: Yara İzi ve Yanık Sekelleri

29. maddenin (A) diliminin 1 numaralı fıkrası yalnızca tatuajları değil, birlikte sayılan başka durumları da kapsar. Fıkra şunları içerir: çeşitli nedenlerle oluşmuş, silahlı hizmete engel olmayan, lokalize ve az sayıda iyi huylu deri tümörleri, pigmente veya depigmente nevusler, hemanjiomlar, keloidler, sikatrisler (yara izleri) ve yanık sekelleri.

Yara izi ve yanık sekelleri için ayrı bir alan ölçütü belirlenmiştir: yüz bölgesinde 4 cm²’den, diğer vücut bölgelerinde 20 cm²’den büyük olanlar.

Yani yüz bölgesindeki izler için eşik 4 cm², diğer bölgeler için 20 cm²dir. Bu ayrım, tatuajlardaki bölge ayrımından farklıdır ve karıştırılmamalıdır.

Öğrenci ve Personel Alımında Bir İstisna

Aynı maddeye eklenen ikinci açıklama şunu düzenler: “Depigmente nevüs ve Becker nevüsü, dış kaynaktan alınan subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile öğrenci alımına engel teşkil etmez.”

Bu istisna, sayılan personel gruplarının tamamı için geçerlidir ve doğrudan bir koruma hükmüdür. Karar bu iki duruma dayanıyorsa, açıklamanın uygulanıp uygulanmadığı denetlenmelidir.

Deri Hastalıklarında Diğer Dilimler

29. maddenin diğer dilimleri, alan ölçütünden çok fonksiyonel ve estetik etki ölçütü kullanır.

(B) diliminde: remisyonda veya sistemik tutulum göstermeyen deri lenfomaları; vücutta yaygın olarak bulunan ya da yüz ve/veya boyunda estetik görünümü belirgin derecede bozan ve tedaviyle düzelmeyen skatrisler, nevüsler, hemanjiyomlar ve iyi huylu diğer deri tümörleri; tedavi ile iyileşmeyen, yüzde ve/veya vücutta belirgin derecede şekil bozukluğu yapmış deri tüberkülozu; hareketlere güçlük vermeyen ancak estetik görünümü belirgin derecede bozan nörofibromatozis.

(D) diliminde: tedavi ve ameliyatla iyileşmesi imkânsız olan ve askerlik hizmetlerine engel olan kötü huylu deri tümörleri ve sistemik tutulum gösteren deri lenfomaları; hareketleri güçleştiren veya estetik görünümü ileri derecede bozan durumlar.

(A) diliminde ayrıca hareketlere güçlük vermeyen tümörlü, pigmentli nörofibromatozis ile tedavi ile iyileşmiş ve silahlı hizmete engel olmayan deri tüberkülozu ve tüberkülidleri yer alır.

(B) ve (D) dilimlerinde kullanılan “belirgin derecede” ve “ileri derecede” ifadeleri, takdire açık kavramlardır ve bu nedenle raporda somut olarak gerekçelendirilmeleri beklenir. Salt bir tespit cümlesi, derecelendirmenin neye dayandığını göstermez.

Dövme Sildirilebilir mi? Hukuki Açıdan Durum

Bu, doğrudan hukuki bir soru değil ama sonuçları hukukidir. Tatuaj, diğer sağlık ölçütlerinin çoğundan farklı olarak değiştirilebilir bir durumdur. Bu nedenle tatuaj nedeniyle elenen bir aday bakımından iki yol birlikte değerlendirilir: mevcut karara karşı hukuki başvuru ve durumu değiştirerek sonraki dönemlerde yeniden başvuru.

Ancak dikkat: silme işlemi sonrasında kalan yara izi veya skatris, aynı maddenin kapsamına girebilir. Fıkra keloidleri ve sikatrisleri de saymakta ve bunlar için yüzde 4 cm², diğer bölgelerde 20 cm² eşiği öngörmektedir. Bu nedenle silme sonrası durumun da aynı madde çerçevesinde değerlendirileceği hesaba katılmalıdır.

Karar Sonrası: Süreç ve Süreler

Tatuaj nedeniyle elenenlerin büyük kısmı temin sürecindeki adaylardır ve bu grup için itiraz süresi çok kısadır.

Yönetmeliğin 81. maddesinin ikinci fıkrasına göre; yetkili sağlık kuruluşlarınca verilen raporlara tebliğ tarihinden itibaren otuz gün, temin sürecinde bulunan adaylara ilişkin verilen raporlara ise tebliğ tarihinden itibaren üç işgünü içinde itiraz edilebilir. Üç iş günü, tebligatın alındığı günü takip eden ilk iş gününden işlemeye başlar; hafta sonu ve resmî tatiller hesaba dâhil edilmez.

İtiraz üzerine dosya, Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliğinin 29. maddesi uyarınca en yakın başka bir sağlık kuruluna gönderilir; iki rapor aynı olursa karar kesinleşir, çelişki hâlinde hakem hastaneye gidilir. Hakem hastane kararı idari süreçte kesindir ancak yargı denetimine kapalı değildir; buna dayanan idari işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Ne Yapmalısınız?

Karar metnindeki konumu ve ölçüyü çıkarın. Tatuajın hangi bölgede olduğu ve ölçülen alan; ikisi de metinde bulunmalıdır.

Bölge tanımını kontrol edin. Görünen bölge, maddede kısa kollu gömlek ve etek referanslarıyla tanımlanmıştır. Konumunuz bu tanıma gerçekten giriyor mu?

Alan hesabını denetleyin. Yöntem maddede yazılıdır: tek seferde dikdörtgen, üçgen veya daire içine alma, alana en yakın sonucu verecek şekilde, aynı kategoridekilerin ayrı hesaplanıp toplanması. Hangi şekil kullanıldı ve hangi ölçüler alındı?

Yara izinde doğru eşiği uygulatın. Yüz bölgesinde 4 cm², diğer bölgelerde 20 cm²; bu eşikler tatuaj ölçütünden farklıdır.

Sürenizi statünüze göre hesaplayın. Temin sürecindeki adaylar için yalnızca üç iş günü vardır; tebliğ tarihini derhâl yazılı olarak kaydedin.

Silme düşünüyorsanız sonrasını da hesaba katın. Silme sonrası kalan yara izi veya skatris aynı maddenin kapsamına girebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Askerlikte dövme kuralı hangi mevzuatta yer alır?

2016/9431 sayılı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki Hastalıklar Listesinin 29. maddesinin (A) diliminin 1 numaralı fıkrasında düzenlenmiştir. Mevzuat dövme değil tatuaj terimini kullanır. Fıkra 15/4/2020 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini almıştır.

Hangi bölgeler görünen bölge sayılır?

Madde metnine göre yüz bölgesi, baş bölgesi, tüm boyun, el parmak uçlarından itibaren dirsekler dâhil kollarda kısa kollu gömlek ile görünen bölgeler ve dizden itibaren etek ile görünen bölgeler sayılmıştır. Tanım, kısa kollu gömlek ve etek referanslarına bağlanmıştır.

Görünmeyen bölgedeki dövme için sınır nedir?

Görünen bölgeler dışında kalan, yani vücudun görünmeyen bölgelerindeki tatuajlar için toplamı 20 cm²’den büyük olanlar fıkra kapsamına girer. Görünen bölgelerde ise alan şartı aranmamıştır.

Alan nasıl hesaplanır?

Maddeye eklenen açıklamaya göre tüm izler ve tatuajlar, alana en yakın sonucu verecek şekilde tek seferde dikdörtgen, üçgen veya daire içine alınarak hesaplanır. Aynı kategorideki izlerin veya tatuajların alanı ayrı ayrı hesaplanıp toplanır ve çıkan toplam sonuca göre karar verilir.

Yara izi ve yanık sekelleri için sınır aynı mı?

Hayır. Keloidler, sikatrisler ve yanık sekelleri için fıkrada ayrı bir ölçüt belirlenmiştir: yüz bölgesinde 4 cm²’den, diğer vücut bölgelerinde 20 cm²’den büyük olanlar. Bu eşikler tatuaj ölçütünden farklıdır.

Depigmente nevüs alıma engel mi?

Maddeye eklenen açıklamaya göre depigmente nevüs ve Becker nevüsü; dış kaynaktan alınan subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile öğrenci alımına engel teşkil etmez.

Dövmemi sildirirsem sorun kalkar mı?

Tatuaj değiştirilebilir bir durumdur; ancak silme işlemi sonrasında kalan yara izi veya skatris aynı maddenin kapsamına girebilir. Fıkra keloidleri ve sikatrisleri de saymakta ve bunlar için yüzde 4 cm², diğer bölgelerde 20 cm² eşiği öngörmektedir.

Dövme nedeniyle elendim, itiraz süresi ne kadar?

Yönetmeliğin 81. maddesinin ikinci fıkrasına göre yetkili sağlık kuruluşlarınca verilen raporlara tebliğ tarihinden itibaren otuz gün, temin sürecinde bulunan adaylara ilişkin raporlara ise üç işgünü içinde itiraz edilebilir. Tatuaj nedeniyle elenenlerin çoğu temin sürecindeki adaylar olduğundan pratikte geçerli süre genellikle üç iş günüdür.