Askerî Personelde Sicil İptal Davası: Sicil Notu, Yeterlik ve Denetim

Sicil, askerî personelin meslek hayatındaki en belirleyici belgedir. Terfi, kurs ve göreve seçilme, astsubaylığa geçiş ve hatta ilişik kesme, doğrudan sicil notuna bağlanır. Bu nedenle usulsüz düzenlenmiş bir sicil, tek bir yılın sorunu değil; bütün kariyeri etkileyen bir sonuçtur. Sicil iptal davası da tam olarak bu zincirin ilk halkasını hedefler.

Sicil Sistemi Nasıl Kurulmuştur?

Subay ve astsubaylar bakımından temel düzenleme 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunudur. Kanun, sistemin kavramlarını tek tek tanımlar:

• Sicil notu: Sicil raporlarında sicil üstlerince verilen notlara ilişkin değerdir.
• Sicil notu ortalaması: Subayların ve astsubayların bekleme sürelerine ait muteber sicil notlarının ortalamasıdır.
• Değerlendirme notu: Değerlendirme kurulu üyelerinin verdikleri notların ortalamasıdır.
• Yeterlik notu: Sicil notu ortalaması ile değerlendirme notunun toplamıdır.
• Yeterlik grubu: Yeterlik derecelerine ve yeterlik grupları yüzdelerine göre aynı sınıf ve rütbede terfi sırasında olan subay ve astsubayların ayırt edildikleri gruplardır.
• Sicil tam notu: Sicil raporlarında yazılı nitelikler için sicil yönetmeliğinde gösterilecek en yüksek notların toplamıdır.

Sicil raporlarının şekli ve muhtevası, sınıf ve rütbelerin özelliklerine göre ne suretle, kimler tarafından ve hangi zamanlarda doldurulacağı ise Subay Sicil Yönetmeliği ve Astsubay Sicil Yönetmeliğinde gösterilir. Uzman erbaşlar bakımından ise Uzman Erbaş Yönetmeliği uygulanır.

Sicil Notu Terfiyi Nasıl Belirler?

926 sayılı Kanuna göre, çeşitli sınıflara mensup subayların değişik rütbe ve görevlerdeki yeterlikleri; sicil raporlarının not ortalamaları ve değerlendirme kurullarınca verilen değerlendirme notlarının toplamı neticesinde elde edilecek yeterlik notuna göre tespit edilir.

Yüzbaşı-Albay (dahil) rütbelerindeki subaylar, terfi için gerekli bekleme sürelerinin son yıllarında, o rütbede haklarında her yıl düzenlenen sicil raporlarının not ortalaması ve değerlendirme notunun toplamına göre sıralanır ve beş yeterlik grubuna ayrılırlar. Asteğmenler, teğmenler ve üsteğmenler yeterlik grubuna ayrılmazlar.

Yükselme sırasına girmiş teğmen-yarbayların sicil notu ortalamaları tespit edilir ve sınıfları içinde (kurmay subaylar kendi sınıflarında, branşlara ayrılan sınıflarda ise branşları içinde) yeterlik derecesine göre sıralanırlar. Bu sıralama esas alınarak; teğmen-binbaşılar için sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde 60 ve daha yukarısı, yarbaylar için yüzde 70 ve daha yukarısı olanlardan bir üst rütbedeki kadro açığı kadarı, en üstün yeterlik derecesinden başlanmak üzere bir üst rütbeye terfi ettirilir.

Bu eşikler davada doğrudan kullanılır: düşük verilen bir sicil notunun personeli hangi eşiğin altına düşürdüğü ve bunun terfi sırasını nasıl etkilediği, iptal talebinin somut zemini olur.

Uzman Erbaşlarda Yeni Dönem: 7588 ve Madde 8/A

Uzman erbaşlar bakımından sicil, uzun süre kanun düzeyinde ayrıntılı biçimde düzenlenmemişti. 7588 sayılı Kanunun 10. maddesiyle (RG: 11 Temmuz 2026, S. 33307) 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa eklenen 8/A maddesi bu boşluğu doldurdu:

• Sicil yılı: İlgili yılın 2 mayıs tarihinden başlar, bir sonraki yılın 2 mayıs tarihine kadar devam eder.
• İlk sicil: Sözleşme imzalanıp göreve alınmayı takip eden ilk 2 mayıs itibarıyla düzenlenir. Göreve alınma tarihi ile takip eden 2 mayıs arasındaki süre üç aydan kısa ise, ilk sicil belgesi üç ayın doldurulduğu tarihte düzenlenir; sonraki sicil zamanında yazılır.
• Not: Sicil tam notu 100’dür; sicil üstlerinin verdiği notların ortalaması o yılın sicil notunu oluşturur.
• Olumlu sicil: Notun, sicil tam notunun yüzde 60 ve daha yukarısında olması gerekir.

Sicil üstlerine ilişkin hususlar ve sicil dönemi içinde sicil üstünün veya personelin görevinden ayrılması hâlinde düzenlenecek ayrılış sicili ile sicilin şekil ve usulleri yönetmeliğe bırakılmıştır.

Ayrıca 7588 sayılı Kanunun 11. maddesiyle 3269 sayılı Kanunun 15. maddesine eklenen bentlere göre; astsubaylık sınavına müracaat tarihinde en az dört yıl sicil almış olmak ve mevcut sicil notlarının ortalamasının tam notun yüzde 90 ve daha yukarısında bulunması gerekir. Astsubay meslek yüksekokulu giriş sınavında dört yıl şartı aranmaz; yalnızca yüzde 90 ortalama şartı vardır.

Bu düzenlemenin dava bakımından değeri büyüktür. Sicil dönemi, hesaplama yöntemi ve eşikler kanunda yazılı hâle geldiğinde, sicile dayanan işlemin denetimi takdir tartışmasından sayısal doğruluk tartışmasına taşınır.

Sicil Neden Dava Edilebilir?

Sicil, hukuken bir idari işlemdir ve idari işlemin bütün unsurları bakımından denetlenir. Uygulamada en sık ileri sürülen hukuka aykırılık iddiaları şunlardır.

Yetki Yönünden

Sicili düzenleyen kişinin, mevzuata göre o personel hakkında sicil vermeye yetkili sicil üstü olup olmadığı denetlenir. Yetkisiz kişi tarafından düzenlenen sicil, yetki unsuru bakımından sakattır. Sicil üstünün görev süresi, personeli tanımaya yetecek süre boyunca aynı birlikte bulunup bulunmadığı da bu başlıkta değerlendirilir.

Şekil ve Usul Yönünden

Sicilin öngörülen zamanda düzenlenip düzenlenmediği, sicil belgesinin usulüne uygun doldurulup doldurulmadığı, ayrılış sicili gereken hâllerde düzenlenip düzenlenmediği ve gerekli hâllerde bildirimin yapılıp yapılmadığı incelenir.

Sebep Yönünden

Sicil notunun dayandığı somut olguların varlığı aranır. Sicilin düşürülmesine gerekçe gösterilen bir olay yoksa veya gösterilen olay belgeyle desteklenmiyorsa, sebep unsuru sakatlanır. Bu noktada disiplin cezası bulunmayan bir yılda sicilin belirgin biçimde düşürülmesi, açıklama gerektiren bir durumdur.

Maksat Yönünden

Sicilin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında, kişisel husumet veya misilleme saikiyle düşürüldüğü iddiası da ileri sürülebilir. Bu iddianın somut karinelerle desteklenmesi gerekir: personelin bir şikâyette bulunmuş olması, bir dava açmış olması veya sicil üstüyle belgelenebilir bir uyuşmazlık yaşamış olması gibi.

Geçmiş Sicil Grafiği: En Güçlü Delil

Sicil davalarında en etkili delil, çoğu zaman personelin kendi geçmişidir. Yıllarca yüksek sicil notu almış, takdirname ve başarı belgesi bulunan, hiçbir disiplin cezası olmayan bir personelin sicilinin bir yılda belirgin şekilde düşürülmesi, hayatın olağan akışıyla açıklanması güç bir durumdur.

Bu nedenle dava dosyasına şunlar konulmalıdır: geçmiş yıllara ait tüm sicil notları (grafik hâlinde sunulması etkilidir), takdirname ve başarı belgeleri, disiplin sicilinin temiz olduğunu gösteren kayıt, aynı dönemde alınan kurs ve eğitim sonuçları ve varsa sicil üstüyle yaşanan uyuşmazlığa ilişkin belgeler.

Sicilin Zincirleme Etkisi

Sicil iptal davasında yalnızca sicil belgesinin iptali değil, ona bağlı sonuçların da giderilmesi hedeflenir. Düşük sicilin doğurabileceği sonuçlar şunlardır:

• Terfi edememe veya terfi sırasında geriye düşme
• Katılmaya hak kazanılabilecek kurs, eğitim ve görevlere katılamama
• Uzman erbaşlarda astsubaylığa geçiş hakkını kaybetme
• Sicilin düzenli biçimde düşük olması hâlinde ilişik kesme gündeme gelmesi
• Kademe ilerlemesi yapamama

Bu zincir nedeniyle, sicilin iptali talebiyle birlikte sicile bağlı olarak tesis edilen işlemlerin de dava konusu edilmesi veya iptal kararının sonuçlarının açıkça talep edilmesi gerekir. Sadece sicil belgesi iptal edilip zincir sonuçları talep edilmezse, sonucun tam olarak giderilmesi gecikebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Sicil işlemi bir idari işlemdir; iptal davası idare mahkemesinde açılır. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017 yılında kaldırıldığından, bu davalar için “askerî idare mahkemesi” diye bir merci bulunmamaktadır; uyuşmazlık genel idari yargıda görülür.

Yetki, işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yere göre belirlenir; merkezî nitelikteki işlemlerde Ankara İdare Mahkemeleri gündeme gelir. Dava açma süresi 2577 sayılı Kanunun 7. maddesindeki genel süredir ve sicilin ilgiliye usulüne uygun bildirildiği tarihten işler. Sicilin bildirilmediği hâllerde sürenin başlangıcı ayrıca tartışılır; bu nedenle bildirimin yapılıp yapılmadığı dosyada mutlaka tespit edilmelidir.

Ne Yapmalısınız?

Sicilinizi öğrenin ve kayıt altına alın. Sicil notunun size hangi tarihte, hangi usulle bildirildiği sürenin başlangıcı bakımından belirleyicidir.

Geçmişinizi derleyin. Önceki yılların sicil notları, takdirnameler, başarı belgeleri ve disiplin sicili dosyanın omurgasıdır.

Sicil üstünüzü ve süreci kontrol edin. Sicili kimin düzenlediği, bu kişinin yetkili sicil üstü olup olmadığı ve sizi değerlendirebilecek süre boyunca aynı görevde bulunup bulunmadığı sorgulanmalıdır.

Zincir sonuçları tespit edin. Sicilin terfi, kurs, görev veya astsubaylığa geçiş bakımından somut olarak neyi engellediğini belirleyin; talep bu sonuç üzerinden kurulur.

Uzman erbaşsanız yeni rejimi kontrol edin. 7588 sonrası sicil döneminin 2 mayıs-2 mayıs olarak doğru uygulanıp uygulanmadığını, ortalamanın doğru alınıp alınmadığını ve yüzde 60 eşiğinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını denetleyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Sicil notu iptal davası açılabilir mi?

Evet. Sicil hukuken bir idari işlemdir ve yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından idari yargıda denetlenebilir. Usulsüz düzenlenmiş sicil notunun iptali talebiyle idare mahkemesinde dava açılabilir.

Sicil notu terfiyi nasıl etkiler?

926 sayılı Kanuna göre yeterlik notu, sicil notu ortalaması ile değerlendirme notunun toplamıdır. Teğmen-binbaşılar için sicil notu ortalamasının sicil tam notunun yüzde 60 ve daha yukarısı, yarbaylar için yüzde 70 ve daha yukarısı olması aranır; bu eşiği aşanlardan bir üst rütbedeki kadro açığı kadarı en üstün yeterlik derecesinden başlanarak terfi ettirilir.

Uzman erbaşlarda sicil dönemi ne zaman?

7588 sayılı Kanunla 3269 sayılı Kanuna eklenen 8/A maddesine göre sicil yılı, ilgili yılın 2 mayıs tarihinden başlayıp bir sonraki yılın 2 mayıs tarihine kadar olan süreyi kapsar. İlk sicil göreve alınmayı takip eden ilk 2 mayıs itibarıyla düzenlenir; aradaki süre üç aydan kısaysa üç ayın doldurulduğu tarihte düzenlenir.

Sicilin olumlu sayılması için kaç puan gerekir?

Uzman erbaşlar bakımından 3269 sayılı Kanunun 8/A maddesine göre sicil tam notu 100’dür ve sicilin olumlu sayılabilmesi için notun tam notun yüzde 60 ve daha yukarısında olması gerekir. Sicil üstlerinin verdiği notların ortalaması o yılın sicil notunu oluşturur.

Sicilim aniden düştü, bu tek başına iptal sebebi mi?

Tek başına değil, ancak güçlü bir karine oluşturur. Yıllarca yüksek sicil almış, takdirnameleri bulunan ve disiplin cezası olmayan bir personelin sicilinin bir yılda belirgin biçimde düşürülmesi açıklama gerektirir. Sicilin dayandığı somut olgu ve belge yoksa sebep unsuru bakımından hukuka aykırılık gündeme gelir.

Sicil davasında hangi belgeler önemlidir?

Geçmiş yıllara ait tüm sicil notları, takdirname ve başarı belgeleri, disiplin sicilinin temiz olduğunu gösteren kayıt, aynı dönemdeki kurs ve eğitim sonuçları ile sicil üstüyle yaşanan bir uyuşmazlık varsa buna ilişkin belgeler dosyanın omurgasını oluşturur.

Sicil iptal davası hangi mahkemede görülür?

İdare mahkemesinde görülür. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017 yılında kaldırıldığından askerî idare mahkemesi adlı bir merci bulunmamaktadır. Merkezî nitelikteki işlemlerde Ankara İdare Mahkemeleri yetkili olabilir.

Sicil iptal edilirse terfi hakkım geri gelir mi?

İptal kararı, işlemi tesis edildiği andan itibaren hukuk âleminden kaldırır. Ancak sicile bağlı olarak doğan terfi edememe, kursa katılamama veya astsubaylığa geçememe gibi sonuçların giderilebilmesi için bu sonuçların da dava konusu edilmesi ya da iptal kararının sonuçlarının açıkça talep edilmesi yerinde olur.