Bir idari işlem değil, idarenin bir eylemi (örneğin bakımsız yoldan kaynaklı kaza ya da bir kamu hizmetinin kusurlu yürütülmesi) yüzünden zarara uğradıysanız, doğrudan dava açamazsınız; önce idareye başvurmanız gerekir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesi bu özel şartı düzenler. Bu rehberde sade bir dille açıklıyoruz.
İdari İşlem mi, İdari Eylem mi?
İdari işlem, idarenin tek taraflı, hukuki sonuç doğuran irade açıklamasıdır (atama, ruhsat iptali gibi). İdari eylem ise idarenin fiili davranışları ya da hareketsizliğidir (örneğin yol, kaldırım veya tesis kaynaklı fiziksel zararlar). İYUK m. 13, idari eylemlerden doğan zararların tazmini için açılacak tam yargı davalarına özgü bir ön şart getirir.
Zorunlu Ön Başvuru ve Süreler
İdari eylemden hakları ihlal edilenler, dava açmadan önce idareye başvurmak zorundadır. Kanun iki süre öngörür:
- Eylemi (yazılı bildirimle veya başka şekilde) öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl,
- Her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemelidir.
İdare bu isteği kısmen veya tamamen reddederse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren; 30 gün içinde hiç cevap vermezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açılabilir.
Neden Önce İdareye Başvurulur?
Bu ön başvuru, idareye zararı kendiliğinden giderme (sulhen çözme) fırsatı tanır ve gereksiz davaları azaltmayı amaçlar. Başvuru yapılmadan doğrudan açılan tam yargı davası, bu ön şart yerine getirilmediğinden reddedilir.
İstisna: Görevsiz Yargı Yerine Açılan Dava
Önemli bir istisna vardır: Görevli olmayan adli yargı yerine açılan bir tam yargı davası görev yönünden reddedilmiş ve dava sonradan idari yargıya taşınmışsa, bu kez İYUK m. 13’teki idareye başvuru şartı aranmaz. Böylece kişi, görev uyuşmazlığı yüzünden hak kaybına uğramaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
