Tam Yargı Davası: İdarenin Tazminat Sorumluluğu

İdarenin bir işlemi veya eylemi nedeniyle zarara uğradıysanız, bu zararın tazminini idareden talep etmenizi sağlayan dava tam yargı davasıdır. Yollardaki bakım eksikliğinden kamu hizmetinin aksamasına, hatalı bir idari işlemin sonuçlarından sağlık hizmetindeki kusura kadar birçok durumda idarenin tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

Tam yargı davasında, idarenin sorumluluğunun türü ve usul şartları sonucu doğrudan etkiler. Bu yazıda davanın koşullarını, sorumluluk türlerini ve özellikle idari eylemlerde zorunlu olan başvuru sürecini genel hatlarıyla açıklıyoruz; somut durumda mutlaka bir avukata danışmak gerekir.

Tam Yargı Davası Nedir?

Tam yargı davası, 2577 sayılı İYUK’un 2. maddesinde düzenlenen ve idarenin işlem ya da eylemlerinden doğan maddi ve manevi zararların tazminine yönelik bir dava türüdür. İptal davasından farklı olarak burada işlemin iptali değil, uğranılan zararın giderilmesi amaçlanır.

İdarenin Sorumluluğunun Türleri

İdarenin sorumluluğu kural olarak iki temel başlık altında incelenir: kusura dayanan sorumluluk (hizmet kusuru) ve kusursuz sorumluluk. Hangi sorumluluk türünün uygulanacağı, somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Hizmet Kusuru Nedir?

Hizmet kusuru; bir kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi sonucunda kişilerin zarar görmesidir. Bu sorumlulukta, zarar gören kişinin belirli bir kamu görevlisinin kişisel kusurunu ispatlaması gerekmez; hizmetin kusurlu yürütüldüğünü ortaya koyması yeterli kabul edilir.

Kusursuz Sorumluluk ve Sosyal Risk

Bazı hâllerde idarenin kusuru bulunmasa dahi tazmin yükümlülüğü doğabilir. Yargı içtihatlarıyla kabul edilen kusursuz sorumluluk; sosyal risk, kamu külfetlerinin eşit paylaştırılması (fedakârlığın denkleştirilmesi) ve tehlike ilkeleri çerçevesinde ele alınır. Örneğin toplumsal nitelikli olaylarda doğan olağan dışı zararlar, sosyal risk ilkesiyle giderilebilir.

Davanın Şartları

Tam yargı davasında kural olarak; gerçekleşmiş veya gerçekleşmesi muhakkak bir zararın varlığı, idarenin eylem veya işlemiyle bu zarar arasında nedensellik (illiyet) bağı ve davacının zarardan doğrudan etkilenmiş olması aranır. Gerçekleşmesi yalnızca muhtemel olan zararlar kural olarak tazmin edilmez.

İdari Eylemlerde Zorunlu Ön Başvuru

İdari eylemlerden doğan zararlarda, dava açmadan önce idareye yazılı başvuru yapılması zorunludur (İYUK m.13). Bu başvuru, zararın öğrenildiği tarihten itibaren kural olarak bir yıl ve her hâlde eylemin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl içinde yapılır. Başvuru yapılmadan açılan dava, usul yönünden sorunla karşılaşır.

İdari İşlemlerden Doğan Zararlarda Yol

İdari işlemden doğan zararlarda tazminat; doğrudan tam yargı davasıyla, iptal davasıyla birlikte ya da iptal kararının kesinleşmesinden sonra talep edilebilir. Hangi yolun seçileceği, somut olaya ve sürelere göre değerlendirilir.

Dava Açma Süresi ve Görevli Mahkeme

Tam yargı davalarında dava açma süresi kural olarak altmış gündür; sürenin başlangıcı, zararın idarenin işleminden mi yoksa eyleminden mi kaynaklandığına göre değişir. Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemeleridir.

İspat Yükü

İspat yükü kural olarak iddiasını ileri süren tarafa aittir; davacı, zararı ve illiyet bağını ortaya koymalıdır. Bununla birlikte, hizmetin açıkça aksadığı veya tehlike doğurduğu bazı hâllerde idarenin kusurlu olduğu yönünde karine kabul edilebilir.

Tazmin Edilebilecek Zarar

Tam yargı davasında hem maddi hem manevi zararların tazmini istenebilir. Tazminata hükmedilirken, sorumluluğun hizmet kusuruna mı yoksa kusursuz sorumluluğa mı dayandığı açıkça belirtilir.

İdarenin Sorumluluğunun İki Temeli

Sorumluluk, kusurlu ve kusursuz olmak üzere ikiye ayrılır.

Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki rejimin farkını verir: kusursuz sorumluluk hâllerinde davacının idarenin kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekmez; zararın varlığı ve idari faaliyetle arasındaki illiyet bağının ortaya konması yeterlidir. Bu rejim özellikle tehlikeli faaliyetler ile kamu yararına katlanılan özel fedakârlıklarda uygulanır.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Tam Yargı Davasında Zarar Kalemleri

Talep, kalem kalem kurulur.

Sekizinci ve dokuzuncu satırlar iki pratik noktayı verir: faiz talep edilmedikçe hükmedilmediğinden dilekçede başlangıç tarihiyle birlikte açıkça istenmelidir. Zararın tam miktarı dava açılırken bilinmiyorsa fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak dava açılmalı ve bilirkişi raporu sonrasında ıslah yoluyla tutar artırılmalıdır.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Tam Yargı Davasında İdarenin Savunmaları

İdare, belirli argümanlarla karşı çıkar.

Üçüncü ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: mücbir sebep savunmasının kabulü için olayın hem öngörülemez hem kaçınılmaz olması aranır; öngörülebilir mevsimsel koşullar bu kapsamda değerlendirilmez. İdarenin savunmasına verilecek cevapta her argümanın ayrı başlıkla ve somut delille karşılanması gerekir.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Tam Yargı Davasında Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

Beşinci ve yedinci satırlar iki pratik noktayı verir: zararın tam miktarı başlangıçta bilinmiyorsa fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak dava açılmalı, bilirkişi raporundan sonra ıslah yoluyla tutar artırılmalıdır. Faiz ise talep edilmedikçe hükmedilmediğinden dilekçede açıkça istenmelidir.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Tam Yargı Davasında Bilirkişi ve Hesap

Tutar, teknik incelemeyle belirlenir.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: bilirkişi raporuna süresinde ve somut gerekçeyle itiraz edilmemesi hâlinde rapor hükme esas alınır. Rapor sonucunda zararın dava dilekçesindeki tutardan yüksek olduğu anlaşılırsa ıslah yoluyla talep artırılmalıdır — aksi hâlde fazla kısım hüküm altına alınmaz.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Kusursuz Sorumluluk Hâlleri

Kusur aranmadan sorumluluk doğabilir.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar bu rejimin değerini gösterir: kusursuz sorumluluk hâllerinde idarenin kusurlu olduğunun ispatı gerekmez; zararın varlığı ve idari faaliyetle bağlantısı yeterlidir. Dilekçede hangi sorumluluk ilkesine dayanıldığının açıkça belirtilmesi ispat yükünün nasıl dağılacağını doğrudan etkiler.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Tam Yargı Davasında Yol Haritası

Süreç, zarar türüne göre kurgulanır.

Birinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: zararın idari işlemden mi yoksa idari eylemden mi doğduğunun belirlenmesi, doğrudan dava açılıp açılamayacağını ve süreyi belirler. Tam yargı davalarında nispi harç talep edilen tazminat üzerinden hesaplandığından dava değeri belirlenirken harç yükü de gözetilmelidir.

İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte

Sıkça Sorulan Sorular

Tam yargı davasını kim açabilir?

Zarardan doğrudan etkilenen, yani menfaati ihlal edilen kişi açabilir. Dolaylı veya genel nitelikli zararlar kural olarak yeterli sayılmaz.

İdari eylemde doğrudan dava açabilir miyim?

Kural olarak hayır. İdari eylemlerden doğan zararlarda önce idareye başvuru zorunludur; başvuru yapılmadan açılan dava usul yönünden sorunla karşılaşır.

Ön başvuru süresi nedir?

Zararın öğrenildiği tarihten itibaren kural olarak bir yıl ve her hâlde eylemin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulması gerekir.

İdarenin kusuru olmasa da tazminat alınabilir mi?

Evet. Kusursuz sorumluluk veya sosyal risk ilkesi gereği, bazı hâllerde idarenin kusuru aranmadan tazmin mümkün olabilir.

İptal davasıyla tam yargı davası birlikte açılabilir mi?

Evet. İşlemden doğan zararlarda iptal ve tazminat talepleri birlikte ileri sürülebileceği gibi, iptal kararının kesinleşmesinden sonra da tazminat talep edilebilir.

Sonuç

Tam yargı davası, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararların giderilmesinde en etkili yoldur; ancak özellikle zorunlu ön başvuru ve süre kuralları sonucu belirleyicidir. Zararınıza özgü bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.