İzale-i şuyu, paydaşlığı bitiren en kesin yoldur; aynı zamanda taşınmaz uyuşmazlıkları içinde süresi ve maliyeti en çok yanlış tahmin edilen davadır. Bunun sebebi basittir: çoğu kişi süreci tek bir dava sanır, oysa üç ayrı aşamadan oluşur. Önce zorunlu arabuluculuk, sonra sulh hukuk mahkemesindeki dava, en sonunda kararın kesinleşmesiyle başlayan satış aşaması. Dava iki yılda bitse bile, satış memurluğundaki ihale ve paraların paylaştırılması süreci aylar hatta yıllar ekler.
Maliyet tarafında da benzer bir yanılgı vardır. Dava değeri, davacının kendi payı değil taşınmazın tamamının değeridir; nispi harç bu değer üzerinden hesaplanır. Buna satış aşamasında doğan kıymet takdiri, ilan, tellallık harcı, tapu harcı ve satış bedelinden kesilen giderler eklenir. Bu rehber, süreyi ve maliyeti 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun paylaşma hükümleri (m.642, 698-699), 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun görev ve yetki kuralları, 6325 sayılı Kanun’un dava şartı arabuluculuk düzenlemesi, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun satış hükümleri ve 492 sayılı Harçlar Kanunu üzerinden aşama aşama çıkarıyor. Taşınmazınız için gerçekçi bir süre ve maliyet tablosu istiyorsanız Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
İzale-i Şuyu Süreci Kaç Aşamadan Oluşur?
Paylı veya elbirliği mülkiyete konu bir malda paydaşlardan her biri paylaşmayı isteyebilir. TMK m.698 paylı mülkiyette bu hakkı, TMK m.642 ise miras ortaklığında mirasçıların paylaşma isteme hakkını düzenler. Anlaşma sağlanamadığında devreye ortaklığın giderilmesi davası girer. Ancak dava, sürecin yalnızca ortasıdır.
İzale-i şuyu sürecinin üç aşaması
| Aşama | Nerede yürür | Dayanak | Beklenen süre | Ana maliyet |
|---|---|---|---|---|
| 1. Zorunlu arabuluculuk | Arabuluculuk bürosu | 6325 s.K. m.18/B | 3 hafta, en çok 1 hafta uzatma | Arabuluculuk ücreti; anlaşamamada ilk iki saat Bakanlık bütçesinden |
| 2. Dava | Sulh hukuk mahkemesi | HMK m.4/1-b; TMK m.699 | Aylar – yıllar | Nispi harç, gider avansı, keşif, bilirkişi |
| 3. Satış | Satış memurluğu | İİK m.114 vd., m.126 vd. | Aylar – yıllar | Kıymet takdiri, ilan, tellallık harcı, tapu harcı |
Üç aşamanın toplamı, uygulamada çoğu dosyada iki ilâ beş yıl arasında bir takvim demektir. Kanun yolu kullanılırsa ve ihalenin feshi talep edilirse bu süre daha da uzar. Aşağıda her aşama ayrı ayrı ele alınmıştır.
Birinci Aşama: Zorunlu Arabuluculuk (6325 s.K. m.18/B)
7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/B maddesi uyarınca, taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Düzenleme 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir; bu da kaybedilmiş harç ve aylar demektir.
Süre bakımından bu aşama kısadır: arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en çok bir hafta uzatılabilir. Maliyet bakımından ise en ucuz aşamadır. Tarafların anlaşamaması hâlinde iki saati aşmayan kısma ait arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir.
Bu aşamanın gerçek değeri, tarafların çoğu zaman fark etmediği bir imkânda yatar: paydaşlar arabuluculukta aynen taksim veya paydaşlar arasında satış üzerinde anlaşabilirlerse, taşınmazın açık artırmayla üçüncü kişiye satılması ve değerinin altında elden çıkması riski hiç doğmaz. Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam gibi işlem görür. Yıllara yayılacak bir süreç, birkaç haftada ve nispi harç ödenmeden kapanır.
İkinci Aşama: Dava — Görev, Yetki ve Taraflar
Ortaklığın giderilmesi davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; HMK m.4’ün birinci fıkrasının (b) bendi, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları açıkça sulh hukuk mahkemesinin görevine bırakmıştır. Yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir; HMK m.12 uyarınca taşınmazın aynından doğan davalarda bu yetki kesindir ve taraflarca değiştirilemez.
Davanın en belirleyici usul özelliği taraf yapısıdır: bütün paydaşların davada yer alması zorunludur. Paydaşlar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğundan, bir paydaş eksikse mahkeme esasa giremez. Miras yoluyla intikal etmiş taşınmazlarda tapu hâlâ vefat etmiş kişi adına görünüyorsa, önce mirasçılık belgesi alınması ve intikalin sağlanması gerekir. Kalabalık ve kuşak atlamış terekelerde bu aşama tek başına aylar tutar ve dosyanın en uzun bölümüdür.
Ortaklığın giderilmesi davasında usul çerçevesi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Sulh hukuk mahkemesi | HMK m.4/1-b |
| Yetkili mahkeme | Taşınmazın bulunduğu yer — kesin yetki | HMK m.12 |
| Dava şartı arabuluculuk | Zorunlu; başvurulmazsa usulden ret | 6325 s.K. m.18/B |
| Taraflar | Bütün paydaşlar; zorunlu dava arkadaşlığı | TMK m.698-699 |
| Dava açma hakkı | Her paydaş, kural olarak her zaman | TMK m.642, 698 |
| Zamanaşımı | Yoktur; ortaklık sürdükçe istenebilir | TMK m.698 |
| Sınırlama | Sözleşmeyle en çok 10 yıl; uygun olmayan zamanda istenemez | TMK m.698 |
| Paylaşma biçimi | Önce aynen taksim, mümkün değilse satış | TMK m.699 |
Aynen Taksim mi, Satış mı? Kararı Belirleyen Sıra (TMK m.699)
TMK m.699 hâkime bir sıra dayatır ve bu sıra, davanın hem süresini hem sonucunu belirler. Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa hâkim, paydaşlardan birinin istemi üzerine önce malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir; bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmüyorsa eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanır. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse, özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın yalnızca paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi ise bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
Bu sıralamanın pratik sonucu şudur: aynen taksim talebi varsa mahkeme keşif yapar, bilirkişiden taşınmazın bölünüp bölünemeyeceği konusunda rapor alır, imar durumunu inceler. Rapor olumsuzsa satışa geçilir. Aynen taksim incelemesi dosyaya çoğunlukla altı ay ile bir yıl arasında süre ekler; buna karşılık başarılı olursa satış aşamasının tamamını ortadan kaldırır ve toplam süreyi yıllarca kısaltır.
Paylaşma biçimine göre süre ve sonuç
| Biçim | Şartı | Süreye etkisi | Ekonomik sonuç |
|---|---|---|---|
| Aynen taksim | Değer kaybı olmadan bölünebilmesi | Keşif ve rapor süresi eklenir; satış aşaması hiç doğmaz | Taşınmaz paydaşlarda kalır |
| Aynen taksim + denkleştirme | Parça değerlerinin denk olmaması | Değerleme tartışması süreyi uzatır | Eksik paya para eklenir |
| Kat mülkiyeti kurularak taksim | Yapının kat mülkiyetine elverişli olması | Proje ve teknik inceleme süresi | Bağımsız bölümler paydaşlara özgülenir |
| Paydaşlar arasında satış | Bütün paydaşların rızası | Kısaltır | Taşınmaz aile içinde kalır |
| Açık artırmayla satış | Aynen bölünme imkânsızsa | Satış memurluğu aşaması eklenir | Üçüncü kişiye satış riski |
Tarım arazilerinde ayrı bir sınır vardır: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.8 uyarınca tarım arazileri belirlenen asgari büyüklüklerin altına düşecek şekilde bölünemez. Bu nedenle aynen taksim çoğu tarım arazisinde baştan gündeme gelmez; Kanun bunun yerine arazinin ehil mirasçıya devri ya da bütün olarak satılması yollarını öngörür. Kendi taşınmazınızda aynen taksim ihtimalini önceden ölçmek için izale-i şuyu değerlendirme aracımızı kullanabilirsiniz.
Dava Aşamasının Takvimi
Dava aşaması: adımlar ve süre katkıları
| Adım | Ne yapılır | Dayanak | Süre katkısı |
|---|---|---|---|
| Arabuluculuk | Dava şartı; anlaşma sağlanamazsa son tutanak | 6325 s.K. m.18/B | 3 – 4 hafta |
| Tapu ve mirasçılık araştırması | Paydaşların ve mirasçıların tespiti | TMK m.598 | Haftalar – aylar |
| Dava açılışı | Nispi peşin harç ve gider avansı yatırılır | 492 s.K. m.28; HMK m.114/1-g | Aynı gün |
| Taraf teşkili | Bütün paydaşlara tebligat | 7201 s.K. | Aylar; yurt dışı varsa daha uzun |
| Ön inceleme | Dava şartları, uyuşmazlık noktaları | HMK m.137-142 | 1 celse |
| Keşif ve bilirkişi | Aynen taksim incelemesi, kıymet takdiri | HMK m.266 vd. | 6 ay – 1 yıl |
| Bekletici mesele | Muhdesat, önalım, tapu iptali davaları beklenir | HMK m.165 | İlgili davanın süresi kadar |
| Karar | Aynen taksim veya satış suretiyle ortaklığın giderilmesi | TMK m.699 | 1 celse |
| Kanun yolu | İstinaf, şartları varsa temyiz | HMK m.341 vd. | 1 – 2 yıl |
Tablodaki “bekletici mesele” satırı, izale-i şuyu dosyalarının en sinsi gecikme sebebidir. Paydaşlardan biri taşınmaz üzerindeki binayı kendisinin yaptığını ileri sürerse muhdesat aidiyetinin tespiti davası açılır ve ortaklığın giderilmesi bu davanın sonucunu bekler. Aynı şekilde bir paydaş payını üçüncü kişiye satmışsa önalım davası, muvazaa iddiası varsa tapu iptali davası bekletici mesele yapılabilir. Bu ihtimaller için muhdesat aidiyetinin tespiti ve önalım (şufa) hakkı rehberlerimize bakınız.
Ortak taşınmazınızda aynen taksim mümkün mü, satış kaçınılmaz mı? Dosyanızı değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Üçüncü Aşama: Satış Memurluğu ve İhale
Satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilmişse, kararın kesinleşmesiyle birlikte dosya satış memurluğuna gider. Bu aşamada uygulanacak hükümler İcra ve İflâs Kanunu’nun paraya çevirme hükümleridir. Satış memuru kıymet takdiri yaptırır, satış ilanını hazırlar ve taşınmaz elektronik ortamda açık artırmayla satışa çıkarılır.
Süreyi belirleyen üç itiraz hakkı vardır. Birincisi kıymet takdirine itiraz: taraflar raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine itiraz edebilir ve mahkeme yeniden bilirkişi incelemesi yaptırabilir. İkincisi ilk artırmada taşınmazın satılamaması; bu hâlde ikinci artırma yapılır ve takvim uzar. Üçüncüsü ihalenin feshi: İİK m.134 uyarınca ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden ihalenin feshi istenebilir. Fesih talebi reddedilse dahi karar kesinleşinceye kadar tescil yapılamaz; kabul edilirse satış baştan tekrarlanır.
Satış aşamasının adımları
| Adım | Ne olur | Süre / itiraz hakkı |
|---|---|---|
| Kararın kesinleşmesi | Dosya satış memurluğuna tevdi edilir | Kanun yolu süresine bağlı |
| Kıymet takdiri | Bilirkişi taşınmaza değer biçer | Tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz |
| Satış ilanı | İlan ve tebligatlar yapılır | Haftalar |
| Elektronik açık artırma | Teklifler elektronik ortamda verilir | İlan takvimine bağlı |
| İkinci artırma | İlk artırmada satılamazsa yapılır | Aylar ekler |
| İhalenin feshi | İcra mahkemesinde şikâyet | İhaleden itibaren 7 gün |
| Tescil | Alıcı adına tapu tescili | Fesih kararının kesinleşmesine bağlı |
| Paraların paylaştırılması | Giderler düşülür, paylar oranında dağıtım | Haftalar – aylar |
Satış aşamasının işleyişi, elektronik ihale usulü ve ihalenin feshi sebepleri için satış memurluğu ve elektronik ihale rehberimize bakabilirsiniz.
İzale-i Şuyu Masrafı: Dava Aşaması
Ortaklığın giderilmesi davası, konusu para ile ölçülebilen bir davadır ve nispi harca tabidir. Harcın matrahı davacının payı değil, taşınmazın tamamının değeridir. Bu, izale-i şuyu davasını yüksek değerli taşınmazlarda beklenenden çok daha pahalı hâle getiren tek unsurdur ve dosyaya başlarken en sık şaşırtan noktadır.
Nispi karar ve ilam harcının oranı 492 sayılı Kanun’a bağlı (1) Sayılı Tarife’de binde 68,31‘dir. Kanun’un 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca bu harcın dörtte biri dava açılırken peşin alınır, kalanı karardan sonra tahsil edilir. Buna maktu başvurma harcı eklenir; 2026 yılı tarifesinde bu harç asliye hukuk mahkemelerinde 732,00 TL’dir ve sulh mahkemeleri için tarifede daha düşük ayrı bir tutar öngörülmüştür. Keşif kararı verilirse keşif harcı doğar; 2026 tarifesinde bu tutar 5.188,00 TL’dir. Maktu harçlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenerek 1 Ocak’ta yürürlüğe girer.
Yargılama giderleri bakımından izale-i şuyu, HMK m.326’nın genel kuralının en önemli istisnasıdır. Dava paydaşların ortak menfaatine hizmet ettiğinden, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti uygulamada paydaşlara payları oranında yüklenir. Davalı paydaşlar davaya karşı çıkmış olsa bile sonuç değişmez. Bu nedenle “davayı ben açtım, masrafı karşı taraf öder” beklentisi bu davada karşılık bulmaz; davacı, paydaşlığı sona erdirmenin bedelini kendi payı ölçüsünde üstlenir.
Dava aşamasında maliyet kalemleri
| Kalem | Ölçü | Ne zaman | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Arabuluculuk ücreti | Tarifeye göre; anlaşamamada ilk 2 saat Bakanlıktan | Dava öncesi | 6325 s.K. |
| Başvurma harcı | Maktu | Dava açılışında | 492 s.K. (1) Sayılı Tarife |
| Peşin nispi harç | Taşınmazın tam değeri × 68,31/1000 ÷ 4 | Dava açılışında | 492 s.K. m.28/1-a |
| Gider avansı | Paydaş sayısına göre | Dava açılışında | HMK m.114/1-g, m.120 |
| Keşif harcı | Maktu — 2026’da 5.188,00 TL | Keşif kararında | 492 s.K. (1) Sayılı Tarife |
| Bilirkişi ücreti | Heyet sayısına göre; avanstan | Görevlendirmede | HMK m.283 |
| Bakiye karar harcı | Nispi harcın kalan 3/4’ü | Karardan sonra | 492 s.K. m.28/1-a |
| Vekâlet ücreti | Maktu; paylar oranında yüklenir | Hükümde | HMK m.330; AAÜT |
Vekâlet ücreti bakımından 2026’da yürürlükte olan 2025-2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde (RG 4.11.2025, 33067) sulh hukuk mahkemesinde takip edilen davalar için maktu ücret 30.000 TL olarak belirlenmiştir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.169 uyarınca tarifenin altında ücret kararlaştırılamaz.
İzale-i Şuyu Masrafı: Satış Aşaması
Satışa karar verildiğinde maliyet dosyanın dışına taşar; bu kez masraflar satış bedelinden karşılanır ve paydaşların eline geçen tutarı doğrudan azaltır. Kıymet takdiri ücreti, ilan giderleri, satış memurluğu masrafları, taşınmazın satışında belediyece alınan tellallık harcı (2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.67 vd.) ve tapu devir harcı (492 sayılı Kanun’a bağlı (4) Sayılı Tarife) bu kalemlerdendir. Müzayede mahallinde yapılan satışlar 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m.1/3-d uyarınca verginin konusuna girer; taşınmazın niteliğine göre KDV doğabilir.
Satış aşamasında maliyet kalemleri
| Kalem | Kimden karşılanır | Dayanak | Etkisi |
|---|---|---|---|
| Kıymet takdiri ve bilirkişi | Satış avansı / satış bedeli | İİK m.128 | Paylara düşen tutarı azaltır |
| İlan giderleri | Satış bedeli | İİK m.126 | Doğrudan kesinti |
| Tellallık harcı | Satış bedeli | 2464 s.K. m.67 vd. | Belediyeye ödenir |
| Tapu devir harcı | Alıcı ve satıcı | 492 s.K. (4) Sayılı Tarife | Tescil aşamasında |
| KDV | Alıcı | 3065 s.K. m.1/3-d | Taşınmazın niteliğine göre |
| İhalenin feshi yargılaması | Talep eden | İİK m.134 | Reddedilirse para cezası riski |
| Değerin altında satış riski | Bütün paydaşlar | — | En büyük ekonomik kayıp kalemi |
Tablonun son satırı, aslında bu davanın en pahalı kalemidir ve hiçbir tarifede yazmaz: açık artırmada taşınmaz çoğu zaman serbest piyasa değerinin altında alıcı bulur. Paydaşlar arasında anlaşma sağlanabilmiş olsaydı taşınmazın gerçek değeri korunacaktı. Bu nedenle arabuluculuk aşaması yalnızca bir usul şartı değil, ciddi bir mali fırsattır.
Örnek Harç Hesapları
Aşağıdaki hesaplar peşin nispi harcın taşınmaz değerine göre nasıl değiştiğini gösterir. Formül sabittir: taşınmazın tamamının değeri × 68,31/1000 ÷ 4.
Taşınmaz değerine göre peşin nispi harç
| Taşınmazın değeri | Nispi karar ve ilam harcı | Dava açılışında ödenecek peşin harç (1/4) |
|---|---|---|
| 1.000.000 TL | 68.310,00 TL | 17.077,50 TL |
| 2.500.000 TL | 170.775,00 TL | 42.693,75 TL |
| 5.000.000 TL | 341.550,00 TL | 85.387,50 TL |
| 10.000.000 TL | 683.100,00 TL | 170.775,00 TL |
Tablonun anlattığı şey nettir: yüksek değerli taşınmazlarda yalnızca dava açılış harcı, orta ölçekli bir taşınmazın kendi değerine yaklaşabilir. Bu tutar paydaşlara payları oranında yansıtılacak olsa bile, açılış anında nakit olarak davacı tarafından yatırılır. İzale-i şuyu davasında anlaşma yolunun neden bu kadar değerli olduğunu en iyi anlatan tablo budur.
Paylaşmanın İstenemediği ve Ertelenebildiği Hâller
Paylaşmayı isteme hakkı kural olarak her zaman kullanılabilir; ancak bu kural mutlak değildir ve istisnaları bilmeyen davacı, aylar sonra reddedilen bir dosyayla ve yatırdığı nispi harçla baş başa kalır.
Birinci sınır sözleşmeyle getirilen sınırlamadır. TMK m.698 uyarınca paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir işlemle en çok on yıl süreyle sınırlandırılabilir; taşınmazlarda bu sözleşmenin resmî şekilde yapılması gerekir ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Şerh varsa taşınmazı sonradan edinen paydaş da bu sınırlamaya tabidir. Dava açmadan önce tapu kaydındaki şerh ve beyanların okunması bu nedenle zorunludur; kaydın nasıl okunacağı için tapu kaydını okuma rehberimize bakabilirsiniz.
İkinci sınır uygun olmayan zaman ölçütüdür. Aynı madde, uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamayacağını düzenler. Hasat öncesi bir tarım arazisinde, kentsel dönüşüm veya imar uygulaması sürecinde ya da taşınmazın değerini doğrudan etkileyecek bir işlemin sonuçlanmasını beklemek gereken hâllerde bu itiraz gündeme gelir ve kabul edilirse dava reddedilir.
Üçüncü sınır miras ortaklığına özgüdür: paylaşmanın derhâl yapılması terekenin veya paylaşım konusu malın değerini önemli ölçüde azaltacaksa, mirasçılardan biri hâkimden paylaşmanın ertelenmesini isteyebilir. Buna ek olarak sağ kalan eş, TMK m.652 uyarınca aile konutunun ve ev eşyasının mülkiyetinin miras payına mahsuben kendisine özgülenmesini, haklı sebep varsa intifa veya oturma hakkı tanınmasını talep edebilir; bu talep paylaşma tamamlanmadan ileri sürülmelidir ve kabul edildiğinde taşınmaz satışa çıkmaz.
Paylaşma istemini engelleyen veya erteleyen hâller
| Hâl | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmeyle sınırlama (en çok 10 yıl) | Süre dolmadan paylaşma istenemez | TMK m.698 |
| Tapu kütüğüne şerh | Sonraki paydaşları da bağlar | TMK m.698 |
| Uygun olmayan zaman | İstem reddedilebilir | TMK m.698 |
| Değerin önemli ölçüde azalması | Paylaşma ertelenebilir | TMK m.643 |
| Aile konutunun eşe özgülenmesi | Taşınmaz satışa çıkmaz | TMK m.652 |
| Kanun gereği ortaklığın sürdürülmesi | Paylaşma istenemez | TMK m.642, 698 |
Daha Ucuz Bir Yol: Elbirliği Mülkiyetini Paylı Mülkiyete Dönüştürmek (TMK m.644)
Miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda mülkiyet, mirasçılar arasında elbirliği (iştirak) hâlindedir. Bu, hiçbir mirasçının kendi payı üzerinde tek başına tasarruf edememesi demektir; taşınmazın satışı, ipotek edilmesi veya kiraya verilmesi için bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Bir mirasçı diğerlerini ikna edemediğinde ilk akla gelen çözüm ortaklığın giderilmesi davası olur; oysa Kanun daha hafif bir ara yol öngörmüştür.
TMK m.644 uyarınca bir mirasçı, terekeye dâhil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilir. Sulh hâkimi diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder; itiraz yoksa veya itirazlar yerinde görülmezse elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülür.
Bu yolun pratik değeri büyüktür. Dönüşümden sonra her mirasçı tapuda belirli bir paya sahip olur; payını tek başına satabilir, ipotek edebilir veya devredebilir. Diğer paydaşların TMK m.732-735 uyarınca önalım hakkı saklıdır. Taşınmazın açık artırmayla elden çıkması ve değerinin altında satılması riski böylece doğmaz; ayrıca dava, taşınmazın tam değeri üzerinden nispi harç doğuran bir izale-i şuyu davası değildir. Amacı taşınmazı elden çıkarmak değil de yalnızca kendi payını serbest bırakmak olan mirasçı için, ortaklığın giderilmesinden önce değerlendirilmesi gereken ilk seçenek budur.
Süreyi ve Maliyeti Düşüren Yollar
İzale-i şuyuda süre ve maliyeti düşüren imkânlar
| Yöntem | Nasıl işler | Kazanç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Arabuluculukta anlaşma | Aynen taksim veya paydaşlar arası satış | Nispi harç ve satış aşaması hiç doğmaz | 6325 s.K. m.18/B |
| Paydaşlar arasında satış | Bütün paydaşların rızasıyla | Taşınmaz aile içinde kalır, değer korunur | TMK m.699 |
| Aynen taksim talebi | Bölünmeye elverişli taşınmazlarda | Satış ve ihale masrafları doğmaz | TMK m.699 |
| Kat mülkiyeti kurulması | Yapı elverişliyse bağımsız bölüm özgülemesi | Herkes kendi bölümünün maliki olur | 634 s.K. |
| İlk celsede sulh | Anlaşma ilk oturumda tutanağa geçer | Karar harcının yalnızca 1/3’ü alınır | 492 s.K. m.22 |
| Miras taksim sözleşmesi | Mirasçılar dava açmadan paylaşır | Harç ve yıllarca süren süreç tasarrufu | TMK m.676 |
| Adli yardım | Ödeme gücü yetersiz paydaş için | Harç ve giderlerden geçici muafiyet | HMK m.334-340 |
| Önce intikalin tamamlanması | Tapu vefat edenin adınaysa önce intikal | Taraf teşkili gecikmesi önlenir | TMK m.598 |
Bu imkânlar içinde en yüksek getirili olanı, 492 sayılı Kanun m.22’nin sağladığı sulh indirimidir: sulh, kabul veya feragat ilk oturumda gerçekleşirse karar ve ilam harcının yalnızca üçte biri alınır. Yüksek değerli bir taşınmazda bu, altı haneli bir tasarruf anlamına gelebilir. Paydaşlar arasında anlaşma ihtimali varsa bunun ilk duruşmadan önce masaya konması gerekir.
Sık Yapılan Hatalar
Harcı kendi payı üzerinden hesaplamak. Dava değeri taşınmazın tamamının değeridir; davacının payı harç matrahını küçültmez.
Arabuluculuğu atlamak. 1 Eylül 2023’ten bu yana ortaklığın giderilmesinde arabuluculuk dava şartıdır; atlanırsa dava usulden reddedilir ve yatırılan emek boşa gider.
Bazı paydaşları davaya dâhil etmemek. Zorunlu dava arkadaşlığı vardır; eksik taraf, esasa girilmesini engeller.
Tapu vefat edenin adına dururken dava açmak. Önce mirasçılık belgesi alınıp intikal sağlanmalıdır; aksi hâlde taraf teşkili aylarca sürüncemede kalır.
Satış kararını sürecin sonu sanmak. Karar kesinleştikten sonra satış memurluğu aşaması başlar; kıymet takdirine itiraz, ikinci artırma ve ihalenin feshi süreci uzatır.
Değer kaybını hesaba katmamak. Açık artırmada oluşan bedel genellikle serbest piyasa değerinin altındadır; bu kayıp, kazanılan davadan daha pahalıya mal olabilir.
Ortaklığın giderilmesi, aynen taksim, önalım ve ihalenin feshi dosyalarında hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.598, 640, 642-644, 652, 676, 698-699, 732-735)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.4/1-b, 12, 114/1-g, 120, 137-142, 165, 266 vd., 326, 330, 334-340, 341 vd.)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (m.18/A, 18/B — 7445 sayılı Kanun ile eklenen)
- 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu (m.114 vd., 126, 128, 134)
- 492 sayılı Harçlar Kanunu (m.22, m.28) ile (1) ve (4) Sayılı Tarifeler
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (m.8)
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (m.1/3-d)
- 2025-2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi — RG 4.11.2025, 33067
Harç oranı 492 sayılı Kanun’a bağlı (1) Sayılı Tarife’nin yürürlükteki metnine dayanır. Maktu harç tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenerek 1 Ocak’ta yürürlüğe girer; yazıdaki maktu tutarlar 2026 yılı tarifesine göredir. Örnek hesaplar yalnızca yöntemi göstermek içindir; somut dosyada dava değeri mahkemece belirlenir.
📘 İlgili Rehberler
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası: Şartlar ve Usul
- Satış Memurluğu, Elektronik İhale ve İhalenin Feshi
- İzale-i Şuyu Değerlendirme Aracı
- Önalım (Şufa) Hakkı ve Noter Bildirimi
- Muhdesat Aidiyetinin Tespiti Davası
- Miras Taşınmazında İntifa ve Oturma Hakkı
- Miras Davası Ne Kadar Sürer, Masrafı Ne Kadar?
- Reddi Miras Ne Kadar Sürer, Masrafı Ne Kadar?
- Harçlar 2026: Yargı, İcra, Noter ve Tapu Harçları
- Miras Avukatı Vekâlet Ücreti ve AAÜT
- Veraset İlamı ve e-Devlet Sorgulama Rehberi
- Miras Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
Sıkça Sorulan Sorular
İzale-i şuyu davası ne kadar sürer?
Süreç üç aşamalıdır. Zorunlu arabuluculuk üç, en çok dört hafta sürer. Dava aşaması paydaş sayısına ve aynen taksim incelemesine bağlı olarak aylardan yıllara uzar. Satış kararı verilmişse kesinleşmeden sonra satış memurluğu aşaması başlar ve aylar hatta yıllar ekler. Toplamda çoğu dosya iki ilâ beş yıl arasında tamamlanır.
İzale-i şuyu davasının masrafı ne kadar?
Dava nispi harca tabidir ve harcın matrahı taşınmazın tamamının değeridir. Açılışta nispi harcın dörtte biri, maktu başvurma harcı ve gider avansı yatırılır. Tahkikatta keşif harcı ve bilirkişi ücreti, kararda bakiye harç doğar. Satış kararı verilirse kıymet takdiri, ilan, tellallık harcı ve tapu harcı satış bedelinden karşılanır.
Harç kendi payım üzerinden mi hesaplanır?
Hayır. Dava değeri taşınmazın tamamının değeridir; davacının payı harç matrahını küçültmez. Bu, izale-i şuyu davasını yüksek değerli taşınmazlarda beklenenden pahalı hâle getiren temel unsurdur.
Peşin harç nasıl hesaplanır?
Taşınmazın tamamının değeri binde 68,31 ile çarpılır, çıkan nispi harcın dörtte biri peşin ödenir. Örneğin 2.500.000 TL değerindeki bir taşınmazda nispi harç 170.775,00 TL, açılışta ödenecek peşin harç 42.693,75 TL’dir.
Masrafı kim öder?
Ortaklığın giderilmesi davası paydaşların ortak menfaatine hizmet ettiğinden yargılama giderleri ve vekâlet ücreti uygulamada paydaşlara payları oranında yüklenir. Davalı paydaşlar davaya karşı çıkmış olsa bile bu sonuç değişmez.
Arabulucuya gitmeden dava açabilir miyim?
Açamazsınız. 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Kanun’a eklenen 18/B maddesi uyarınca ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır ve 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girmiştir. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Hangi mahkeme görevli ve yetkilidir?
Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; HMK m.4/1-b ortaklığın giderilmesi davalarını bu mahkemenin görevine bırakmıştır. Yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve HMK m.12 uyarınca bu yetki kesindir.
Bütün paydaşların davada yer alması şart mı?
Şarttır. Paydaşlar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunur; bir paydaş eksikse mahkeme esasa giremez. Tapu vefat etmiş kişi adına duruyorsa önce mirasçılık belgesi alınıp intikal sağlanmalıdır.
Taşınmaz bölünerek paylaştırılabilir mi?
TMK m.699 uyarınca hâkim önce aynen bölünmeyi değerlendirir; parçaların değeri denk değilse eksik parçaya para eklenerek denkleştirme yapılır. Bölünme taşınmazın önemli değer kaybına yol açacaksa açık artırmayla satışa hükmolunur. Tarım arazilerinde 5403 sayılı Kanun m.8’deki asgari büyüklük sınırı aynen taksimi çoğu zaman engeller.
Satış sadece paydaşlar arasında yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak TMK m.699 uyarınca satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi bütün paydaşların rızasına bağlıdır. Bir paydaş bile karşı çıkarsa satış herkese açık artırmayla yapılır.
Dava açıldıktan sonra anlaşırsak ne olur?
492 sayılı Harçlar Kanunu m.22 uyarınca sulh, kabul veya feragat ilk oturumda gerçekleşirse karar ve ilam harcının yalnızca üçte biri alınır. Yüksek değerli taşınmazlarda bu, çok ciddi bir tasarruf demektir.
Satış aşaması ne kadar sürer?
Kararın kesinleşmesinden sonra kıymet takdiri yapılır; rapora tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. İlan ve elektronik açık artırma takvimi haftalar alır, ilk artırmada satış olmazsa ikinci artırma yapılır. İhalenin feshi talebi varsa tescil, bu kararın kesinleşmesine kadar bekler.
İhalenin feshi ne kadar sürede istenir?
İİK m.134 uyarınca ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden ihalenin feshi istenebilir. Talep reddedilirse kanunda öngörülen para cezası riski doğar; kabul edilirse satış yeniden yapılır.
Taşınmaz değerinin altında satılırsa ne olur?
Açık artırmada oluşan bedel çoğu zaman serbest piyasa değerinin altındadır ve bu kayıp bütün paydaşlara payları oranında yansır. Hiçbir tarifede yazmayan bu kalem, uygulamada davanın en pahalı sonucudur; arabuluculuk ve paydaşlar arası anlaşmanın değeri buradan gelir.
Muhdesat iddiası süreci nasıl etkiler?
Paydaşlardan biri taşınmaz üzerindeki yapının kendisine ait olduğunu ileri sürerse muhdesat aidiyetinin tespiti davası açılır ve ortaklığın giderilmesi bu davanın sonucunu bekletici mesele yapar. Bu, dosyaya ilgili davanın süresi kadar ek zaman ekler.
Paydaşlığı bitirmeden sadece kendi payımı satabilir miyim?
Miras yoluyla gelen taşınmazda mülkiyet elbirliği hâlinde olduğundan tek başınıza satış yapamazsınız. Ancak TMK m.644 uyarınca elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilirsiniz; dönüşümden sonra payınızı tek başınıza devredebilirsiniz. Diğer paydaşların TMK m.732-735 uyarınca önalım hakkı saklıdır.
Paylaşma istemi her zaman kabul edilir mi?
Hayır. TMK m.698 uyarınca paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir işlemle en çok on yıl sınırlandırılabilir ve taşınmazlarda bu sözleşme tapu kütüğüne şerh edilebilir; ayrıca uygun olmayan zamanda paylaşma istenemez. Miras ortaklığında paylaşma, değerin önemli ölçüde azalacağı hâllerde TMK m.643 uyarınca ertelenebilir.


