Kamu Hastanesi Tıbbi Hata ve Malpraktis

Kamu hastanesindeki tıbbi hatada dava, hekime karşı değil idareye karşı açılır. Bu bir tercih değil, Anayasa m.129/5‘in emridir.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: Anayasa m.125 ve m.129, 657 m.13, İYUK m.13 ön başvuru zorunluluğu, 3359 ek m.18 soruşturma izni ve rücu, Anayasa Mahkemesi iptalleri.

1) Dava Kime Karşı Açılır? (Anayasa m.129/5)

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.

Birinci satırdaki “ancak” ifadesi mutlaktır: hekime doğrudan açılan tazminat davası, husumet yönünden reddedilir.

Aynı kural kanun düzeyinde de tekrarlanmıştır: 657 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar.

2) İdarenin Sorumluluğu (Anayasa m.125)

İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.

Tıbbi hata dosyalarının büyük çoğunluğu hizmet kusuru ekseninde yürür.

Burada tartışılan şey tek bir hekimin kusuru değil, hizmetin bütün olarak gereği gibi işleyip işlemediğidir.

Hizmet kusuru örnekleri

• Tanıda gecikme veya hata,
• Tetkiklerin yapılmaması,
• Konsültasyon istenmemesi,
• Sevk edilmemesi,
• Takip ve gözlem eksikliği,
• Kayıt tutulmaması,
• Aydınlatılmış onam alınmaması,
• Donanım veya personel yetersizliği.

Yedinci madde ayrı bir sorumluluk başlığıdır: onamın alınmaması, tıbbi uygulamanın kendisi kusursuz olsa dahi bağımsız bir kusur oluşturabilir.

Sekizinci madde ise organizasyon kusuruna işaret eder ve doğrudan idareye yöneliktir. İdari şikâyet yolu için Hasta Hakları Kurulu başvurusu incelememize bakabilirsiniz.

3) En Kritik Usul: Ön Başvuru (İYUK m.13)

İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir.

Bu başvuru zorunludur: yapılmadan açılan tam yargı davası, esasa girilmeden reddedilir.

İkinci satır mutlak bir tavandır: öğrenme ne zaman gerçekleşirse gerçekleşsin, eylem tarihinden itibaren beş yıl geçmişse başvuru imkânı sona erer.

Başvurudan sonra

İkinci satır uygulamada en çok kaçırılan noktadır: idarenin sessiz kalması ret sayılır ve dava süresi o andan itibaren işler.

Bu nedenle başvuru tarihi ile altmışıncı gün, ilk gün takvime işlenmelidir.

Öğrenme tarihi tartışması

İkinci satır özellikle önemlidir: tıbbi hatanın varlığı çoğu zaman bilirkişi veya kurum raporuyla anlaşılır ve öğrenme tarihi bu ana bağlanabilir.

4) Cezai Süreç: Soruşturma İzni (3359 ek m.18)

Bu, 2022’den sonraki en önemli değişikliktir.

Birinci satır dikkat çekicidir: rejim yalnızca kamu hastanelerini değil, özel sağlık kuruluşlarını ve vakıf üniversitelerini de kapsar.

Pratik sonucu şudur: savcılık, izin alınmadan doğrudan soruşturma yürütemez.

Usul ve itiraz

İkinci satır çoğu kaynakta atlanır: bu dosyalarda 4483’teki süreler iki katı olarak işler.

Üçüncü satır ise tek bir merci belirler: itiraz, bulunulan yer değil Ankara Bölge İdare Mahkemesine yapılır.

5) Rücu ve Sigorta

Üçüncü satırdaki iki ölçüt birlikte değerlendirilir; bu, rücu eşiğini belirgin biçimde yükseltir.

Sigorta zinciri

İdare tarafından ödenen avukatlık vekâlet ücreti ve yargılama masrafları dâhil tazminat, sağlık meslek mensubunun kusuru oranında ve sigorta teminatı dâhilinde, tıbbi kötü uygulamaya ilişkin zorunlu malî sorumluluk sigortası yaptırdığı sigorta şirketinden talep edilir.

Bu hüküm, zararın nihai olarak kimde kalacağını düzenler ve zorunlu sigortayı zincirin merkezine koyar.

6) Anayasa Mahkemesi İptalleri

Bu iki karar, ek 18 inci maddenin uygulama alanının tartışmalı olduğunu ve mevzuatın hareketli kaldığını gösterir.

Bu nedenle dosyanın tarihine göre hangi metnin uygulanacağı ayrıca belirlenmelidir.

Geçici madde 13

Birinci satır geçiş dönemindeki dosyalar bakımından belirleyicidir.

7) Tazminat Kalemleri

İkinci satır önemlidir: ölüm veya ağır sonuç hâllerinde yakınlar da kendi adlarına manevi tazminat isteyebilir.

Üçüncü satır ise açıkça talep edilmezse hükmedilmez.

8) Özel Hastane Farkı

Beşinci satır 2022 sonrasının en önemli ortak noktasıdır: soruşturma izni şartı özel kuruluşlarda da uygulanır.

Özel kuruluşlardaki sorumluluk rejimi için sağlık personelinin mesleki sorumluluğu incelememize bakabilirsiniz.

Buna karşılık ilk dört satır tamamen ayrışır; bu nedenle olayın hangi kuruluşta gerçekleştiği en baştan belirlenmelidir.

9) Delil Toplama

Tıbbi hata dosyalarında sonucu belirleyen şey, çoğu zaman kayıtların eksiksizliğidir.

Beşinci satır çoğu dosyada atlanır: gözlem formlarındaki saat kayıtları, takip eksikliğini gösteren en somut delildir.

Sekizinci satır ise ayrı bir kusur başlığı kurar; onam metninin içeriği ve imza tarihi ayrıca incelenmelidir.

Nasıl talep edilir?

• Yazılı dilekçeyle,
• Hastaneye veya bağlı olduğu idareye,
• Kayıt numarası alarak,
• Tüm kayıtların onaylı örneği istenerek,
• Gerekirse ara kararla mahkeme aracılığıyla.

Dördüncü madde önemlidir: fotokopi değil, kurum tarafından onaylanmış örnek istenmelidir.

10) Bilirkişi İncelemesi

İkinci satır dosyanın en tartışmalı noktasıdır: komplikasyon, bilinen ve öngörülebilir bir risk olarak gerçekleşmişse kusur oluşturmayabilir.

Ancak komplikasyonun önceden anlatılmamış olması veya gerçekleştikten sonra gereği gibi yönetilmemesi, ayrı bir kusur doğurabilir.

Komplikasyon savunmasına karşı

Bu dört soru, komplikasyon savunmasının kabul edildiği dosyalarda dahi ayrı bir sorumluluk zemini kurabilir.

11) Dava Dilekçesinin Kurgusu

Üçüncü satır ayrı bir başlık olarak yazılmalıdır: öğrenme tarihinin hangi belgeye dayandığı gösterilmezse, süre itirazı karşılanamaz.

Beşinci satırda kusur, tek bir eyleme değil hizmetin işleyişine yöneltilmelidir.

Zarar kalemlerinin ayrıştırılması

• Tedavi giderleri,
• Yol ve refakat giderleri,
• Kazanç kaybı,
• Bakım gideri,
• Güç kaybı tazminatı,
• Destekten yoksun kalma,
• Manevi tazminat.

Altıncı madde ölüm hâllerine özgüdür ve yakınlar tarafından ayrıca talep edilir.

Kalemlerin ayrıştırılması, kısmî kabul hâlinde hesaplamayı da kolaylaştırır.

12) Sürecin Bütünü

Üçüncü ve dördüncü satırlar, davanın açılabilmesinin önkoşuludur ve atlanamaz.

Yedinci satır ise 2022 sonrasında eklenen ayrı bir zincirdir; tazminat süreciyle paralel yürür ve birbirinin yerine geçmez.

13) Ön Başvuru Dilekçesi

Bu dilekçe yalnızca bir formalite değildir; dava süresini başlatan hukuki işlemdir.

Dördüncü satır sonraki süre tartışmasını baştan karşılar: öğrenme anının hangi belgeye dayandığı burada yazılmalıdır.

Altıncı satır ise ıslah ihtimalini gözeterek yazılmalıdır; talep edilen miktar sonradan artırılabilir.

Başvuru sonrası takvim

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: bu, en sık hak kaybı yaşanan noktadır.

İdarenin geç gelen bir cevabı, zımni ret üzerine işlemeye başlamış süreyi kendiliğinden yenilemez.

14) Ceza ve Tazminat Süreçlerinin İlişkisi

Dördüncü satır iki sürecin neden farklı sonuçlanabileceğini açıklar: hizmet kusuru bulunması, kişisel cezai sorumluluğu kendiliğinden doğurmaz.

Tersi de geçerlidir: cezai soruşturmaya izin verilmemesi, tam yargı davasını engellemez.

İki süreç birlikte yürütülürken

• Süreler ayrı ayrı izlenmeli,
• Belgeler her iki dosyaya sunulmalı,
• Ceza dosyasındaki rapor tam yargıda kullanılabilir,
• Zamanaşımı ayrı hesaplanmalı,
• Bekletici mesele talep edilebilir.

Üçüncü madde pratikte çok değerlidir: ceza soruşturmasında alınan bilirkişi raporu, tam yargı dosyasına delil olarak sunulabilir.

15) Özet Tablo

Dördüncü, beşinci ve altıncı satırlar bu yazının en pratik kısmıdır: davanın kaderi çoğu zaman esasta değil bu üç satırda belirlenir.

Yedinci satırdan itibaren ise 2022 sonrasında kurulan ayrı bir zincir başlar.

16) Yetkili ve Görevli Mahkeme

Üçüncü satır belirleyicidir: yetki, davacının değil eylemin gerçekleştiği yere göre saptanır.

Bu nedenle tedavinin birden çok kurumda sürdüğü dosyalarda, hangi eyleme dayanıldığı yetki bakımından da sonuç doğurur.

Birden çok kurum varsa

İkinci satır usul ekonomisi sağlar; ancak her kurum bakımından ayrı ön başvuru yapılması gerekir.

Bu ayrıntı atlandığında, davanın bir kısmı usulden reddedilebilir.

17) Zamanaşımı ve Süre Karşılaştırması

Bu beş sürenin tamamı farklı anlardan işler; bu nedenle tek bir takvimde birlikte izlenmelidir.

Beşinci satır ise tazminat değil cezai sürece aittir ve karıştırılmamalıdır.

Takvim örneği

• Eylem tarihi kaydedilir,
• Öğrenme tarihi belgelenir,
• Bir yıl işaretlenir,
• Beş yıl işaretlenir,
• Başvuru tarihi kaydedilir,
• Altmışıncı gün işaretlenir,
• Dava süresi hesaplanır.

Altıncı madde en kritik olanıdır ve çoğu dosyada gözden kaçar.

18) Kapanış

Üçüncü ve dördüncü satırlar birlikte, bu dava türündeki hak kayıplarının büyük çoğunluğunu açıklar.

Beşinci satır ise en baştan doğru kurulması gereken tercihtir ve Anayasa düzeyinde belirlenmiştir.

Tek cümlelik özet

Kamu hastanesi malpraktis dosyalarında dava, hekime değil idareye ve doğrudan değil ön başvurudan sonra açılır.

Cezai süreç ise 2022’den beri ayrı bir kapıdan geçer: Mesleki Sorumluluk Kurulunun soruşturma izni.

19) Aydınlatılmış Onam

Onam, dosyaların en sık gözden kaçan ancak en bağımsız sorumluluk başlığıdır.

Dördüncü satır uygulamada belirleyicidir: yalnızca matbu bir forma atılan imza, somut riskin anlatıldığını göstermeye tek başına yetmeyebilir.

Altıncı satır ise dosyanın yönünü değiştirir: onamın usulüne uygun alındığını göstermek kuruma düşer.

Onam itirazının kurgusu

• Onam alınmış mı?
• Ne zaman alınmış?
• Gerçekleşen risk anlatılmış mı?
• Alternatifler sunulmuş mu?
• Metin kişiye özgü mü?
• Hasta anlayabilecek durumda mıydı?

Üçüncü madde en güçlü olanıdır: gerçekleşen komplikasyon onamda yer almıyorsa, komplikasyon savunması zayıflar.

20) Ölüm Hâllerinde

Dördüncü satır sıkça atlanır: ön başvurunun yalnızca bir yakın tarafından yapılması, diğerlerinin davasını usulden sakatlayabilir.

Üçüncü satır ise manevi tazminatın mirasçılık sıfatından bağımsız olarak da doğabileceğini gösterir.

Toplanacak ek belgeler

İkinci satır çoğu dosyada belirleyici olur: ölüm ile tıbbi işlem arasındaki bağ ilk olarak burada kurulur.

Otopsi yapılmamış dosyalarda nedensellik, yalnızca kayıtlar üzerinden tartışılmak zorunda kalır ve bu da ispatı güçleştirir.

Son hatırlatma

Bu dava türünde üç şey baştan doğru kurulmalıdır: davalı, ön başvuru ve süre.

Üçü de esasa girilmeden sonucu belirleyebilecek nitelikte olup, tamamı Anayasa ve İYUK metninden okunur.

21) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Hekime dava açmak. Anayasa m.129/5 buna kapalıdır.
• Ön başvuruyu atlamak. İYUK m.13 zorunlu kılar.
• Bir yıllık süreyi kaçırmak. Öğrenmeden itibaren işler.
• Beş yıllık tavanı unutmak. Mutlak sınırdır.
• Sessizliği beklemek. Altmış gün sonunda ret sayılır.
• Soruşturma iznini bilmemek. Kurul kararı gerekir.
• İtirazı yanlış yere yapmak. Ankara Bölge İdare Mahkemesidir.
• Onam belgesini istememek. Bağımsız bir kusur başlığıdır.

22) Kontrol Listesi

• Tüm tıbbi kayıtları talep edin.
• Onam belgelerini isteyin.
• Öğrenme tarihini belirleyin.
• Bir ve beş yılı hesaplayın.
• Ön başvuruyu yazılı yapın.
• Altmış günü takip edin.
• Dava süresini kaçırmayın.
• Cezai süreçte Kurul aşamasını izleyin.

İlgili incelemelerimiz: sağlık personelinin mesleki sorumluluğu, Hasta Hakları Kurulu başvurusu ve İdare Hukuku Rehberi.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamu hastanesindeki tıbbi hatada hekime dava açabilir miyim?

Hayır. Anayasa m.129/5 uyarınca memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir.

Bu kural kanunda da var mı?

Evet. 657 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar.

Hekime dava açarsam ne olur?

Dava husumet yönünden reddedilir; madde metnindeki “ancak” ifadesi mutlaktır.

İdarenin sorumluluğunun dayanağı nedir?

Anayasa m.125: “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”

Hangi sorumluluk türü uygulanır?

Tıbbi hata dosyalarının büyük çoğunluğu hizmet kusuru ekseninde yürür; istisnai hâllerde kusursuz sorumluluk gündeme gelebilir.

Hizmet kusuru ne demek?

Hizmetin kötü, geç veya hiç işlememesi. Tartışılan şey tek bir hekimin kusuru değil, hizmetin bütün olarak gereği gibi işleyip işlemediğidir.

Hangi hâller hizmet kusuru sayılabilir?

Tanıda gecikme veya hata, tetkiklerin yapılmaması, konsültasyon istenmemesi, sevk edilmemesi, takip ve gözlem eksikliği, kayıt tutulmaması, aydınlatılmış onam alınmaması ile donanım veya personel yetersizliği.

Onam alınmaması tek başına sorumluluk doğurur mu?

Aydınlatılmış onamın alınmaması, tıbbi uygulamanın kendisi kusursuz olsa dahi bağımsız bir kusur oluşturabilir.

Dava açmadan önce başvuru yapmam gerekir mi?

Evet. İYUK m.13 uyarınca idari eylemlerden hakları ihlal edilenlerin dava açmadan önce ilgili idareye başvurması zorunludur.

Başvuru süresi ne kadar?

Eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl.

Beş yıllık süre neyi ifade ediyor?

Mutlak tavanı. Öğrenme ne zaman gerçekleşirse gerçekleşsin, eylem tarihinden itibaren beş yıl geçmişse başvuru imkânı sona erer.

Ön başvuru yapmazsam ne olur?

Tam yargı davası esasa girilmeden reddedilir.

Başvurumdan sonra dava süresi nasıl işler?

Talebin kısmen veya tamamen reddi hâlinde işlemin tebliğini izleyen günden itibaren; cevap verilmemesi hâlinde ise altmış günün bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.

İdare cevap vermezse beklemeli miyim?

Hayır. Sessizlik ret sayılır ve dava süresi altmışıncı günden itibaren işler; bu, uygulamada en çok kaçırılan noktadır.

Öğrenme tarihi nasıl belirlenir?

Zararın ne zaman ortaya çıktığı, nedenselliğin ne zaman anlaşıldığı ve hangi belgeyle öğrenildiği üzerinden. Tıbbi hatanın varlığı çoğu zaman bilirkişi veya kurum raporuyla anlaşılır.

Cezai süreçte 2022’de ne değişti?

12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanunla 3359 sayılı Kanuna eklenen ek 18 inci madde uyarınca, sağlık mesleğinin icrası kapsamındaki tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle yapılan soruşturmalar 4483 sayılı Kanun hükümlerine tabi tutulmuştur.

Soruşturma iznini kim veriyor?

Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulan Mesleki Sorumluluk Kurulu.

Bu rejim sadece kamu hastanelerinde mi geçerli?

Hayır. Madde kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapanları kapsar.

Kimler kapsam dışı?

Yükseköğretim Kanununun 53 üncü maddesinde yer alan soruşturma usulüne tabi olanlar.

Hangi meslek mensupları kapsamda?

Hekim ve diş hekimleri ile diğer sağlık meslek mensupları.

Hangi işlemler kapsamda?

Sağlık mesleğinin icrası kapsamında yapılan muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar.

Kurul kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Mesleki Sorumluluk Kurulunun kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir.

İtiraz süresi ve usulü nedir?

4483 sayılı Kanun uyarınca on gün içinde itiraz edilir; itirazlar öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. Verilen kararlar kesindir.

Soruşturma izni süreleri normal mi işliyor?

Hayır. Soruşturma izni verilmesine ilişkin 4483 sayılı Kanunun 7 nci maddesindeki süreler iki kat olarak uygulanır.

İdare ödediği tazminatı hekime rücu eder mi?

Rücu edilip edilmeyeceğine ve rücu miktarına, ilgilinin görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanıp kullanmadığı ve kusur durumu gözetilerek Mesleki Sorumluluk Kurulu karar verir.

Sigorta nerede devreye giriyor?

İdare tarafından ödenen avukatlık vekâlet ücreti ve yargılama masrafları dâhil tazminat, sağlık meslek mensubunun kusuru oranında ve sigorta teminatı dâhilinde, tıbbi kötü uygulamaya ilişkin zorunlu malî sorumluluk sigortası yaptırdığı sigorta şirketinden talep edilir.

Bu düzenlemeler hakkında Anayasa Mahkemesi kararı var mı?

Evet. 30/11/2023 tarihli E.2022/90, K.2023/201 sayılı Kararla Kurulun oluşumuna ilişkin fıkra “Devlet üniversitelerinde” ibaresi yönünden; 30/5/2024 tarihli E.2023/29, K.2024/112 sayılı Kararla ise geçici 13 üncü maddede yer alan bir cümle iptal edilmiştir.

Geçiş dönemi dosyaları ne olacak?

Geçici m.13 uyarınca, 4483 sayılı Kanun hükümleri uyarınca haklarında kesinleşmiş bir soruşturma izni verilenler bakımından ek 18/1 uygulanmaz ve soruşturma veya kovuşturmalara devam olunur.

Hangi tazminat kalemleri istenebilir?

Tedavi giderleri, kazanç kaybı ve bakım gideri gibi maddi kalemler ile hasta ve yakınları bakımından manevi tazminat. Faiz ayrıca talep edilmelidir.

Özel hastanede süreç farklı mı?

Tazminat bakımından evet: dava adli yargıda açılır, ön başvuru aranmaz ve kuruluş ile hekime yöneltilebilir. Ancak soruşturma izni şartı özel kuruluşlarda da uygulanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.