Bazı idari uyuşmazlıklar, niteliği gereği hızlı çözüm gerektirir. İdari Yargılama Usulü Kanunu bu davalar için özel ve hızlandırılmış bir yöntem öngörür: ivedi yargılama usulü. Bu rehberde İYUK m. 20/A kapsamındaki bu istisnai usulü sade bir dille açıklıyoruz.
Hangi Davalar İvedi Yargılamaya Tabidir?
İvedi yargılama istisnai bir usuldür; kapsamı kanunda sınırlı (tahdidi) olarak sayılmıştır ve genişletilemez. İYUK m. 20/A uyarınca başlıca şu uyuşmazlıklar bu usule tabidir:
- İhaleden yasaklama kararları hariç olmak üzere, ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar,
- Özelleştirme uygulamalarına ilişkin işlemler,
- Acele kamulaştırma işlemleri,
- Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri,
- Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sonucuna göre verilen kararlar,
- Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.
Dava Açma Süresi: 30 Gün
Bu usule tabi davalarda dava açma süresi, genel 60 günlük süreden farklı olarak 30 gündür. Ayrıca önemli bir fark: ivedi yargılamaya tabi işlemlerde dava açmadan önce üst makama başvuru (İYUK m. 11) yolu uygulanmaz; böyle bir başvuru dava açma süresini durdurmaz.
Kanun Yolları: İstinaf Yok, Doğrudan Temyiz
İvedi yargılamanın en belirgin özelliği kanun yollarındaki farktır. Bu davalarda istinaf yoluna başvurulamaz; ilk derece mahkemesinin kararına karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde doğrudan Danıştay’a temyiz yoluna gidilir. Yargılama hızlı yürür; savunma ve karar süreleri kısaltılmıştır.
İdarenin Bildirim Yükümlülüğü
Anayasa’nın 40. maddesi uyarınca idare, ivedi yargılamaya tabi bir işlemi tebliğ ederken hangi sürede ve nereye başvurulacağını bildirmek zorundadır. Danıştay’ın yerleşik içtihadına göre, idare 30 günlük özel süreyi ve m. 11’in uygulanmayacağını açıkça belirtmemişse, genel 60 günlük süre içinde açılan dava süresinde kabul edilir. Bu nedenle tebligatın içeriği dikkatle incelenmelidir.
Merkezi Sınavlara İlişkin Ayrı Usul
Milli Eğitim Bakanlığı ve ÖSYM’nin yaptığı merkezî ve ortak sınavlara ilişkin davalar ise İYUK m. 20/B’deki ayrı bir hızlı usule tabidir; orada dava açma süresi 10 gündür. İki usulün karıştırılmaması önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
