Idare mahkemesinin verdigi kararin idare tarafindan uygulanmaması veya aynen yerine getirilmemesi, Anayasal duzeni tehdit eden ciddi bir hukuk ihlalidur. IYUK m.28 bu durumu duzenlemiş; uygulamamanin sonuclarini ve yaptirimlari belirlemiştir.
1) IYUK m.28 — Kararların Uygulanmasi Yuku
IYUK m.28/1 uyarinca idare mahkemelerinin verdigi kararlar, tebliginden itibaren 30 gun icinde ilgili idare tarafindan uygulanmak zorundadir. Bu sure kisan bir hak dusurucue sure olup bu sure icinde uygulanmayan kararlar ciddi yaptirimlari begunde getirir.
Uygulamanin icerigii karara gore degusmektedir: iptal kararlari islemin kaldirilmasini ya da degistirilmesini; tam yargi davasi kararlari tazminatin odenmesini; yururluguun durdurulmasi kararlari da ilgili islem ya da eylemin askiya alinmasini gerektirir.
2) Uygulanmama Halinde Basuvuracak Yollar
Idare kararı uygulamazsa ilgili kisi sunlari yapabilir: (i) ilgili idareye yazili basvuru yaparak 30 gunluk sure icinde uygulama talep edin; (ii) idare yanit vermez ya da uygulamamakta israr ederse idare mahkemesine basvurarak uyulmamiya iliskin “yerine getirme” karari talebin; (iii) idari ihmali bildirmek amaciyla savcilika sikayet edin.
Tum bu basvurulari yazili kayit altinda yapmak kritik onem tasimaktadir. Idareye gonderilen yazilarin taahhutlu posta ya da KEP ile iletilmesi ispat acisindan zorunludur.
3) Tazminat Hakki
Mahkeme kararinin uygulanmamasi nedeniyle zarar goren kisi ayrıca tazminat talep edebilir. Bu tazminat; kararın geciktirilerek uygulanmasindan ya da hic uygulanmamasindan dogan maddi ve manevi zarari kapsar.
Tazminat davasi tam yargi davasi niteligi tasir ve idare mahkemesinde aciilir. Zararın baslangic tarih olarak kararin kesinlestigi ya da idarenin susmasiyla reddi saydigi tarihin esas alinmasi gerekir.
4) Kisisel Sorumluluk ve Cezai Boyut
Anayasa m.129 uyarinca kamu gorevlileri gorevleri sirasinda yapilmadigi belirtilen eylemlerde kisisel sorumlu tutulmayabilir; ancak kasitliy ya da agiır kusur halleri istisnadir. Mahkeme karari bilerek uygulamayan yetkililerin kisisel sorumlulugu meselesit, askeri ve sivil ceza hukukunu kapsamli bicimde ilgilendirir.
TCK m.257 kapsaminda gorevi kotuye kullanan kamu gorevlisi cezai yaptirima maruz kalabilir. Bu nedenle savciliga sikayet cezai boyutu harekete gecirebilir. Karar uygulanmasini bilerek engelleyen yetkililer bu risk altindadir.
5) Anayasa Mahkemesi Bireysel Basvuru
Mahkeme kararinin makul sure icinde uygulanmamasi, Anayasa m.36 (adil yargilanma hakki) ve m.17 (kisilik hakki) kapsaminda bireysel basvuruya konu olabilir. AYM bu alanda giderek gueclenen bir ictihat gelistirmistir.
Bireysel basvuru icin ic hukuk yollarinin tuketilmis olmasi zorunludur. Son yerel mahkeme kararindan itibaren 30 gunluk sure gercerlidir. AYM basarili buldugu basvurularda hem ihlal tespiti hem de tazminat karari verebilmektedir.
6) Avrupa Insan Haklari Mahkemesi Yolu
AİHM, mahkeme kararlarinin devlet tarafindan yerine getirilmemesini AİHS m.6 (adil yargilama) ve 1 Nolu Protokol m.1 (mulkiyet hakki) kapsaminda degerlendirmektedir. Turkiye bu konuda pek cok AİHM mahkumiyetiyle karsilasmistir.
Bireysel basvurudan sonuc alınamazsa AİHM yoluna gidilmesi gundeme gelir. Bu ic hukuk yollarinin tuketilmesini ve 4 aylik sure icinde basvuruyu gerektirmektedir.
7) Pratik Oneriler
Kararın uygulanmasiyla karsilasan kisiler icin: (i) 30 gunluk uygulanmama suresi dolunca derhal yazili basvuru yapın; (ii) itiraz edilmiyorsa tazminat davasi acın; (iii) kisisel sorumluluk icin savcilika sikayet degerlenidirin; (iv) AYM bireysel basvuruyu daha uzatmadan hazirlayin; (v) AİHM yolunu avukatinizla degerlendirin.
Yargi kararinin uygulanmamasi hem bireysel hem sistemik boyutu olan ciddi bir hak ihlalidir. Her asama dikkatle yonetilmeli ve avukat destegi alinmalidir.
Sikca Sorulan Sorular
Idare mahkeme karari uygulamazsa ne yapabilirim?
IYUK m.28 uyarinca 30 gun icinde idareye yazili basvurun; israr halinde mahkemeden yerine getirme karari isteyin ya da savcilika sikayet edin.
Kararı uygulamama tazminat dogurur mu?
Evet. Kararın uygulanmamasindan dogan maddi ve manevi zarar icin tam yargi davasi aciilabilir.
Kamu gorevlisi kisisel sorumlu olur mu?
Kasit ya da agir kusur halinde IYUK ve ceza hukuku kapsaminda kisisel sorumluluk gundeme gelebilir. TCK m.257 gorevi kotuye kullanmayi kapsar.
AYM bireysel basvuru ne zaman yapilabilir?
Ic hukuk yollari tuketildikten ve son karardan itibaren 30 gun icinde.
AİHM yoluna gidilebilir mi?
Evet. Bireysel basvurudan sonuc alinmazsa son ic hukuk kararindan 4 ay icinde basvurulabilir.
Uygulamama surecide tazminat ne zaman talep edilir?
Kararın kesinlestigi ya da idarenin susmakla reddettigi tarihten itibaren tam yargi davasi aciilabilir.
Uygulanmama suresinin baslangiç tarihi nedir?
Idare mahkemesi kararinin idarede teblig edildigi tarihtir. 30 gun bu tarihten itibaren isler.
Bu yazi genel bilgilendirme amaclidir.
