Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 26 Ekim 2026 tarihli toplantısında alınan 151–159 sayılı dokuz ilke kararı 3 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararların listesi ve kısa özeti son dakika haberimizde yer alıyor. Bu yazı kararların hukuken ne anlama geldiğini açıklıyor: Doğal sit alanında arazisi olan çiftçi hangi işi Komisyon kararı olmadan yapabilir, sit ilanından önce mera olan yerde otlatma nasıl sürdürülür, nitelikli doğal koruma alanlarında rüzgâr ve hidroelektrik santrali projelerinin önü hangi koşullarla açıldı, bu kararların yürütmesi durdurulmuş Yönetmelik hükmüyle ilişkisi ne, köy halkı, komşu malikler ve dernekler hangi sürede hangi mahkemeye başvurabilir. Yorum içeren tespitler “değerlendirmemize göre” ifadesiyle ayrıca işaretlenmiştir.
Kısa cevap: Kesin korunacak hassas alanlar dışındaki doğal sitlerde, önceden onaylanmış altyapı tesislerinin asgari bakım, onarım ve izin uzatımı (151), tarım lejantındaki alanlarda iş makinesi kullanılmadan yöreye uygun ağaç dikimi (153; 1. derece doğal sit hariç) ve fiziki müdahale içermeyen sportif parkur ilanı (154) artık Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu kararı gerektirmiyor. Mera otlatması (152), teleferik gibi havai hatlar (155), nitelikli alanlarda mezarlık (156), 18 türbine kadar RES (157) ve rapor koşullu HES projeleri (158, 159) ise Komisyon değerlendirmesine bağlı. Nitelikli alanlarda RES ve HES’e izin veren Yönetmelik ibaresinin yürütmesi 11/11/2025’te durdurulduğu için, değerlendirmemize göre bu alandaki proje izinleri yargısal denetimde ciddi tartışma konusu olacaktır. İlke kararlarına karşı Danıştay’da iptal davası için son gün 4 Ocak 2027’dir.
Arazinizin doğal sit statüsünü ve yeni kararların etkisini değerlendirelim
Sit kararını, haritayı ve plân lejantını birlikte inceleyerek hangi işin Komisyon kararı gerektirdiğini, hangi kararın dava edilebileceğini belirleyelim: 0554 648 37 15.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsAppKararların Künyesi ve Yetki Dayanağı
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun ek 4. maddesi, taşınır tabiat varlıkları hariç tabiat varlıkları, doğal sit alanları ve bunlara ilişkin koruma alanlarıyla ilgili iş, işlem ve kararlarda görevli ve yetkili bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (bugünkü adıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) olarak belirler. Aynı madde, Bakanlık bünyesinde Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ile taşrada Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonlarının kurulmasını öngörür; Kanunda Koruma Yüksek Kurulunca alınması öngörülen kararlar doğal sitler bakımından Merkez Komisyonca, koruma bölge kurullarınca alınması öngörülenler bölge komisyonlarınca alınır ve Bakanlığın onayıyla yürürlüğe konulur. Komisyonların iş ve işlemlerinde Kanunun kurullara ilişkin hükümleri, Bakanlıkça alınan ilke kararları çerçevesinde kıyasen uygulanır.
Kanunun 9. maddesi ise sistemin çekirdeğidir: İlke kararları çerçevesinde alınan kurul (doğal sitlerde komisyon) kararlarına aykırı olarak sit alanlarında inşai ve fiziki müdahalede bulunulamaz, alanlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez; esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kazı ve benzeri işler inşai ve fiziki müdahale sayılır. İlke kararları bu nedenle iki işlev görür: Bölge Komisyonlarının hangi ölçütlerle karar vereceğini belirler ve bazı işleri tümüyle Komisyon kararı şartından çıkarabilir.
Yeni ilke kararlarının künyesi
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Karar veren | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Resmî Gazete başlığı: “Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından”) |
| Toplantı / karar tarihi | 26.10.2026; toplantı sayısı 44; toplantı yeri Ankara |
| Karar sayıları | 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159 — hepsi oy birliğiyle |
| Yayım | 3/11/2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete, maddeler 20261103-4 ile -12 |
| Yürürlük | Kararlarda ayrı yürürlük maddesi yok; 3/11/2026’da yayımlandı |
| Değiştirilen önceki karar | 05.01.2017 tarihli ve 98 sayılı “Doğal Sit Alanlarında Rüzgâr Enerjisi Santralleri (RES)” ilke kararı (157 sayılı kararla bir ifadesi kaldırıldı) |
| İlgili Yönetmelik | Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik m.6–9 |
Doğal Sit Kategorileri ve Kararlardan Önceki İzin Rejimi
Yönetmeliğin 6. maddesinin ikinci fıkrası doğal sit alanlarını üç kategoriye ayırır: kesin korunacak hassas alanlar, nitelikli doğal koruma alanları ve sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları. Yeni kararlardan birinde (153) eski sınıflandırmadan gelen “1. derece doğal sit alanı” ifadesi de kullanılmıştır; bu nedenle taşınmazın statüsünü, sit kararındaki adlandırmayla birlikte okumak gerekir.
Yönetmeliğe göre doğal sit kategorileri
| Kategori | Tanım ve rejim | Yönetmelikte sayılan izin verilebilir faaliyetler (özet) |
|---|---|---|
| Kesin korunacak hassas alan | Kaynak değerlerinin korunması için alan kullanımının sınırlandırıldığı, gerektiğinde girişin engellendiği, Cumhurbaşkanı kararıyla ilan edilen mutlak korunması gereken alanlar (m.7/1) | Kesin yapı yasağı; Bölge Komisyonu değerlendirmesiyle yalnızca mevcut yol güzergâhında zorunlu altyapı hatları, ulusal güvenlik tesisleri, orman yangın yolu ve bakım çalışmaları, geleneksel balıkçılık (m.7/3) |
| Nitelikli doğal koruma alanı | Doğal yapısı değişmemiş veya az değişmiş, geleneksel yaşam şekillerinin korunduğu alanlar (m.8/1) | Entegre tesis içermeyen tarım ve hayvan barınakları, zorunlu altyapı ve enerji iletim hatları, ulusal güvenlik tesisleri, 10 MWm’e kadar GES, içme ve sulama suyu göletleri, açık spor alanları ve çadırlı kamp gibi faaliyetler (m.8/2). HES ve 20 türbin/50 MWm RES ibaresinin yürütmesi durduruldu |
| Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı | Doğal ve kültürel bakımdan uyumlu düşük yoğunluklu kullanıma açık alanlar (m.9/1) | Önceki iki kategorideki faaliyetlere ek olarak entegre tarım ve hayvancılık tesisleri, rüzgâr ve güneş santralleri, mevcut baraj veya isale hatları üzerindeki HES’ler, turizm ve yerleşim; bu alanlarda m.7/3 ve m.8/2’deki sınırlamalar uygulanmaz |
Kategorilerin ayrıntılı anlatımı ve her kategoride ev, tarım ve tadilat imkânları Doğal Sit Alanına Ev Yapılır mı? yazımızda yer alıyor; geçiş dönemi koruma esasları ve koruma amaçlı imar plânı için Sit Alanında Yapılaşma ve Koruma Amaçlı İmar Planı ve Yenileme Alanları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Madde Madde: Dokuz Kararın Kişiler Bakımından Anlamı
151–159 sayılı ilke kararları ve uygulamadaki anlamı
| Karar | Konu | Arazi sahibi, köylü veya yatırımcı bakımından anlamı |
|---|---|---|
| 151 | Mevcut teknik altyapı tesislerinin bakımı, onarımı, iyileştirilmesi, izin süresi uzatımı | Daha önce Komisyon veya mülga Kurulca onaylanıp tamamlanmış tesisler için yeniden Komisyon kararı gerekmez; ilgili idare İl Müdürlüğü görüşüyle sonuçlandırır. Yeni hat veya yapı eklenirse kapsam dışı kalır |
| 152 | Tescil öncesi mera vasfı bulunan alanlarda otlatma | Teknik rapor ve Bölge Komisyonu değerlendirmesiyle geleneksel otlatma sürdürülebilir; aykırılıkta yeni karar alınana kadar faaliyet durdurulur |
| 153 | Tarımsal amaçlı ağaç dikim çukuru | Tarım lejantında, iş makinesi kullanılmadan ve yöre bitki örtüsüne uygun dikim serbest; kuyu, sondaj, sulama, çit ve duvar Komisyona tabi |
| 154 | Sportif amaçlı parkur ilanı | Fiziki müdahalesiz parkur ilanı ilgili idarece yapılabilir; depo, kulübe ve tabela için Komisyon kararı gerekir |
| 155 | Teleferik, telesiyej gibi havai ulaşım hatları | Başka güzergâh mümkün değilse ve plân veya geçiş dönemi esasları belirlenmişse Komisyon değerlendirmesiyle izin |
| 156 | Nitelikli alanlarda şehitlik ve mezarlık | Alternatif alan yokluğu gerekçelendirilmeli; kapasite ve yapılaşma sınırları plânla belirlenmeli |
| 157 | Nitelikli alanlarda RES | 18 türbine kadar projeler Komisyonca değerlendirilebilir; kurulu güç sınırı metinde yok |
| 158 | Nitelikli alanlarda HES | Üniversiteye hazırlatılan ekosistem değerlendirme raporu ve yatırımcı idarenin taahhüdüyle Komisyon değerlendirmesi |
| 159 | Sürdürülebilir alanlarda HES | 158 ile aynı rapor ve taahhüt koşulları |
Komisyon Kararı Gerektirmeyen İşler: 151, 153 ve 154 Sayılı Kararlar
Üç karar, belirli işleri Bölge Komisyonu kararı şartından çıkarıyor. Ortak özellikleri, muafiyetin dar ve koşullu tanımlanmış olmasıdır; koşullardan birinin ihlali işi yeniden 2863 sayılı Kanunun 9. maddesindeki genel yasağın kapsamına sokar.
151 sayılı karar — mevcut altyapı: Kesin korunacak hassas alan dışındaki doğal sit statülerinde, projesi daha önce Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu ya da mülga Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca uygun görülerek imalatı tamamlanmış teknik altyapı tesislerinin “asgari düzeyde” bakım, onarım, iyileştirme ve izin süresi uzatımı talepleri dört koşulla ilgili idarelerce sonuçlandırılabilir: doğal sit statüsünün değişmemesi, tesise ilave hat, yapı ya da benzeri yeni düzenleme yapılmaması, varsa önceki Komisyon/Kurul kararındaki detaylara aykırılık olmaması ve işlem öncesinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün görüşünün alınması. Değerlendirmemize göre “asgari düzey” ve “iyileştirme” kavramları sınır vakalarda tartışma yaratacaktır; kapasite artışı anlamına gelen iyileştirmenin “yeni düzenleme” sayılması ve Komisyona götürülmesi daha güvenli yoldur.
153 sayılı karar — ağaç dikimi: Kesin korunacak hassas alanlar ve 1. derece doğal sit alanları hariç, doğal sit içinde olup yürürlükteki mekânsal plânlarda tarım lejantında kalan alanlarda; uygulamada iş makinesi kullanılmaması, topografyanın bozulmaması ve dikilecek ağacın yörenin doğal bitki örtüsüne uygun olması koşullarıyla ağaç dikimi için Komisyon kararı gerekmez. Dikimden sonra faaliyetin devamı için gerekebilecek her türlü fiziki müdahale ve uygulama — kararda örnek olarak sondaj, kuyu açılması, sulama sistemi kurulması, tel çit ve duvar yapımı sayılmıştır — Komisyonca değerlendirilir. Bu ayrım, uygulamada en çok hata yapılacak noktadır: Fidanı dikmek serbest, ama damla sulama hattını kurmak veya bahçeyi tel örgüyle çevirmek Komisyon kararı ister.
154 sayılı karar — sportif parkur: Kesin korunacak hassas alanlar hariç doğal sitlerde, Turizm Amaçlı Sportif Faaliyet Yönetmeliği kapsamındaki parkur ilanı, hiçbir fiziki ve/veya inşai müdahale içermemesi ve öncesinde İl Müdürlüğü görüşü alınması kaydıyla, Komisyon kararı olmaksızın ilgili idarece yapılabilir. Parkur ilanından sonra malzeme deposu, güvenlik kulübesi, tabela ve benzeri her türlü fiziki müdahale Komisyon değerlendirmesine tabidir.
Muafiyetin sınırları: serbest olan ve Komisyona giden işler
| Karar | Komisyon kararı olmadan yapılabilir | Komisyon kararı gerekir | Görüş alınacak makam |
|---|---|---|---|
| 151 | Onaylı ve tamamlanmış tesisin asgari bakım, onarım, iyileştirme ve izin süresi uzatımı | İlave hat, yapı veya yeni düzenleme; statü değişikliği; önceki karardaki detaylara aykırılık | İl Müdürlüğü |
| 153 | Tarım lejantında, iş makinesiz, topografyayı bozmadan, yöreye uygun türle ağaç dikimi | Sondaj, kuyu, sulama sistemi, tel çit, duvar ve benzeri fiziki müdahaleler | Kararda ayrıca görüş öngörülmemiş |
| 154 | Fiziki/inşai müdahale içermeyen parkur ilanı | Malzeme deposu, güvenlik kulübesi, tabela ve benzeri uygulamalar | İl Müdürlüğü |
Kontrol listesi — ağaç dikmeden önce: (1) Sit kararını ve haritayı edinin; parselin kesin korunacak hassas alan veya 1. derece doğal sit olmadığını doğrulayın. (2) Yürürlükteki plânda parselin tarım lejantında kaldığını belediyeden veya İl Müdürlüğünden teyit edin. (3) Dikimi el aletleriyle yapın; arazi tesviyesi, teras veya dolgu yapmayın. (4) Fidanların yöre bitki örtüsüne uygun olduğunu gösteren bir belge (fidanlık faturası, il tarım müdürlüğü görüşü gibi) saklayın. (5) Kuyu, sulama veya çit planlıyorsanız dikimden önce Komisyona başvurun.
Mera ve Otlatma: 152 Sayılı Karar
Kararın gerekçesi metinde açıkça yazılıdır: Doğal sit alanları içinde, sit tescilinden önce de mera vasfı taşıyan ve yöre halkı tarafından uzun yıllardır geleneksel olarak kullanılan alanlar bulunduğu anlaşılmış; mera vasfındaki alanların mera mevzuatı çerçevesinde özel bir kullanım ve koruma rejimine tabi olduğu dikkate alınmıştır. Buna göre otlatma, üç koşulla Bölge Komisyonu değerlendirmesi sonucunda izinli hâle gelebilir: otlatmanın alanın ekolojik özelliklerine zarar vermeyeceğinin ilgili idarece hazırlanacak veya hazırlatılacak teknik bir raporla ortaya konulması, alanın kaynak değeri ile koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi ve Komisyonun olumlu değerlendirmesi.
Kararın ikinci paragrafı bir yaptırım düzeni kurar: Teknik raporda veya Komisyon kararında belirtilen hususlara aykırılık tespit edilirse ya da ilgili kurumlar bu yönde bildirimde bulunur ve aykırılık tespit edilirse, yeniden Komisyon kararı alınıncaya kadar faaliyet İl Müdürlüğünün denetiminde durdurulur. Değerlendirmemize göre bu, bireysel hayvan sahibinin değil, merayı kullanan köy veya mahallenin topluca etkileneceği bir düzenlemedir; otlatma takviminin, hayvan sayısının ve otlatılacak bölümlerin teknik raporla uyumlu tutulması ve köy tüzel kişiliği aracılığıyla izlenmesi önem taşır. Kararda “ilgili İdare” ifadesi kullanılmış, hangi idarenin raporu hazırlayacağı ayrıca belirtilmemiştir; uygulamada mera komisyonu ve il tarım teşkilatıyla koordinasyon gerekecektir.
Mera tahsisi, kullanım hakları ve tahsis amacı değişikliği gibi konular için Mera Hukuku Rehberi ve Bir Yer Nasıl Mera Sayılır? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Teleferik ve Mezarlık: 155 ve 156 Sayılı Kararlar
155 sayılı karar, kısmen veya tamamen doğal sit sınırı içinde kalan ve faaliyetin özelliği, alanın coğrafi yapısı ve kamu yararı gereği başka güzergâhtan geçirilmesi mümkün olmayan teleferik, telesiyej gibi ulaşım amaçlı havai hatlar ile bunların yapımı için zorunlu imalatlara, koruma amaçlı imar plânı hazırlanması ya da geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları belirlenmesi kaydıyla Bölge Komisyonu değerlendirmesine göre izin verilebileceğini öngörür. Kararın metni, diğer kararların aksine kesin korunacak hassas alanları açıkça hariç tutmaz. Değerlendirmemize göre bu, kesin korunacak hassas alanlarda havai hat yapılabileceği anlamına gelmez: Yönetmeliğin 7. maddesinin üçüncü fıkrası bu alanlarda kesin yapı yasağı öngörür ve istisnaları sınırlı olarak sayar; alt düzeydeki bir ilke kararının Yönetmeliğin açık hükmünü genişletmesi normlar hiyerarşisiyle bağdaşmaz.
156 sayılı karar, nitelikli doğal koruma alanlarında şehitlik ve/veya mezarlık alanlarına, kamu yararı bakımından gereklilik dikkate alınarak ve diğer mevzuat saklı kalmak üzere izin verilebileceğini düzenler. Koşullar şunlardır: yer seçimi açısından alternatif başka bir alan bulunmadığının ilgili idarelerce gerekçelendirilmesi; alanın toplam yüzölçümü, defin kapasitesi ve yapılabilecek yapı ve tesislerin tür, büyüklük ve yapılaşma sınırlarının koruma amaçlı imar plânı ya da geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları doğrultusunda belirlenmesi; Bölge Komisyonu değerlendirmesi. Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrasındaki listede mezarlık sayılmamıştır; bu nedenle 156 sayılı karar, listenin sınırlı mı yoksa örnekleyici mi olduğu tartışmasını da beraberinde getirecektir.
Rüzgâr Santralleri: 157 Sayılı Kararla Ne Değişti?
157 sayılı karar iki işlem yapar. Önce, 05.01.2017 tarihli ve 98 sayılı “Doğal Sit Alanlarında Rüzgâr Enerjisi Santralleri (RES)” ilke kararının nitelikli doğal koruma alanlarına ilişkin “türbin sayısı 20 adeti ve kurulu gücü 50 MWm’i geçmemek kaydıyla Nitelikli Doğal Koruma Alanlarında” ifadesini kaldırır. Ardından yeni bir kural koyar: İlgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, nitelikli doğal koruma alanlarında kalan ve türbin sayısı 18 adeti geçmeyen RES projelerine; alanın kaynak değerleri ve ekolojik bütünlüğü gözetilerek, çevresel etkilerin önlenmesi veya en aza indirilmesine yönelik tedbirlerin yeterliliği ve projenin kamu yararı bakımından gerekliliği dikkate alınmak suretiyle, hazırlanacak koruma amaçlı imar plânları doğrultusunda Bölge Komisyonu değerlendirmesine göre izin verilebilir.
Nitelikli doğal koruma alanında RES: önceki ve yeni kural
| Ölçüt | 98 sayılı karar (önceki ifade) | 157 sayılı karar |
|---|---|---|
| Türbin sayısı | En fazla 20 | En fazla 18 |
| Kurulu güç | En fazla 50 MWm | Sınır yok |
| Plân şartı | — | Koruma amaçlı imar plânı doğrultusunda |
| Değerlendirme ölçütleri | — | Kaynak değerleri, ekolojik bütünlük, tedbirlerin yeterliliği, kamu yararı gerekliliği |
| Saklı tutulan | — | İlgili mevzuat hükümleri (ÇED, enerji ve orman mevzuatı ile Yönetmelik dahil) |
Değerlendirmemize göre türbin sayısının 20’den 18’e indirilmesi ilk bakışta sıkılaştırma gibi görünse de, kurulu güç sınırının kaldırılması nedeniyle daha yüksek güçlü türbinlerle önceki sınırı aşan kapasiteye ulaşılabilir; türbin boyutunun büyümesi peyzaj ve kuş göç yolları üzerindeki etkiyi de artırabilir. Bu nedenle Komisyon değerlendirmesinde türbin sayısından çok, kararda sayılan kaynak değeri ve ekolojik bütünlük ölçütlerinin somut proje için nasıl gerekçelendirildiği belirleyici olacaktır. GES ve RES’in sit alanlarındaki genel rejimi Sit Alanında GES ve RES Kurulur mu? yazımızda; mera üzerindeki enerji yatırımları RES, GES ve Enerji Nakil Hatlarında Mera yazımızda anlatılmıştır.
Hidroelektrik Santralleri: 158 ve 159 Sayılı Kararlar
158 sayılı kararın gerekçe bölümü, fosil yakıtların iklim üzerindeki etkilerine, Türkiye’nin Paris Anlaşması kapsamında 2053’ü karbon nötr hedef yılı olarak belirlemesine, enerji arz güvenliğine, dışa bağımlılığın azaltılmasına ve yenilenebilir enerji kaynaklarının etkin kullanımının kamu yararı bakımından önemine dayanır. Hüküm kısmına göre nitelikli doğal koruma alanlarında HES projelerine üç koşulla izin verilebilir: olası olumsuz etkilerin önlenmesi ve doğaya etkilerin en aza indirilmesine yönelik tedbirlerin yeterliliği konusunda üniversitelerin ilgili bölümlerine ekosistem değerlendirme raporu hazırlatılması; raporun yatırımcı idarece uygun bulunması ve rapordaki hususların yatırımcı idarece uygulanacağına dair taahhüt alınması; Bölge Komisyonu değerlendirmesiyle hazırlanacak koruma amaçlı imar plânları. 159 sayılı karar aynı koşulları sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları için tekrarlar.
İki kararın en dikkat çekici yönü, Yönetmelikte HES’ler için aranan “mevcut baraj veya isale hatları üzerinde kurulacak” olma koşulunun metinlerde yer almamasıdır. Sürdürülebilir alanlarda Yönetmeliğin 9. maddesinin birinci fıkrası yalnızca mevcut baraj veya isale hatları üzerindeki HES’leri izin verilebilir faaliyetler arasında sayar. Değerlendirmemize göre ilke kararı bu koşulu kaldıramaz; 159 sayılı karar Yönetmelikle birlikte okunmalı ve sürdürülebilir alanlarda yeni baraj gerektiren HES projelerine Yönetmelik değişmedikçe izin verilmemelidir. Kararlarda “yatırımcı İdare” ifadesinin kullanılması da tartışmaya açıktır: Özel sektör yatırımcısının mı, yoksa kamu yatırımcı kuruluşunun mu kastedildiği metinden açıkça anlaşılmamaktadır.
RES veya HES projesine itiraz mı edeceksiniz, proje mi yürütüyorsunuz?
Komisyon kararının, koruma amaçlı imar plânının ve ekosistem raporunun hukuka uygunluğunu, dava süresini ve yürütmeyi durdurma şartlarını birlikte inceleyelim: 0554 648 37 15.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsAppYürütmesi Durdurulan Yönetmelik Hükmüyle İlişki
Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrasının (h) bendi, 10/5/2025 tarihli değişiklikle nitelikli doğal koruma alanlarında “mevcut baraj veya isale hatları üzerinde kurulacak olan hidroelektrik enerji santralleri, türbin sayısı 20 adete ve kurulu gücü 50 MWm’e kadar olan rüzgâr enerji santralleri ile kurulu gücü 10 MWm’e kadar olan güneş enerji santrallerinin” yapılabileceğini öngörmüştü. Mevzuat bilgi sistemindeki resmî metne göre bu bentteki HES ve RES’e ilişkin ibarenin yürütmesi Danıştay Dördüncü Dairesinin 11/11/2025 tarihli kararıyla durdurulmuştur; GES’e ilişkin 10 MWm kısmı yürürlüktedir. Aynı Dairenin aynı tarihli kararlarıyla kesin korunacak hassas alanlardaki iç sularda geleneksel balıkçılık ve nitelikli alanlardaki kültür balıkçılığına ilişkin ibarelerin de yürütmesi durdurulmuştur.
Bu tablo karşısında 157 ve 158 sayılı kararlar, Yönetmelikte yürütmesi durdurulan sonucu ilke kararı düzeyinde yeniden kurmaktadır. Değerlendirmemize göre üç hukuki sorun öne çıkar. Birincisi normlar hiyerarşisidir: İlke kararları Kanun ve Yönetmelik çerçevesinde alınır; Yönetmeliğin izin verdiği faaliyetleri sayan hükmünün yürütmesi durdurulmuşken, aynı faaliyete ilke kararıyla izin verilmesi bu çerçevenin dışına çıkma riskini taşır. İkincisi yargı kararlarının bağlayıcılığıdır: Anayasa m.138/4 uyarınca idare mahkeme kararlarına uymak zorundadır; İYUK m.28/1 de idarenin yürütmenin durdurulması kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmekle yükümlü olduğunu düzenler. Yürütmesi durdurulan düzenlemenin sonucunu farklı bir işlemle yeniden doğurmanın bu yükümlülükle bağdaşıp bağdaşmadığı yargısal denetimin merkezinde olacaktır. Üçüncüsü, kararlarda öngörülen yeni güvenceler (türbin sayısının azaltılması, kurulu güç sınırının kaldırılması, ekosistem raporu, plân şartı) yürütmeyi durdurma kararının gerekçesini karşılayıp karşılamadığı sorusudur; bu gerekçe resmî metinde yer almadığından burada değerlendirilmemiştir.
Pratik sonucu şudur: Nitelikli doğal koruma alanlarında bu kararlara dayanılarak verilecek RES ve HES izinleri, hem ilke kararının hem de proje bazlı Komisyon kararının iptali talebiyle dava konusu edilmeye açıktır. Yatırımcı bakımından bu, finansman ve takvim açısından ölçülmesi gereken bir hukuki risktir; projeye itiraz eden köy halkı, komşu malikler veya dernekler bakımından ise dava süresinin kaçırılmaması belirleyicidir.
Kimleri Etkiliyor?
Gruplara göre etki
| Grup | Olumlu etki / kolaylık | Risk veya yükümlülük |
|---|---|---|
| Tarım arazisi sahipleri | Ağaç dikimi için Komisyon başvurusu gerekmiyor (153) | Kuyu, sulama ve çit için Komisyon kararı şart; iş makinesi kullanımı muafiyeti ortadan kaldırır |
| Hayvancılık yapan köy halkı | Tescil öncesi meralarda otlatma yeniden düzene bağlanıyor (152) | Teknik rapora aykırılıkta otlatma topluca durdurulabilir |
| Belediyeler ve altyapı kurumları | Bakım, onarım ve izin uzatımında süre kazancı (151); mezarlık ihtiyacına çözüm (156) | Gerekçelendirme ve İl Müdürlüğü görüşü yükümlülüğü; yeni hat eklenirse Komisyona dönüş |
| Turizm ve spor işletmecileri | Parkur ilanı kolaylaştı (154); havai hat projelerine yol (155) | Tabela ve tesisler Komisyona tabi; havai hat için plân şartı |
| Enerji yatırımcıları | Nitelikli alanda RES ve HES, sürdürülebilir alanda HES için ölçütler belirlendi (157–159) | Yürütmesi durdurulan Yönetmelik hükmü nedeniyle iptal riski; ekosistem raporu maliyeti |
| Komşu malikler, köyler, çevre dernekleri | Komisyon kararlarına karşı dava açma imkânı | 60 günlük dava süreleri; menfaat ilgisinin gösterilmesi |
Hukuki Nitelik, Tartışmalı ve Belirsiz Noktalar
Değerlendirmemize göre uygulamada tartışılacak konular
| Konu | Belirsizlik | Değerlendirmemiz |
|---|---|---|
| İlke kararının Yönetmelikle ilişkisi | 157 ve 158, Yönetmelik m.8/2-h’de yürütmesi durdurulan sonuca ilke kararıyla ulaşıyor | Normlar hiyerarşisi ve İYUK m.28/1 bakımından iptal riski yüksek; proje kararları da bu riski taşır |
| 159 ve “mevcut baraj” koşulu | Yönetmelik m.9/1 yalnızca mevcut baraj veya isale hattı üzerindeki HES’e izin veriyor | İlke kararı Yönetmelikteki koşulu kaldıramaz; Yönetmelikle birlikte okunmalı |
| 155 ve kesin korunacak hassas alan | Karar metni bu alanları hariç tutmuyor | Yönetmelik m.7/3’teki kesin yapı yasağı karşısında havai hat izni verilemez |
| 156 ve Yönetmelik listesi | Mezarlık, m.8/2’deki listede yok | Listenin sınırlı sayım olup olmadığı yargı kararlarıyla netleşecek |
| 151’deki “asgari düzey” ve “iyileştirme” | Ölçüt tanımlanmamış | Kapasite artışı yeni düzenleme sayılmalı ve Komisyona götürülmeli |
| 152’de raporu hazırlayacak “ilgili İdare” | Hangi kurumun yetkili olduğu yazılmamış | Uygulamada İl Müdürlüğü ve mera mevzuatındaki yetkili kurumlarla koordinasyon gerekir |
| 158–159’da “yatırımcı İdare” | Özel yatırımcı mı, kamu kuruluşu mu? | Rapor ve taahhüt yükümlülüğünün kime ait olduğu proje bazında açıkça belirlenmeli |
Süreler, İtiraz ve Dava Yolları
İki tür işlem dava konusu yapılabilir. Birincisi ilke kararlarının kendisidir. İlke kararları ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlerdir; değerlendirmemize göre bunlara karşı iptal davası, Danıştay Kanununun 24. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca bakanlıklarca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler kapsamında Danıştay’da ilk derece olarak görülür. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar (İYUK m.7/4) ve 60 gündür (İYUK m.7/1). 3 Kasım 2026’daki yayıma göre süre 4 Kasım’da başlar; 60. gün 2 Ocak 2027 Cumartesiye rastladığından süre, İYUK m.8/2 uyarınca izleyen ilk iş günü olan 4 Ocak 2027 Pazartesi günü sona erer.
İkincisi, ilke kararlarına dayanılarak belirli bir taşınmaz veya proje için verilen Bölge Komisyonu kararları ve bunlara dayalı plân ve izinlerdir. Bu işlemlere karşı dava, işlemin yazılı bildiriminden (tebliğinden) itibaren 60 gün içinde görevli idare mahkemesinde açılır (İYUK m.7/1–2). İYUK m.7/4’e göre düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem, uygulama işlemi veya her ikisi aleyhine birlikte dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması uygulama işleminin iptaline engel değildir. İptal davası menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılabilir (İYUK m.2/1-a); proje alanının komşusu olan malikler, otlatma hakkı etkilenen köy halkı ve tüzüğünde çevre ve doğa korumayı amaç edinmiş dernekler bakımından menfaat ilgisinin dilekçede somut olarak gösterilmesi gerekir.
Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır (İYUK m.27/1–2). Enerji projelerinde ağaç kesimi, yol ve türbin temeli gibi geri dönüşü güç müdahaleler nedeniyle yürütmenin durdurulması talebinin dava dilekçesinde ayrıca ve gerekçeli olarak ileri sürülmesi önem taşır.
Süre tablosu
| İşlem | Görevli yer | Süre | Başlangıç / son gün | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| 151–159 sayılı ilke kararlarının iptali | Danıştay (ilk derece) — değerlendirmemize göre | 60 gün | 4/11/2026 başlar; son gün 4/1/2027 Pazartesi | 2575 s. Kanun m.24/1-c; İYUK m.7/4, 8 |
| Proje bazlı Bölge Komisyonu kararı | İdare mahkemesi | 60 gün | Yazılı bildirimi izleyen gün | İYUK m.7/1–2 |
| Ruhsat, plân onayı gibi uygulama işlemleri | İdare mahkemesi | 60 gün | Bildirim veya ilanı izleyen gün; düzenleyici işlemle birlikte dava edilebilir | İYUK m.7/4 |
| Yürütmenin durdurulması talebi | Davanın görüldüğü mahkeme | Dava ile birlikte veya dava sırasında | Telafisi güç zarar + açık hukuka aykırılık | İYUK m.27/2 |
Düzenleyici işlemlere karşı dava açma usulü Düzenleyici İşlemlere Karşı İptal Davası yazımızda; komisyon ve kurul kararlarına karşı dilekçe hazırlığı Koruma Kurulu Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği ve Sit Alanında Yapılaşma İzni ve Kurul Kararına Dava Dilekçesi Örneği yazılarımızda; süre hesabı için Hukuki Süre Hesaplama Aracı sayfamızda yer alıyor.
Varsayımsal Örnekler
Varsayımsal örnek 1 — Ceviz bahçesi: A’nın parseli nitelikli doğal koruma alanında ve plânda tarım lejantında kalıyor. A, el aletleriyle çukur açıp yöreye uygun ceviz fidanları diker; bu iş için Komisyon kararı gerekmez (153). Ertesi yıl bahçeye damla sulama hattı ve tel çit kurmak ister; bu işler için Komisyona başvurması gerekir. İzin almadan çit kurarsa 2863 sayılı Kanunun 9. maddesindeki yasağa aykırı davranmış olur.
Varsayımsal örnek 2 — Köy merası: B köyünün merası 2019’da doğal sit ilan edilen alanda kalıyor. Köy, otlatmanın ekolojik özelliklere zarar vermeyeceğini gösteren teknik raporun hazırlanmasını ilgili idareden ister; Komisyon raporla uyumlu otlatma takvimine izin verir (152). Raporda yasaklanan bölümde otlatma yapıldığı tespit edilirse, yeni Komisyon kararı alınana kadar otlatma İl Müdürlüğü denetiminde durdurulur.
Varsayımsal örnek 3 — RES projesi: Bir şirket nitelikli doğal koruma alanında 16 türbinlik RES projesi için koruma amaçlı imar plânı hazırlatır ve Komisyon olumlu karar verir (157). Proje alanına komşu bir köyde zeytinliği bulunan C, kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde hem Komisyon kararının hem de 157 sayılı ilke kararının iptalini ve yürütmenin durdurulmasını ister; dilekçesinde Yönetmelik m.8/2-h’deki ibarenin yürütmesinin durdurulmuş olmasına dayanır.
Ne Yapmalı? Adım Adım
1. Statüyü belgeleyin: Sit kararını, sınır haritasını ve kategoriyi (kesin korunacak, nitelikli, sürdürülebilir; eski kararlarda derece) İl Müdürlüğünden veya tapu kaydındaki şerhten öğrenin.
2. Plân lejantını teyit edin: 153 ve 155–159 sayılı kararlar plân koşuluna bağlıdır; yürürlükteki plânı ve lejantı belediyeden edinin.
3. İşin kapsamını yazılı hâle getirin: Komisyon kararı gerektirmeyen işlerde bile yapılacak işin tarif edildiği bir dosya hazırlayın; 151 ve 154 için İl Müdürlüğü görüşünü yazılı alın.
4. Komisyona başvuracaksanız eksiksiz başvurun: Teknik rapor (152), ekosistem değerlendirme raporu ve taahhüt (158–159), alternatif alan gerekçesi (156) gibi kararlarda aranan belgeleri baştan ekleyin.
5. İtiraz edecekseniz süreyi kaçırmayın: İlke kararları için 4 Ocak 2027; proje kararları için tebliğden itibaren 60 gün. Menfaat ilgisini ve yürütmeyi durdurma gerekçesini somutlaştırın.
Sık Yapılan Hatalar
“Ağaç dikimi serbest” sözünü sulama ve çiti de kapsıyor sanmak: Dikim sonrası her türlü fiziki müdahale Komisyona tabidir. İş makinesiyle çukur açmak: 153 sayılı karardaki muafiyetin koşuludur. Kategoriyi kontrol etmemek: Kesin korunacak hassas alanlar ve 1. derece doğal sit kararların çoğunun dışındadır. Altyapıya yeni hat eklemeyi “onarım” saymak: 151 sayılı karar ilave hat ve yapıyı açıkça dışlar. Yalnızca proje kararını dava etmek: İlke kararının da birlikte dava edilmesi, özellikle Yönetmelikle çelişki iddiasında önemlidir. Yürütmeyi durdurma talebini gerekçelendirmemek: Telafisi güç zarar somut olarak anlatılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
151–159 sayılı ilke kararları ne zaman yayımlandı?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 26.10.2026 tarihli 44 sayılı toplantısında oy birliğiyle alınan kararlar 3 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararlarda ayrı bir yürürlük maddesi yoktur.
Doğal sitteki tarlama ağaç dikmek için Komisyon kararı gerekir mi?
Kesin korunacak hassas alan ve 1. derece doğal sit dışında, plânda tarım lejantında kalan alanlarda iş makinesi kullanmadan, topografyayı bozmadan ve yöre bitki örtüsüne uygun ağaç dikimi için gerekmez (153). Sondaj, kuyu, sulama sistemi, tel çit ve duvar için Komisyon kararı gerekir.
Doğal sitteki merada hayvan otlatabilir miyiz?
Sit tescilinden önce mera vasfı taşıyan ve geleneksel olarak kullanılan alanlarda, ilgili idarenin teknik raporu ve Bölge Komisyonu değerlendirmesiyle otlatmaya izin verilebilir (152). Rapora veya karara aykırılıkta faaliyet yeni karara kadar durdurulur.
Doğal sitteki elektrik veya su hattının bakımı için Komisyona başvurmak gerekir mi?
Kesin korunacak hassas alan dışındaki statülerde, daha önce onaylanmış ve tamamlanmış tesisin asgari bakım, onarım, iyileştirme ve izin uzatımı için gerekmez; ilgili idare İl Müdürlüğü görüşünü alarak sonuçlandırır (151). İlave hat veya yapı eklenirse Komisyon kararı gerekir.
Nitelikli doğal koruma alanında RES kurulabilir mi?
157 sayılı karara göre 18 türbini geçmeyen projelere koruma amaçlı imar plânı doğrultusunda Komisyon değerlendirmesiyle izin verilebilir. Ancak Yönetmelikteki benzer ibarenin yürütmesi 11/11/2025’te Danıştay’ca durdurulduğundan, değerlendirmemize göre bu izinler ciddi iptal riski taşır.
RES için kurulu güç sınırı kaldırıldı mı?
Evet. 98 sayılı kararındaki “türbin sayısı 20 adeti ve kurulu gücü 50 MWm’i geçmemek kaydıyla” ifadesi kaldırıldı; yeni kuralda yalnızca 18 türbin sınırı var, kurulu güce ilişkin sınır yer almıyor.
Doğal sitte HES yapılabilir mi?
158 ve 159 sayılı kararlar nitelikli ve sürdürülebilir alanlarda, üniversitelere hazırlatılan ekosistem değerlendirme raporu, yatırımcı idarenin taahhüdü ve koruma amaçlı imar plânı koşuluyla Komisyon değerlendirmesine imkân tanır. Yönetmelikteki “mevcut baraj veya isale hattı” koşulu ve yürütmeyi durdurma kararı ayrıca dikkate alınmalıdır.
Doğal sit alanında mezarlık yapılabilir mi?
Nitelikli doğal koruma alanlarında, alternatif alan bulunmadığının gerekçelendirilmesi ve kapasite ile yapılaşma sınırlarının plânla belirlenmesi koşuluyla Komisyon değerlendirmesiyle izin verilebilir (156).
Teleferik doğal sitten geçebilir mi?
Başka güzergâhtan geçirilmesi mümkün değilse ve koruma amaçlı imar plânı veya geçiş dönemi koruma esasları belirlenmişse Komisyon değerlendirmesiyle izin verilebilir (155). Değerlendirmemize göre kesin korunacak hassas alanlarda Yönetmelikteki kesin yapı yasağı sürer.
Sportif parkur için izin gerekir mi?
Kesin korunacak hassas alan dışında, fiziki veya inşai müdahale içermeyen parkur ilanı İl Müdürlüğü görüşüyle Komisyon kararı olmadan yapılabilir (154). Depo, kulübe ve tabela için Komisyon kararı gerekir.
İlke kararlarına karşı dava açma süresi ne zaman biter?
İlanı izleyen günden itibaren 60 gün; son gün 2 Ocak 2027 Cumartesi olduğundan süre 4 Ocak 2027 Pazartesi günü biter (İYUK m.7/4, 8). Proje bazlı Komisyon kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde, ilke kararıyla birlikte dava açılabilir.
Kimler dava açabilir?
İptal davası menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır (İYUK m.2/1-a). Proje alanındaki veya çevresindeki malikler, otlatma hakkı etkilenen köy halkı ve amacı çevre koruma olan dernekler menfaat ilgisini somut olarak göstererek dava açabilir.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; doğal sit ve diğer korunan alanlarda kalan taşınmazların statüsünün belgelenmesi, Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu başvurularının hazırlanması, komisyon kararlarına, koruma amaçlı imar plânlarına ve ilke kararlarına karşı iptal ve yürütmeyi durdurma talepli davalar, enerji ve altyapı projelerinde mevzuat uyum değerlendirmesi ile izinsiz müdahale iddiasıyla başlatılan idari ve cezai süreçlerde hukuki destek sağlar. İdare hukukuna ilişkin diğer rehberlerimiz İdare Hukuku Rehberi, sit alanlarına ilişkin rehberlerimiz Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi sayfasında yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Komisyon başvurusu veya dava süreci için destek alın
Taşınmazınızın statüsünü, başvuru dosyasını ve 60 günlük dava sürelerini birlikte değerlendirelim: 0554 648 37 15.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ İdare Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)İptal davası, yürütmenin durdurulması, imar ve belediye işlemleri ve idari yargı süreleri
- Doğal Sit Alanlarında 9 Yeni İlke Kararı (Son Dakika)
- Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi
- Doğal Sit Alanına Ev Yapılır mı?
- Sit Alanında GES ve RES Kurulur mu?
- Sit Alanında Yapılaşma ve Koruma Amaçlı İmar Planı
- Sit Alanında Kaçak Yapı ve İzinsiz Müdahale Cezası
- Mera Hukuku Rehberi
- RES, GES ve Enerji Nakil Hatlarında Mera
- Özel Çevre Koruma Bölgesinde Ev Yapılır mı?
- Sit Alanında Hazine Trampası
- Hukuk Gündemi Son Durum
Bu içerik İdare Hukuku ve İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır.
İdare Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 26.10.2026 tarihli ve 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159 sayılı ilke kararları (3/11/2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete, maddeler 20261103-4 ile 20261103-12; taranmış metinler OCR ve görüntü teyidiyle okunmuştur); 05.01.2017 tarihli ve 98 sayılı ilke kararı (157 sayılı kararda aktarılan ifadesiyle); 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.9, 17, 57, ek m.4; Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik m.4, 6, 7, 8, 9 (mevzuat.gov.tr güncel metni ve yürütmeyi durdurma notları); Anayasa m.138; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24; 2577 sayılı İYUK m.2, 7, 8, 27, 28. Örnekler varsayımsaldır; somut dosyada sit kararı, plân ve Komisyon kararının içeriği sonucu değiştirebilir.
