Sit alanında güneş (GES) veya rüzgâr (RES) enerjisi santrali kurulup kurulamayacağı, sitin türüne ve derecesine göre değişir. Doğal sitlerde karar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonlarındadır: Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun 100 sayılı ilke kararına göre 1. derece doğal sit ve kesin korunacak hassas alanda GES yapılamaz; 2. ve 3. derece doğal sit ile sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanlarında ve kurulu gücü 10 MWm’i geçmemek kaydıyla nitelikli doğal koruma alanlarında GES, kesin korunacak alana mesafe ve doğal sitin yüzde 10’u sınırı gibi koşullarla değerlendirilebilir. RES için 98 sayılı ilke kararı kesin korunacak hassas alanda yeni projeye izin vermez, nitelikli alanda 20 türbin ve 50 MWm sınırı öngörür; ancak Yönetmelikteki nitelikli alan RES ibaresinin yürütmesi Danıştay’ca 2025’te durdurulmuştur. Arkeolojik sitlerde ise Kültür ve Turizm Bakanlığının koruma bölge kurulları yetkilidir: I. ve II. derece arkeolojik sitte yapılaşma yasaktır ve bu alanlarda GES’e izin veren 662 sayılı ilke kararı Danıştay’ca iptal edilmiştir; III. derece arkeolojik sitte sondaj kazısı ve kurul kararı gerekir. Bu yazı her sit türü için GES ve RES kurallarını, ilke kararlarının değişiklik geçmişini, Yönetmelik ve yargı kararlarıyla ilişkisini, ücretleri, başvuru sürecini ve iki dilekçe örneğini mevzuat metinleriyle anlatır.
Kısa cevap: Önce sahanın hangi sit türünde ve hangi kategoride olduğunu tapu kaydı, sit kararı ve haritayla belirleyin. Doğal sitin kesin korunacak hassas alanında veya 1. derece doğal sitte GES ve yeni RES kurulamaz. Sürdürülebilir koruma alanı ile 2. ve 3. derece doğal sitte GES; kesin korunacak alana en az 300 metre (veya üniversite raporuyla komisyonun belirleyeceği mesafe) ve tüm GES’lerin doğal sit alanının yüzde 10’unu aşmaması koşullarıyla komisyonca değerlendirilebilir; nitelikli doğal koruma alanında bu koşullara ek olarak kurulu güç 10 MWm’i geçemez. Nitelikli alanda RES başvurusu yapacaksanız Yönetmelikteki ibarenin yürütmesinin durdurulduğunu hesaba katın. I. ve II. derece arkeolojik sitte GES ve RES kurulamaz; III. derece arkeolojik sitte müze sondajı ve kurul kararı olmadan saha işine başlanamaz. Tarihi sitte plan onaylanıncaya kadar santral kurulmasına izin veren bir hüküm yoktur.
Enerji projeniz bir sit alanına mı denk geliyor?
Sahanın sit türünü, kategorisini, mesafe ve kapasite sınırlarını ve izin sırasını birlikte inceleyelim; komisyon ve kurul başvurularınızı hazırlayalım: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Hangi Sit, Hangi Makam: Genel Çerçeve
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre kurul kararlarına aykırı olarak sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz; esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kazı ve benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır (m.9). Panel ayakları, türbin temelleri, kablo kanalları, trafo ve yollar bu kapsamdadır. Yetkili makam sitin türüne göre ayrılır: 2011’de eklenen ek 4. maddeye göre tabiat varlıkları ve doğal sit alanlarıyla ilgili iş ve işlemlerde yetkili bakanlık bugünkü adıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıdır ve kararları Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez ve Bölge Komisyonları alır. Arkeolojik, tarihi ve kentsel sitlerde ise Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı koruma bölge kurulları ile Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu yetkilidir. Enerji mevzuatı da bu ayrımı tekrarlar: 5346 sayılı Kanun’a göre doğal sit alanlarında ilgili koruma kurulunun, milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı, tabiatı koruma alanı, muhafaza ormanı, yaban hayatı geliştirme sahası ve özel çevre koruma bölgelerinde ilgili Bakanlığın olumlu görüşü alınmak kaydıyla yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinin kurulmasına izin verilir (m.8); doğal sitlerde bu görüş bugün ek 4. madde gereği Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonlarınca verilir. Bir alan hem doğal sit hem arkeolojik sit gibi birden fazla statüyle çakışıyorsa, bu yerlerde koruma ve kullanma esaslarını ilgili bakanlıkların görüşünü alarak belirlemek ve alanın hangi idarelerce yönetileceğine karar vermek Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün görevidir (1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.109/1-ç); değerlendirmemize göre uygulamada her iki statü yönünden ilgili kurulun veya komisyonun kararı birlikte aranmalıdır.
Sit türüne göre GES ve RES (özet)
| Sit türü / alan | GES | RES | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Doğal sit: kesin korunacak hassas alan, 1. derece doğal sit | İzin verilmez | Yeni projeye izin verilmez; mevcut tesis izin süresince devam eder | 100/A; 98/A; Yönetmelik m.7/3 |
| Doğal sit: nitelikli doğal koruma alanı | Kurulu gücü 10 MWm’e kadar, koşullarla değerlendirilebilir | İlke kararında 20 türbin ve 50 MWm’e kadar; Yönetmelikteki ibarenin yürütmesi durdurulmuş | 100/B; 98/B; Yönetmelik m.8/2-h |
| Doğal sit: sürdürülebilir alan, 2. ve 3. derece doğal sit | Mesafe ve yüzde 10 koşuluyla değerlendirilebilir | Mesafe, kuş göç yolu ve radar koşullarıyla değerlendirilebilir | 100/B; 98/B; Yönetmelik m.9/1 |
| Arkeolojik sit: I. ve II. derece | Yapılaşma yasak; GES’e izin veren 662 sayılı karar iptal edildi | Türbin dikilemez (değerlendirmemiz ve kurul uygulaması) | 658/1-2 |
| Arkeolojik sit: III. derece | Müze sondajı ve kurul kararıyla değerlendirilebilir | Aynı | 658/3-ç |
| Tarihi sit | Plan uygun görülünceye kadar tahribata yönelik inşaî uygulama yok | Aynı | 1700/a |
| Tescilli yapı ve korunma alanı | Çatı veya arazi uygulaması kurul iznine bağlı | Aynı | 2863 m.8, 9 |
Doğal Sitte GES: 100 Sayılı İlke Kararı ve Değişiklikleri
Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun 05.01.2017 tarihli ve 100 sayılı “Doğal Sit Alanlarında Güneş Enerjisi Santrali (GES)” ilke kararı 25.01.2017 tarihli ve 29959 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Karar üç kez değiştirilmiştir: 01.07.2022 tarihli ve 115 sayılı kararla (RG 20.07.2022, 31898), 11.10.2022 tarihli ve 120 sayılı kararla (RG 05.11.2022, 32004) ve 14.03.2024 tarihli ve 137 sayılı kararla (RG 26.03.2024, 32501). Değişikliklerle birlikte kararın bugünkü içeriği şöyledir: 1. derece doğal sit alanlarında ve kesin korunacak hassas alanlarda GES projelerine izin verilmez (A). 2. ve 3. derece doğal sit alanları ve sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları ile kurulu gücü 10 MWm’i geçmemek kaydıyla nitelikli doğal koruma alanlarında; GES projesinin sınırından itibaren kesin korunacak hassas alanlara en az 300 metre ya da üniversitelerin ilgili bölümlerince hazırlanacak bilimsel rapor doğrultusunda Bölge Komisyonunca belirlenecek mesafede olması ve mevcut ve yapılacak GES projeleri toplam alanının doğal sit alanının yüzde 10’unu geçmemesi koşullarıyla, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri göz önüne alınarak Bölge Komisyonlarınca değerlendirilebilir (B).
100 sayılı GES ilke kararının değişiklik geçmişi
| Karar (Resmî Gazete) | Ne değişti |
|---|---|
| 100 sayılı karar (25.01.2017) | 1. derece doğal sit, kesin korunacak hassas alan ve nitelikli doğal koruma alanında GES yasak; 2. ve 3. derece ile sürdürülebilir alanda 300 metre ve yüzde 10 koşulları |
| 115 sayılı karar (20.07.2022) | Nitelikli alana ÇED Yönetmeliği EK-2 kapasitesiyle sınırlı GES imkânı; 300 metreye “veya üniversite raporuyla komisyonca belirlenecek mesafe” seçeneği |
| 120 sayılı karar (05.11.2022) | Yeni ÇED Yönetmeliği nedeniyle nitelikli alandaki sınır kurulu güç 10 MWe olarak yazıldı |
| 137 sayılı karar (26.03.2024) | (A) bendindeki nitelikli alan yasağı metinden çıkarıldı; birim MWe yerine MWm olarak değiştirildi |
137 sayılı kararın gerekçesi önemlidir: 120 sayılı kararla nitelikli doğal koruma alanlarında 10 MWe’ye kadar GES imkânı tanındığından, aynı kararın (A) bendinde nitelikli alanlarda GES’e izin verilmeyeceğine ilişkin ibarenin uygulanabilirliğinin ortadan kalktığı belirtilmiş ve metin bu çelişkiyi giderecek şekilde düzeltilmiştir; 29.07.2022 tarihli ÇED Yönetmeliğinde birim olarak MWm kullanıldığı için birim de değiştirilmiştir. Yönetmelik düzeyinde de nitelikli doğal koruma alanlarında kurulu gücü 10 MWm’e kadar olan güneş enerjisi santralleri Bölge Komisyonunun değerlendirmesine göre yapılabilen faaliyetler arasında sayılmış, sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanlarında ise rüzgâr ve güneş enerjisi santrallerine izin verilmiştir (Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik m.8/2-h, m.9/1).
Yüzde 10 sınırı nasıl hesaplanır? (hesaplamamız) 400 hektarlık bir doğal sit alanında mevcut ve yapılacak bütün GES projelerinin toplam alanı 40 hektarı geçemez. Alanda daha önce onaylanmış 32 hektarlık GES varsa yeni bir proje için en fazla 8 hektar kalır; aynı dönemde birden fazla başvuru varsa kalan pay başvuruların sırasına ve komisyonun değerlendirmesine göre paylaşılır. Bu nedenle başvurudan önce İl Müdürlüğünden alandaki onaylı GES alanlarının toplamını yazılı olarak sormak, yatırım kararının ilk adımı olmalıdır. Nitelikli doğal koruma alanında ayrıca proje başına 10 MWm kurulu güç sınırı vardır.
İlke kararında yer alan “1., 2. ve 3. derece doğal sit” ifadeleri, Yönetmelikten önceki derecelendirmeyle tescil edilmiş ve henüz yeniden değerlendirilmemiş alanlar içindir. Yönetmeliğin geçici 1. maddesine göre daha önce koruma statüsü verilmiş alanların statüsü, Yönetmelik gereğince yeniden değerlendirme yapılıncaya kadar devam eder. Doğal sit kategorileri ve her kategoride izin verilen faaliyetler doğal sit alanına ev yapılır mı yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Doğal Sitte RES: 98 Sayılı İlke Kararı
Merkez Komisyonunun 05.01.2017 tarihli ve 98 sayılı “Doğal Sit Alanlarında Rüzgâr Enerjisi Santralleri (RES)” ilke kararı da 25.01.2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış; 114 sayılı (RG 20.07.2022) ve 119 sayılı (RG 05.11.2022) kararlarla değiştirilmiştir. Karara göre kesin korunacak hassas alanlarda RES projelerine izin verilmez; ancak mevcut tesisler izin süresince faaliyetlerine devam edebilir ve bu tesislerde yeni türbin eklenerek veya alan değiştirilerek kapasite artışına gidilemez. Bununla birlikte kararda tarif edilen bilimsel raporun hazırlanması ve Bölge Komisyonunca uygun bulunması hâlinde türbin kapasitesi artırılabilir ve/veya izin süresi uzatılabilir; koruma amaçlı imar planı onaylanmış fakat statü değişikliği nedeniyle bu alanlarda kalan yatırımlar devam edebilir (98/A).
Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanlarında ve türbin sayısı 20 adedi ve kurulu gücü 50 MWm’ı geçmemek kaydıyla nitelikli doğal koruma alanlarında mevcut tesisler ve koruma amaçlı imar planı onaylanmış projeler devam edebilir. Yeni tesis taleplerinde rüzgâr türbinlerinin kesin korunacak hassas alanlara en az 300 metre ya da üniversitelerin ilgili bölümlerince hazırlanacak bilimsel rapor doğrultusunda Bölge Komisyonunca belirlenecek mesafede olması ve kuş göç yollarından en az 300 metre ya da aynı yöntemle belirlenecek mesafede olması ile türbinlere otomatik durdurucu radar sistemlerinin kurulması koşullarıyla; tescile esas ekolojik temelli bilimsel araştırma raporları, alana ilişkin komisyon kararları ve kamu kurumlarının görüşleri göz önüne alınarak Bölge Komisyonlarınca değerlendirme yapılabilir (98/B). 119 sayılı kararın gerekçesinde, 29.07.2022 tarihli yeni ÇED Yönetmeliğinin EK-2 listesinde rüzgâr enerjisi santrallerinin yer almadığı anlaşıldığından nitelikli alanlar için kapasitenin türbin sayısı ve kurulu güçle belirlendiği açıklanmıştır.
98 sayılı RES ilke kararının ana kuralları
| Alan | Kural | Bent |
|---|---|---|
| Kesin korunacak hassas alan | Yeni RES yok; mevcut tesis izin süresince devam; yeni türbin veya alan değişikliğiyle kapasite artışı yok | 98/A |
| Kesin korunacak hassas alan (istisna) | Bilimsel rapor ve komisyonun uygun bulmasıyla kapasite artışı veya izin süresi uzatımı; plan onaylı ama sonradan bu statüye giren yatırımın devamı | 98/A |
| Bilimsel rapor | Uydu görüntüsü ve koruma statüleri, flora, memeli ve kuş faunası, jeoloji ve hidrojeoloji, etki değerlendirmesi; en az doktora düzeyinde, bitki sistematiği uzmanı, mamalog, ornitolog, ekolog ile jeolog veya hidrojeologdan oluşan en az 5 kişilik ekip; en az bir arazi çalışması | 98/A |
| Nitelikli doğal koruma alanı | 20 türbin ve 50 MWm’e kadar; aynı mesafe ve radar koşulları | 98/B (119 ile değişik) |
| Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı | Kesin korunacak alana ve kuş göç yollarına en az 300 m veya raporla belirlenecek mesafe; otomatik durdurucu radar | 98/B (114 ile değişik) |
Yönetmelik, İlke Kararı ve Danıştay’ın Yürütmeyi Durdurma Kararı
2025’te Yönetmelikte yapılan değişiklikle nitelikli doğal koruma alanlarında Bölge Komisyonunun değerlendirmesine göre yapılabilecek faaliyetler arasına mevcut baraj veya isale hatları üzerinde kurulacak hidroelektrik santralleri, türbin sayısı 20 adede ve kurulu gücü 50 MWm’e kadar olan rüzgâr santralleri ve kurulu gücü 10 MWm’e kadar olan güneş santralleri yazılmıştır (m.8/2-h, RG 10.05.2025). Yönetmeliğin resmî metnindeki nota göre bu bentteki hidroelektrik ve rüzgâr santrallerine ilişkin ibarenin yürütmesi Danıştay Dördüncü Dairesinin 11.11.2025 tarihli ve E.2025/3471 sayılı kararıyla durdurulmuştur; güneş enerjisi santrallerine ilişkin kısım metinde yürürlüktedir.
Değerlendirmemize göre bu durum nitelikli alanlardaki RES başvurularında ciddi bir hukuki risk yaratır: 98 sayılı ilke kararı nitelikli alanda 20 türbin ve 50 MWm’e kadar RES’i değerlendirmeye açık tutsa da ilke kararı Yönetmeliğe dayanır ve Yönetmelikteki dayanak ibarenin yürütmesi durdurulmuştur. Yürütmesi durdurulan düzenlemeye dayanılarak verilecek bir uygun görüşün iptal davasında hukuka aykırı bulunma ihtimali yüksektir. Yatırımcı açısından makul yol, dava sonucunu ve Danıştay’ın nihai kararını izlemek, nitelikli alan yerine sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanındaki sahaları önceliklendirmek ve sözleşmelerde bu riski açıkça paylaştırmaktır. GES bakımından ise 10 MWm sınırı hem ilke kararında hem Yönetmelikte uyumlu biçimde yer almaktadır.
İlke kararları ve Yönetmelik değişiklikleri sık değiştiğinden, başvuru günündeki güncel metin İl Müdürlüğünden ve Resmî Gazete’den teyit edilmelidir. 28.10.2026 itibarıyla taradığımız Resmî Gazete kayıtlarında 100 sayılı kararın en son 137 sayılı kararla, 98 sayılı kararın en son 119 sayılı kararla değiştirildiği görülmektedir (değerlendirmemiz).
Arkeolojik Sitte GES ve RES: 658, İptal Edilen 662 ve Sondaj
Arkeolojik sitlerde belirleyici metin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 05.11.1999 tarihli ve 658 sayılı “Arkeolojik Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları” ilke kararıdır. Birinci derece arkeolojik sitte kesinlikle hiçbir yapılaşmaya izin verilmez ve bilimsel amaçlı kazılar dışında hiçbir kazı yapılamaz; ikinci derecede de yeni yapılaşmaya izin verilmez. Üçüncü derece arkeolojik sit ise koruma ve kullanma kararları doğrultusunda yeni düzenlemelere izin verilebilecek alandır; 663 sayılı ilke kararıyla değişik (ç) bendine göre belediye veya valilik inşaat izni vermeden önce müze müdürlüğü uzmanlarınca sondaj kazısı yapılır, rapor koruma bölge kuruluna iletilir ve kurul kararı alındıktan sonra uygulamaya geçilir. Derecelere göre ayrıntılar 1. ve 2. derece arkeolojik sit ve 3. derece arkeolojik sitte sondaj kazısı yazılarımızdadır.
Koruma Yüksek Kurulu 29.12.2016 tarihli ve 662 sayılı ilke kararıyla I. ve II. derece arkeolojik sitlerde GES kurulmasına imkân tanımıştı: Höyük, tümülüs, ziyarete açık ören yerleri ve bilimsel kazı yapılan sitler dışında, yüzeyde taşınmaz kültür varlığı bulunmayan sitlerde Bakanlığın kazı planlanmadığına ilişkin görüşü ve kurul görüşüyle, kültür katmanına zarar vermemek, müze denetimi, altı ayda bir inceleme ve santral ömrü sonunda alanın eski hâline getirilmesi koşullarıyla GES kurulabilecekti. Lexpera kaydına göre bu ilke kararı Danıştay On Dördüncü Dairesinin 19.12.2018 tarihli, E.2017/859, K.2018/7759 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle bugün I. ve II. derece arkeolojik sitte GES için dayanılabilecek bir ilke kararı bulunmamaktadır.
Kurul uygulamasında RES projeleri de aynı ayrımla değerlendirilir. Örneğin Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 18.01.2019 tarihli ve 5878 sayılı kararında, bir RES projesinin 138 türbin noktasından I. derece arkeolojik sit alanlarına isabet eden dört noktaya 658 sayılı ilke kararı doğrultusunda türbin direği dikilmesinin uygun olmadığına, üzerinde taşınmaz kültür varlığı bulunmayan diğer noktalar için kurulca yapılacak bir işlem bulunmadığına karar verilmiştir. Proje sahası incelemesi sırasında yeni kalıntı bulunması sit sınırını da değiştirebilir: Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 11.12.2025 tarihli ve 21056 sayılı kararıyla, bir GES proje alanında tespit edilen temel düzeyindeki yapı kalıntıları, seramik parçaları ve kayaya oyulmuş niş gerekçesiyle komşu I. derece arkeolojik sitin sınırı bu kalıntıları içine alacak şekilde genişletilmiş ve alanda her ölçekteki plan uygulamasının durdurulmasına karar verilmiştir.
Arkeolojik sitte enerji projesi
| Derece | GES / RES | Ne yapılmalı |
|---|---|---|
| I. derece | Yapılaşma ve kazı yasak; 662 sayılı karar iptal edildi | Proje sahası sit dışına kaydırılmalı; türbin noktaları sit sınırından çıkarılmalı |
| II. derece | Yeni yapılaşma yasak | Aynı |
| III. derece | Sondaj ve kurul kararıyla değerlendirilebilir | Müzeye sondaj başvurusu; rapor sonrası kurul kararı; geçiş dönemi esaslarına uygunluk |
| Sit dışı ama kalıntı potansiyeli olan saha | Bildirim ve inceleme süreci | Kalıntı çıkarsa en geç üç gün içinde müze müdürlüğüne, muhtara veya mülki amire bildirim (2863 m.4) |
Tarihi Sit, Kentsel Sit, Tescilli Yapı ve Milli Park
Tarihi sitlerde 1700 sayılı ilke kararı, milli park bulunan yerlerde uzun devreli gelişim planı, bulunmayan yerlerde koruma amaçlı imar planı kurulca uygun görülünceye kadar zorunlu altyapı uygulamaları ve kapsamındaki resmî kurum yapıları dışında bitki örtüsünü, topografyayı ve siluet etkisini bozabilecek hiçbir inşaî ve fizikî uygulamaya izin vermez. Değerlendirmemize göre arazi tipi GES veya RES bu dönemde mümkün değildir; ayrıntı tarihi sit alanında ev yapılır mı yazımızdadır. Kentsel sitlerde ise yeni yapı ve esaslı onarım 681 sayılı ilke kararına göre geçiş dönemi esasları veya plan doğrultusunda kurul ya da KUDEB onayına bağlıdır (kentsel sit alanında ev yapılır mı).
Tescilli bir yapının çatısına veya cephesine güneş paneli koymak da tesisat niteliğinde inşaî ve fizikî müdahaledir. Kanun’a göre ruhsata tabi olmayan tadilat ve tamiratlar dışındaki her türlü inşaî ve fizikî müdahale kurul iznine bağlıdır (m.57); değerlendirmemize göre panel uygulaması bu nedenle KUDEB değil kurul iznine tabidir ve kurul, yapının grubu ile cephe ve çatı özgünlüğünü gözeterek karar verir. Tescilli yapının korunma alanındaki parsellerde inşaat ve tesisat yapılıp yapılamayacağına da kurul karar verir (m.8). Süreç için tescilli yapıda restorasyon izni ve korunma alanında yapılaşma yazılarımıza bakılabilir. Milli parklarda iki hüküm birlikte okunur: 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun, ilgili Bakanlığın olumlu görüşü alınmak kaydıyla yenilenebilir enerji tesislerinin kurulmasına izin verir (m.8); Milli Parklar Kanunu ise planlarda belirtilen yapı ve tesisler ile kamu yararı açısından vazgeçilmez ve kesin zorunluluk bulunanlar dışında hiçbir yapı ve tesis kurulamayacağını öngörür (2873 m.14/e). Değerlendirmemize göre milli parkta santral ancak planla uyumlu olması ve olumlu görüş alınmasıyla mümkündür. Milli park kuralları için millî park ve korunan alanlar yazımıza bakılabilir.
Başvuru Süreci, Kurum Görüşleri ve Ücretler
Doğal sitteki projelerde başvuru Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne yapılır ve Bölge Komisyonunda değerlendirilir; ilke kararları değerlendirmede ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşlerinin göz önüne alınmasını şart koşar. Arkeolojik, tarihi ve kentsel sitlerde başvuru koruma bölge kurulu müdürlüğüne, III. derece arkeolojik sitte sondaj talebi müze müdürlüğüne yapılır. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafındaki başvurular 2026’dan itibaren ücretlidir: Enerji nakil hattı, hidroelektrik, güneş ve rüzgâr enerjisi santrali, otoyol, köprü, plan, madencilik, baraj ve benzeri taleplere ilişkin inceleme ve görüş talepleri için 0-5 hektarda 5.000 TL, 5-10 hektarda 25.000 TL, 10 hektar ve üzerinde 50.000 TL ücret alınır (2863 Ek m.9, tarife sıra 6). III. derece arkeolojik sitte yeni yapılanma amaçlı sondaj kazısı talebi 1.000 m²’ye kadar gerçek kişiler için 2.500 TL, tüzel kişiler için 5.000 TL’dir ve 1.000 m² üstündeki her metrekare için ücret oranlanarak uygulanır (sıra 15). Kamu kurumlarının kendi taşınmazları ve işleri için ücret alınmaz. Ücret iadesi kuralları koruma kurulu başvuru ücreti yazımızdadır.
Örnek ücret hesabı (hesaplamamız): Bir şirketin III. derece arkeolojik sitte 30 hektar (300.000 m²) arazide kuracağı GES için kurul görüşü talebinde tarife sıra 6 uyarınca 10 hektar ve üzeri kademe olan 50.000 TL ödenir. Aynı saha için yeni yapılanma amaçlı sondaj talebinde tüzel kişi ücreti 1.000 m² için 5.000 TL olduğundan, oranlama metrekare başına 5 TL üzerinden yapılırsa sondaj ücreti 300.000 × 5 = 1.500.000 TL olur. Oranlamanın uygulanma biçimi idarece farklı yorumlanabileceğinden tutar başvuru öncesinde kurul müdürlüğünden teyit edilmelidir.
Sit iznine ek olarak enerji projeleri ayrıca lisans veya lisanssız üretim mevzuatına, ÇED sürecine, tarım arazisi ise tarım dışı kullanım iznine, orman ise orman mevzuatına tabidir; bu izinlerin hiçbiri sit izninin yerine geçmez. Saha bir sulak alanın tampon bölgesinde kalıyorsa güneş enerjisi santralleri ile 10 MW ve üzeri rüzgâr santralleri Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinin Ek-2 listesi kapsamında ayrıca ekosistem değerlendirme raporu ve izin belgesi gerektirir; ayrıntılar için sulak alanda ev yapılır mı yazımıza bakılabilir. Genel izin zinciri için GES kurulum izinleri, RES kurulum izinleri, çatı GES ve lisanssız üretim, tarım dışı kullanım izni ve yabancı yatırımcılar için GES ve RES yatırımı yazılarımıza bakılabilir.
Sit alanındaki enerji projesinde izin sırası (önerimiz)
| Adım | Yapılacak iş | Dayanak |
|---|---|---|
| 1. Statü tespiti | Tapu beyanı, sit kararı, kategori ve sınır haritası; çakışan statüler | 2863 m.7; Yönetmelik m.17 |
| 2. Ön hesap | Doğal sitte yüzde 10 payı, kesin korunacak alana ve kuş göç yollarına mesafe, nitelikli alanda kapasite | 100/B; 98/B |
| 3. Bilimsel rapor | Mesafe raporu veya RES için ekolojik rapor; arkeolojik sitte sondaj | 98/A-B; 100/B; 658/3-ç |
| 4. Komisyon veya kurul başvurusu | İl Müdürlüğü (doğal sit) veya kurul müdürlüğü (kültür sitleri) | 2863 ek m.4, m.57 |
| 5. Diğer izinler | ÇED, tarım dışı kullanım, orman, enerji mevzuatı | İlgili mevzuat |
| 6. Uygulama ve denetim | Onaylı projeye uygun uygulama; izinsiz müdahalede ceza | 2863 m.65 |
Ret Kararına Karşı Yollar ve İzinsiz Uygulamanın Sonuçları
Koruma bölge kurulu kararlarına karşı Koruma Yüksek Kuruluna itiraz edilebilir ve itiraz Bakanlıkça değerlendirilir (2863 m.61); itiraz süresi kararın tebliğ veya ilanından itibaren altmış gündür ve 2026 tarifesine göre itiraz başvuru belgesi için gerçek kişilerden 12.500 TL, tüzel kişilerden 25.000 TL alınır (tarife sıra 3). Bölge Komisyonu ve kurul kararlarına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde iptal davası da açılabilir (2577 sayılı İYUK m.7). Ayrıntılar için koruma kurulu kararına itiraz ve idari davalarda dava açma süreleri yazılarımıza bakılabilir. İzinsiz kazı, dolgu, temel veya panel kurulumu ise tebliğ veya ilan edilmiş sit alanında iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirebilir (m.65/1); doğal sitte ise ilgili mevzuat yanında aynı Kanun hükmü uygulanır. Savunma ve yıkım süreci sit alanında kaçak yapı ve izinsiz müdahale yazımızda anlatılmıştır.
Sit Alanında Enerji Yatırımı İçin Kontrol Listesi
Kontrol listesi (önerimiz):
1. Sahanın tamamının ve iletim hattı güzergâhının hangi sit statüsünde ve hangi kategoride kaldığını harita üzerinde çıkarın.
2. Doğal sitte alandaki onaylı GES toplamını yazılı olarak sorun ve yüzde 10 payını hesaplayın.
3. Kesin korunacak hassas alana ve kuş göç yollarına olan mesafeyi koordinatlı ölçün; 300 metre altında kalınacaksa üniversite raporunu baştan planlayın.
4. Nitelikli alanda GES için 10 MWm sınırını, RES için yürütmeyi durdurma riskini proje kurgusuna yansıtın.
5. Arkeolojik sitte I. ve II. derece parselleri projeden çıkarın; III. derecede sondaj takvimini ve ücretini bütçeleyin.
6. Arazi hazırlığına, çit temeline ve kablo kanalına izin kararından önce başlamayın.
7. Kararların tebliğ tarihlerini kaydedin; itiraz ve dava süreleri altmış gündür.
Doğal Sitte GES Projesi İçin Bölge Komisyonu Başvurusu Dilekçe Örneği
Aşağıdaki örnek, sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanında kalan bir arazide kurulacak GES için yapılacak başvuruya göre hazırlanmıştır. Köşeli parantezli yerler projeye göre doldurulmalıdır.
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
………… ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İL MÜDÜRLÜĞÜNE
(Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna sunulmak üzere)
BAŞVURAN: [Şirket unvanı], Vergi No: [……], Adres: [……]
VEKİLİ: Av. [……]
PROJE ALANI: [İl, ilçe, köy], [……] ada, [……] parsel, [……] m²; [……] Doğal Sit Alanı, sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı
KONU: [……] MWm kurulu güçteki güneş enerjisi santrali projesinin değerlendirilerek uygun bulunması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Proje alanının doğal sit kategorisi (Yönetmelik m.9/1)
Proje alanı [tarih ve sayı] sayılı kararla tescil edilen [……] Doğal Sit Alanının sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı kategorisinde kalmaktadır. Yönetmelik bu alanlarda, Bölge Komisyonunun değerlendirmesine bağlı olarak güneş enerjisi santrallerine izin verilebileceğini öngörmektedir. Alanın kesin korunacak hassas alan veya nitelikli doğal koruma alanı ile çakışan bir bölümü bulunmamaktadır.
2. Kesin korunacak hassas alana mesafe (100 sayılı ilke kararı B bölümü)
Ekli koordinatlı haritada gösterildiği üzere proje sınırının en yakın kesin korunacak hassas alana uzaklığı [……] metredir. Bu mesafe ilke kararında öngörülen asgari 300 metrenin üzerindedir. Panel alanı, iç yollar ve trafo merkezi de bu mesafenin dışında tutulmuştur.
3. Yüzde 10 sınırı (100 sayılı ilke kararı B bölümü)
Müdürlüğünüzün [tarih ve sayı] sayılı yazısına göre [……] hektarlık doğal sit alanında onaylanmış GES projelerinin toplam alanı [……] hektardır. Projemizin [……] hektarlık alanı eklendiğinde toplam [……] hektara ulaşılmakta olup bu tutar doğal sit alanının yüzde 10’u olan [……] hektarın altında kalmaktadır.
4. Doğal değerler üzerindeki etki ve alınacak önlemler (Yönetmelik m.9/1 ve 100 sayılı ilke kararı B bölümü)
Ekli ekolojik değerlendirme raporunda alanın tarım dışı bırakılmış kuru bir arazi olduğu, korunan bir tür veya habitat bulunmadığı belirtilmiştir. Panellerin kazık sistemle zemine sabitleneceği, beton döküm yapılmayacağı, kablo güzergâhının mevcut yolu izleyeceği, sahanın çevresinin yerel türlerle bitkilendirileceği ve işletme süresi sonunda alanın eski hâline getirileceği taahhüt edilmektedir.
5. Kurum görüşleri (100 sayılı ilke kararı B bölümü)
Projeye ilişkin [ilgili kurumlar] görüşleri ekte sunulmuştur; görüşü bulunmayan kurumlardan Müdürlüğünüzce görüş istenmesini talep ederiz.
EKLER: 1. Tapu kayıtları ve kira veya kullanım sözleşmesi 2. Koordinatlı vaziyet planı ve mesafe haritası 3. Alandaki onaylı GES alanlarına ilişkin yazı 4. Ekolojik değerlendirme raporu 5. Kurum görüşleri 6. Vekâletname
SONUÇ VE İSTEM: [……] MWm kurulu güçteki GES projesinin 100 sayılı ilke kararı ve Yönetmelik çerçevesinde değerlendirilerek uygun bulunmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Başvuran Vekili
Av. [……]
III. Derece Arkeolojik Sitte GES İçin Sondaj Kazısı Talebi (Kısa Örnek)
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
………… MÜZE MÜDÜRLÜĞÜNE
BAŞVURAN: [Şirket unvanı], Vergi No: [……], Adres: [……]
PROJE ALANI: [İl, ilçe, köy], [……] ada, [……] parsel, [……] m²; III. derece arkeolojik sit alanı
KONU: GES projesi öncesinde sondaj kazısı yapılması ve sonucun koruma bölge kuruluna iletilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Alanın derecesi ve sondaj zorunluluğu (658 sayılı ilke kararı 3. madde ç bendi)
Proje alanı [tarih ve sayı] sayılı kurul kararıyla III. derece arkeolojik sit olarak tescil edilmiştir. Bu alanlarda inşaat izni verilmeden önce müze müdürlüğü uzmanlarınca sondaj kazısı yapılması ve raporun koruma bölge kuruluna iletilmesi gerekmektedir.
2. Projenin zemine etkisi (2863 sayılı Kanun m.9)
Projede panel taşıyıcıları [……] cm derinliğe çakılacak kazıklarla sabitlenecek, kablo kanalları [……] cm derinlikte açılacak, trafo merkezi için [……] m² temel yapılacaktır. Zemine müdahalenin derinliği ve yerleri ekli vaziyet planında gösterilmiştir. Sondaj noktalarının bu müdahale alanlarına göre belirlenmesini talep ederiz.
3. Ücret (2863 sayılı Kanun Ek m.9 ve tarife sıra 15)
Yeni yapılanma amaçlı sondaj kazısı ücreti alan büyüklüğüne göre hesaplanarak yatırılmış olup dekontu ektedir.
EKLER: 1. Tapu kayıtları 2. Vaziyet planı ve zemin müdahale detayları 3. Ücret dekontu 4. Yetki belgesi
SONUÇ VE İSTEM: Proje alanında sondaj kazısı yapılmasına ve sonuç raporunun koruma bölge kuruluna iletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
[Tarih]
Başvuran Şirket Yetkilisi
[İmza]
Sık Yapılan Hatalar
1. Sit kategorisini yanlış okumak. Aynı doğal sitte kesin korunacak, nitelikli ve sürdürülebilir alanlar bir arada bulunabilir; parsel bazında kontrol gerekir.
2. Yüzde 10 payını hesaba katmamak. Doğal sitteki bütün GES’lerin toplamı sit alanının yüzde 10’unu geçemez.
3. Nitelikli alanda RES riskini görmemek. Yönetmelikteki dayanak ibarenin yürütmesi durdurulmuştur.
4. İptal edilen 662 sayılı karara dayanmak. I. ve II. derece arkeolojik sitte GES imkânı tanıyan karar iptal edilmiştir.
5. Sondajdan önce saha hazırlığına başlamak. III. derece arkeolojik sitte kazı ve tesviye de izne bağlıdır.
6. Diğer izinleri sit izninin yerine koymak. ÇED, enerji ve tarım izinleri komisyon veya kurul kararının yerini tutmaz.
7. Tescilli yapıya izinsiz çatı paneli koymak. Panel tesisatı inşaî ve fizikî müdahaledir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sit alanında GES kurulur mu?
Sit türüne göre değişir. Doğal sitin sürdürülebilir koruma alanında ve 2. ve 3. derece doğal sitte koşullarla, nitelikli alanda 10 MWm’e kadar değerlendirilebilir; kesin korunacak alanda ve 1. derece doğal sitte kurulamaz. I. ve II. derece arkeolojik sitte kurulamaz; III. derecede sondaj ve kurul kararı gerekir.
Doğal sitte GES için mesafe şartı nedir?
GES sınırı kesin korunacak hassas alanlara en az 300 metre olmalıdır; üniversitelerin ilgili bölümlerince hazırlanacak bilimsel rapor doğrultusunda Bölge Komisyonu farklı bir mesafe belirleyebilir (100 sayılı ilke kararı, 115 ile değişik).
Doğal sitteki yüzde 10 sınırı ne demek?
Mevcut ve yapılacak bütün GES projelerinin toplam alanı, doğal sit alanının yüzde 10’unu geçemez. Alandaki onaylı GES toplamı önceden İl Müdürlüğünden öğrenilmelidir (100/B).
Nitelikli doğal koruma alanında GES kurulabilir mi?
Kurulu gücü 10 MWm’i geçmemek kaydıyla ve mesafe ile yüzde 10 koşullarıyla Bölge Komisyonunca değerlendirilebilir. Bu imkân 115, 120 ve 137 sayılı kararlarla ve 2025 Yönetmelik değişikliğiyle bugünkü hâlini almıştır.
Doğal sitte RES kurulabilir mi?
Kesin korunacak hassas alanda yeni RES yapılamaz. Sürdürülebilir alanda ve ilke kararına göre nitelikli alanda 20 türbin ve 50 MWm’e kadar, mesafe, kuş göç yolu ve otomatik durdurucu radar koşullarıyla değerlendirilebilir (98 sayılı ilke kararı).
Nitelikli alanda RES için Danıştay ne karar verdi?
Yönetmeliğin resmî metnindeki nota göre nitelikli alanda HES ve RES’e ilişkin ibarenin yürütmesi Danıştay Dördüncü Dairesinin 11.11.2025 tarihli, E.2025/3471 sayılı kararıyla durdurulmuştur; GES’e ilişkin 10 MWm kısmı yürürlüktedir.
Kesin korunacak alandaki mevcut RES ne olur?
İzin süresince faaliyetine devam eder; yeni türbin eklenerek veya alan değiştirilerek kapasite artırılamaz. Ancak ilke kararındaki bilimsel rapor hazırlanıp komisyonca uygun bulunursa kapasite artışı veya izin süresi uzatımı mümkündür (98/A).
1. derece arkeolojik sitte GES kurulur mu?
Hayır. 658 sayılı ilke kararı kesinlikle hiçbir yapılaşmaya izin vermez; bu alanlarda GES’e imkân tanıyan 662 sayılı ilke kararı Lexpera kaydına göre Danıştay 14. Dairesinin 19.12.2018 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
3. derece arkeolojik sitte GES için ne gerekir?
İnşaat izninden önce müze müdürlüğü uzmanlarınca sondaj kazısı yapılır, rapor koruma bölge kuruluna gider ve kurul kararından sonra uygulamaya geçilir (658/3-ç). 2026’da sondaj talebi ve kurul görüşü ücretlidir (tarife sıra 6, 15).
Tescilli evin çatısına güneş paneli takılabilir mi?
Panel tesisatı inşaî ve fizikî müdahale niteliğindedir; değerlendirmemize göre kurul izni gerekir. Kurul yapının grubunu ve çatı ile cephe özgünlüğünü gözeterek karar verir (2863 m.9, m.57).
Sit alanındaki enerji projesi için kurul ücreti ne kadar?
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafında GES, RES ve benzeri inceleme ve görüş talepleri için 0-5 hektarda 5.000 TL, 5-10 hektarda 25.000 TL, 10 hektar ve üzerinde 50.000 TL alınır (2863 Ek m.9, tarife sıra 6).
Komisyon veya kurul GES başvurusunu reddederse ne yapılır?
Kültür sitlerinde kurul kararına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde Koruma Yüksek Kuruluna itiraz edilebilir; komisyon ve kurul kararlarına karşı altmış gün içinde iptal davası açılabilir (2863 m.61; İYUK m.7).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Sit alanındaki enerji projelerinde en büyük kayıp, sahanın kategorisinin geç fark edilmesinden, yüzde 10 ve mesafe sınırlarının proje tasarımına yansıtılmamasından ve değişen ilke kararlarının takip edilmemesinden doğar. Hukukçular Evi; saha statü analizi, Bölge Komisyonu ve koruma kurulu başvuruları, sondaj süreci, ret kararlarına itiraz ve iptal davaları, izinsiz müdahale soruşturmaları ile yatırım ve kira sözleşmelerinde sit riskinin paylaştırılması konularında destek verir. Kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin diğer konular için Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi, imar uyuşmazlıkları için İmar Hukuku Rehberi, idari dava süreçleri için İdare Hukuku Rehberi sayfalarımıza, mevzuattaki son değişiklikler için hukuk gündemi sayfamıza bakabilirsiniz. Randevu ve ön değerlendirme için: 0554 648 37 15.
GES veya RES projeniz için sit riskini birlikte yönetelim
Sahanın sit statüsünü, ilke kararlarındaki sınırları ve izin sırasını değerlendirip komisyon ve kurul başvurularınızı hazırlayalım: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku RehberiDoğal ve arkeolojik sitte GES ve RES kuralları, ücretler ve itiraz
- Doğal Sit Alanına Ev Yapılır mı? (2026)
- 1. ve 2. Derece Arkeolojik Sit Alanı (2026)
- 3. Derece Arkeolojik Sitte Sondaj Kazısı (2026)
- Tarihi Sit Alanında Ev Yapılır mı? (2026)
- GES Kurulum İzinleri (2026)
- RES Kurulum İzinleri (2026)
- Çatı GES ve Lisanssız Elektrik Üretimi
- Koruma Kurulu Kararına İtiraz Dilekçesi
Bu içerik İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır.
Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.4, 7, 8, 9, 57, 61, 65, ek m.4, Ek m.9 ve ekli (1) sayılı ücret tarifesi sıra 3, 6, 15; Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun 05.01.2017 tarihli ve 100 sayılı GES ilke kararı ile 98 sayılı RES ilke kararı (RG 25.01.2017, 29959), 114 ve 115 sayılı kararlar (RG 20.07.2022, 31898), 119 ve 120 sayılı kararlar (RG 05.11.2022, 32004), 137 sayılı karar (RG 26.03.2024, 32501); Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik m.7, 8, 9, geçici m.1 (RG 10.05.2025, 32896 değişikliği ve Danıştay Dördüncü Dairesinin 11.11.2025 tarihli, E.2025/3471 sayılı yürütmeyi durdurma kararına ilişkin resmî metin notu dahil); Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 658 sayılı ilke kararı (663 sayılı kararla değişik), 662 sayılı ilke kararı (Lexpera kaydına göre Danıştay 14. Dairesinin 19.12.2018 tarihli E.2017/859, K.2018/7759 sayılı kararıyla iptal) ve 1700 sayılı ilke kararı; Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 18.01.2019 tarihli ve 5878 sayılı kararı; Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 11.12.2025 tarihli ve 21056 sayılı kararı; 5346 sayılı Kanun m.8; 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu m.14; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.109; 2577 sayılı İYUK m.7. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut proje için hukuki görüş yerine geçmez.
