Akaryakıt istasyonları, doğaları gereği yüksek çevresel risk taşıyan tesislerdir. Yeraltı yakıt tanklarındaki sızıntı, dolum ve boşaltım sırasında havaya karışan uçucu organik bileşikler ve araç yıkama atık suları toprağı ve yeraltı suyunu kirletebilir. Bu rehberde akaryakıt istasyonu kaynaklı kirliliğin hukuki sonuçlarını sade bir dille açıklıyoruz.
İki Ayrı Sorumluluk Türü
Kirliliğe yol açan bir istasyon iki ayrı hukuki sonuçla karşılaşabilir. Birincisi idari ve cezai sorumluluktur: 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8. maddesi alıcı ortama (toprak, su, hava) atık verilmesini yasaklar; 11. madde arıtma ve bertaraf yükümlülüğü getirir; 20. madde ise bu yükümlülüklere aykırılık hâlinde idari para cezaları öngörür. Ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 181. maddesi çevrenin kasten kirletilmesini, 182. maddesi ise taksirle kirletilmesini ayrı suçlar olarak düzenler ve kirleticinin toprakta, suda veya havada kalıcı etki bırakması hâlinde cezanın artırılmasını öngörür.
Kusursuz Sorumluluk: Kirleten Öder İlkesi
İkinci ve uygulamada en önemli sonuç, hukuki tazminat sorumluluğudur. Çevre Kanunu, “kirleten öder” ilkesini benimseyen 28. maddesiyle önemli bir kural koyar: çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler, sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan kusur şartı aranmaksızın sorumludur. Bu bir kusursuz sorumluluk hâlidir; yani istasyon işletmecisinin kasıt veya ihmalinin kanıtlanması gerekmez, kirliliğe sebep olması yeterlidir. Kirlilikten zarar gören komşu taşınmaz sahibi, tarım arazisi maliki ya da su kaynağı kullanıcısı, uğradığı maddi zararın tazminini bu ilkeye dayanarak isteyebilir.
Kirlilik Nasıl Tespit Edilir?
Toprak veya yeraltı suyu kirliliği, genel gözlem ve tahminle değil, bilimsel analizle tespit edilir. Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik çerçevesinde alınan numuneler laboratuvarda incelenir ve yönetmelikte belirlenen sınır değerlerin aşılıp aşılmadığı saptanır. Yargıtay, çevre kirliliği davalarında mahkemelerin konunun uzmanı bilirkişilerden (çevre, kimya, ziraat) denetime elverişli rapor almasını aramakta; gözlemsel veya soyut değerlendirmeye dayalı kararları bozmaktadır (örneğin Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2014/36703 sayılı kararında, araç yıkama atık sularının toprağa verildiği bir istasyon yönünden bu eksiklik bozma sebebi yapılmıştır).
İşletmecinin Yükümlülükleri
Bir akaryakıt istasyonunun hem çevreye hem de kendi hukuki güvenliğine zarar vermemesi için bazı yükümlülükleri vardır: gerekli çevre izinlerini almak, yeraltı tanklarını ve yakıt sistemini sızdırmaz tutmak, atık suları arıtmak, uçucu organik bileşik salınımını kontrol eden düzenekleri çalıştırmak ve tesisin kapatılması hâlinde kirlenmiş sahayı temizlemek. Bu yükümlülüklerin ihmali, hem yüksek idari para cezalarına hem de zarar görenlere karşı tazminat sorumluluğuna yol açar. Bu nedenle hem işletmeciler hem de komşu taşınmaz sahipleri açısından, olası bir kirlilik şüphesinde durumun erkenden uzman raporuyla belgelenmesi büyük önem taşır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
