Yıllar önceye ait bir elektrik veya doğalgaz borcu birden karşınıza çıkabilir; ya da sayaç değişiminden sonra “eksik ölçüm yapıldı” denilerek geriye dönük yüksek bir fatura gönderilebilir. Bu durumlarda tüketicinin önemli hakları vardır. Bu rehberde fatura borçlarında zamanaşımını ve geriye dönük tahakkuku sade bir dille açıklıyoruz.
Fatura Borcunda Zamanaşımı: Beş Yıl
Elektrik, doğalgaz ve su gibi abonelik tüketim bedelleri, düzenli aralıklarla doğan dönemsel (periyodik) edim niteliğindedir. Türk Borçlar Kanunu’nun 147. maddesi, kira bedelleri gibi dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı öngörür. Buna göre bu tür fatura alacakları kural olarak beş yılda zamanaşımına uğrar. Önemli bir nokta da şudur: elektrik, doğalgaz ve su tüketiminden doğan alacaklar, ilgili kuruluş kamuya ait olsa bile, sözleşmeden (abonelikten) doğan özel hukuk alacağıdır; 6183 sayılı Kanun kapsamında bir kamu (amme) alacağı değildir. Bu nedenle bu alacaklar genel hükümlere göre takip edilir.
Eski Aboneye Ait Borç Yeni Aboneden İstenemez
Uygulamada sık karşılaşılan bir sorun, bir taşınmaza yeni taşınan kişiden önceki abonenin ödenmemiş borcunun talep edilmesidir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre, abonelik kişiseldir; önceki kiracının veya malikin ödenmemiş elektrik, su, telefon veya doğalgaz borcu, yeni aboneden talep edilemez ve bu borç gerekçesiyle yeni abonelik talebi reddedilemez. Bu nedenle yeni abonelik kurarken eski borç dayatmasıyla karşılaşan tüketicinin bu uygulamaya itiraz etme hakkı bulunur.
Geriye Dönük (Kıyasen) Tahakkukun Sınırları
Sayaç arızası veya değişimi gerekçesiyle yapılan geriye dönük hesaplama keyfi olamaz. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği, geriye dönük tahakkukun doğru bulgu ve belgelere dayanmasını şart koşar ve süreyi sınırlandırır; somut belge bulunmayan hâllerde bu süre dar tutulur. Salt “sayaç eksik ölçtü” denilerek azami sürenin ve fahiş bir tüketimin varsayılması hakkaniyete aykırıdır. Tüketici, geçmiş dönem faturalarını delil göstererek gerçek tüketiminin çok altında bir tahakkukla karşılaştığını ortaya koyabilir.
İtiraz, İhtirazi Kayıt ve İcra Takibi
Hatalı veya fahiş bir faturaya karşı önce tedarik/dağıtım şirketine itiraz edilmelidir. Faturayı ödemek zorunda kalan tüketici (örneğin elektriğin kesilmemesi için), ödeme sırasında ihtirazi kayıt koymalı ve ardından istirdat (geri alma) davası açmalıdır; Yargıtay içtihadına göre ihtirazi kayıt konulmadan yapılan ödemelerde dahi zamanaşımı süresi içinde istirdat davası açılabilir. Şirket borcu ilamsız icra yoluyla takip ederse, tüketiciye ödeme emri tebliğ edilir ve bu emre yedi gün içinde itiraz edilmesi gerekir; itiraz üzerine takip durur ve şirket itirazın iptali davası açmak zorunda kalır. Bu sürelerin kaçırılması borcun kesinleşmesine yol açabileceğinden, faturayla ilgili her bildirim dikkatle izlenmelidir. Tüketici, gerek hatalı tahakkuk gerek zamanaşımına uğramış borç iddialarında, uyuşmazlığın tutarına ve niteliğine göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurarak borçlu olmadığının tespitini ve fazladan ödediği tutarın iadesini isteyebilir; bu süreçte geçmiş dönem faturaları, sayaç değişim tutanağı ve şirketle yapılan yazışmalar en önemli delillerdir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
