BTK’nın Instagram Kararı ve Anayasa Mahkemesi Kararları: 5651 m.8, 8/A ve AYM 2023/172 (2026 Güncel)

BTK’nın Instagram kararı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun 2 Ağustos 2024 tarihinde Instagram’a Türkiye’den erişimi engellemesi ve engelin 10 Ağustos 2024 akşamı kaldırılmasıdır; karar, 5651 sayılı Kanun’un “katalog suçlar” olarak bilinen sekizinci maddesinin birinci fıkrasındaki suçlara ilişkin resen erişim engeli yetkisi ve Anayasa Mahkemesinin internet sitelerinin tümüne erişimin engellenmesine ilişkin kararları bakımından tartışılmıştır. Bu yazı; kararın dayandığı kanuni çerçeveyi, Anayasa Mahkemesinin YouTube (2014), Wikipedia (2019) ve 5651 sayılı Kanun’a ilişkin 2023 tarihli iptal kararının neyi kapsadığını, 2026 yılında yetkinin Siber Güvenlik Başkanlığına geçmesini, sosyal ağ sağlayıcıların yükümlülüklerini ve erişim engeli kararlarına karşı başvuru yollarını kanun metinleri üzerinden anlatır.

2 Ağustos 2024 Instagram Erişim Engeli

Instagram’a erişim 2 Ağustos 2024 tarihinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kararıyla engellenmiştir; Kurumun sitesindeki duyuruda kararın tarihi belirtilmiş, dayanak olan kanun hükmü ve gerekçe ayrıca açıklanmamıştır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı, engelin 10 Ağustos 2024 akşamı kaldırıldığını duyurmuş; açıklamada platformun “katalog suçlar” çerçevesindeki taleplerin karşılanacağını taahhüt ettiği ve Meta’ya bildirilen katalog suçlarla ilgili işlemlerin tamamlandığı ifade edilmiştir. Engel 2 Ağustos’tan 10 Ağustos akşamına kadar sürmüştür.

Kamuoyunda “katalog suçlar” olarak anılan suçlar, internet ortamında içeriğinin bu suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlar için içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilmesini öngören 5651 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasında sayılmıştır. Bu yazının ilk hâlinde, Anayasa Mahkemesinin 2023 tarihli kararının BTK’nın internet sitelerini kapatma yetkisini iptal ettiği ve Instagram kararının bu iptale rağmen verildiği ifade edilmişti. Kanun metni ve iptal kararının kapsamı aşağıda gösterildiği üzere bu değerlendirmeyi desteklememektedir: iptal kararı Başkanın katalog suçlar için resen erişim engeli yetkisini ortadan kaldırmamıştır ve iptal hükümleri Instagram kararından sonra, 10/10/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Katalog Suçlar ve Başkanın Resen Erişim Engeli Yetkisi (5651 m.8)

Katalog suçlar şunlardır: intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama, Atatürk aleyhine işlenen suçlar, 7258 sayılı Kanun’daki bahis ve şans oyunlarına ilişkin suçlar ve 2937 sayılı Kanun’un 27. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki suçlar (5651 s.K. m.8/1). Bu suçlar bakımından içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir ve kararını yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunar (5651 s.K. m.8/2). Koruma tedbiri olarak verilen karara Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651 s.K. m.8/2).

Bunun yanında, içeriği birinci fıkrada belirtilen suçları oluşturan yayınlara ilişkin olarak erişimin engellenmesi kararı resen Başkan tarafından verilir ve karar ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcısına bildirilir (5651 s.K. m.8/4). Kararın gereği derhâl ve en geç bildirimden itibaren dört saat içinde yerine getirilir (5651 s.K. m.8/5). Erişimin engellenmesi kararları ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölüm ile ilgili olarak URL şeklinde verilir; ancak teknik olarak içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya bu yolla ihlalin önlenemediği durumlarda internet sitesinin tümüne yönelik erişimin engellenmesi kararı verilebilir (5651 s.K. m.8/17). Bahis ve kumar sitelerine yönelik erişim engelleri de bu madde kapsamındadır; bu dosyalara ilişkin bütün rehberler Yasa Dışı Bahis Hukuku Rehberi sayfasındadır.

Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hâllerde Erişim Engeli (5651 m.8/A)

Yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden birine bağlı olarak hâkim ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhurbaşkanlığı veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan tarafından içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir; karar derhâl ve en geç dört saat içinde yerine getirilir (5651 s.K. m.8/A-1). Cumhurbaşkanlığı veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkanın verdiği karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur; hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklamazsa karar kendiliğinden kalkar (5651 s.K. m.8/A-2). Bu kararlar da kural olarak URL şeklinde verilir; teknik olarak içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ihlalin bu yolla önlenemediği durumlarda sitenin tümüne yönelik karar verilebilir (5651 s.K. m.8/A-3). Faillere ulaşmak için gerekli bilgiler içerik, yer ve erişim sağlayıcılar tarafından hâkim kararı üzerine adli mercilere verilir (5651 s.K. m.8/A-4).

Anayasa Mahkemesi Kararları: YouTube, Wikipedia ve 2023 İptal Kararı

Anayasa Mahkemesi, youtube.com sitesine erişimin tümüyle engellenmesine ilişkin 2014/4705 başvuru numaralı ve 29/5/2014 tarihli kararında, siteye erişimin tümüyle engellenmesine yönelik müdahalenin yeterince açık ve belirgin bir kanuni dayanağa sahip olmadığına ve Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetmiştir. Anayasa’nın 26. maddesi, herkesin düşünce ve kanaatlerini açıklama ve yayma hakkını ve bu hürriyetin resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini kapsadığını düzenler (Anayasa m.26/1). Mahkeme, Wikipedia’nın tüm dil sürümlerine erişimin engellenmesine ilişkin 2017/22355 başvuru numaralı ve 26/12/2019 tarihli Genel Kurul kararında ise engelin ifade özgürlüğüne ölçüsüz bir müdahale oluşturduğuna karar vermiştir; bu engel 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesine dayanıyordu.

Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı norm denetimi kararı ise kişilik hakkı ihlali nedeniyle sulh ceza hâkimliğinden içeriğin çıkarılmasını ve erişimin engellenmesini istemeyi düzenleyen 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesini iptal etmiştir. Aynı kararla 8. maddenin dördüncü fıkrasının birinci cümlesindeki “içeriğin çıkarılması ve/veya” ibaresi ile on birinci fıkrasındaki “ilgili içerik, yer ve erişim sağlayıcısına” ibaresi de iptal edilmiştir. Mahkeme iptalin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiş ve iptal 10/10/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir ve bu tarih kararın yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez; iptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153/3, 153/5).

Bu nedenle 2023 tarihli karar sonrasında Başkanın katalog suçlar için resen verdiği karar türü erişimin engellenmesidir; içeriğin çıkarılmasına ilişkin resen yetki iptal edilmiştir (5651 s.K. m.8/4). Daha önce de Anayasa Mahkemesinin 15/11/2017 tarihli ve E.2015/76, K.2017/153 sayılı kararıyla 8. maddenin dördüncü fıkrasındaki bazı ibareler, birinci fıkranın müstehcenliğe ilişkin bendi yönünden iptal edilmiştir. İçerik kaldırma yollarının güncel durumu İnternette İçerik Kaldırma ve Erişim Engelleme rehberinde anlatılmıştır.

2026 Değişiklikleri: Siber Güvenlik Başkanlığı ve Sosyal Ağ Sağlayıcıların Yükümlülükleri

24/7/2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanun’la 5651 sayılı Kanun’daki “Başkan” Siber Güvenlik Başkanı, “Başkanlık” ise Siber Güvenlik Başkanlığı olarak tanımlanmış ve Kanun’un birçok hükmündeki “Kurum” ibareleri “Başkanlık” olarak değiştirilmiştir (5651 s.K. m.2/1-c, v). Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tanımı ve yetkilendirmenin iptali gibi bazı Kurum yetkileri ise Kanun’da yer almaya devam etmektedir (5651 s.K. m.2/1-ı, 8/11). Değişiklikler 31/7/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle bugün katalog suçlar için resen erişim engeli kararı Siber Güvenlik Başkanı tarafından verilir (5651 s.K. m.8/4).

Türkiye’den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı Türkiye’de bir temsilci belirlemek zorundadır ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde sırasıyla idari para cezası, reklam yasağı ve sulh ceza hâkimliği kararıyla internet trafiği bant genişliğinin yüzde elli, ardından yüzde doksana kadar daraltılması öngörülür (5651 s.K. ek m.4/1-2). Başkanın içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereğini yerine getirmeyen yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcıya altı aya kadar reklam yasağı getirilebilir ve bant daraltma için hâkimliğe başvurulabilir (5651 s.K. ek m.4/10). Kişilerin can ve mal güvenliğini tehlikeye sokan içerikler ve içeriği oluşturana ilişkin bilgiler gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yetkili kolluk birimleriyle paylaşılır (5651 s.K. ek m.4/16).

22/4/2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanun’la ek 4. maddede yapılan değişiklikler 1/11/2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Buna göre sosyal ağ sağlayıcı on beş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve yaş doğrulama dâhil gerekli tedbirleri alacak; kişilerin başvurularına kırk sekiz saat içinde cevap verme yükümlülüğü 9 ve 9/A maddeleriyle sınırlı olmaktan çıkacak; günlük erişimi on milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcı 8/A maddesi uyarınca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde verilen kararların gereğini en geç bir saat içinde uygulayacak ve erişimi engellenen yayının kendi sitesinde yeniden yayınlanmaması için gerekli tedbirleri alacaktır (7578 s.K. m.22).

Erişim Engeli Kararlarına Karşı Başvuru Yolları

Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısının katalog suçlar kapsamında koruma tedbiri olarak verdiği karara Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651 s.K. m.8/2). Hâkim kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır; sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazları kanunda gösterilen diğer sulh ceza hâkimliği inceler (CMK m.268/1, 268/3-a). Başkanın resen verdiği erişim engeli kararı ise bir idari işlemdir; idari işlemlere karşı menfaati ihlal edilenler iptal davası açabilir ve dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.2/1-a, 7/1). Başkanın verdiği idari para cezalarına karşı da İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir (5651 s.K. m.8/12).

Kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketildikten sonra, kamu gücü tarafından Anayasa’da güvence altına alınmış bir hakkın ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilir (6216 s.K. m.45/1-2). Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (6216 s.K. m.47/5). Bireysel başvurunun şartları Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru rehberinde, idari yargıya ilişkin rehberler ise İdare Hukuku Rehberi sayfasında yer alır. Kişilik hakkı ihlali veya özel hayatın gizliliği nedeniyle kendi içeriğinin kaldırılmasını isteyen kişiler için yollar Erişimin Engellenmesi Başvuru Dilekçesi Örneği sayfasında gösterilmiştir.

Değerlendirme

Instagram kararının hukuki değerlendirmesinde iki yön birlikte ele alınmalıdır. Bir yanda kanun, katalog suçlar için Başkana resen erişim engeli yetkisi tanır ve URL esaslı engellemenin teknik olarak yapılamadığı veya ihlalin bu yolla önlenemediği hâllerde sitenin tümüne yönelik karar verilmesine izin verir (5651 s.K. m.8/4, 8/17). Öte yanda Anayasa Mahkemesi, bir internet sitesine erişimin tümüyle engellenmesini YouTube kararında yeterince açık ve belirgin kanuni dayanak, Wikipedia kararında ise ölçülülük bakımından incelemiş ve her iki dosyada ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir. Bir sitenin tümüne erişimin engellenmesinin bu ölçütleri karşılayıp karşılamadığı, kararın gerekçesi ve URL esaslı engellemenin neden yetersiz kaldığı somut olarak ortaya konulmadan değerlendirilemez; Kurumun duyurusunda dayanak ve gerekçenin yer almaması bu değerlendirmeyi güçleştirmiştir.

Kararın kullanıcılar ve platform üzerinden ticari faaliyet yürüten işletmeler bakımından doğurduğu sonuçlar da tartışmanın bir parçasıdır. Anayasa’nın 26. maddesi düşünce ve kanaatleri açıklama ve yayma hakkının yanında haber veya fikir alma ve verme serbestliğini de korur; bu hürriyet ancak maddede sayılan amaçlarla sınırlanabilir (Anayasa m.26/1-2). Kanun koyucu 7253 ve 7418 sayılı Kanunlarla tam erişim engeli dışında reklam yasağı ve kademeli bant daraltma gibi araçlar da öngörmüş, 2026 yılında ise sosyal ağ sağlayıcılara yeni yükümlülükler getirmiştir (5651 s.K. ek m.4/2, 4/10; 7578 s.K. m.22). Kendi hesabı veya sitesi erişime kapatılan kişiler için TİTCK gibi kurumların talebine dayanan kararlara itiraz Sitem veya Sosyal Medya Hesabım Kapatıldı rehberinde anlatılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Instagram’a erişim ne zaman engellendi ve ne zaman açıldı?

Erişim 2 Ağustos 2024 tarihinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kararıyla engellenmiş, engel 10 Ağustos 2024 akşamı kaldırılmıştır.

Katalog suçlar nelerdir?

İntihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar için yer ve imkân sağlama, Atatürk aleyhine suçlar, 7258 sayılı Kanun’daki bahis suçları ve 2937 sayılı Kanun’un 27. maddesindeki suçlardır (5651 s.K. m.8/1).

Anayasa Mahkemesi BTK’nın erişim engeli yetkisini iptal etti mi?

Hayır. 11/10/2023 tarihli karar 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesini ve 8. maddenin dördüncü fıkrasındaki “içeriğin çıkarılması ve/veya” ibaresini iptal etmiştir; katalog suçlar için resen erişimin engellenmesi yetkisi yürürlüktedir (5651 s.K. m.8/4). İptal 10/10/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bir internet sitesinin tamamına erişim engellenebilir mi?

Kural URL esaslı engellemedir; teknik olarak içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ihlalin bu yolla önlenemediği durumlarda sitenin tümüne yönelik karar verilebilir (5651 s.K. m.8/17, 8/A-3).

Erişim engeli kararlarını bugün kim veriyor?

7590 sayılı Kanun’la 31/7/2026 tarihinden itibaren Siber Güvenlik Başkanı ve Siber Güvenlik Başkanlığı (5651 s.K. m.2/1-c, v).

Başkanın erişim engeli kararına nasıl itiraz edilir?

Başkanın resen verdiği karar idari işlemdir; idare mahkemesinde altmış gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m.2/1-a, 7/1). Hâkim kararlarına ise iki hafta içinde itiraz edilir (CMK m.268/1).

Anayasa Mahkemesine ne zaman bireysel başvuru yapılabilir?

Kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yolları tüketildikten sonra, tüketme tarihinden itibaren otuz gün içinde (6216 s.K. m.45/2, 47/5).

Sosyal ağ sağlayıcı mahkeme kararına uymazsa ne olur?

Hâkim veya mahkeme kararıyla hukuka aykırı bulunan içerik bildirime rağmen yirmi dört saat içinde kaldırılmazsa sağlayıcı doğan zararlardan sorumludur (5651 s.K. ek m.4/14). Başkan kararlarına uyulmaması hâlinde reklam yasağı ve bant daraltma gündeme gelir (5651 s.K. ek m.4/10).

1 Kasım 2026’da ne değişiyor?

Sosyal ağ sağlayıcılar on beş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak, kişilerin bütün başvurularına kırk sekiz saatte cevap verecek ve günlük erişimi on milyonu aşanlar 8/A kararlarını bir saat içinde uygulayacaktır (7578 s.K. m.22).

İlk yazı: Burhanettin Öztürk / Hukukçular Evi Ankara. Mevzuat ve içtihat bilgileri 28/10/2026 tarihinde güncellenmiştir.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara, internet sitesi veya sosyal medya hesabı erişime kapatılan kişi ve işletmeler için kararın türünün ve dayanağının belirlenmesi, sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz, idari erişim engeli kararlarına karşı iptal davası, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve içerik kaldırma talepleri konularında hizmet verir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.