Terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddî zarara uğrayanlar, dava açmadan önce idari bir yola başvurabilir: 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun. Bu Kanun, zararların kusur aranmaksızın, sosyal risk ilkesine dayalı olarak ve valilik bünyesindeki Zarar Tespit Komisyonları eliyle sulh yoluyla karşılanmasını öngörür. Bu rehberde kapsamı, başvuru usulünü, süreleri ve süre kuralına ilişkin güncel Anayasa Mahkemesi gelişmesini açıklıyoruz.
Kanunun Mantığı: Sosyal Risk ve Kusursuz Sorumluluk
Klasik idari sorumluluk, hizmet kusuruna dayanır: idarenin bir hizmeti hiç işletmemesi, geç işletmesi veya kötü işletmesi aranır. 5233 sayılı Kanun ise farklı bir temele oturur. Kanunun gerekçesinde, idarenin önlemekle yükümlü olduğu hâlde önleyemediği bazı zararların nedensellik bağı ve kusur koşulu aranmadan, objektif sorumluluk (sosyal risk) anlayışıyla karşılanması gerektiği belirtilmiştir.
Pratik sonucu şudur: başvurucunun, idarenin kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekmez. İspatlanması gereken, zararın Kanun kapsamındaki bir olaydan doğduğu ve miktarıdır.
Kapsam: Hangi Zararlar Karşılanır?
Kanun m.7 uyarınca sulh yoluyla karşılanabilecek zararlar:
- (a) Hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşınır ve taşınmazlara verilen her türlü zararlar,
- (b) Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde uğranılan zararlar ile tedavi ve cenaze giderleri,
- (c) Terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarından kaynaklanan maddî zararlar.
Üçüncü grup, özellikle güvenlik gerekçesiyle bölgeye erişimin kapatılması nedeniyle arazisini ekemeyen, hayvanını otlatamayan veya işletmesini çalıştıramayan kişiler bakımından önem taşır.
Kapsam dışı kalanlar: Kişinin kendi kastı veya kusuru sonucu oluşan zararlar bu Kanun kapsamında karşılanmaz. Yargı kararlarında, terör eylemine katılma ya da örgüt içi hesaplaşma sonucu doğan zararların Kanun kapsamı dışında olduğu kabul edilmiştir. Ayrıca Kanun maddî zararları düzenler; manevi tazminat bu Kanun kapsamında sayılan kalemler arasında değildir.
Başvuru: Nereye, Ne Zaman?
Başvuru, zararın gerçekleştiği veya zarar konusu olayın meydana geldiği il valiliğine yapılır. İlgili valilik dışında diğer valiliklere, kaymakamlıklara, Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerine veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan başvurular ilgili valiliğe gönderilir.
Kanun m.6’daki süreler şunlardır:
- Zarar konusu olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün,
- Her hâlde olayın meydana gelmesinden itibaren bir yıl.
Yaralanma ve engelli hâle gelme durumlarında, yaralının hastaneye kabulünden hastaneden çıkışına kadar geçen süre, başvuru süresinin hesabında dikkate alınmaz.
Güncel gelişme — süre kuralı iptal edildi: Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki bu süre kuralını incelemiş; ilgililerin 5233 sayılı Kanun’daki altmış gün ve bir yıllık sürelere göre mi, yoksa 2577 sayılı Kanun’daki sürelere göre mi talepte bulunmaları gerektiği konusunda kuralın öngörülebilir olmadığı ve kanunilik şartını taşımadığı sonucuna vararak iptaline karar vermiştir. İptal kararlarının yürürlüğe gireceği tarih Mahkemece ayrıca belirlenebildiğinden, başvuru yapmadan önce Resmî Gazete’deki güncel duruma bakılmalıdır. Bu belirsizlik ortadan kalkana kadar en güvenli tutum, süreyi en kısa ihtimale göre hesaplayıp erken başvurmaktır.
Terör kaynaklı zarar başvurunuz reddedildi mi?
Süreler ve zarar kalemlerinin somutlaştırılması belirleyicidir.
Zarar Tespit Komisyonu ve Sulhname
- İnceleme: Komisyon; zarar görenin beyanı ile adlî, idarî ve askerî mercilerdeki bilgi ve belgeleri, olayın oluş şeklini de göz önünde tutarak değerlendirir.
- Süre: Komisyon, her başvuruyla ilgili çalışmalarını başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde tamamlamak zorundadır.
- Sulhname tasarısı: Sulh yoluyla karşılanacak safi miktar belirlendikten sonra hazırlanan tasarı, davet yazısıyla birlikte hak sahibine tebliğ edilir.
- Kabul: Hak sahibi veya yetkili temsilcisi tasarıyı kabul ederse, tasarı kendisi ve komisyon başkanı tarafından imzalanır.
- Kabul edilmeme: Tasarının kabul edilmemesi veya kabul edilmemiş sayılması hâlinde uyuşmazlık tutanağı düzenlenir ve birer örneği ilgiliye tebliğ edilerek Bakanlığa gönderilir.
- Kapsam dışı tespiti: Başvuranın Kanun kapsamına giren bir zararının bulunmadığı tespit edilirse, buna ilişkin karar tutanağı düzenlenerek ilgiliye tebliğ edilir.
İdari Yargı Yolu
Uyuşmazlık tutanağı veya kapsam dışı kararının tebliği üzerine idari yargıda dava açılabilir. Burada iki teknik nokta belirleyicidir:
- Sürelerin durması: Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, nihaî işlem sonucunun ilgiliye tebliğine kadar genel hükümlere göre dava açma sürelerini durdurur.
- Kısmî sulh: Sulhname imzalanan kısım bakımından anlaşma sağlanmış sayılır; kabul edilmeyen kalemler için dava açma hakkı saklıdır. Bu nedenle sulhname imzalanırken hangi kalemleri kapsadığı dikkatle okunmalıdır.
Dava dilekçesinde zarar kalemlerinin (taşınmaz, ürün, hayvan, tedavi gideri, iş göremezlik) ayrı ayrı ve belgeye dayalı olarak somutlaştırılması, bilirkişi incelemesinin verimli yürümesini sağlar.
Sulhname tasarısı zararınızı karşılamıyor mu?
İmzalamadan önce kapsamını ve sonuçlarını değerlendirelim.
Başvuru Dosyasının Kurulması
Zarar tespit komisyonuna yapılan başvuruda, zararın varlığı kadar miktarı da belgelendirilmelidir. Zarar türüne göre aranan belgeler farklıdır.
| Zarar türü | Sunulacak belgeler |
|---|---|
| Taşınmaza erişememe | Tapu kaydı, tarımsal üretim kayıtları, köy/muhtarlık yazısı, erişim kısıtına ilişkin idari kayıtlar |
| Taşınmaz ve mal zararı | Hasar tespit tutanağı, fotoğraflar, keşif talebi, değer tespitine esas belgeler |
| Yaralanma / engellilik | Sağlık kurulu raporu, tedavi kayıtları, iş göremezlik belgeleri |
| Ölüm | Ölüm belgesi, veraset ilamı, destekten yoksun kalma iddiasına dayanak gelir kayıtları |
| Hayvan ve ürün kaybı | Kayıt sistemi dökümleri, satış belgeleri, tanık beyanları |
Erişememe zararlarında dönem tespiti belirleyicidir. Taşınmaza hangi tarihten itibaren ve ne kadar süreyle erişilemediği ortaya konmalıdır. Bu tespit için idari kayıtlar, muhtarlık yazıları ve tanık beyanları birlikte kullanılır. Dönemin belirlenememesi, zararın hesaplanamamasına ve talebin reddine yol açar. Bu nedenle başvuru dilekçesinde başlangıç ve bitiş tarihleri açıkça yazılmalıdır.
Sulhname: İmzalamadan Önce
Komisyon, zararı tespit ettiğinde bir sulhname düzenler. Bu belgenin imzalanması önemli sonuçlar doğurur.
- Kabul anlamına gelir. Sulhnamenin imzalanması, tespit edilen tutarın kabul edildiğini gösterir.
- Dava yolunu etkiler. İmzalanan sulhnameden sonra aynı zarar için ek talepte bulunmak güçleşir.
- İmzalamama hakkı vardır. Tutar yetersiz görülüyorsa sulhname imzalanmayabilir; bu durumda idari yargı yolu açık kalır.
- Şerh düşülebilir. İmzalanacaksa, itiraz edilen hususların belgeye yazdırılması istenmelidir.
Sulhname imzalanmadan önce tutar denetlenmelidir. Komisyonun hesabı; hangi kalemlerin dikkate alındığı, hangi dönem için hesaplandığı ve hangi birim değerlerin kullanıldığı bakımından incelenmelidir. Eksik bir kalem varsa — örneğin taşınmazın yanında hayvan veya ürün kaybı da yaşanmışsa — bunun eklenmesi imza öncesinde talep edilmelidir. İmzadan sonra bu kalemleri eklemek çok daha zordur.
İdari Yargı Yolu
Başvurunun reddi veya belirlenen tutarın yetersiz bulunması hâlinde dava açılabilir.
| Konu | Açıklama |
|---|---|
| Görevli yargı | İdari yargı |
| Dava türü | Ret işleminin iptali ve/veya tam yargı talebi |
| Süre | Kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde |
| Bilirkişi | Zarar miktarının tespiti için inceleme; keşif ayrıca talep edilmeli |
Bilirkişi talebi kalem kalem yazılmalıdır. “Zarar miktarı tespit edilsin” biçimindeki genel bir talep, raporun eksik çıkmasına yol açar. İstenmesi gerekenler: taşınmazın erişilemeyen dönemdeki yıllık getirisi, hayvan ve ürün kayıplarının birim değerleri, taşınmazdaki hasarın onarım maliyeti ve varsa iş göremezlik oranına bağlı kayıp. Her kalem için hangi tarih aralığının esas alınacağı da belirtilmelidir.
Kanunun temel mantığı, kusur aranmaksızın zararın karşılanmasıdır: idarenin bir kusuru bulunduğunun ispatı gerekmez. Bu, ispat yükünü belirgin biçimde hafifletir. Başvuranın göstermesi gereken, zararın varlığı, miktarı ve kanunda sayılan sebeplerle bağlantısıdır.
Başvurunun süresinde yapılması kritik önemdedir: kanunda öngörülen başvuru süreleri geçirildiğinde, komisyona başvuru imkânı kapanır. Bu nedenle zararın öğrenilmesiyle birlikte gecikmeden başvuru yapılmalı ve başvuru kaydı alınmalıdır.
İdari işlemlere karşı dava süreleri ve zımni ret için dava açma süreleri rehberimize, idareye başvurunun süreye etkisi için idareye başvuru rehberimize bakabilirsiniz.
Terör Zararlarının Karşılanması (5233 sK)
Yargı yolu dışında idari bir çözüm öngörülmüştür.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Dayanak | 5233 sayılı Kanun | Sulh yoluyla ödeme |
| Kapsam | Terör ve terörle mücadeleden doğan zararlar | Maddi |
| Zarar tespit komisyonu | Valiliklerde | Kurul |
| Başvuru | Valiliğe | Dilekçe |
| Zarar türleri | Taşınmaz, hayvan, ürün, yaralanma, ölüm | Sayılı |
| Manevi tazminat | Kanun kapsamı dışında | Ayrı dava |
| Sulhname | İmzalanırsa dava açılamaz | Kesin |
| Kabul edilmezse | İdari yargıda dava | İptal ve tam yargı |
| Öneri | Sulhnameyi imzalamadan hesabı kontrol edin | Dava hakkı biter |
Altıncı ve dokuzuncu satırlar iki kritik noktayı verir: bu kanun kapsamında yalnızca maddi zararlar karşılanır; manevi tazminat talepleri kanunun kapsamı dışındadır ve ayrıca dava konusu yapılır. Komisyonca teklif edilen sulhname imzalandığında aynı zarar için dava açma hakkı sona erdiğinden imza öncesinde hesabın dikkatle incelenmesi gerekir.
İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte
Zarar Tespit Komisyonu Süreci
Başvuru, idari bir usulle incelenir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| 1. Başvuru | Valiliğe dilekçe | Kayıt |
| 2. Komisyon | Zarar tespit komisyonu | Kurul |
| 3. İnceleme | Yerinde ve dosya üzerinden | Tespit |
| 4. Belgeler | Tapu, ruhsat, hasar tespiti | Sunun |
| 5. Değerlendirme | Zarar miktarı | Hesap |
| 6. Teklif | Sulhname | İmza |
| 7. İmzalanırsa | Dava hakkı sona erer | Kesin |
| 8. Kabul edilmezse | İdari yargı | Dava |
| 9. Süre | Ret kararının tebliğinden 60 gün | Hesap |
Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki kritik noktayı verir: komisyonca teklif edilen sulhnamenin imzalanması aynı zarar için dava açma hakkını tamamen sona erdirir. Başvurunun reddi hâlinde ise ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idari yargıda dava açılabilir.
İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte
Terör Zararlarında Kapsam ve Sınırlar
Her zarar kanun kapsamında değildir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Kapsamda | Terör ve terörle mücadeleden doğan maddi zarar | 5233 sayılı Kanun |
| Taşınmaz zararı | Yapı ve arazi | Karşılanır |
| Hayvan ve ürün | Tarım ve hayvancılık | Karşılanır |
| Yaralanma ve ölüm | Belirlenen ödemeler | Kanuni |
| Köye dönüş | Erişilememe zararı | Değerlendirilir |
| Manevi tazminat | Kapsam dışı | Ayrı dava |
| Yoksun kalınan kâr | Sınırlı | İnceleyin |
| Kusur şartı | Aranmaz | Sosyal risk |
| Ayrı dava | Kapsam dışı zararlar için tam yargı | İdari yargı |
Altıncı ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: manevi tazminat talepleri bu kanunun kapsamı dışında kaldığından komisyon başvurusuyla karşılanmaz. Kapsam dışı kalan zararlar için idari yargıda ayrıca tam yargı davası açılabilir ve bu iki yol birbirini dışlamaz.
İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte
Terör Zararlarında Sık Sorulanlar
En çok merak edilen hususlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Nereye başvururum | Valiliğe | Zarar tespit komisyonu |
| Kusur ispatı gerekir mi | Hayır | Sosyal risk |
| Manevi tazminat var mı | Kanun kapsamı dışında | Ayrı dava |
| Hangi zararlar karşılanır | Taşınmaz, hayvan, ürün, bedeni | Sayılı |
| Sulhname imzalasam | Dava hakkım biter | Kesin |
| Teklif düşük geldi | İmzalamayın | Dava yolu |
| Reddedilirse | İdari yargıda dava | 60 gün |
| Belgelerim yok | Tanık ve resmî kayıtlar | Değerlendirilir |
| İlk adım | Sulhname öncesi hesabı inceletin | Geri dönüş yok |
Üçüncü ve beşinci satırlar iki kritik noktayı verir: manevi tazminat bu kanun kapsamında karşılanmaz ve ayrıca idari yargıda dava konusu yapılması gerekir. Komisyon teklifini içeren sulhnamenin imzalanması ise aynı zarar için dava hakkını tamamen sona erdirir.
İdarenin sorumluluğu rehberlerimiz: tam yargı davası · idari eylem zararları · hizmet kusuru mu, kişisel kusur mu · belediyenin hizmet kusuru · idarenin hatasından doğan zarar · iptal ve tam yargı birlikte
Sıkça Sorulan Sorular
5233 sayılı Kanun hangi zararları kapsar?
Kanun m.7’ye göre sulh yoluyla karşılanabilecek zararlar üç gruptur: hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşınır ve taşınmazlara verilen her türlü zararlar; yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde uğranılan zararlar ile tedavi ve cenaze giderleri; terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarından kaynaklanan maddî zararlar.
Manevi tazminat bu Kanun kapsamında istenebilir mi?
Kanun maddî zararların karşılanmasını düzenler; manevi zararlar bu Kanun kapsamında sulh yoluyla karşılanan kalemler arasında sayılmamıştır. Manevi tazminat talepleri, koşulları varsa genel hükümlere göre idari yargıda tam yargı davası çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Başvuru nereye ve ne kadar sürede yapılır?
Zararın gerçekleştiği veya olayın meydana geldiği il valiliğine başvurulur. Kanun m.6 uyarınca süre, olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her hâlde olayın meydana gelmesinden itibaren bir yıldır. Diğer valiliklere, kaymakamlıklara, dış temsilciliklere veya diğer kamu kurumlarına yapılan başvurular ilgili valiliğe gönderilir.
Bu süre kuralı hâlâ geçerli mi?
Bu noktada önemli bir gelişme var: Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki başvuru süresine ilişkin kuralı öngörülebilir olmadığı ve kanunilik şartını taşımadığı gerekçesiyle Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. İptal kararlarının yürürlük tarihi Mahkemece ayrıca belirlenebildiğinden, başvuru öncesinde Resmî Gazete’deki güncel durumun kontrol edilmesi gerekir.
Komisyon ne kadar sürede karar verir?
Zarar Tespit Komisyonu, her başvuruyla ilgili çalışmalarını başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde tamamlamak zorundadır. Uygulamada bu sürenin uzatılabildiği hâller olmuştur; sürenin aşılması hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.
Sulhname tasarısını kabul etmezsem ne olur?
Komisyon, tasarının kabul edilmemesi veya kabul edilmemiş sayılması hâlinde bir uyuşmazlık tutanağı düzenleyerek ilgiliye tebliğ eder. Bu tutanak üzerine idari yargıda dava açma yolu açılır. Sulhname imzalanan kısım bakımından ise anlaşma sağlanmış sayılır; kabul edilmeyen kısım için dava açılabilir.
Terör eylemine katılanlar da başvurabilir mi?
Hayır. Kanun, kişilerin kendi kastı veya kusuru sonucu oluşan zararları kapsam dışında bırakır; yargı kararlarında da terör eylemine katılma ya da örgüt içi hesaplaşma sonucu doğan zararların bu Kanun kapsamında karşılanamayacağı kabul edilmiştir.
📚 İlgili Rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süre kuralı hakkındaki Anayasa Mahkemesi kararı nedeniyle güncel durumun teyidi gerektiğinden, başvuru öncesinde Hukukçular Evi Ankara ile iletişime geçin.
