Kamulaştırmasız El Atma Tazminatının İdareden Tahsili ve İcra

Mahkeme kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminata hükmetse bile, asıl mesele bu tazminatın idareden fiilen tahsil edilmesidir. İdareler çoğu zaman ödemeyi geciktirdiğinden, tahsil süreci ayrı bir hukuki bilgi gerektirir. Son yıllardaki Anayasa Mahkemesi kararları bu süreci malik lehine kolaylaştırmıştır.

Tazminat Kararı Kesinleşmeden İcra Edilebilir

Uzun süre, kamulaştırmasız el atma tazminatının icraya konulabilmesi için kararın kesinleşmesi şartı arandı; bu da tahsili yıllarca geciktiriyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi, 30.06.2022 tarihli kararıyla bu şartı düzenleyen hükmü (2942 sayılı Kanun Geçici m. 16) mülkiyet hakkına aykırı bularak iptal etmiştir. Artık kamulaştırmasız el atma davalarında verilen bedel ve tazminat kararları kesinleşmeden icraya konulabilir; idare, kanun yollarına başvurarak ödemeyi süresiz erteleyemez.

Önce İdareye Başvuru, Sonra İcra

İptal kararıyla uyumlu olarak getirilen düzenlemeye (Ek m. 4) göre tahsil şu sırayı izler: malik önce idareye başvurur; idare, başvuru üzerine belirlenen 30 günlük süre içinde ödeme yapmazsa, malik ilamlı icra takibine geçebilir. Bu davalarda mahkeme ve icra harçları ile vekalet ücretleri maktu olarak belirlenir. Ayrıca idare, icranın geri bırakılması yoluna başvururken (İİK m. 36) teminat göstermekten muaftır.

İdarenin Mallarına Haciz Mümkün mü?

İdarenin mal, hak ve alacaklarının haczedilip haczedilemeyeceği, el atmanın tarihine göre değişir:

• 4 Kasım 1983 sonrası el atmalarda haciz yasağı yoktur; idarenin haczi kabil mal ve alacakları haczedilebilir.
• 9 Ekim 1956 – 4 Kasım 1983 arası el atmalarda, ilam tarihi 30 Haziran 2010 öncesi ise haciz mümkündür; bu tarihten sonraki ilamlarda ise Geçici m. 6 gereği idarenin malları haczedilemez.
• Haczin mümkün olduğu hâllerde dahi, kamu hizmetine fiilen tahsis edilmiş mallar haczedilemez.

Taşınmazın İdare Adına Tescili

Bedel/tazminat davasının doğal sonucu, taşınmazın idare adına tescil edilmesidir. Malik bedeli tahsil ederken, taşınmazın tapu kaydı iptal edilip idare adına tescil olunur. Yargıtay’a göre bu tescil, tazminat kararının bir sonucu olup taşınmazın aynının çekişmeli olduğu anlamına gelmez. Böylece malik karşılığını alır, idare de mülkiyeti hukuken kazanır.

Görevli Mahkeme ve Davacı

Davayı, taşınmazına haksız el atılan tapu maliki (malik vefat etmişse mirasçıları) açar. Görevli mahkeme fiili el atmada adli yargı (asliye hukuk), hukuki el atmada ise idari yargıdır. Tazminat alacağı, dava tarihindeki gerçek değer üzerinden belirlenir ve geç ödeme hâlinde faiz işletilir. Tahsil sürecinde idareye başvuru, süreler ve haciz kurallarının doğru yönetilmesi için uzman desteği önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmasız el atma tazminatı kesinleşmeden icra edilebilir mi?

Evet. AYM’nin 30.06.2022 tarihli kararıyla kesinleşme şartını düzenleyen hüküm iptal edildi. Artık kamulaştırmasız el atma kararları kesinleşmeden icraya konulabilir.

Tazminatı tahsil için ne yapmam gerekir?

Önce idareye başvurursunuz; idare 30 gün içinde ödeme yapmazsa ilamlı icra takibine geçebilirsiniz. Bu davalarda harç ve vekalet ücretleri maktudur.

İdarenin mallarına haciz koyabilir miyim?

El atmanın tarihine bağlıdır. 4 Kasım 1983 sonrası el atmalarda haciz yasağı yoktur. 1956-1983 arası el atmalarda ilam 30.06.2010 öncesiyse haciz mümkün, sonrasında ise idarenin malları haczedilemez.

Tazminat davasında taşınmaz ne olur?

Bedel/tazminat davasının sonucunda taşınmazın tapu kaydı iptal edilip idare adına tescil edilir. Siz karşılığını alırsınız, idare mülkiyeti hukuken kazanır.

Tazminat davasını kim açabilir?

Taşınmazına haksız el atılan tapu maliki açar; malik vefat etmişse mirasçıları da açabilir. Görevli mahkeme fiili el atmada adli yargı, hukuki el atmada idari yargıdır.

Tahsil edilen tazminata faiz uygulanır mı?

Evet. Tazminat dava tarihindeki gerçek değer üzerinden belirlenir ve geç ödeme hâlinde faiz işletilir; AYM’nin 2024 kararı sonrası kanuni faiz yerine en yüksek kamu alacağı faizi uygulanmaktadır.