Kamulaştırmasız El Atmada Uzlaşma (Dava Şartı) ve İdareye Başvuru

Kamulaştırmasız el atma davalarında, dava açmadan önce idareye başvurup uzlaşma yoluna gitmenin zorunlu olup olmadığı, el atmanın tarihine ve türüne göre değişir. Bu ayrımı bilmek, davanın usulden reddedilmesini önlemek açısından kritiktir.

Uzlaşma Şartı Hangi Hâllerde Zorunlu?

2942 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi, 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 tarihleri arasında kamulaştırma yapılmaksızın fiilen kamu hizmetine ayrılan veya üzerinde tesis yapılan taşınmazlar için özel bir rejim öngörür. Bu dönemdeki el atmalar bakımından malik, dava açmadan önce ilgili idareye başvurup uzlaşma talep etmek zorundadır; bu, bir dava şartıdır. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.

Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?

Bu kapsamda malik, taşınmazına el atıldığını belirterek bedel talebiyle idareye yazılı başvuruda bulunur. İdare, başvuruyu değerlendirip uzlaşma görüşmesi için maliki davet eder ve bir bedel önerir. Taraflar bedelde anlaşırsa uzlaşma tutanağı düzenlenir ve ödeme yapılır. Belirlenen süre içinde uzlaşma sağlanamazsa, malik bu kez dava açma hakkını kazanır.

1983 Sonrası El Atmalarda Uzlaşma Zorunlu Değil

Önemli bir ayrım: yukarıdaki tarih aralığı dışında kalan, özellikle 4 Kasım 1983 sonrasındaki fiili el atmalarda uzlaşma zorunluluğu aranmaz. Bu hâlde malik, idareye uzlaşma başvurusu yapmadan doğrudan adli yargıda el atmanın önlenmesi veya bedel tahsili davası açabilir. Geçici 6. maddedeki uzlaşma şartının kapsamı, yalnızca 1956-1983 arası el atmalarla sınırlıdır.

Hukuki El Atmada İdari Başvuru

Hukuki el atmada (imar planıyla taşınmazın kamusal kullanıma ayrılıp kamulaştırılmaması) durum farklıdır. Bu hâlde, İmar Kanunu’nda öngörülen idari başvuru ve işlemlerin tamamlanması beklenir; malik, idareye imar planı değişikliği veya kamulaştırma talebiyle başvurur, talep reddedilir veya cevapsız kalırsa dava yoluna gidilir. Bu nedenle hukuki el atmada izlenecek usul, fiili el atmadan ayrışır.

Harç ve Vekâlet Ücreti Yönü

Geçici 6. madde kapsamındaki (1956-1983) davalarda mahkeme ve icra harçları ile bir dönem vekâlet ücretleri maktu olarak uygulanmıştır. Bu tarih aralığı dışındaki davalar için sonradan yapılan düzenlemeyle harçlar maktu, vekâlet ücretleri ise nispi olarak belirlenmiştir. Süreç ve maliyet farklılıkları nedeniyle, somut el atmanın tarihinin ve türünün doğru saptanması büyük önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmasız el atmada uzlaşma zorunlu mu?

9 Ekim 1956 – 4 Kasım 1983 arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan taşınmazlarda, dava açmadan önce idareye başvurup uzlaşma talep etmek dava şartıdır (Geçici m. 6). Bu tarihler dışındaki el atmalarda uzlaşma zorunlu değildir.

1983 sonrası el atmada doğrudan dava açabilir miyim?

Evet. 4 Kasım 1983 sonrasındaki fiili el atmalarda uzlaşma şartı aranmaz; idareye başvurmadan doğrudan adli yargıda el atmanın önlenmesi veya bedel tahsili davası açabilirsiniz.

Uzlaşma süreci nasıl işler?

Malik, taşınmazına el atıldığını belirterek idareye yazılı başvuruda bulunur; idare uzlaşma görüşmesi için davet eder ve bedel önerir. Anlaşılırsa tutanak düzenlenir; süresinde anlaşılamazsa malik dava açma hakkını kazanır.

Uzlaşmaya başvurmadan dava açarsam ne olur?

1956-1983 dönemi el atmalarında uzlaşma dava şartı olduğundan, başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Bu dönem dışındaki el atmalarda ise böyle bir engel yoktur.

Hukuki el atmada da uzlaşma mı gerekir?

Hukuki el atmada İmar Kanunu’ndaki idari başvuru ve işlemlerin tamamlanması beklenir; malik imar planı değişikliği veya kamulaştırma talebiyle idareye başvurur, sonuç alınamazsa dava açar. Usul, fiili el atmadan farklıdır.

Bu davalarda harç ve vekâlet ücreti ne kadar?

1956-1983 dönemi (Geçici m. 6) davalarında harçlar ve bir dönem vekâlet ücretleri maktu uygulanmıştır. Bu dönem dışındaki davalarda harçlar maktu, vekâlet ücretleri nispi olarak belirlenmiştir.