İhale Dışı Bırakılma Sebepleri: Kamu İhalesinde Eleme (KİK m.10)

Bir kamu ihalesinde istekli, teklifi ne kadar iyi olursa olsun durumundan kaynaklanan sebeplerle elenebilir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası, bu sebepleri on bent hâlinde sayar.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: bentlerin tam listesi, kesinleşmiş vergi ve sosyal güvenlik prim borcunda 5.000 TL eşiği, taahhüt sistemi ve sözleşme öncesi belge yükümlülüğü, 1 Ağustos 2025’te başlayan EKAP otomatik sorgulaması ile bunun ardından gelen Danıştay ve Kamu İhale Kurulu kararları.

1) Üç Kavramı Ayırmak

4734 sayılı Kanun, isteklinin elenmesini üç ayrı başlıkta düzenler ve bunlar sürekli karıştırılır.

Fark, savunma stratejisini belirler: yeterlik itirazında tartışma belgenin kriteri karşılayıp karşılamadığı üzerinden yürürken, ihale dışı bırakılmada tartışma durumun gerçekten var olup olmadığı üzerinden yürür.

Yeterlik kriterleri için ihaleye katılım ve yeterlik (m.10/1) incelememize bakabilirsiniz.

2) On Bent: Kim İhale Dışı Bırakılır?

Maddenin dördüncü fıkrası, ihale dışı bırakılacak istekliler bakımından kapalı bir liste kurar.

(f) bendindeki “bu idare tarafından ispat edilen” ibaresi önemlidir: iddia yeterli değildir, ispat yükü idaredir ve ihaleyi yapan idareye yapılan işlerle sınırlıdır.

3) Kesinleşmiş Sosyal Güvenlik Prim Borcu (c bendi)

Kanun “kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu” der ama tutarını göstermez. Kanun, kapsam ve tutarı belirleme yetkisini Kamu İhale Kurumuna vermiştir: Kurum, (c) bendi ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının uygun görüşünü alarak prim borcunun kapsam ve tutarını belirler.

Bu yetki çerçevesinde Kamu İhale Genel Tebliği’nde ayrıntılı düzenlemeler yapılmıştır.

Ayrıca 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılıktan doğan borçlar ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası prim borçları da birlikte ele alınır.

4) Kesinleşmiş Vergi Borcu (d bendi)

Aynı yapı vergi borcu için de geçerlidir: Kurum, (d) bendi ile ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak vergi borcu kapsamına girecek vergileri tür ve tutar itibarıyla belirler.

Motorlu taşıtlar vergisi ve harçların kapsama alınması uygulamada sürpriz yaratır: ana faaliyet vergilerini düzenli ödeyen bir işletme, unutulmuş bir taşıt vergisi nedeniyle ihale dışı kalabilir. Bu nedenle borç sorgusu yalnızca kurumlar veya gelir vergisiyle sınırlı tutulmamalıdır.

5) Taahhüt Sistemi: Belge Ne Zaman İstenir?

Kanun, bu belgelerin ihale aşamasında değil sözleşme öncesinde istenmesini benimsemiştir. Sistem şöyle işler:

• Bu madde kapsamında istenen belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulabileceği Kurum tarafından belirlenir.
• İstekli, teklif verirken standart form teklif mektubunda ihale tarihi itibarıyla bu durumlarda olmadığını taahhüt eder.
• İhale üzerinde kalan istekliden, ilgili bentlerdeki durumlarda olmadığına dair belgelerin sözleşme imzalanmadan önce istenilmesi zorunludur.
• Bu belgelerin, son başvuru ve/veya ihale tarihinde isteklinin anılan durumlarda olmadığını göstermesi gerekir.

Yaptırım da kanunda gösterilmiştir: gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi hâlinde, bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir.

“Bakılmaksızın” kuralı

Kamu İhale Genel Tebliği’nde, uygulamada çok sert sonuç doğuran bir kural yer alır. Buna göre m.10/4’ün (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentleri gereğince; isteklinin teklifinin başka bir sebeple değerlendirme dışı bırakılıp bırakılmadığına, teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olup olmadığına veya ihalenin iptal edilip edilmediğine bakılmaksızın, taahhüt edilen duruma aykırı hususların bulunduğunun anlaşılması hâlinde bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir.

Bunun pratik anlamı şudur: teklifiniz zaten başka bir nedenle elenmiş olsa bile, prim veya vergi borcunuz olduğu ortaya çıkarsa geçici teminatınız gelir kaydedilir. İhalenin iptal edilmiş olması dahi bu sonucu değiştirmez.

6) 2025’in Yeni Düzeni: EKAP Üzerinden Otomatik Sorgulama

Bu, konunun en güncel ve en tartışmalı başlığıdır.

1 Ağustos 2025 tarihinde yürürlüğe giren Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılmasına İlişkin Uygulama Yönetmeliği uyarınca, ilanı veya duyurusu bu tarihten sonra yapılan ihalelerde sosyal güvenlik primi ve vergi borcu sorgulamaları, idareler tarafından tekliflerin açıldığı aşamada EKAP üzerinden gerçekleştirilmeye başlanmıştır.

Böylece borç kontrolü, sözleşme öncesi aşamadan ihalenin birinci oturumuna taşınmış; Sosyal Güvenlik Kurumu ve Gelir İdaresi Başkanlığı entegrasyonları üzerinden otomatik sorgulama dönemine geçilmiştir.

Uygulama kısa sürede sorun üretti. Şikâyet konusu olan başlıca durumlar şunlardır:

• Tahsilatın sisteme anlık yansımaması,
• Yapılandırılmış borçların sistemde borç olarak görünmesi,
• Kurumlar arası veri aktarımındaki uyumsuzluklar,
• Teknik gecikmeler.

Sonuç, gerçekte borcu bulunmayan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması ve geçici teminatlarının gelir kaydedilmesi olmuştur.

7) Danıştay’ın Müdahalesi

Uyuşmazlıklar Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet olarak yansımış, ardından yargıya taşınmıştır.

Danıştay 13. Dairesinin E.2025/2354 sayılı dosyasında verilen 19/1/2026 tarihli karar, Kamu İhale Kurulunun 27/8/2025 tarihli ve 2025/DK.D-293 sayılı “Sosyal güvenlik prim borcunun sorgulanması” konulu düzenleyici kararının yürütmesinin durdurulmasına ilişkindir.

Kararda öne çıkan tespitler şunlardır:

Bu tespitler, “elektronik sorguda borç göründü, teminat gelir kaydedilir” biçimindeki otomatik yaptırım yaklaşımını hukuken tartışmalı hâle getirmiştir.

8) Kurul’un Yeni Usulü: İki İş Günü

Kamu İhale Kurulu, ortaya çıkan tabloya yönelik düzenleyici kararlar almıştır.

1/10/2025 tarihli ve 2025/DK.D-361 sayılı kararla, vergi borcu sorgulaması bakımından şu usul benimsenmiştir: ihale komisyonunca yapılan sorgulama neticesinde borcu çıkan isteklilere EKAP üzerinden bildirim yapılarak iki iş gününden az olmamak üzere makul süre verilir. Bu süre içinde vergi borcu olmadığına ilişkin doğrulanabilir bir belgeyi idareye sunan isteklilerin teklifleri geçerli kabul edilerek ihale işlemlerine devam edilir. Verilen sürede bu bilgi eksikliğini gidermeyen isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir.

Aynı kararda, ilanı veya duyurusu 1/8/2025 ile 7/10/2025 tarihleri arasında yapılan ve sözleşmeye bağlanmamış ihaleler bakımından da bu usulün uygulanacağı belirtilmiştir.

Danıştay kararının ardından Kurul, 27/2/2026 tarihli ve 2026/DK.D-70 sayılı kararıyla isteklilere en az iki iş günü makul süre verilmesi esasını benimsemiş ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına yönelik bir usul kabul etmiştir.

Bu alan hareketlidir. İhaleye girmeden önce ilan tarihine göre hangi usulün uygulanacağının ve güncel Kurul kararlarının kontrol edilmesi gerekir.

9) Savunmada Kritik Ayrım

Danıştay kararlarının ortaya koyduğu çizgi, savunmada şu ayrımın kurulmasını mümkün kılar:

Doktrinde vurgulanan nokta şudur: Kanun, ihale dışı bırakılma ile teminatın gelir kaydedilmesini aynı hukuki sebebe bağlamamıştır; gerçeğe aykırı taahhüt ve taahhüt edilen durumun tevsik edilmemesi hâllerini ayrıca düzenlemiştir. Elektronik sorgu sonucu ile maddi hukuki durum aynı şey değildir.

Bu nedenle teminatı gelir kaydedilen isteklinin sorması gereken sorular şunlardır: borç ihale tarihi itibarıyla var mıydı? Kesinleşmiş miydi? 5.000 TL eşiğini aşıyor muydu? Bana doğrulanabilir belge sunma imkânı tanındı mı?

10) Diğer Bentlerin Uygulaması

İflas, tasfiye ve konkordato (a ve b bentleri)

Bu bentler, isteklinin taahhüdünü yerine getirme kabiliyetini şüpheye düşüren hâlleri kapsar. Kanun yalnızca iflası değil, tasfiye hâlini, işlerin mahkemece yürütülmesini, konkordato ilanını ve işlerin askıya alınmasını da saymıştır. Yabancı istekliler bakımından kendi ülkesindeki mevzuata göre benzer durumlar da kapsamdadır.

Beş yıl kuralı (e ve f bentleri)

Her iki bent de ihale tarihinden önceki beş yıl ile sınırlıdır. (e) bendi meslekî faaliyetlerden dolayı yargı kararıyla hüküm giymeyi, (f) bendi ise ihaleyi yapan idareye yapılan işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyette bulunmayı kapsar.

(f) bendinin iki sınırı vardır: fiil o idareye yapılan işlerle ilgili olmalı ve bu idare tarafından ispat edilmiş olmalıdır. Başka bir idarede yaşanan olumsuzluk bu bent kapsamında değerlendirilemez.

Meslekten men (g bendi)

Ölçüt ihale tarihi itibarıyladır. Sonradan kaldırılan bir men kararı ihale tarihinde yürürlükteyse eleme sebebidir; ihale tarihinden sonra verilen bir men kararı ise o ihaleyi etkilemez.

Yanıltıcı bilgi ve sahte belge (h bendi)

Bu, sonuçları en ağır olan benttir. Sadece o ihaleden elenmeye değil, ayrıca ihalelerden yasaklamaya kadar giden sonuçlar doğurabilir. Sahte belge kullanımı ayrıca cezaî sorumluluk da doğurabilir.

11) Sonuçlar Zinciri

Bu zincirin her halkası ayrı bir işlemdir. Örneğin ihale dışı bırakılma kararının iptali, geçici teminatın gelir kaydı işlemini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; her iki işleme karşı ayrı ayrı ve süresinde başvurulması gerekir.

Yasaklama boyutu için yasaklama kararının iptali ve sözleşme aşaması için sözleşmeye gelmemenin sonuçları (m.44) incelemelerimize bakabilirsiniz.

12) İtiraz Yolu

Başvuruda ileri sürülebilecek başlıca iddialar şunlardır:

• Borç ihale tarihi itibarıyla mevcut değildi.
• Borç kesinleşmiş değildi (ihtilaflı veya yapılandırılmış).
• Borç 5.000 TL eşiğinin altındaydı.
• Elektronik sorgu sonucu maddi durumu yansıtmıyordu; doğrulanabilir belge sunuldu.
• İki iş günlük makul süre verilmedi.
• (f) bendi bakımından fiil idarece ispat edilmedi.
• Beş yıllık süre dolmuştu.

Başvuru formatı için itirazen şikâyet başvuru dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

13) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Yalnızca ana faaliyet vergilerine bakmak. Motorlu taşıtlar, şans oyunları, damga vergisi ve harçlar da kapsamdadır.
• 5.000 TL eşiğini bilmemek. Bu tutarın altındaki kesinleşmiş borçlar eleme sebebi değildir.
• Alt işveren borçlarını hesaba katmamak. İşveren, aracı ve alt işveren borçları birlikte değerlendirilir.
• Elenince teminatın serbest kalacağını sanmak. Taahhüde aykırılık varsa teminat, ihale iptal edilse dahi gelir kaydedilir.
• EKAP sorgusunu kesin delil saymak. Danıştay, elektronik sorgunun her zaman doğru sonuç vermeyebileceğini vurgulamıştır.
• Doğrulanabilir belge sunma imkânını kullanmamak. Verilen iki iş günlük süre kaçırılırsa teklif elenir ve teminat gelir kaydedilir.
• (f) bendini genel bir sicil sanmak. Bent, yalnızca ihaleyi yapan idareye yapılan işlerle sınırlıdır.
• İki işlemi tek dava sanmak. Eleme ve teminatın gelir kaydı ayrı işlemlerdir.

14) Kontrol Listesi

• İhale tarihinden önce borç sorgusu yapın; vergi ve prim ayrı ayrı.
• Kapsama giren tüm vergileri kontrol edin, taşıt vergisi ve harçlar dâhil.
• Yapılandırma varsa belgeleyin ve sistemde nasıl göründüğünü teyit edin.
• Doğrulanabilir belgeyi önceden hazırlayın: karekodlu, elektronik imzalı, doğrulama kodu bulunan.
• EKAP bildirimlerini takip edin; iki iş günlük süre kısadır.
• İflas, tasfiye ve konkordato durumunuzu netleştirin.
• Oda kaydınızda men kararı olup olmadığını kontrol edin.
• Taahhütnamenizle belgelerinizin uyumunu doğrulayın.
• Elenirseniz her iki işleme karşı ayrı ayrı ve süresinde başvurun.

İhale sürecinin diğer aşamaları için teklif mektubunun şekil şartları (m.30) ve belge ve bilgi eksikliklerinin tamamlatılması (m.37) incelemelerimize, teminat rejimi için teminatın gelir (irat) kaydı yazımıza ve genel çerçeve için İdare Hukuku Rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İhale dışı bırakılma nedir?

İsteklinin, 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında sayılan durumlardan biri nedeniyle teklifinin değerlendirmeye alınmaması ve elenmesidir.

Yeterlik ile ihale dışı bırakılma aynı şey mi?

Hayır. Yeterlik isteklinin kapasitesine (malî güç, deneyim, personel) ilişkindir; ihale dışı bırakılma ise isteklinin durumu ve geçmişine (iflas, borç, hüküm giyme) ilişkindir.

Kaç ihale dışı bırakılma sebebi var?

4734 m.10/4 on bent hâlinde sayar: iflas ve tasfiye hâlleri (a, b), kesinleşmiş prim borcu (c), kesinleşmiş vergi borcu (d), beş yıl içinde meslekî faaliyetten hüküm giyme (e), iş veya meslek ahlakına aykırılık (f), meslekten men (g), bilgi-belge vermeme veya yanıltıcı bilgi/sahte belge (h), m.11’e aykırı katılım (i) ve m.17’deki yasak fiil ve davranışlar (j).

Kesinleşmiş prim borcunda tutar sınırı var mı?

Evet. Kamu İhale Genel Tebliği ile ihale dışı bırakma sonucunu doğuracak tutar 5.000,00 TL olarak belirlenmiştir; bu tutarın altında kalan kesinleşmiş borçlar eleme sebebi sayılmaz.

Prim borcunda hangi borçlar birlikte değerlendirilir?

İşveren borçları, işverenin başka bir işverenin iş yerinde alt işveren (aracı) olmasından doğan borçları ve işverenin alt işvereni bulunmasından doğan borçları birlikte değerlendirilir. Bu esas 18/5/2024 tarihli Tebliğ değişikliğiyle getirilmiş ve 1/10/2024’ten itibaren uygulanmaktadır.

Kesinleşmiş vergi borcunda sınır nedir?

Vergi borcu bakımından da ihale dışı bırakma sonucunu doğuracak tutar 5.000,00 TL’dir.

Hangi vergiler kapsama girer?

Genel vergilerin yanı sıra motorlu taşıtlar vergisi, şans oyunları vergisi, damga vergisi ve harçlar. Bu genişleme 6/2/2018 tarihli ve 30324 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğ değişikliğiyle, ihale tarihi 1/3/2018 ve sonrasında olan ihaleler için getirilmiştir.

Vergi borcu yoktur belgesini nereden alabilirim?

Başvurulacak herhangi bir vergi dairesinden veya Gelir İdaresi Başkanlığının internet adresi üzerinden.

Tutar ve kapsamı kim belirliyor?

Kamu İhale Kurumu. Kanun uyarınca Kurum, (c) bendi için Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının, (d) bendi için Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak kapsam ve tutarı belirler.

Belgeler ihale sırasında mı isteniyor?

Hayır. İstekli teklif verirken taahhütte bulunur; belgeler ihale üzerinde kalan istekliden sözleşme imzalanmadan önce istenir ve bu istenme zorunludur.

Belgeler hangi tarihi göstermeli?

Belgelerin, son başvuru ve/veya ihale tarihinde isteklinin ilgili bentlerdeki durumlarda olmadığını göstermesi gerekir.

Gerçeğe aykırı taahhütname sunarsam ne olur?

4734 m.10 uyarınca gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi hâlinde, bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir.

Teklifim zaten başka sebeple elendiyse teminatım kurtulur mu?

Hayır. Kamu İhale Genel Tebliği uyarınca (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentleri bakımından; teklifin başka bir sebeple değerlendirme dışı bırakılıp bırakılmadığına, ekonomik açıdan en avantajlı teklif olup olmadığına veya ihalenin iptal edilip edilmediğine bakılmaksızın geçici teminat gelir kaydedilir.

1 Ağustos 2025’te ne değişti?

Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılmasına İlişkin Uygulama Yönetmeliği yürürlüğe girdi. İlanı veya duyurusu bu tarihten sonra yapılan ihalelerde prim ve vergi borcu sorgulamaları, tekliflerin açıldığı aşamada EKAP üzerinden yapılmaya başlandı.

Otomatik sorgulama hangi sorunları doğurdu?

Tahsilatın sisteme anlık yansımaması, yapılandırılmış borçların borç olarak görünmesi, kurumlar arası veri aktarımındaki uyumsuzluklar ve teknik gecikmeler nedeniyle gerçekte borcu bulunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakıldı ve teminatları gelir kaydedildi.

Danıştay ne karar verdi?

Danıştay 13. Dairesi, E.2025/2354 sayılı dosyada 19/1/2026 tarihinde, Kamu İhale Kurulunun 27/8/2025 tarihli ve 2025/DK.D-293 sayılı düzenleyici kararının yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir.

Danıştay kararının gerekçesi nedir?

Esas olanın ihale tarihi itibarıyla borcun bulunup bulunmadığı olduğu; EKAP sorgulamalarının her zaman güncel ve doğru sonuç vermeyebileceği; manuel kontrol sonucu düzenlenen karekodlu, elektronik imzalı ve doğrulama kodu bulunan belgelerin esas alınması gerektiği; belgeyi üç iş günü içinde yükleyemeyenlerin elenmesinin Kanunda bulunmayan ek bir şart getirdiği.

Kurul yeni bir usul benimsedi mi?

Evet. 1/10/2025 tarihli ve 2025/DK.D-361 sayılı kararla, sorgulama sonucu borcu çıkan isteklilere EKAP üzerinden bildirim yapılarak iki iş gününden az olmamak üzere makul süre verilmesi öngörüldü. Kurul, 27/2/2026 tarihli ve 2026/DK.D-70 sayılı kararıyla da en az iki iş günü esasını benimsedi.

Bu sürede ne yapmam gerekir?

Vergi veya prim borcu olmadığına ilişkin doğrulanabilir bir belgeyi idareye sunmanız gerekir. Sunarsanız teklifiniz geçerli kabul edilir; sunmazsanız teklif değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminat gelir kaydedilir.

Elektronik sorguda borç göründü, kesin midir?

Danıştay kararlarının ortaya koyduğu çizgiye göre elektronik sistemde görünen kayıt, kesinleşmiş ve ihale tarihi itibarıyla mevcut borcun kanıtı sayılamaz. Sorgu sonucu ile maddi hukuki durum aynı şey değildir.

İflas ve konkordato eleme sebebi mi?

Evet. m.10/4’ün (a) ve (b) bentleri iflas, tasfiye hâli, işlerin mahkemece yürütülmesi, konkordato ilanı ve işlerin askıya alınması gibi hâlleri kapsar.

Beş yıl kuralı nedir?

(e) ve (f) bentleri ihale tarihinden önceki beş yılla sınırlıdır. (e) meslekî faaliyetlerden dolayı yargı kararıyla hüküm giymeyi, (f) ihaleyi yapan idareye yapılan işlerde iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyeti kapsar.

Başka bir idaredeki olumsuzluk beni etkiler mi?

(f) bendi bakımından hayır. Bent, fiilin ihaleyi yapan idareye yapılan işlerle ilgili olmasını ve bu idare tarafından ispat edilmesini arar.

Meslekten men ne zaman esas alınır?

(g) bendi ihale tarihi itibarıyla mesleki faaliyetten men edilmiş olmayı arar. İhale tarihinden sonra verilen men kararı o ihaleyi etkilemez.

Sahte belge vermenin sonucu nedir?

(h) bendi kapsamında ihale dışı bırakılma yanında ihalelerden yasaklama gündeme gelebilir; fiil ayrıca cezaî sorumluluk da doğurabilir.

Eleme ve teminatın gelir kaydı tek işlem mi?

Hayır, ayrı işlemlerdir. Eleme kararının iptali teminatın gelir kaydını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; her iki işleme karşı ayrı ayrı ve süresinde başvurulması gerekir.

Elenirsem hangi yolu izlemeliyim?

Önce ihaleyi yapan idareye şikâyet (4734 m.54-55), ardından Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet (m.56), sonrasında idari yargıda dava (m.57).

Başvuruda neyi ileri sürmeliyim?

Borcun ihale tarihi itibarıyla mevcut olmadığını, kesinleşmediğini veya 5.000 TL eşiğinin altında kaldığını; elektronik sorgunun maddi durumu yansıtmadığını; doğrulanabilir belge sunulduğunu veya iki iş günlük makul sürenin verilmediğini.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.