Edimin İfasına Fesat Karıştırma Suçu (TCK 236): Fesat Sayılan Fiiller, Hile Unsuru, Muayene-Kabul Sorumluluğu ve İhaleye Fesattan Farkı

Kamu kurum ve kuruluşlarına karşı taahhüt altına girilen edimin ifasına fesat karıştırmak, TCK m.236 uyarınca üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası gerektirir. İhaleye fesat karıştırma (TCK m.235) ihale sürecini korur. Edimin ifasına fesat ise ihale tamamlanıp sözleşme imzalandıktan sonra, işin teslimi ve kabulü aşamasındaki hileli davranışları cezalandırır. Kanun bu davranışları tek tek sayar: sözleşmedeki maldan başka bir malın, eksik miktarda malın veya şartnameye aykırı eserin teslimi ya da kabulü, süresinde ifa edilmeyen edimin süresinde ifa edilmiş gibi kabulü ve eksik verilen hizmetin verilmiş gibi kabulü. Suçun oluşması için bu fiillerin hileli olarak yapılması gerekir; iyi niyetli bir sözleşme uyuşmazlığı veya salt gecikme bu suçu oluşturmaz. Aynı fiil, Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu uyarınca sözleşmenin feshi, kesin teminatın gelir kaydedilmesi ve ihalelerden yasaklama sonuçlarını da doğurur.

Kanun Metni: TCK m.236

“(1) Kamu kurum veya kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ya da kooperatiflere karşı taahhüt altına girilen edimin ifasına fesat karıştıran kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Aşağıdaki fiillerin hileli olarak yapılması halinde, edimin ifasına fesat karıştırılmış sayılır: a) İhale kararında veya sözleşmede evsafı belirtilen maldan başka bir malın teslim veya kabul edilmesi. b) İhale kararında veya sözleşmede belirtilen miktardan eksik malın teslim veya kabul edilmesi. c) Edimin ihale kararında veya sözleşmede belirtilen sürede ifa edilmemesine rağmen, süresinde ifa edilmiş gibi kabul edilmesi. d) Yapım ihalelerinde eserin veya kullanılan malzemenin şartname veya sözleşmesinde belirlenen şartlara, miktar veya niteliklere uygun olmamasına rağmen kabul edilmesi. e) Hizmet niteliğindeki edimin, ihale kararında veya sözleşmede belirtilen şartlara göre verilmemesine veya eksik verilmesine rağmen verilmiş gibi kabul edilmesi. (3) Edimin ifasına fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevli kişiler, ayrıca bu nedenle ilgili suç hükmüne göre cezalandırılırlar.”

Madde üç unsuru bir araya getirir. Birincisi, edimin kamu kurum veya kuruluşları ya da maddede sayılan diğer kuruluşlara karşı taahhüt altına girilmiş olmasıdır. İkincisi, fiilin ikinci fıkrada sayılan beş hâlden birine girmesidir. Üçüncüsü ve belirleyici olanı, bu fiillerin hileli olarak yapılmasıdır. Kanun, ikinci fıkranın girişinde hile şartını açıkça koymuştur; bu nedenle sözleşmeye aykırı her teslim veya kabul bu suçu oluşturmaz.

Kapsam: Hangi Kuruluşlara Karşı Taahhütler?

Taahhüdün ihale yoluyla kurulmuş olması şart değildir; kanun “taahhüt altına girilen edim” ifadesini kullanır. Ancak bentlerin önemli bir kısmı “ihale kararında veya sözleşmede” belirtilen şartlara atıf yaptığından, uygulamada suç çoğunlukla kamu ihale sözleşmelerinin ifası sırasında gündeme gelir. İhale sürecindeki fesat için ihalede fesat sayılan davranışlar (TCK 235) rehberine bakabilirsiniz.

Fesat Sayılan Fiiller: TCK m.236/2

Tabloda dikkat çeken nokta, beş bentten ikisinin (a ve b) “teslim veya kabul” ifadesini, diğer üçünün (c, d ve e) yalnızca “kabul” ifadesini kullanmasıdır. Bu nedenle ilk iki bentte hem teslim eden yüklenici hem kabul eden görevli doğrudan fail olabilir; diğer bentlerde ise fiil, kabul işlemi üzerinden tanımlanmıştır ve yüklenicinin sorumluluğu çoğunlukla kabul işlemine iştirak veya azmettirme çerçevesinde değerlendirilir. Eski kaynaklarda ayrıca sayılan “ölçü ve tartı hilesi”, “sahte hakediş” veya “denetim görevlilerini yanıltma” gibi davranışlar, kanunda ayrı bent değildir; ancak eksik malın teslim veya kabulüne (b) ya da eksik hizmetin kabulüne (e) yol açtıkları ölçüde bu suçun konusunu oluşturur. Sahte belge kullanılmışsa sahtecilik suçları ayrıca gündeme gelir.

Bentlerin Ayrıntısı

Evsafı farklı mal (a): İhale kararında veya sözleşmede niteliği belirlenmiş maldan başka bir malın teslimi veya kabulüdür. Belirli bir standart, marka veya teknik özellik öngörülmüşken daha düşük nitelikli, farklı menşeli veya farklı standartta ürünün teslim edilip bu farkın gizlenmesi tipik örnektir. Teslim eden yüklenici ile farkı bildiği hâlde kabul eden görevli, bu bentte birlikte sorumluluk riski taşır.

Eksik miktar (b): Sözleşmede belirtilen miktardan eksik malın teslimi veya kabulüdür. Tutanaklarda tam miktar gösterilip eksik teslim yapılması, sayım ve tartım işlemlerinde gerçeğe aykırı kayıtlar bu bentte değerlendirilir. Eksikliğin ölçüm hatasından mı yoksa bilinçli bir gizlemeden mi kaynaklandığı, hile unsurunun tespitinde belirleyicidir.

Süre (c): Edimin sözleşmede belirtilen sürede ifa edilmemesine rağmen süresinde ifa edilmiş gibi kabulüdür. Bu bent gecikmenin kendisini değil, gecikmenin gizlenmesini cezalandırır. Gecikme cezasından kurtulmak için teslim veya kabul tarihinin tutanaklara önceki bir tarih olarak yazılması tipik örnektir.

Yapım işleri (d): Yapım ihalelerinde eserin veya kullanılan malzemenin şartname veya sözleşmede belirlenen şartlara, miktar veya niteliklere uygun olmamasına rağmen kabulüdür. Betonarme işlerinde beton sınıfı veya donatı miktarı, yol yapımında katman kalınlıkları ve altyapı işlerinde boru çapları gibi teknik unsurlar bu bentte sıklıkla tartışılır. Bu dosyalarda keşif ve bilirkişi incelemesi, çoğu zaman karotlama veya ölçüm gibi teknik yöntemlerle yapılır.

Hizmet alımları (e): Hizmet niteliğindeki edimin sözleşmedeki şartlara göre verilmemesine veya eksik verilmesine rağmen verilmiş gibi kabulüdür. Temizlik, güvenlik, yemek, taşıma ve personel çalıştırmaya dayalı hizmet alımlarında sözleşmede öngörülenden az personel çalıştırılıp tam hakediş alınması bu bentte değerlendirilir. Puantaj kayıtları, sigorta bildirimleri ve hizmet tutanakları bu dosyaların temel delilleridir.

Hile Unsuru: Sözleşmeye Aykırılık Her Zaman Suç Değildir

Kanun, beş fiilin “hileli olarak” yapılmasını arar. Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır (TCK m.21/1); hile ise aykırılığın gizlenmesini, idarenin yanıltılmasını ve gerçek durumun görünmez kılınmasını ifade eder. Teslim edilen malın şartnameye uygun olmadığının açıkça bilinip bu durumun gizlenerek kabul ettirilmesi hilelidir. Buna karşılık yüklenicinin teknik bir yorum farkından, hatalı bir ölçümden veya sonradan anlaşılan bir malzeme kusurundan haberdar olmaması hile oluşturmaz.

Gecikmenin tek başına suç olmaması, Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun sistemiyle de uyumludur: yüklenicinin taahhüdünü sözleşmeye uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine idare, gecikme cezası uygulamak üzere en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen bir ihtarda bulunur; aynı durum devam ederse sözleşme feshedilir (4735 s.K. m.20/a). Gecikme cezası ve süre uzatımı için gecikme cezası ve süre uzatımı rehberine bakabilirsiniz.

Muayene ve Kabul Görevlilerinin Sorumluluğu

Teslim edilen mal, hizmet, yapım veya yapılan işin muayene ve kabul işlemleri idarelerce kurulan en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonları tarafından yapılır (4735 s.K. m.11). TCK m.236/2’deki fiillerin önemli bir kısmı “kabul” üzerinden tanımlandığından, bu komisyonların üyeleri edimin ifasına fesat dosyalarında sıklıkla şüpheli konumuna düşer. Komisyon üyesinin hileli bir kabul işlemine bilerek katılması fail sıfatını doğururken, kendisine sunulan belgelere dayanarak iyi niyetle yaptığı bir kabul, hile unsuru bakımından farklı değerlendirilir.

Görevlinin fesat dolayısıyla menfaat temin etmesi hâlinde, TCK m.236/3 uyarınca ilgili suç hükmü ayrıca uygulanır; bu durumda rüşvet veya irtikap gibi suçlar da gündeme gelir. Kamu görevlisinin fiili TCK m.236 kapsamına girmiyorsa, görevi kötüye kullanma suçu değerlendirilebilir; ancak bu suç “kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında” uygulanan bir hükümdür (TCK m.257/1). Kamu malının görevlinin veya başkasının zimmetine geçirilmesi ise zimmet suçunu (TCK m.247) oluşturur. Bu suçlar için görevi kötüye kullanma, zimmet ve rüşvet rehberlerine bakabilirsiniz.

İdari yönden de ihale ve sözleşme sürecinde görev alanların yasak fiil ve davranışlarda bulunduklarının veya görevlerini kanuni gereklere uygun ya da tarafsızlıkla yapmadıklarının tespiti hâlinde disiplin cezası uygulanır ve zarar genel hükümlere göre tazmin ettirilir (4734 s.K. m.60).

İhaleye Fesat ile Edimin İfasına Fesat

Tablonun beşinci satırı önemli bir farkı gösterir: ihaleye fesatta kamu kurumu açısından zarar doğmamışsa ceza bir ila üç yıla iner; edimin ifasına fesatta ise kanunda böyle bir hüküm yoktur. Bir olayda iki suç ayrı ayrı da oluşabilir; örneğin ihale aşamasında danışıklı tekliflerle ihaleyi alan yüklenicinin, sözleşmenin ifası sırasında şartnameye aykırı malzemeyi hileyle kabul ettirmesi hâlinde her iki suçun unsurları ayrı ayrı değerlendirilir.

Ceza ve Usul

Hakediş dönemlerine bölünmüş uzun süreli sözleşmelerde, aynı suç işleme kararının icrası kapsamında farklı zamanlarda birden fazla hileli kabul yapılmışsa zincirleme suç hükümleri gündeme gelir. TCK m.43/1, mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu hükmün uygulanacağını belirtir. Temel cezanın alt sınırı üç yıl olduğundan, takdiri indirim nedeniyle altıda bir oranında indirim yapılsa bile sonuç ceza iki yıl altı ay olur; bu nedenle hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi ancak başka indirim sebepleriyle cezanın iki yıla veya altına inmesi hâlinde gündeme gelebilir. HAGB için HAGB rehberimize bakabilirsiniz.

Kamu görevlileri bakımından soruşturma izni konusu da ayrıca değerlendirilmelidir. 3628 sayılı Kanun m.17, “resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma” suçlarından sanık olanlar hakkında 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler. Bu hüküm ihaleye fesat bakımından izin şartını ortadan kaldırır; sözleşmenin ifası aşamasındaki fiiller bakımından ise hükmün kapsamı somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

İdari Sonuçlar: Fesih, Teminat ve Yasaklama

Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.25, sözleşmenin uygulanması sırasında hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle sözleşmeye ilişkin işlemlere fesat karıştırmayı, sahte belge kullanmayı, işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmayı ve fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalat yapmayı yasaklar. Bu yasak fiillerin tespiti, ceza yargılamasından bağımsız olarak ağır idari sonuçlar doğurur.

Tablodaki dördüncü satır, kabul işleminin yapılmış olmasının yükleniciyi korumadığını gösterir: iş tamamlanıp kabul edildikten sonra fesat anlaşılsa bile suç duyurusunda bulunulur. Sözleşmenin feshi ve tasfiyesi için kamu ihale sözleşmesinin feshi ve tasfiye, teminatın gelir kaydı için teminatın gelir kaydı, yasak fiillerin idari boyutu için sözleşmenin uygulanmasında yasak fiiller, yasaklamanın ortaklara etkisi için yasaklamanın sirayeti rehberlerine bakabilirsiniz.

Kamu Zararı ve Tazminat

Edimin ifasına fesat, çoğu zaman kamu kurumu açısından bir zarara yol açar: ödenen bedel ile gerçekte teslim edilen mal, yapılan iş veya verilen hizmet arasındaki fark bu zararın temelini oluşturur. Ceza yargılaması bu zararın tahsilini kendiliğinden sağlamaz; idare, sözleşme hükümleri ve genel hükümler çerçevesinde alacağını ayrıca talep eder. İhale ve sözleşme sürecinde görev alanlar bakımından Kamu İhale Kanunu m.60, tarafların uğradıkları zarar ve ziyanın genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirileceğini düzenler.

Yüklenici açısından ise zararın erken tespiti ve giderilmesi, hem idari süreçte hem ceza dosyasında önem taşır. Edimin ifasına fesat suçu için TCK m.168’deki gibi özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmemiştir; ancak zararın giderilmesi, takdiri indirim değerlendirmesinde fiilden sonraki davranış olarak dikkate alınabilir ve cezanın iki yılın altına inmesi hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması koşulları arasında yer alır.

Delil: Dosyada Neler İncelenir?

Edimin ifasına fesat dosyaları teknik ağırlıklıdır. Bilirkişi incelemesinin sözleşme ve şartname hükümleri esas alınarak yapılması, numunelerin usulüne uygun alınması ve yapılan işle tutanaklar arasındaki farkın ölçülebilir biçimde gösterilmesi gerekir. Hakediş belgelerinin incelenmesi de özellikle eksik iş veya eksik hizmet iddialarında belirleyicidir; ayrıntılar için hakediş ödemeleri ve itiraz rehberine bakabilirsiniz.

Alım Türlerine Göre Sık Görülen Riskler

Tablodaki önleyici adımlar, hem yüklenicinin hem muayene ve kabul görevlilerinin olası bir hile iddiasına karşı en güçlü savunmasını oluşturur. Teslim ve kabul işlemlerinin belgelere dayalı, şeffaf ve zamanında kayda geçirilmesi, sonradan ortaya çıkabilecek bir aykırılığın hileli değil, iyi niyetli bir hata veya sözleşme uyuşmazlığı olarak değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Yüklenici İçin Savunmada Öne Çıkan Noktalar

• Hile unsuru: Aykırılığın bilinerek gizlendiği somut olarak gösterilmelidir; iyi niyetli uyuşmazlık, teknik yorum farkı veya gizli ayıp hile değildir.
• Bent: Fiilin m.236/2’de sayılan beş hâlden hangisine girdiği; (c), (d) ve (e) bentlerinde fiilin kabul işlemi üzerinden tanımlandığı.
• Kabul işlemine katılım: Yüklenicinin kabul sürecine nasıl katıldığı, görevlilerle bir anlaşmasının bulunup bulunmadığı.
• İdarenin onayları: Malzeme veya yöntem değişikliğinin idarenin yazılı onayıyla yapılıp yapılmadığı.
• Teknik tespit: Bilirkişi raporunun sözleşme hükümlerine dayanıp dayanmadığı ve numunelerin usulüne uygun alınıp alınmadığı.
• Gecikme: Salt gecikmenin suç değil, gecikme cezası konusu olduğu.

Muayene ve Kabul Komisyonu Üyesi İçin Adım Adım

1. Tutanakları ve eklerini edinin. İmzaladığınız kabul tutanaklarını, ekli ölçüm ve test belgelerini inceleyin.
2. Kabulün dayanağını gösterin. Hangi belge, ölçüm veya rapora dayanılarak kabul yapıldığını belgeleyin.
3. Talimat ve baskıları kayda geçirin. Kabul için baskı veya talimat aldıysanız bunları gösteren yazışmaları koruyun.
4. Menfaat iddiasını ayrı değerlendirin. Menfaat iddiası varsa rüşvet ve irtikap yönünden ayrıca savunma hazırlanmalıdır.
5. Disiplin sürecini takip edin. Disiplin soruşturmasındaki beyanlarınızın ceza dosyasıyla tutarlı olmasına dikkat edin.
6. İfadeye müdafiyle gidin. Teknik ve belgeye dayalı dosyalarda ilk ifade savunmanın çerçevesini belirler.

Edimin ifasına fesat ve kamu sözleşmesi uyuşmazlıklarınızda Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye sözleşme, şartname, kabul tutanakları ve varsa savcılık tebligatıyla gelmeniz yeterlidir.

Beyan Dilekçesi Örneği: Hile Unsurunun Bulunmadığına İlişkin

Sık Yapılan Hatalar

• Her sözleşmeye aykırılığı suç saymak: Kanun hileli olarak yapılmayı arar.
• Gecikmeyi fesat sanmak: Salt gecikme gecikme cezasının konusudur; süresinde yapılmış gibi hileli kabul ise suçtur.
• Kabul yapıldığı için sorumluluğun bittiğini düşünmek: Kabulden sonra tespit edilen fiiller için de suç duyurusu yapılır.
• Malzeme değişikliğini yazılı onaysız yapmak: İdare onayı, hile iddiasına karşı en güçlü belgedir.
• İdari yasaklamayı gözden kaçırmak: Ceza dosyasından bağımsız olarak fesih, teminat kaybı ve yasaklama gündeme gelir.

Sık Sorulan Sorular

Edimin ifasına fesat karıştırma nedir?

Kamu kurumlarına ve TCK m.236/1’de sayılan kuruluşlara karşı taahhüt edilen edimin ifası sırasında, kanunda sayılan fiillerin hileli olarak yapılmasıdır; ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir.

Edimin ifasına fesat ile ihaleye fesat arasındaki fark nedir?

İhaleye fesat ihale sürecindeki (TCK m.235), edimin ifasına fesat ise sözleşme imzalandıktan sonra teslim ve kabul aşamasındaki (TCK m.236) hileli fiilleri cezalandırır.

Hangi fiiller edimin ifasına fesat sayılır?

Evsafı farklı veya eksik miktarda malın teslim ya da kabulü, süresinde ifa edilmeyen edimin süresinde ifa edilmiş gibi kabulü, yapım işlerinde şartnameye aykırı eser veya malzemenin kabulü ve eksik hizmetin verilmiş gibi kabulü; hepsi hileli olarak yapılmalıdır (TCK m.236/2).

İşi geç teslim etmek suç mu?

Salt gecikme suç değildir; gecikme cezası ve ihtar gibi sözleşmesel sonuçlar doğurur (4735 s.K. m.20/a). Geç teslimin süresinde yapılmış gibi hileli olarak kabul ettirilmesi ise TCK m.236/2-c kapsamındadır.

Muayene ve kabul komisyonu üyeleri sorumlu olur mu?

Hileli kabul işlemine bilerek katılan üyeler fail olabilir; menfaat temin etmişlerse ayrıca rüşvet veya irtikap gibi suçlardan cezalandırılırlar (TCK m.236/3).

Kabul yapıldıktan sonra da soruşturma açılabilir mi?

Evet. İş tamamlanıp kabul işlemi yapıldıktan sonra tespit edilse bile suç duyurusunda bulunulur (4735 s.K. m.27).

Edimin ifasına fesatta yasaklama kararı verilir mi?

Evet. Yasak fiillerde bulunanlar hakkında bir ila iki yıl idari yasaklama (4735 s.K. m.26), mahkûmiyet hâlinde ayrıca mahkeme kararıyla bir ila üç yıl yasaklama öngörülür (m.27).

Sözleşme feshedilir mi?

Sözleşmenin uygulanması sırasında yasak fiil veya davranışların tespiti hâlinde idare sözleşmeyi fesheder ve kesin teminat ile varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir (4735 s.K. m.20/b).

Birden fazla hakedişte tekrarlanan fiiller nasıl cezalandırılır?

Aynı suç işleme kararının icrası kapsamında farklı zamanlarda tekrarlanan fiillerde zincirleme suç hükümleri gündeme gelir ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK m.43/1).

Edimin ifasına fesatta HAGB mümkün mü?

Temel cezanın alt sınırı üç yıl olduğundan takdiri indirimle bile sonuç ceza iki yılın üzerinde kalır; HAGB ancak başka indirim sebepleriyle ceza iki yıla veya altına inerse gündeme gelebilir (CMK m.231/5).

Hizmet alımında eksik personel çalıştırmak suç mu?

Sözleşmede öngörülenden az personel çalıştırılıp hizmet tam verilmiş gibi kabul ettirilmişse, hileli olması koşuluyla TCK m.236/2-e kapsamında değerlendirilir. Puantaj, sigorta bildirimleri ve hizmet tutanakları bu dosyaların temel delilleridir.

İdarenin onayıyla malzeme değiştirmek suç mu?

İdarenin bilgisi ve yazılı onayıyla yapılan ve belgelere açıkça yansıtılan bir değişiklikte aykırılığın gizlenmesinden, yani hileden söz etmek güçtür; TCK m.236 hileli olarak yapılmayı arar.

Edimin ifasına fesat şikâyete bağlı mı?

Hayır. Suç resen soruşturulur; idarenin veya kurumun şikâyetten vazgeçmesi dosyayı sona erdirmez ve uzlaştırma uygulanmaz.

Edimin ifasına fesatta zamanaşımı kaç yıl?

Temel cezanın üst sınırı yedi yıl olduğundan dava zamanaşımı on beş yıldır (TCK m.66/1-d). Kesilme hâlinde bu süre en fazla yirmi iki yıl altı aya kadar uzayabilir (TCK m.67/4).

Şirkete ceza verilir mi?

Tüzel kişilere ceza verilmez; yararına haksız menfaat sağlanmışsa güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.242).

Edimin ifasına fesat davası hangi mahkemede görülür?

Asliye ceza mahkemesinde görülür; dava zamanaşımı on beş yıldır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK, CMK, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve 3628 sayılı Kanun hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.