Kamu İhale Sözleşmesinin Feshi ve Tasfiye 2026: 4735 m.16-24, İhtar, Teminat ve Yasaklama

Kamu ihale sözleşmesinin feshi ve tasfiyesi 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 16 ila 24 üncü maddelerinde düzenlenir. İdare, ihtara rağmen taahhüdün yerine getirilmemesi veya sözleşme aşamasında yasak fiil tespit edilmesi hâlinde sözleşmeyi fesheder (m.20); yüklenicinin mali acz bildirimi (m.19), ihale sürecindeki yasak fiilin sonradan anlaşılması (m.21) ve izinsiz devir (m.16) de fesih sebebidir. Bu fesihlerde kesin teminat protesto çekmeye gerek kalmaksızın gelir kaydedilir, teminat endeksle güncellenir, idarenin zararı tazmin ettirilir ve yüklenici hakkında 26 ncı maddeye göre yasaklama işlemi yapılır. Mücbir sebeple fesihte ise teminat iade edilir. Bu yazı fesih türlerini, fesih tarihini ve sürelerini, fesih dışındaki tasfiye hâllerini ve yargı yolunu madde numaralarıyla anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Kamu İhale Sözleşmesi Nasıl Sona Erer?

Kamu ihale sözleşmesi olağan olarak işin sözleşmeye uygun biçimde tamamlanması ve kabulüyle sona erer. Kanun bunun dışında sözleşmenin süresinden önce sona ermesine yol açan iki ayrı yol öngörür: fesih ve fesih dışındaki tasfiye. Fesih kusura veya belirli olaylara bağlı sonuçlar doğurur; tasfiye ise çoğu zaman taraflardan birinin kusuru olmaksızın işin olduğu yerde kapatılmasıdır. Her iki yolda da hesap, Kanunun ifadesiyle “genel hükümlere göre” tasfiye edilir; Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (4735 m.36).

İlk Bakılacak Yer: Sözleşmenin Kendisi

Fesih uyuşmazlığında ilk incelenecek belge sözleşmenin kendisidir. Kanun, 4735 sayılı Kanuna göre düzenlenecek sözleşmelerde bazı hususların belirtilmesini zorunlu tutar; bunlar arasında gecikme hâlinde alınacak cezalar, mücbir sebepler ve süre uzatımı verilebilme şartları, iş artışı ve iş eksilişinde karşılıklı yükümlülükler, sözleşmede değişiklik yapılma şartları, sözleşmenin feshine ilişkin şartlar ve anlaşmazlıkların çözümü yer alır (4735 m.7). Bu nedenle idarenin dayandığı gecikme cezası oranı, süre uzatımı şartları ve fesih usulü, Kanunla birlikte sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümlere göre denetlenmelidir. İhtarlı fesihte Kanunun “ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası” ifadesini kullanması da bu bağlantıyı gösterir (4735 m.20/a).

Fesih Türleri ve Sonuçları

Fesih sebebi, teminatın akıbetini ve yasaklama uygulanıp uygulanmayacağını doğrudan belirler. Kanun bu sonuçları her fesih türü için ayrı ayrı düzenler; 22 nci maddenin son fıkrası ise 19, 20 ve 21 inci maddelere göre fesihte yüklenici hakkında 26 ncı maddeye göre işlem yapılacağını söyler.

Tablodaki ayrım, savunmanın ilk sorusunu belirler: idarenin dayandığı fesih sebebi gerçekten o sebep midir? Örneğin yüklenicinin iflası nedeniyle gerçekleşen bir fesih, 20 nci maddeye dayandırılarak yasaklamaya bağlanamaz; Kanun iflasta yasaklamayı açıkça hariç tutar (4735 m.17/b).

İdarenin Feshi: İhtar Şartı ve Süreler

Uygulamada en sık görülen fesih, 20 nci maddenin (a) bendine dayanır. Yüklenici taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmezse veya işi süresinde bitirmezse, idare ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen bir ihtarda bulunur. Bu ihtara rağmen aynı durum devam ederse sözleşme feshedilir (4735 m.20/a). İhtar bu nedenle feshin Kanundan doğan bir ön şartıdır.

İhtarlı fesihte üç soru belirleyicidir. İhtar gerçekten en az on gün süreli midir ve hangi yükümlülüğün ihlal edildiği açıkça yazılmış mıdır? Gecikme idareden kaynaklanan bir sebebe, örneğin yer tesliminin gecikmesine, proje değişikliğine veya ödeme aksamasına dayanıyor mu ve yüklenici bunu süresinde yazılı olarak bildirmiş mi? Mücbir sebep veya süre uzatımı talebi varsa idare bu talebi değerlendirmiş mi? Gecikme cezası ve süre uzatımı için gecikme cezası ve süre uzatımı yazımıza bakabilirsiniz.

Yasak Fiil Nedeniyle Fesih

Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilirse, ihtara gerek olmaksızın sözleşme feshedilir (4735 m.20/b). Bu durumda sözleşme tespit tarihi itibarıyla feshedilmiş sayılır (4735 m.22/1). Yasak fiil ihale sürecinde işlenmiş ve sözleşme yapıldıktan sonra anlaşılmışsa fesih 21 inci maddeye dayanır. Taahhüdün en az yüzde sekseni tamamlanmış ve tamamlattırılmasında kamu yararı varsa, Kanunda sayılan hâllerde idare feshetmeden işin tamamlanmasını isteyebilir; bu durumda da yükleniciden kesin teminat tutarında ceza alınır ve 26 ncı maddeye göre işlem yapılır (4735 m.21). Yasak fiillerin bent bent incelemesi için sözleşmenin uygulanmasında yasak fiiller yazımıza bakabilirsiniz.

Yüklenicinin Mali Aczi: Fesih Talebinin Sonuçları

Kanunda yüklenicinin serbestçe sözleşmeden çekilme hakkı yoktur. 19 uncu madde yalnızca bir hâli düzenler: sözleşme yapıldıktan sonra mücbir sebep hâlleri dışında mali acz içinde bulunan yüklenici, taahhüdünü yerine getiremeyeceğini gerekçeleriyle birlikte yazılı olarak bildirir. Bu bildirim üzerine protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir (4735 m.19). Sözleşme, fesih talebinin idareye intikal ettiği tarihte feshedilmiş sayılır (4735 m.22/1).

Bu yolun sonuçları çoğu zaman beklenenden ağırdır. 22 nci maddenin son fıkrası 19 uncu maddeye göre fesihte de yüklenici hakkında 26 ncı maddeye göre işlem yapılacağını ve idarenin zararının tazmin ettirileceğini öngörür. Mali güçlük yaşayan bir yüklenicinin bu bildirimi yapmadan önce süre uzatımı, fiyat farkı, iş eksilişi veya mücbir sebep gibi başka yolların bulunup bulunmadığını değerlendirmesi gerekir.

Ölüm, İflas, Tutukluluk ve Ortak Girişim

Kanun yüklenicinin şahsından kaynaklanan bazı olayları ayrıca düzenler ve bunların çoğunda yasaklamayı açıkça hariç tutar.

Bu hâllerin ayrıntıları için yüklenicinin ölümü, iflası ve tutukluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Mücbir Sebeple Fesih

Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kurumca belirlenecek benzeri hâller mücbir sebep olarak kabul edilebilir. Bunun için olayın yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemesi, taahhüdün yerine getirilmesine engel olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim yapılması ve yetkili mercilerce belgelendirilmesi zorunludur (4735 m.10). Mücbir sebeple fesihte hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir ve kesin teminat ile varsa ek kesin teminatlar iade edilir (4735 m.23).

Tebliğ, mücbir sebep talebinin sonuçlandırılmasında yetki ve sorumluluğun idarede olduğunu, idarenin süre uzatımı verebileceği veya feshe karar verebileceğini açıklar. Kanunda sayılmayan bir olay için idare, (e) bendi kapsamında mücbir sebep belirlenmesi amacıyla Kuruma başvurabilir; bu durumda olayın öngörülmezlik ve önlenemezlik ölçütlerini birlikte taşıması aranır ve isteklinin müdebbir bir tacir olarak alması gereken tedbirler bu kapsamda sayılmaz (KİGT 25.3.2 ila 25.3.5). Mücbir sebep ve devir için sözleşmenin devri ve mücbir sebep yazımıza bakabilirsiniz.

İzinsiz Devir Nedeniyle Fesih

Sözleşme ancak zorunlu hâllerde ihale yetkilisinin yazılı izniyle ve devir alanda ilk ihaledeki şartlar aranarak devredilebilir; isim ve statü değişiklikleri dışında, devreden yüklenici devir tarihini izleyen üç yıl içinde başka bir sözleşmeyi devredemez veya devir alamaz. Aykırı devirde sözleşme feshedilir ve devreden ile devir alan hakkında 20, 22 ve 26 ncı maddeler uygulanır (4735 m.16). Tebliğe göre bu durumda sözleşme tespit tarihi itibarıyla feshedilmiş sayılır, yedi gün içinde fesih kararı alınır ve beş gün içinde bildirilir (KİGT 27.7). İş ortaklığında ortaklardan birinde değişiklik olması da devir sayılır (KİGT 27.5).

Feshin Mali Sonuçları

19, 20 ve 21 inci maddelere göre fesihte teminatın gelir kaydı tek mali sonuç değildir. Kanun teminatın güncellenmesini, mahsup yasağını ve zararın ayrıca tazminini birlikte öngörür.

Mahsup yasağı ile 13 üncü maddedeki mahsup birbirine karıştırılmamalıdır. Olağan sona ermede yüklenicinin idareye ve Sosyal Güvenlik Kurumuna olan borçları ile kanuni vergi kesintileri süresinde ödenmezse kesin teminat paraya çevrilerek bu borçlara mahsup edilir ve kalanı iade edilir (4735 m.13). Fesihte gelir kaydedilen teminat ise ceza niteliğindedir ve borca mahsup edilemez.

Fesihte gelir kaydı kapsamına ek kesin teminat da girer. Fiyat farkı ödenmesi öngörülen işlerde fiyat farkı nedeniyle sözleşme bedeli arttığında, artış tutarının yüzde altısı oranında ek kesin teminat alınır ve bu teminat hakedişlerden kesinti yoluyla da karşılanabilir (4735 m.12). Kanunun fesih hükümleri “kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar” ifadesini kullandığından, fesih hâlinde bunlar birlikte gelir kaydedilir.

Fesihten Sonra Yasaklama Süreci

Fesihle birlikte yasaklama kendiliğinden doğmaz; ayrı bir idari işlemle verilir. İdare yasaklamayı gerektiren durumu ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirir ve karar bu bildirime göre verilir.

Yasaklama kararının iptali için açılacak dava, fesih ve teminat uyuşmazlığından bağımsızdır. Feshin haksız olduğu adli yargıda tespit edilse bile yasaklama kararı ayrıca iptal ettirilmedikçe yürürlükte kalabilir; bu nedenle iki dava birlikte takip edilmelidir. Süreç için ihale yasaklama iptal davası rehberimize bakabilirsiniz.

Olağan Sona Ermede Teminatın İadesi

Feshin sonuçlarını doğru değerlendirmek için olağan sona ermede teminatın nasıl iade edildiğini de bilmek gerekir. Taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye borcu olmadığı tespit edildikten sonra kesin teminat aşağıdaki şekilde iade edilir.

Kabul işlemleri için geçici ve kesin kabul yazımıza bakabilirsiniz.

Fesih Dışında Tasfiye Hâlleri

Sözleşme her zaman fesihle sona ermez. Kanun ve Tebliğ, tarafların kusuruna dayanmayan bazı hâllerde işin tasfiyesini öngörür ve bu hâllerde teminat ve yasaklama sonuçları fesihten farklıdır.

İş artışı kuralı, anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin yüzde onuna, birim fiyatlı mal, hizmet ve yapım sözleşmelerinde yüzde yirmisine kadar, sözleşmeye esas proje içinde kalan ve asıl işten ayrılması idareyi külfete sokacak işler için uygulanır; birim fiyatlı yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı yüzde kırka kadar artırabilir (4735 m.24/1, 2). İş bu sınırlar içinde tamamlanamıyorsa tasfiye gündeme gelir. Ayrıntılar için fiyat farkı ve sözleşmede değişiklik yazımıza bakabilirsiniz.

Tasfiye Hesabı: Genel Hükümler

Kanun tasfiyenin ayrıntısını düzenlemez, “hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir” demekle yetinir ve hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanununa gönderme yapar (4735 m.36). Tasfiyenin amacı, fesih veya tasfiye tarihine kadar yapılan işlerin tespit edilerek tarafların karşılıklı alacak ve borçlarının belirlenmesidir. Pratikte tasfiye hesabında şu kalemler belirleyicidir:

• Fesih veya tasfiye tarihindeki iş seviyesinin, imalat kalemleri ölçüsüyle tespit tutanağına geçirilmesi,
• Yapılmış ancak hakedişe bağlanmamış işlerin bedeli,
• Şantiyedeki malzeme ve ekipmanın durumu,
• Uygulanan gecikme cezaları ve hesap dönemi,
• Teminatın gelir kaydı veya iadesi ile güncelleme hesabı,
• İdarenin uğradığını ileri sürdüğü zarar kalemleri.

Tespit tutanağının düzenlenmesinde yüklenicinin hazır bulunması ve itirazlarını tutanağa yazdırması önemlidir; saha teslim edildikten sonra yeniden ölçüm yapmak çoğu zaman mümkün olmaz. Bu nedenle fesih bildirimi alındığında yüklenicinin kendi ölçüm, fotoğraf ve video kayıtlarını oluşturması ve gerekirse mahkeme aracılığıyla delil tespiti yaptırması yararlıdır.

Fesih ve Tasfiyede Yargı Yolu

Fesih ve tasfiye uyuşmazlıklarında iki ayrı işlem ve iki ayrı yargı yolu vardır. Sözleşmeler Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanununa tabi olduğundan (4735 m.36), feshin haklılığı, teminatın iadesi ve tasfiye hesabına ilişkin uyuşmazlıklar yerleşik uygulamada adli yargıda görülür. Fesihten sonra verilen yasaklama kararı ise idari işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu olur.

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmet sözleşmelerinde bazı uygulama anlaşmazlıkları için Yüksek Fen Kurulu yolu da vardır: sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatı, ihale dokümanı belgeleri arasındaki uyumsuzluk, iş programı, fiyat farkı, süre uzatımı, geçici ve kesin kabul, gecikme cezaları ile ilave işler ve iş eksilişleri bu kapsamdadır (4735 Ek m.1). Yargılama veya Sayıştay incelemesine konu edilmemiş olmak şartıyla taraflar Kurula başvurabilir; yüklenici itirazları kesin kabul aşaması tamamlanıncaya kadar idareye yazılı yapılır, idare otuz gün içinde Kurula gönderir ve Kurul altmış gün içinde karar verir. Bu kararın uygulanmasından doğan davalar sözleşmenin tarafları arasında adli yargıda görülür (4735 Ek m.2). Fesih bu sayımda yer almaz; ancak feshin dayanağı olan gecikme cezası veya süre uzatımı uyuşmazlığı bu yola konu olabilir.

Fesih Bildirimi Aldığınızda Sorulacak Sorular

Yükleniciler İçin Kontrol Listesi

• İdarenin her ihtar yazısının tebliğ tarihini ve verilen süreyi kaydedin; süre dolmadan yazılı cevap verin.
• İdareden kaynaklanan gecikmeleri oluştukları anda yazıyla kayda geçirin ve süre uzatımı talebinde bulunun.
• Mücbir sebep olaylarını yirmi gün içinde yazılı bildirin ve yetkili mercilerden belge alın.
• Mali acz bildirimi yapmadan önce bunun teminat kaybı ve yasaklama doğurduğunu dikkate alın.
• Sözleşmeyi veya iş ortaklığındaki payları devretmeden önce ihale yetkilisinin yazılı iznini alın.
• Fesih bildirimi gelirse sahadaki imalatı fotoğraf, video ve ölçümle belgeleyin; tespit tutanağına itirazlarınızı yazdırın.
• Teminat mektubunu veren bankayla süreci eş zamanlı yönetin; gelir kaydı bankanın size rücu etmesini başlatır.
• Yasaklama kararı Resmî Gazetede yayımlanırsa altmış günlük dava süresini takvime işleyin.

Hukukçular Evi Fesih ve Tasfiye Dosyalarında Ne Yapar?

İhtar yazısı geldiği andan itibaren dosyayı ele alıyor, ihtarın süresini ve gerekçesini denetliyor, idareden kaynaklanan gecikmeleri ve mücbir sebep bildirimlerini süresinde yazılı hâle getiriyoruz. Fesih kararı verildiyse dayanağın olaya uygunluğunu, sürelere uyulup uyulmadığını ve teminat güncellemesini inceliyor; teminatın iadesi ve tasfiye hesabı için adli yargıda, yasaklama kararı için yürütmenin durdurulması istemli olarak idari yargıda dava açıyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.

Ana yükleniciye alt yükleniciler tarafından verilen ve özel hukuka tabi olan teminatlar için özel sektör sözleşmesindeki teminat mektubu yazımıza bakabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Kamu İhale Hukuku Rehberi
• Sözleşmenin Uygulanmasında Yasak Fiiller
• Teminatın Gelir Kaydı
• Geçici ve Kesin Kabul
• Fon Kilidi ve Mücbir Sebep
• İhaleden Yasaklama Süreci

Sıkça Sorulan Sorular

İdare kamu ihale sözleşmesini hangi hâllerde fesheder?

Yüklenici taahhüdünü sözleşmeye uygun yerine getirmez veya işi süresinde bitirmezse, en az on gün süreli ve gerekçeli ihtara rağmen durum devam ettiğinde; sözleşme aşamasında 25 inci maddedeki yasak fiillerden birinin tespiti hâlinde ise ihtarsız olarak (4735 m.20).

İhtar çekilmeden fesih yapılabilir mi?

Taahhüdün yerine getirilmemesi veya gecikme nedeniyle fesihte en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtar Kanunun aradığı bir şarttır (4735 m.20/a). Yasak fiil nedeniyle fesihte ise ihtar aranmaz (4735 m.20/b).

Sözleşme hangi tarihte feshedilmiş sayılır?

İhtarlı fesihte ihtardaki sürenin bitiminde, yasak fiil ve sözleşme öncesi yasak fiil hâllerinde tespit tarihinde, yüklenicinin fesih talebinde talebin idareye intikal ettiği tarihte. İdare bu tarihlerden itibaren yedi gün içinde fesih kararı alır ve beş gün içinde yükleniciye bildirir (4735 m.22/1).

Yüklenici sözleşmeyi kendisi feshedebilir mi?

Kanun yalnızca mücbir sebep dışında mali acz nedeniyle taahhüdün yerine getirilemeyeceğinin yazılı bildirilmesini düzenler. Bu durumda kesin teminat gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir ve yüklenici hakkında 26 ncı maddeye göre işlem yapılır (4735 m.19, 22).

Fesihte teminatım iade edilir mi?

Mücbir sebeple fesihte iade edilir (4735 m.23). 19, 20 ve 21 inci maddelere göre fesihte ise gelir kaydedilir, endeksle güncellenir ve borca mahsup edilemez (4735 m.22).

Fesih nedeniyle yasaklanır mıyım?

19, 20 ve 21 inci maddelere göre ve izinsiz devir nedeniyle fesihte evet; bir yıldan iki yıla kadar yasaklama işlemi yapılır (4735 m.16, 22, 26). İflas, tutukluluk veya ağır hastalık nedeniyle fesihte Kanun yasaklamayı açıkça hariç tutar (4735 m.17, 18).

Ek kesin teminat da gelir kaydedilir mi?

Evet. Fiyat farkı nedeniyle sözleşme bedeli arttığında alınan ek kesin teminat (4735 m.12), 19, 20 ve 21 inci maddelere göre fesihte kesin teminatla birlikte gelir kaydedilir ve aynı şekilde endeksle güncellenir (4735 m.22).

Yasaklama kararı fesihle birlikte mi verilir?

Hayır. Fesih idarenin sözleşmeye ilişkin işlemidir; yasaklama ise idarenin bildirimi üzerine bakanlıkça, bildirimin ulaştığı tarihten itibaren en geç kırk beş gün içinde verilen ayrı bir idari işlemdir ve Resmî Gazetede yayımıyla yürürlüğe girer (4735 m.26/4; KİGT 28.1.4.2).

Tasfiye ne demektir?

Sözleşmenin sona erdiği tarihe kadar yapılan işlerin tespit edilerek tarafların alacak ve borçlarının genel hükümlere göre kapatılmasıdır. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu uygulanır (4735 m.36).

İş artışı sınırı aşılırsa ne olur?

İş öngörülemeyen durumlar nedeniyle artış sınırı içinde tamamlanamayacaksa artış yapılmaksızın hesap tasfiye edilir (4735 m.24/3). Sözleşme bedelinin yüzde sekseninden düşük bedelle tamamlanacak işlerde ise yüklenici işi bitirmek zorundadır ve aradaki farkın yüzde beşi ödenir (4735 m.24/4).

İhale Kurul kararıyla iptal edilirse imzalanmış sözleşme ne olur?

Tebliğe göre itirazen şikâyet üzerine ihale işlemlerinin Kurulca iptal edildiği hâllerde, iptal kararından önce imzalanan sözleşme 4735 sayılı Kanun ve genel hükümlere göre tasfiye edilir (KİGT 25.2).

Fesih işlemine karşı hangi mahkemede dava açılır?

Feshin haklılığı, teminatın iadesi ve tasfiye hesabı uyuşmazlıkları sözleşmeden doğduğu için yerleşik uygulamada adli yargıda görülür. Fesihten sonra verilen yasaklama kararına karşı ise altmış gün içinde idari yargıda iptal davası açılır (İYUK m.7).