Kısa Çalışma Ödeneği Nedir? Şartları, Miktarı ve Süresi

Ekonomik kriz, salgın veya zorlayıcı sebeplerle işyerinde çalışmanın azaldığı ya da durduğu dönemlerde işçinin gelir kaybını hafifleten önemli bir uygulama kısa çalışma ödeneğidir. Bu yazı, kısa çalışma ödeneğinin şartlarını, miktarını ve süresini 4447 sayılı Kanun çerçevesinde açıklar.

Kısa Çalışma Ödeneği Nedir?

Kısa çalışma ödeneği (KÇÖ), 4447 sayılı Kanun’un Ek 2. maddesi uyarınca; genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz, genel salgın veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya işyerindeki faaliyetin tamamen ya da kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması hâllerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere sigortalılara çalışamadıkları dönem için İŞKUR tarafından sağlanan gelir desteğidir.

Hangi Hâllerde Başvurulur?

Kısa çalışma; genel ekonomik kriz, sektörel kriz, bölgesel kriz, genel salgın veya zorlayıcı sebeplere (deprem, yangın, su baskını, salgın hastalık, seferberlik gibi işverenin sevk ve idaresi dışındaki dışsal etkenler) dayanır. İşveren, durumu iş müfettişlerince yapılacak uygunluk tespitine sunar; talebini işyerinde işçilerin görebileceği yerde ilan eder ve varsa toplu iş sözleşmesine taraf sendikaya bildirir. Kısa çalışma ödeneği ancak İŞKUR/iş müfettişi tarafından yapılan uygunluk tespiti olumlu sonuçlanırsa ödenir. Konkordato ilan etmiş olmak başvuruya engel değildir.

İşçinin Şartları

Kısa çalışma talebi uygun bulunduğunda, işçinin ödeneğe hak kazanması için kısa çalışmanın başladığı tarih itibarıyla; son 120 gün hizmet akdine tabi olması ve son üç yıl içinde en az 450 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması gerekir. (İŞKUR Yönetim Kurulu kararıyla uygulanan genel ekonomik/sektörel/bölgesel kriz veya genel salgın kapsamındaki başvurularda bu prim/gün şartı aranmayabilir.) Kısa çalışma uygulaması için işyerinde asgari çalışan sayısı şartı yoktur; kısa çalışmaya tabi tutulacak işçi sayısında da bir sınır bulunmaz. Prim/hizmet akdi şartını karşılamayan işçi ödenek alamaz, ancak bu durum onun kıdem tazminatı, ücret alacağı gibi diğer haklarını ortadan kaldırmaz.

Miktar ve Süre

Günlük kısa çalışma ödeneği, sigortalının son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 60’ıdır. Bu tutar, aylık asgari ücretin brütünün yüzde 150’sini geçemez. Süre bakımından: kısa çalışma ödeneği, zorlayıcı sebebin devamı süresince ve en fazla üç ay verilir; Cumhurbaşkanı kararıyla bu süre altı aya kadar uzatılabilir. Zorlayıcı sebeple yapılan kısa çalışmada ödemeler, İş Kanunu m. 24/III ve m. 40’taki bir haftalık süreden sonra başlar; bu bir haftalık dönemin ücret ve prim yükümlülüğü işverene aittir.

Ödeme ve Sigorta

Kısa çalışma ödeneği, çalışılmayan süreler için doğrudan işçinin kendisine ödenir; işveren bu ödemeye aracılık etmez. Ödemeler işçinin IBAN’ına, yoksa PTTBank aracılığıyla yapılır. Kısa çalışma süresince işçi adına yalnızca genel sağlık sigortası (GSS) primleri yatırılır; uzun vadeli sigorta kolları (emeklilik, malullük) primleri yatırılmaz. Bu durum işçinin emeklilik prim gün sayısını etkileyebileceğinden, eksik günler isteğe bağlı sigortayla tamamlanabilir. SGK’ya eksik gün gerekçesi ’18-Kısa Çalışma Ödeneği’ (başka neden de varsa ’27’) koduyla bildirilir.

İşten Çıkarma Yasağı ve İşsizlik Ödeneğinden Düşme

Kısa çalışma uygulanan işyerlerinde işten çıkarma yasaktır; yalnızca İş Kanunu m. 25/II kapsamındaki ahlak ve iyi niyet kurallarını ağır biçimde ihlal eden işçiler için haklı fesih mümkündür. Yasağa aykırı çıkarmada işveren, ödediği ödeneği geri öder ve cezai yaptırımla karşılaşabilir. Ayrıca önemli bir kural: kısa çalışma başlama tarihi 1/3/2024 ve sonrasında olan sigortalılar için, kısa çalışma ödeneği olarak ödenen süreler, aynı gerekçeyle üç yıl içinde yapılacak işsizlik ödeneği hak sahipliği sürelerinden düşülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Kısa çalışma ödeneği nedir?

Kriz, salgın veya zorlayıcı sebeplerle işyerinde çalışma süresinin en az üçte bir azaltılması veya faaliyetin en az dört hafta durdurulması hâlinde, çalışılmayan dönem için işçiye İŞKUR tarafından ödenen gelir desteğidir (4447 Ek m. 2).

Kısa çalışma ödeneği şartları nelerdir?

İşverenin başvurusu ve iş müfettişlerince uygunluk tespiti şarttır. İşçinin ise kısa çalışmanın başladığı tarih itibarıyla son 120 gün hizmet akdine tabi olması ve son 3 yılda en az 450 gün prim ödemiş olması gerekir (kriz/salgında bu şart aranmayabilir).

Kısa çalışma ödeneği ne kadardır?

Günlük ödenek, son on iki aylık ortalama brüt kazancın yüzde 60’ıdır ve aylık asgari ücretin brütünün yüzde 150’sini geçemez. Ödeme doğrudan işçiye yapılır.

Kısa çalışma ödeneği ne kadar süreyle verilir?

Zorlayıcı sebebin devamı süresince ve en fazla üç ay verilir. Cumhurbaşkanı kararıyla bu süre altı aya kadar uzatılabilir.

Kısa çalışmada işçi işten çıkarılabilir mi?

Kısa çalışma uygulanan işyerinde işten çıkarma yasaktır; yalnızca İş Kanunu m. 25/II kapsamındaki haklı fesih mümkündür. Yasağa aykırı çıkarmada işveren ödeneği geri öder ve cezai yaptırımla karşılaşabilir.

Kısa çalışma süresince sigorta primleri yatar mı?

Kısa çalışma süresince işçi adına yalnızca genel sağlık sigortası primleri yatırılır; uzun vadeli sigorta primleri (emeklilik) yatmaz. Eksik günler isteğe bağlı sigorta ile tamamlanabilir.