Sigortasız çalıştırılan veya çalışmaları SGK’ya eksik bildirilen işçi, hizmet tespiti davasıyla bu süreleri mahkeme kararıyla tescil ettirebilir. Sosyal güvenlik hakkı anayasal bir haktır ve bu dava kamu düzenini ilgilendirir. Bu rehberde, hizmet tespiti davasının ne olduğunu, kimin açabileceğini, süresini ve nasıl ispatlanacağını açıklıyoruz.
Hizmet Tespiti Davası Nedir?
İşverenlerin çalıştırdıkları işçileri Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) hiç bildirmemesi veya eksik bildirmesi (sigortasız ya da düşük günle çalıştırma) hâlinde, bu durumun düzeltilmesi için açılan davaya hizmet tespiti davası denir. Davanın amacı, SGK’ya bildirilmemiş hizmet sürelerinin mahkeme kanalıyla tespit edilip sisteme kaydedilmesini sağlamaktır. Bu, işçinin emeklilik, prim gün sayısı ve diğer sosyal güvenlik hakları açısından kritik önem taşır.
Yasal Dayanak: 5510 Sayılı Kanun m.86
Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasıdır. Bu hükme göre: aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.
Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre
Hizmet tespiti davasında beş yıllık hak düşürücü süre öngörülmüştür. Bu süre, hizmetin (çalışmanın) geçtiği yılın sonundan (31 Aralık’tan) başlar. Örneğin işçinin fiilen en son çalıştığı tarih 5 Şubat 2020 ve hiç primi yatırılmamışsa, hak düşürücü süre 31 Aralık 2020’den başlar ve 31 Aralık 2025’te dolar.
Bu süre zamanaşımı değil hak düşürücü süre olduğundan, davanın her aşamasında ileri sürülebilir ve hâkim tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır. Süre geçtikten sonra açılan dava, esasa girilmeden reddedilir.
Önemli istisna: İşveren işe giriş bildirgesi vermiş ya da çalışma müfettiş raporu, ücret bordrosu gibi belgelerle Kurumca tespit edilmişse, Kurum işçinin çalışmasından haberdar sayılır ve bu durumda hak düşürücü süreden söz edilemez. Bu tür hâllerde dava süreye takılmaz.
Davayı Kim, Kime Karşı Açar?
Hizmet tespiti davasını, sigortalının kendisi açabilir. Sigortalı ölmüşse, hak sahibi mirasçıları da açabilir; bu durumda beş yıllık süre, miras bırakanın ölüm tarihinden başlar. Dava, işçiyi çalıştıran işverene karşı açılır ve SGK davaya dâhil edilir. İşveren ile SGK’nın birlikte taraf olmadığı davada verilen kararların infazı sonuç doğurmaz. İşveren tüzel kişiyse (örneğin şirket), tüzel kişilik hasım gösterilir; ortaklar aleyhine dava açılamaz.
Görevli Mahkeme ve İspat
Hizmet tespiti davasında görevli mahkeme İş Mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden, mahkeme tarafların gösterdiği delillerle yetinmez, gerektiğinde resen araştırma yaparak delil toplar. İspat bakımından işyeri kayıtları, ücret bordroları, tanık beyanları, SGK kayıtları, müfettiş tutanakları gibi her türlü delil kullanılabilir. Dava dilekçesinde hizmet süresi ve ücret miktarı mutlaka belirtilmelidir.
Önemli: Hizmet tespiti davasında beş yıllık hak düşürücü süre kritiktir ve hâkim resen dikkate alır. Sigortasız çalıştığınızı düşünüyorsanız vakit kaybetmeden bir uzmana danışmanız büyük önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hizmet tespiti davası nedir?
Sigortasız çalıştırılan veya çalışmaları SGK’ya eksik bildirilen işçinin, bu süreleri mahkeme kararıyla tespit ettirip sisteme kaydettirmek için açtığı davadır. Emeklilik ve prim gün sayısı açısından önemlidir; yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun m.86’dır.
Hizmet tespiti davası açma süresi ne kadardır?
5510 sayılı Kanun m.86 uyarınca beş yıllık hak düşürücü süre vardır. Bu süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan (31 Aralık) başlar. Süre hak düşürücü olduğundan hâkim resen dikkate alır ve süre geçtikten sonra dava reddedilir.
İşveren işe giriş bildirgesi vermişse süre işler mi?
Hayır. İşveren işe giriş bildirgesi vermiş ya da çalışma müfettiş raporu, ücret bordrosu gibi belgelerle Kurumca tespit edilmişse, Kurum çalışmadan haberdar sayılır ve hak düşürücü süreden söz edilemez. Bu hâllerde dava süreye takılmaz.
Hizmet tespiti davasını kim açabilir?
Davayı sigortalının kendisi açabilir. Sigortalı ölmüşse hak sahibi mirasçıları da açabilir; bu durumda beş yıllık süre ölüm tarihinden başlar. Dava işverene karşı açılır ve SGK davaya dâhil edilir.
Hizmet tespiti davasında hangi mahkeme görevlidir?
Görevli mahkeme İş Mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden mahkeme resen araştırma yapabilir.
Sigortasız çalıştığımı nasıl ispatlarım?
İşyeri kayıtları, ücret bordroları, banka ödemeleri, tanık beyanları, SGK kayıtları ve müfettiş tutanakları gibi her türlü delille ispat edilebilir. Dava kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme gerektiğinde resen de delil toplar.
Sigortasız çalışma ve hizmet tespiti davası konusunda uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
