Ücret, işçinin en temel hakkıdır ve gününde ödenmemesi işçiye birçok hukuki imkân tanır: iş görmekten kaçınma, haklı fesih ve gecikme faizi. Bu rehberde, ücreti ödenmeyen işçinin İş Kanunu kapsamında başvurabileceği yolları açıklıyoruz.
Ücret Ne Zaman Ödenmelidir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. İş sözleşmesinin sona ermesinde, işçinin ücreti ile sözleşme ve kanundan doğan, para ile ölçülmesi mümkün tüm menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.
1. İş Görmekten Kaçınma Hakkı (İş Kanunu m.34)
İş Kanunu’nun 34. maddesi işçiye güçlü bir koruma sağlar: “Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.” Yani ücreti ödenmeyen işçi, ücret ödenene kadar çalışmayı durdurma hakkına sahiptir.
Bu hakkın kullanılması toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz. Maddenin açık ifadesiyle, işçilerin bu nedenle kişisel kararlarıyla iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. İşveren, iş görmekten kaçınan işçilerin iş sözleşmesini bu nedenle feshedemez veya yerlerine yeni işçi alamaz.
Dikkat: İş görmekten kaçınma hakkı, ücretin gününde ödenmemesinden itibaren 20 gün geçmesiyle doğar. Bu süre işçinin lehine bir koruma mekanizmasıdır.
2. Gecikme Faizi (En Yüksek Mevduat Faizi)
İş Kanunu m.34, gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranının uygulanacağını öngörür. Bu, normal yasal faizden daha yüksek bir orandır ve işçiyi enflasyona karşı korumayı amaçlar. İşçi, geç ödenen veya ödenmeyen ücreti için bu faizi talep edebilir.
3. Haklı Nedenle Fesih (İş Kanunu m.24)
İş Kanunu’nun 24. maddesi, işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı tanır. Maddeye göre, süresi belirli olsun veya olmasın işçi, işveren tarafından ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse, iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Ücretin ödenmemesi, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller arasında sayılır.
İşçi bu şekilde haklı nedenle iş sözleşmesini feshederse, koşulları varsa (en az bir yıllık kıdem) kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak haklı nedenle de olsa işçinin kendi feshinde ihbar tazminatı doğmaz.
4. Dava ve İcra Yolu
İşçi, ödenmeyen ücret alacağı için dava açabilir. İş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklar bakımından, dava açmadan önce kural olarak arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Alacağın tahsili için ilamlı/ilamsız icra takibi de yapılabilir. Ayrıca ücreti süresinde kasten ödemeyen işveren hakkında idari para cezası da öngörülmüştür.
Önemli: Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır ve iş davalarında arabuluculuk çoğu uyuşmazlıkta dava şartıdır. Hak kaybı yaşamamak için sürelere dikkat edin ve bir uzmana danışın.
Sıkça Sorulan Sorular
Ücretim ödenmezse çalışmayı durdurabilir miyim?
Evet. İş Kanunu m.34’e göre ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu durum toplu nitelik kazansa bile grev sayılmaz ve işveren bu nedenle iş sözleşmesini feshedemez.
Ödenmeyen ücrete faiz işler mi?
Evet. İş Kanunu m.34 uyarınca gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Bu, normal yasal faizden daha yüksektir.
Ücretim ödenmiyorsa istifa edip kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet. İş Kanunu m.24 uyarınca ücreti ödenmeyen işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Koşulları varsa (en az bir yıllık kıdem) kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak işçinin kendi haklı feshinde ihbar tazminatı doğmaz.
Ücret alacağında zamanaşımı ne kadardır?
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu süre içinde alacağınızı talep etmezseniz zamanaşımına uğrayabilir.
Ücret alacağı için doğrudan dava açabilir miyim?
İş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklarda kural olarak önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır; alacak için icra takibi de yapılabilir.
İşveren ücretimi kasten ödemezse cezası var mı?
Evet. Ücreti, primi, ikramiyeyi süresinde kasten ödemeyen veya eksik ödeyen işveren hakkında İş Kanunu uyarınca idari para cezası öngörülmüştür. Bu, işçinin alacak haklarından ayrı bir idari yaptırımdır.
Ödenmeyen ücret alacaklarınız ve haklarınız konusunda uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
