İşçinin Ücreti Ödenmiyorsa Başvurabileceği Yollar

Ücret, işçinin en temel hakkıdır ve gününde ödenmemesi işçiye birçok hukuki imkân tanır: iş görmekten kaçınma, haklı fesih ve gecikme faizi. Bu rehberde, ücreti ödenmeyen işçinin İş Kanunu kapsamında başvurabileceği yolları açıklıyoruz.

Ücret Ne Zaman Ödenmelidir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. İş sözleşmesinin sona ermesinde, işçinin ücreti ile sözleşme ve kanundan doğan, para ile ölçülmesi mümkün tüm menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.

1. İş Görmekten Kaçınma Hakkı (İş Kanunu m.34)

İş Kanunu’nun 34. maddesi işçiye güçlü bir koruma sağlar: “Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.” Yani ücreti ödenmeyen işçi, ücret ödenene kadar çalışmayı durdurma hakkına sahiptir.

Bu hakkın kullanılması toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz. Maddenin açık ifadesiyle, işçilerin bu nedenle kişisel kararlarıyla iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. İşveren, iş görmekten kaçınan işçilerin iş sözleşmesini bu nedenle feshedemez veya yerlerine yeni işçi alamaz.

2. Gecikme Faizi (En Yüksek Mevduat Faizi)

İş Kanunu m.34, gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranının uygulanacağını öngörür. Bu, normal yasal faizden daha yüksek bir orandır ve işçiyi enflasyona karşı korumayı amaçlar. İşçi, geç ödenen veya ödenmeyen ücreti için bu faizi talep edebilir.

3. Haklı Nedenle Fesih (İş Kanunu m.24)

İş Kanunu’nun 24. maddesi, işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı tanır. Maddeye göre, süresi belirli olsun veya olmasın işçi, işveren tarafından ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse, iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Ücretin ödenmemesi, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller arasında sayılır.

İşçi bu şekilde haklı nedenle iş sözleşmesini feshederse, koşulları varsa (en az bir yıllık kıdem) kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak haklı nedenle de olsa işçinin kendi feshinde ihbar tazminatı doğmaz.

4. Dava ve İcra Yolu

İşçi, ödenmeyen ücret alacağı için dava açabilir. İş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklar bakımından, dava açmadan önce kural olarak arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Alacağın tahsili için ilamlı/ilamsız icra takibi de yapılabilir. Ayrıca ücreti süresinde kasten ödemeyen işveren hakkında idari para cezası da öngörülmüştür.

Ücret Ödenmediğinde Başvurulacak Yollar

İşçinin elinde birden fazla araç vardır; sıralı kullanılmalıdır.

İkinci ve üçüncü satırlar iş devam ederken kullanılabilecek iki güçlü aracı verir: ücreti ödenmeyen işçi kanuni süre geçtikten sonra iş görmeyi reddedebilir ve bu davranış devamsızlık sayılmaz; ayrıca ücretin ödenmemesi haklı fesih sebebidir ve kıdem tazminatına hak kazandırır. Sekizinci satır ise son güvencedir.

Ücret Kavramının Kapsamı

Ücret yalnızca maaştan ibaret değildir; ekleri de kapsar.

İkinci ve dokuzuncu satırlar pratik sonucu verir: şartları gerçekleşmiş prim ve süreklilik arz eden ikramiyeler ücret niteliğindedir ve ödenmemeleri hâlinde ayrıca talep edilebilir; ayrıca bu kalemler giydirilmiş ücrete dâhil olduğu için kıdem ve ihbar tazminatının tutarını doğrudan artırır.

Gerçek Ücretin İspatı

Bordroda gösterilen tutar gerçek ücret olmayabilir.

İkinci ve dokuzuncu satırlar iki değerli sonucu verir: banka hesabına yatan tutarın bordroda gösterilenden fazla olması gerçek ücretin ispatında en güçlü delildir; ayrıca SGK primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması işçiye haklı nedenle fesih hakkı verir ve kıdem tazminatı doğurur.

Ücret ve bordro rehberlerimiz: ücret ve giydirilmiş ücret · gerçek ücretin ispatı · çalışmaktan kaçınma hakkı · hizmet tespiti davası · ücret garanti fonu · ücret haczi sınırı

İşverenin Ödeme Güçlüğünde İşçi Alacakları

İflas veya konkordato hâlinde özel koruma devreye girer.

Birinci ve beşinci satırlar iki güvenceyi verir: işverenin ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde belirli ücret alacakları Ücret Garanti Fonu’ndan karşılanır; ayrıca işçi alacakları iflas ve konkordato sıra cetvelinde imtiyazlı sırada yer alır ve diğer alacaklılardan önce ödenir.

Ücret ve bordro rehberlerimiz: ücret ve giydirilmiş ücret · gerçek ücretin ispatı · çalışmaktan kaçınma hakkı · hizmet tespiti davası · ücret garanti fonu · ücret haczi sınırı

Ücret Ödeme Usulü ve İşverenin Yükümlülükleri

Ödemenin şekli ve zamanı kanunla düzenlenmiştir.

İkinci ve altıncı satırlar iki yükümlülüğü verir: belirli sayıda işçi çalıştıran işverenler ücretleri banka aracılığıyla ödemek zorundadır; ayrıca gecikilen ücrete en yüksek banka mevduat faizi uygulanır — bu faiz yasal faizin belirgin biçimde üzerindedir.

Ücret ve bordro rehberlerimiz: ücret ve giydirilmiş ücret · gerçek ücretin ispatı · çalışmaktan kaçınma hakkı · hizmet tespiti davası · ücret garanti fonu · ücret haczi sınırı

Ücret Haczi ve Sınırları

Ücretin tamamına haciz konulamaz; kanuni sınır vardır.

Birinci ve dördüncü satırlar iki temel kuralı verir: ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve işçi ile ailesinin geçimi için zorunlu olan kısım bu sınırın da dışında tutulur; ayrıca haciz konulmadan önce verilen muvafakatler geçersizdir, yalnızca haciz sonrası verilen rıza sonuç doğurur.

Ücret ve bordro rehberlerimiz: ücret ve giydirilmiş ücret · gerçek ücretin ispatı · çalışmaktan kaçınma hakkı · hizmet tespiti davası · ücret garanti fonu · ücret haczi sınırı

Ücret Alacağında Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

Birinci ve beşinci satırlar iki güçlü hakkı verir: ücretin sürekli olarak geç ödenmesi de haklı fesih sebebi oluşturabilir; ayrıca işçinin yazılı onayı olmadan ücretsiz izne çıkarılması geçersizdir ve bu durum haklı fesih hakkı doğurur.

Ücret ve bordro rehberlerimiz: ücret ve giydirilmiş ücret · gerçek ücretin ispatı · çalışmaktan kaçınma hakkı · hizmet tespiti davası · ücret garanti fonu · ücret haczi sınırı

Asgari Ücret ve Alt Sınır Koruması

Ücret asgari ücretin altında kararlaştırılamaz.

Yedinci ve sekizinci satırlar sık yapılan iki hatayı önler: yol ve yemek yardımları asgari ücretin içine dâhil edilerek nakit ücret düşürülemez; ayrıca asgari ücretin nakden ödenmesi gerekir, ayni ödemelerle karşılanamaz.

Ücret ve bordro rehberlerimiz: ücret ve giydirilmiş ücret · gerçek ücretin ispatı · çalışmaktan kaçınma hakkı · hizmet tespiti davası · ücret garanti fonu · ücret haczi sınırı

Sıkça Sorulan Sorular