Kamu yapım sözleşmelerinde gecikme cezası, işin sözleşmedeki veya uzatılmış bitim tarihinde geçici kabule hazır hâle getirilmemesi hâlinde gecikilen her gün için uygulanır. Yapım işlerinde günlük oran ilk sözleşme bedelinin onbinde üçü ile onbinde altısı arasında sözleşmeye yazılır ve kesilecek cezaların toplamı ilk sözleşme bedelinin yüzde 15’ini geçemez. Süre uzatımının iki kanalı vardır: yirmi gün içinde bildirilmesi gereken mücbir sebep ile yirmi gün şartı aranmayan idareden kaynaklanan gecikmeler. Uyuşmazlıklarda Yüksek Fen Kurulu yolu açıktır ve 7579 sayılı Kanunla Kurul kararının uygulanmasından doğan davaların adli yargıda görüleceği açıkça düzenlenmiştir. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.4, 5, 7, 10, 20, 22, 23, Ek m.1, Ek m.2 ve Geçici m.7; 7579 sayılı Kanun m.25; Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.6, 11, 13, 15, 17, 19, 25, 26, 29, 39, 41, 44 ve 47; Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme m.9, 10, 25 ve 31; Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Geçici m.34; Anayasa Mahkemesinin 22/7/2025 tarihli ve E.2024/54, K.2025/163 sayılı kararı.
Yazı 20 Ekim 2026 tarihli mevzuat metinleri esas alınarak yeniden hazırlanmıştır ve 1/9/2025’te yürürlüğe giren Genel Şartname değişikliklerini içerir. Bu yazının ağırlığı yapım işleridir. Gecikmenin feshe dönüşmesi için sözleşmenin feshi ve tasfiye, fesihte teminatın akıbeti için teminatın gelir kaydı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Gecikme Cezasının Kanuni Dayanağı
4735 sayılı Kanun gecikme cezasının oranını belirlemez; sözleşmede gösterilmesini zorunlu tutar. Kanuna göre sözleşmelerde “gecikme hâlinde alınacak cezalar” ile “mücbir sebepler ve süre uzatımı verilebilme şartları” belirtilmek zorundadır (4735 m.7/n, o). İdarelerin sözleşmeleri Kamu İhale Kurumunun yayımladığı tip sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlenir (4735 m.5). Tarafların sözleşmenin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahip olduğu ve ihale dokümanı ile sözleşmede bu ilkeye aykırı hükümlere yer verilemeyeceği de Kanunda yazılıdır (4735 m.4).
Cezanın uygulanma biçimini Kanunun fesih hükmü gösterir: yüklenici taahhüdünü sözleşmeye uygun yerine getirmez veya işi süresinde bitirmezse idare, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen bir ihtar yapar; ihtara rağmen durum devam ederse sözleşme feshedilir (4735 m.20/a). Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme de, sözleşmedeki süre uzatımı hâlleri dışında işin süresinde bitirilmemesi hâlinde en az on gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikme cezası uygulanacağını düzenler (Tip Sözleşme m.25.1).
Cezanın başladığı gün ihtar tarihi değildir. Genel Şartnameye göre iş kabule hazır değilse yükleniciye en az on gün süreli ve gerekçeli ihtar yapılır ve gecikme cezası, süre uzatımları dahil işin bitmesi gereken tarihi takip eden günden başlamak üzere uygulanır (YİGŞ m.41/2-b, 41/5-a).
Gecikme cezasını kuran hükümler
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmede gösterilme | Gecikme cezaları ile mücbir sebep ve süre uzatımı şartları sözleşmenin zorunlu unsurudur | 4735 m.7/n, o |
| Tip sözleşmeye bağlılık | Sözleşmeler tip sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlenir | 4735 m.5 |
| İhtar | En az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen yazılı ihtar | 4735 m.20/a; Tip Sözleşme m.25.1 |
| Başlangıç | Süre uzatımları dahil işin bitmesi gereken tarihi izleyen gün | YİGŞ m.41/2-b, 41/5-a |
| Cezalı çalışma süresi | Bitmesi gereken tarih ile geçici kabul itibar tarihi arası | YİGŞ m.29/1 |
| Tahsil | Hakedişten kesilir; karşılanamazsa yükleniciden ayrıca tahsil edilir | Tip Sözleşme m.25.4 |
| Toplam tavan | Bütün cezalar ilk sözleşme bedelinin yüzde 15’ini geçemez | Tip Sözleşme m.25.7 |
Yapım İşlerinde Oran, Matrah ve Yüzde 15 Tavanı
Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 25.2 maddesine göre yüklenici işi süresinde bitirmezse gecikilen her gün için ilk sözleşme bedelinin sözleşmede yazılı oranı kadar gecikme cezası uygulanır. Maddenin dipnotu idarenin bu oranı ilk sözleşme bedelinin onbinde üçünden (yüzde 0,03) az, onbinde altısından (yüzde 0,06) fazla olmamak üzere belirleyip sözleşmeye yazacağını düzenler. “İlk sözleşme bedeli” ibaresi 8/8/2019 tarihli değişiklikle eklenmiştir; bu nedenle iş artışı veya fiyat farkıyla büyüyen bedel matrah alınmaz. Kısmi gecikme cezası öngörülen işlerde her kısım için aynı aralık, o kısmın ilk sözleşme bedeli üzerinden uygulanır; 1/9/2025’ten itibaren dipnottaki kısmi ceza tablosu da bu esasa göre yeniden düzenlenmiştir.
Kısmi kabul öngörülmeyen işlerde işin tamamı bitirilmezse günlük ceza sözleşme bedeli üzerinden alınır. Kısmi gecikme cezası uygulanan işlerde ise ceza yalnızca bitirilmeyen kısımlar için uygulanır ve sözleşme bedelinin tamamı üzerinden gecikme cezası alınmaz (Tip Sözleşme m.25.5, 25.6).
2019’da eklenen tavan hükmü uygulamada belirleyicidir: gecikme cezaları dahil sözleşme kapsamında kesilecek cezaların toplam tutarı hiçbir durumda ilk sözleşme bedelinin yüzde 15’ini geçemez. Toplam ceza bu oranı aşarsa, bu orana kadar uygulanacak cezanın yanı sıra 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir (Tip Sözleşme m.25.7). Tavan, yüklenici için hem bir üst sınır hem de bir fesih eşiğidir.
Hesap örneği (ilk sözleşme bedeli 50.000.000 TL, günlük oran onbinde dört)
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Günlük gecikme cezası | 50.000.000 × 0,0004 | 20.000 TL |
| 90 gün gecikme | 20.000 × 90 | 1.800.000 TL |
| Yüzde 15 tavanı | 50.000.000 × 0,15 | 7.500.000 TL |
| Başka ceza yoksa tavana ulaşılan gün | 7.500.000 / 20.000 | 375. gün |
Örnekteki 375 günlük eşik, sözleşmede başka cezalar da kesilmişse daha erken gelir; çünkü tavan yalnızca gecikme cezasını değil, sözleşme kapsamında kesilen bütün cezaları kapsar. Gecikme cezası kesintileri ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın hakedişlerden yapılır; cezalı çalışma nedeniyle kesin kabulün gecikeceği anlaşılırsa kesin teminat mektubunun süresi de gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır (Tip Sözleşme m.25.4, 10.1.2).
Cezalı Çalışma Süresi Nasıl Hesaplanır?
İş veya kısmi kabul öngörülen iş kısımları sözleşmedeki bitim tarihinde, süre uzatımı verilmişse uzatılmış tarihte geçici kabule hazır hâle getirilmezse, gecikilen her gün için sözleşmedeki günlük gecikme cezası uygulanır. Cezalı çalışma süresi, süre uzatımları dahil işin bitmesi gereken tarih ile geçici kabul itibar tarihi arasında geçen süredir. Sözleşme idarece feshedilirse bu süre, Kanuna göre sözleşmenin feshedilmiş sayılacağı tarih dikkate alınarak belirlenir (YİGŞ m.29/1; 4735 m.22).
Cezalı çalışma süresince havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönem ile resmî tatil günleri için de gecikme cezası uygulanır (YİGŞ m.29/1). İşin normal süresi belirlenirken bu günler zaten dikkate alındığından, yüklenici çalışmadığı bu günleri gerekçe göstererek süre uzatımı isteyemez (Tip Sözleşme m.9.2; YİGŞ m.29/9).
Geçici kabul itibar tarihi, işin geçici kabule elverişli hâlde tamamlandığı tarihtir ve kabul komisyonu tarafından tutanağa geçirilir. İş süresinde bitirilmiş ve bu durum yapı denetim görevlisince idareye bildirilmiş, ancak kabul komisyonunun gitmesi gecikmişse tutanakta işin gerçek bitiş tarihi yazılır ve bu tarih geçici kabul itibar tarihi olur (YİGŞ m.41/8, 41/9). Komisyonun geç gelmesi cezalı gün sayısını artırmaz.
Gecikme Cezasına Bağlı Diğer Cezalar
Genel Şartname, işin süresinde bitirilmemesi dışındaki bazı aykırılıklar için de sözleşmedeki günlük gecikme cezasını ölçü alır. 1/9/2025’te yürürlüğe giren değişiklikle iş programına ilişkin yaptırım yeniden düzenlenmiştir:
Genel Şartnamedeki bağlı cezalar
| Aykırılık | Yaptırım | Dayanak |
|---|---|---|
| İş programının yer tesliminden itibaren on beş gün içinde sunulmaması veya uygun bulunmaması | Bir defaya mahsus cezasız beş gün süre; sonra gecikilen her gün için sözleşmedeki günlük gecikme cezası | YİGŞ m.17/1 |
| Süre uzatımı, iş artışı, ödenek dilimi değişikliği gibi hâllerde revize iş programının yedi gün içinde sunulmaması | Birinci fıkra hükümleri uygulanır | YİGŞ m.17/7 |
| Yeni teknik personelin verilen on gün içinde bildirilmemesi | Bildirilmeyen her personel için sözleşmede öngörülen günlük ceza | YİGŞ m.19/7 |
| Geçici kabulde tespit edilen eksikliklerin verilen sürede giderilmemesi | Günlük gecikme cezasının yüzde 10’u; otuz günü geçerse yüklenici nam ve hesabına giderilebilir | YİGŞ m.41/5-b |
| Teminat süresinde bakım ve düzeltme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi | En az on günlük ihtardan sonra günlük cezanın yüzde 10’u | YİGŞ m.25/5 |
| Kesin kabulde tespit edilen eksikliklerin giderilmemesi | Günlük cezanın yüzde 10’u; kesin kabul onay tarihi ertelenir | YİGŞ m.44/6 |
Bu cezalar da yüzde 15’lik toplam tavanın hesabına girer (Tip Sözleşme m.25.7). Kabule engel olmayan eksiklikler için verilen sürenin aşılmasında tam gecikme cezası değil yüzde 10’luk ceza işler; buna karşılık iş kabule hazır değilse geçici kabul yapılmamış sayılır ve tam gecikme cezası işin bitmesi gereken tarihten itibaren uygulanır (YİGŞ m.41/5-a, b). Kabul komisyonunun oluşturulabilmesi için kusurlu ve eksik kısımların bedeli sözleşme bedelinin yüzde beşini geçmemeli ve bu eksiklikler işin kullanılmasına engel olmamalıdır (YİGŞ m.41/4).
Gecikme cezası mı kesildi? Yirmi günlük süreyi kaçırmayın
Dosyanızın ilgili kanun, yönetmelik ve süreler yönünden incelenmesi ve başvuru yollarının zamanında kullanılması için hemen arayın.
Süre Uzatımının Birinci Kanalı: Mücbir Sebep
Mücbir sebep olarak kabul edilebilecek hâller Kanunda sınırlı olarak sayılmıştır: doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kurum tarafından belirlenecek benzeri diğer hâller (4735 m.10). Bu hâllerin süre uzatımı veya fesih için mücbir sebep sayılabilmesi beş şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır:
Mücbir sebebin beş şartı (4735 m.10; YİGŞ m.29/3)
| Şart | Uygulamadaki anlamı |
|---|---|
| Yüklenicinin kusurundan kaynaklanmamış olması | Yüklenicinin ihmali olayla birleşiyorsa şart gerçekleşmez |
| Taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması | İşi güçleştiren değil, engelleyen bir etki aranır |
| Yüklenicinin engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi | Aşılabilir engel mücbir sebep sayılmaz |
| Olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim | Süre geçirilirse talep dikkate alınmaz |
| Yetkili mercilerce belgelendirilmesi | Olayın yetkili kurumdan alınmış resmî belgesi gerekir |
Yirmi günlük sürenin sonucu katıdır: zamanında yapılmayan yazılı bildirimler dikkate alınmaz ve yüklenici müracaat süresini geçirdikten sonra süre uzatımı talebinde bulunamaz. 1/9/2025’te yürürlüğe giren değişiklikle bu kurala iki yumuşatma eklenmiştir: mücbir sebep durumu devam ediyorsa müracaat süresinin de devam ettiği kabul edilir ve mücbir sebebin devamı sırasında yapılan bildirim, bildirim tarihinin yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir (YİGŞ m.29/8). Aynı yirmi gün kuralı mücbir sebebe dayanan fesih talebinde de aranır (YİGŞ m.47/9).
Mücbir sebep her zaman süre uzatımıyla sonuçlanmaz. Mücbir sebepten dolayı sözleşme feshedilirse hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir ve kesin teminat ile varsa ek kesin teminatlar iade edilir (4735 m.23). Bu, yüklenicinin kusuruna dayanan fesihlerden temel farktır.
Süre Uzatımının İkinci Kanalı: İdareden Kaynaklanan Gecikmeler
Uygulamadaki süre uzatımı taleplerinin önemli bir kısmı idarenin kendi yükümlülüklerini yerine getirmemesinden doğar. İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu yükleniciye ait olmayan, taahhüdün yerine getirilmesine engel olan ve yüklenicinin aşamadığı gecikmelerin doğması hâlinde işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır (YİGŞ m.29/4). “Uzatılır” ifadesi emredicidir.
Genel Şartnamede idareden kaynaklanan süre uzatımı hâlleri
| Hâl | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İşyerinin tesliminde gecikme | Süre gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır | YİGŞ m.6/6 |
| Teslim edilmiş işyerinde değişiklik | Süre gecikmeyi karşılayacak kadar uzatılır | YİGŞ m.6/7 |
| Yükleniciden kaynaklanmayan engelle yapılan yer teslimi (2025) | İşin süresi başlar ama iş durdurulmuş sayılır; engel kalkınca beş iş günü içinde iş başlatılır; fiilî teslime kadar geçen süre işin süresine eklenir | YİGŞ m.6/2 |
| Yüklenicinin hazırladığı projelerin bir ay içinde onaylanmaması | Yüklenici gecikme süresi kadar uzatıma hak kazanır | YİGŞ m.11/2-d |
| Projelerin tesliminde gecikme veya yeni proje gerektiren değişiklik | Süre gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır | YİGŞ m.13 |
| Yerli malı zorunluluğu olan malzemenin temin edilememesi | Gerektiğinde ek süre verilebilir | YİGŞ m.15/7 |
| Olağanüstü hâl ve doğal afet kaynaklı hasar | Bedel istenemez, ancak gecikme için ek süre verilir | YİGŞ m.26/1 |
| Öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu iş artışı | İlave işin gerektirdiği ek süre verilir | YİGŞ m.29/5 |
Bu kanalın en önemli farkı bildirim süresindedir. İdarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz (YİGŞ m.29/7). Buna karşılık yüklenici, sözleşmede belirlenen süre içinde yer teslimi için hazır bulunmazsa durum tutanağa bağlanır, işin süresi başlar ve yüklenici işyerini geç teslim aldığını gerekçe göstererek süre uzatımı isteyemez (YİGŞ m.6/2; Tip Sözleşme m.9.5).
Süre Uzatımı Talebinin Usulü ve Revize İş Programı
Yüklenici, sürenin uzatılmasını gerektiren hâllerin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimde bulunmalı ve mücbir sebebi yetkili mercilerce düzenlenmiş belgelerle tevsik etmelidir. Bildirimde gecikmeye yol açtığı düşünülen sebeplerin ayrıntıları ve sürenin ne kadar uzatılması gerektiği yazılır; uzatılacak süre o anda tespit edilemiyorsa bunun sebepleri açıklanır ve durum netleşince istenen süre ayrı bir yazıyla derhal bildirilir (YİGŞ m.29/7). Mücbir sebepler veya idarenin sebep olduğu hâllerden dolayı sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerde durum idarece incelenir ve işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır (YİGŞ m.29/6).
Süre uzatımı verildikten sonra yükümlülük bitmez. İdarece onaylanan bir süre uzatımı, iş artışı veya eksilişi, ödenek dilim değişikliği, idarenin izniyle uygun olmayan havada çalışılması veya yeni fiyat tespiti gibi durumlarda yüklenici bu hususun kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde revize iş programı düzenleyip idarenin onayına sunmak zorundadır; sunulmazsa veya uygun bulunmazsa iş programına ilişkin ceza hükümleri uygulanır (YİGŞ m.17/7). 2025 değişikliğiyle maddedeki “idarece gerekli görülmesi kaydıyla” kaydı kaldırılmıştır.
1/9/2025 Değişiklikleri: Ne Değişti?
30/7/2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikler 1/9/2025’te yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce ilanı veya duyurusu yapılmış ihaleler, ilan veya duyuru tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre sonuçlandırılır (Yapım Yön. Geçici m.34). Sözleşmenin uygulanmasında hangi metnin esas alınacağı bu nedenle sözleşmenin ekindeki ihale dokümanında yer alan Genel Şartname üzerinden kontrol edilmelidir.
Gecikme ve süre uzatımını etkileyen 2025 değişiklikleri
| Hüküm | Yeni kural |
|---|---|
| YİGŞ m.6/2 | Yükleniciden kaynaklanmayan engelle yapılan yer tesliminde iş durdurulmuş sayılır; fiilî teslime kadar geçen süre işin süresine eklenir |
| YİGŞ m.17/1 | İş programının geç sunulmasında veya uygun bulunmamasında günlük gecikme cezası uygulanır |
| YİGŞ m.17/7 | Revize iş programı yükümlülüğü idarenin ayrıca gerekli görmesine bağlı değildir |
| YİGŞ m.29/8 | Devam eden mücbir sebepte müracaat süresi devam eder; bildirim yirmi gün öncesinden geçerli sayılabilir |
| YİGŞ m.39/4-e | Yüklenici hakediş ve hakediş düzeltmelerine itirazını en geç kesin hesapların teslim tarihine kadar dilekçeyle bildirmelidir |
| YİGŞ m.47/9 | Mücbir sebeple fesih talebinde beş şart ve yirmi günlük bildirim açıkça aranır |
| Tip Sözleşme dipnot 23 | Kısmi gecikme cezası her kısmın ilk sözleşme bedelinin onbinde üçü ile onbinde altısı arasında belirlenir |
Gecikme Feshe Dönüşürse
İhtarda verilen süre bittiği hâlde aynı durum devam ederse protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir (4735 m.20/a; Tip Sözleşme m.25.3). Bu hâlde sözleşme ihtar süresinin bitiminde feshedilmiş sayılır; idare yedi gün içinde fesih kararı alır ve beş gün içinde yükleniciye bildirir; teminat endekse göre güncellenir, borca mahsup edilmez ve yüklenici hakkında 26 ncı madde uygulanır (4735 m.22).
Genel Şartname ayrıca erken fesih imkânı tanır: yüklenicinin kusurundan kaynaklanan nedenlerle yapılan iş miktarı iş programının gerisinde kalmışsa ve kalan sürede işin fen ve sanat kurallarına göre bitirilmesi fiilen mümkün değilse, iş bitim tarihi beklenmeden sözleşme 20 nci maddenin (a) bendine göre feshedilebilir (YİGŞ m.47/2). Gecikme cezası tek başına yasaklama sebebi değildir; yasaklama feshe bağlıdır. Ceza kesilerek cezalı çalışılan ve sonunda geçici kabulü yapılan bir işte 26 ncı madde işletilmez (4735 m.22).
Geçici Madde 7 ve Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı
27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunla 4735 sayılı Kanuna eklenen Geçici 7 nci madde, 1/3/2023’ten önce ihalesi yapılan ve maddenin yürürlüğe girdiği tarihte geçici kabulü onaylanmamış olan Türk lirası üzerinden yapılmış yapım sözleşmelerinde, 1/1/2024-31/12/2024 arasında gerçekleştirilen kısımlar için ek fiyat farkı hesaplanmasına ve idarece altı ayı geçmemek üzere süre uzatımı verilmesine imkân tanımıştı. Maddenin üçüncü fıkrası uygulama esaslarını belirleme yetkisini Cumhurbaşkanına veriyordu (4735 Geçici m.7).
Anayasa Mahkemesi 22/7/2025 tarihli ve E.2024/54, K.2025/163 sayılı kararıyla üçüncü fıkradaki “Cumhurbaşkanı” ibaresini, yasal çerçeve çizilmeden yürütmeye sınırları belirsiz bir yetki tanındığı ve bunun yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. Bu iptal nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan üçüncü fıkranın kalanı ile dördüncü fıkra da iptal edilmiştir. Karar 9/12/2025 tarihli ve 33102 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmünün yayımdan başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir; bu süre 9/9/2026’da dolmuştur.
Bu nedenle 2024 dönemine ilişkin Geçici 7 nci madde süre uzatımları, ayrı bir yasal düzenleme yapılmadıkça yeni başvuruların dayanağı olarak kullanılamaz. Anayasa Mahkemesinin iptal kararları geriye yürümediğinden (Anayasa m.153), iptal yürürlüğe girmeden önce bu madde kapsamında verilmiş kararların durumu her sözleşmede ayrıca incelenmelidir.
Uyuşmazlık Yolu: Yüksek Fen Kurulu ve 7579 Sayılı Kanun
Gecikme cezası ve süre uzatımı uyuşmazlıkları sözleşmenin imzalanmasından sonra doğduğu için Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet konusu yapılamaz; şikâyet ve itirazen şikâyet ihale sürecine ve sözleşme imzalanmadan önceki işlemlere özgüdür (4734 m.54, 55). Yapım işlerinde ise ayrı bir idari çözüm yolu vardır. Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmet sözleşmelerinin uygulanmasında; iş programı ihtilafları, sürenin uzatılması, geçici ve kesin kabul işlemleri ve gecikme hâlinde uygulanacak cezalar dahil sayılan anlaşmazlıkları incelemede Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı görevli ve yetkilidir (4735 Ek m.1).
Başvuru usulü Ek 2 nci maddededir. Yüklenici veya idare, anlaşmazlık yargılama veya Sayıştay incelemesine konu edilmemiş olmak şartıyla Kurula başvurabilir. Yüklenici itirazları kesin kabul aşaması tamamlanıncaya kadar sözleşmeyi düzenleyen idareye yazılı olarak yapılır; idare itirazı en geç otuz gün içinde Kurula gönderir; Kurul en geç altmış gün içinde karar verir ve karar idarece uygulanır (4735 Ek m.2).
22/5/2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7579 sayılı Kanunun 25 inci maddesi Ek 2 nci maddeye üç fıkra eklemiştir: anlaşmazlığın çözümü için verilen Kurul kararının ilgili idarece uygulanmasından kaynaklanan davalar sözleşmenin tarafları arasında adli yargı mercilerinde görülür; Kurul Başkan ve üyeleri hakkında 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 104 üncü maddesi kıyasen uygulanır; maddenin uygulama usul ve esasları Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir (4735 Ek m.2). Böylece Kurul kararının uygulanmasına ilişkin uyuşmazlıkların yargı yolu Kanunda açıkça belirlenmiştir.
Gecikme ve süre uzatımı uyuşmazlığında yollar
| Uyuşmazlık | Yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Gecikme cezası, süre uzatımı, iş programı, kabul işlemleri (yapım) | İdare aracılığıyla Yüksek Fen Kuruluna itiraz; kesin kabul tamamlanıncaya kadar | 4735 Ek m.1, Ek m.2 |
| Kurul kararının idarece uygulanmasından doğan uyuşmazlık | Sözleşmenin tarafları arasında adli yargı | 4735 Ek m.2 (7579 s. Kanun m.25) |
| Sözleşmenin uygulanmasından doğan diğer uyuşmazlıklar | Sözleşmede seçilen Türk mahkemeleri veya tahkim; yüklenici işe devam etmek zorunda | Tip Sözleşme m.31 |
| Hakediş ve hakediş düzeltmelerine itiraz | En geç kesin hesapların teslimine kadar dilekçeyle bildirim | YİGŞ m.39/4-e |
| Fesih sonrası yasaklama kararı | İdari yargıda iptal davası; altmış gün | 4735 m.26; İYUK m.7 |
Kurul yoluna gitmeden önce itirazın kesin kabul tamamlanmadan idareye yazılı yapılması gerektiği unutulmamalıdır. Kesin kabulden sonra Kurul yolu kapanır ve uyuşmazlık sözleşmedeki mahkeme veya tahkim kaydına göre çözülür.
Örnek 1: İdareden Kaynaklanan Gecikme Nedeniyle Süre Uzatımı Talebi
Aşağıdaki örnek, yüklenicinin hazırlayıp idareye sunduğu uygulama projelerinin bir ay içinde onaylanmaması ve bir bölümde yer tesliminin yapılamaması nedeniyle süre uzatımı talebi için hazırlanmıştır. İdareden kaynaklanan gecikmelerde yirmi gün şartı aranmasa da talep gecikmeden yapılmalıdır.
[İDARENİN ADI] [BAŞKANLIĞINA / MÜDÜRLÜĞÜNE]
BAŞVURAN (YÜKLENİCİ) : [Şirket unvanı] — Vergi Kimlik No: […] — Adres: […]
VEKİLİ : Av. [Ad Soyad] — [Baro ve sicil no] — [Adres]
SÖZLEŞME : [Tarih] tarihli “[işin adı]” yapım işi sözleşmesi — [İKN]
KONU : İdareden kaynaklanan gecikmeler nedeniyle işin süresinin [gün] gün uzatılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
Sözleşme gereği yer teslimi [tarih] tarihinde yapılmış, işin bitim tarihi [tarih] olarak belirlenmiştir. Şirketimiz [blok/kısım] uygulama projelerini [tarih] tarihli yazıyla idarenize sunmuştur. Projeler bugüne kadar onaylanmamış veya düzeltme talebiyle geri verilmemiştir. Ayrıca [kısım] alanında kamulaştırma tamamlanmadığı için bu bölümün yer teslimi yapılamamıştır.
1. Projelerin bir ay içinde onaylanmaması süre uzatımı hakkı doğurur (Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.11/2-d)
Genel Şartnameye göre yüklenicinin idareye verdiği projeler, sözleşmede aksine hüküm yoksa verildikleri tarihten başlayarak bir ay içinde onaylanmış, değiştirilmiş veya eksiklerin tamamlanması kaydıyla geri verilmiş olmalıdır. Bu konuda gecikme olursa yüklenici işin süresinin gecikme süresi kadar uzatılmasına hak kazanır. Projeler [tarih] tarihinde sunulmuş olup bir aylık süre [tarih] tarihinde dolmuştur. Bu tarihten bugüne kadar [gün] gün gecikme oluşmuştur.
2. Yer tesliminin yapılamaması sürenin uzatılmasını gerektirir (Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.6/6, 29/4)
İşlerin yapılacağı yerlerin tesliminde gecikme olması ve bunun işin bir kısmının veya tamamının zamanında bitirilmesini geciktirmesi hâlinde iş süresi gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır. Genel Şartnamenin 29 uncu maddesinin dördüncü fıkrası da idarenin yer teslimi ve proje onayı gibi yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi hâlinde sürenin en az gecikilen süre kadar uzatılacağını emredici biçimde düzenlemektedir. Gecikmeler şirketimizin kusurundan kaynaklanmamış, ilgili bölümlerde işe başlanmasını fiilen engellemiştir.
3. İdareden kaynaklanan gecikmede yirmi günlük bildirim şartı aranmaz (Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.29/7)
Genel Şartname, idarenin sebep olduğu ve süre uzatımını gerektiren gecikmelerde yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartının aranmayacağını açıkça öngörmektedir. Talebimiz bu nedenle süresindedir. Bununla birlikte gecikmenin başladığı tarih ve etkilediği iş kalemleri ekli yazışmalar ve iş programı üzerinden gösterilmiştir.
SONUÇ VE İSTEM : Açıklanan nedenlerle işin süresinin [gün] gün uzatılarak yeni bitim tarihinin [tarih] olarak belirlenmesini, bu süre içinde gecikme cezası uygulanmamasını, kararın tebliği üzerine Genel Şartnamenin 17 nci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca revize iş programını yedi gün içinde sunacağımızı bildirir, gereğini saygıyla arz ve talep ederiz.
EKLER : Proje sunuş yazısı ve alındı belgesi, yer teslim tutanağı, kamulaştırma yazışmaları, onaylı iş programı, gecikme hesap tablosu, vekâletname.
[Tarih]
Başvuran vekili
Av. [Ad Soyad]
Örnek 2: Gecikme Cezası Kesintisine Karşı Yüksek Fen Kuruluna İtiraz
İkinci örnek, gecikme cezasının güncel sözleşme bedeli üzerinden hesaplandığı ve verilmesi gereken süre uzatımı dikkate alınmadan kesildiği bir yapım işinde, yüklenicinin kesin kabul tamamlanmadan idare aracılığıyla Yüksek Fen Kuruluna yapacağı itiraz içindir.
[İDARENİN ADI] ARACILIĞIYLA
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI YÜKSEK FEN KURULU BAŞKANLIĞINA
İTİRAZ EDEN (YÜKLENİCİ) : [Şirket unvanı] — Vergi Kimlik No: […] — Adres: […]
VEKİLİ : Av. [Ad Soyad] — [Baro ve sicil no] — [Adres]
İDARE : [İdarenin adı ve adresi]
SÖZLEŞME : [Tarih] tarihli “[işin adı]” yapım işi sözleşmesi — [İKN]
KONU : [Sayı] numaralı hakedişten kesilen [tutar] TL gecikme cezasına ve süre uzatımı talebimizin reddine itirazdır.
AÇIKLAMALAR
İdare [tarih] tarihli yazısıyla süre uzatımı talebimizi reddetmiş, [tarih] tarihinden itibaren [gün] gün cezalı çalışıldığını kabul ederek [sayı] numaralı hakedişten [tutar] TL gecikme cezası kesmiştir. İtirazımız kesin kabul aşaması tamamlanmadan, 4735 sayılı Kanunun Ek 2 nci maddesi uyarınca idareye yapılmaktadır. Uyuşmazlık yargılama veya Sayıştay incelemesine konu edilmemiştir.
1. Kurul uyuşmazlığı incelemeye görevli ve yetkilidir (4735 sayılı Kanun Ek m.1, Ek m.2)
Kanun, yapım işlerinde sürenin uzatılması ve gecikme hâlinde uygulanacak cezalara ilişkin anlaşmazlıkları incelemede Kurulu görevli ve yetkili kılmıştır. İdarenin itirazımızı en geç otuz gün içinde Kurula göndermesi gerekmektedir.
2. Ceza ilk sözleşme bedeli yerine güncel bedel üzerinden hesaplanmıştır (Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme m.25.2)
Sözleşmemizin 25.2 maddesi ve Tip Sözleşmenin aynı maddesi, günlük gecikme cezasının ilk sözleşme bedeli üzerinden hesaplanacağını öngörmektedir. İdare cezayı iş artışı ve fiyat farkı eklenmiş [tutar] TL üzerinden hesaplamıştır. İlk sözleşme bedeli olan [tutar] TL esas alındığında günlük ceza [tutar] TL, toplam ceza [tutar] TL olmalıdır.
3. Verilmesi gereken süre uzatımı dikkate alınmadan cezalı süre başlatılmıştır (Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.29/1, 29/4, 29/7)
Cezalı çalışma süresi, süre uzatımları dahil işin bitmesi gereken tarihten itibaren hesaplanır. [Yer teslimi / proje onayı / ödenek] gecikmesi idareden kaynaklanmış olup Genel Şartnamenin 29 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca süre en az gecikilen süre kadar uzatılmalıdır. Bu tür gecikmelerde yirmi günlük bildirim şartı aranmadığından idarenin talebimizi süre aşımı gerekçesiyle reddetmesi hukuka aykırıdır. Uzatılması gereken [gün] gün düşüldüğünde cezalı çalışma süresi [gün] gündür.
SONUÇ VE İSTEM : Açıklanan nedenlerle işin süresinin [gün] gün uzatılmasına, gecikme cezasının ilk sözleşme bedeli üzerinden ve uzatılan süre düşülerek yeniden hesaplanmasına, fazla kesilen [tutar] TL’nin şirketimize iadesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
EKLER : Sözleşme, süre uzatımı talebi ve ret yazısı, hakediş raporu, gecikme hesap tablosu, yazışmalar, vekâletname.
[Tarih]
İtiraz eden vekili
Av. [Ad Soyad]
Yüklenici İçin Kontrol Listesi
Gecikme ve süre uzatımında kontrol edilecekler
| Kontrol | Neden | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmedeki günlük oran onbinde üç ile onbinde altı arasında mı, matrah ilk sözleşme bedeli mi? | Aykırı oran veya matrah itiraz konusudur | Tip Sözleşme m.25.2 |
| İş programını yer tesliminden itibaren on beş gün içinde sunun | 2025’ten beri gecikmede tam günlük ceza işler | YİGŞ m.17/1 |
| Mücbir sebebi yirmi gün içinde yazılı bildirin ve belgesini alın | Süre geçirilirse talep dikkate alınmaz | 4735 m.10; YİGŞ m.29/7, 29/8 |
| İdareden kaynaklanan gecikmeleri yazışmalarla belgeleyin | Yirmi gün şartı aranmaz, ancak ispat yazışmaya dayanır | YİGŞ m.29/4, 29/7 |
| Süre uzatımından sonra yedi gün içinde revize iş programı sunun | Sunulmazsa iş programı cezası işler | YİGŞ m.17/7 |
| Toplam ceza tutarını izleyin | İlk sözleşme bedelinin yüzde 15’i aşılırsa fesih | Tip Sözleşme m.25.7 |
| Hakediş itirazlarını en geç kesin hesap teslimine kadar dilekçeyle yapın | Sonradan itiraz dikkate alınmayabilir | YİGŞ m.39/4-e |
| Yüksek Fen Kurulu itirazını kesin kabul tamamlanmadan idareye verin | Kesin kabulden sonra Kurul yolu kapanır | 4735 Ek m.2 |
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Sözleşmedeki ceza maddesini, oranı ve matrahı tip sözleşme ve Genel Şartnameyle karşılaştırıyor; mücbir sebep ve idareden kaynaklanan gecikmeler için süre uzatımı taleplerini ve yazışma dosyasını hazırlıyoruz. Gecikme cezası kesintilerine karşı Yüksek Fen Kurulu itirazlarını, Kurul kararının uygulanmasından doğan davaları ve fesih ile yasaklama süreçlerini yürütüyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden iletebilirsiniz.
Gecikmeye bir inşaat hasarı mı yol açtı? İnşaat (bütün riskler) ve montaj sigortasında teminatın kapsamını, kusurlu işçilik ve proje hatası istisnasının sınırlarını, teslim edilen kısımları ve bakım devresini, hırsızlık şartlarını, eksik sigortayı ve hasar sürelerini İnşaat All Risk Sigortası Ödemiyor 2026 rehberimizde anlattık.
İlgili Rehberler
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
- Sözleşmenin Feshi ve Tasfiye
- Teminatın Gelir Kaydı
- Fiyat Farkı ve Süre Uzatımı
- Fiyat Farkı ve Sözleşmede Değişiklik
- Sözleşmenin Devri ve Mücbir Sebep
- Hakediş Ödemeleri ve İtiraz
- Kesin Teminatın İadesi ve Garanti Süresi
- Birim Fiyat ve Anahtar Teslimi Götürü Bedel
- Sözleşmenin Uygulanmasında Yasak Fiiller
- Yasaklama Kararına Karşı İptal Davası
Sıkça Sorulan Sorular
Gecikme cezası nasıl hesaplanır?
Sözleşmedeki günlük oran ile gecikilen gün sayısı çarpılır. Yapım işlerinde matrah ilk sözleşme bedelidir; iş artışı ve fiyat farkıyla büyüyen bedel esas alınmaz (Tip Sözleşme m.25.2).
Yapım işlerinde günlük gecikme cezası oranı ne kadardır?
İdare ilk sözleşme bedelinin onbinde üçünden az, onbinde altısından fazla olmamak üzere bir oran belirleyip sözleşmeye yazar (Tip Sözleşme m.25.2, dipnot).
Gecikme cezasının üst sınırı var mı?
Yapım işlerinde gecikme cezaları dahil bütün cezaların toplamı ilk sözleşme bedelinin yüzde 15’ini geçemez; aşılırsa kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilir (Tip Sözleşme m.25.7).
Gecikme cezası hangi günden başlar?
Süre uzatımları dahil işin bitmesi gereken tarihi takip eden günden (YİGŞ m.41/2-b, 41/5-a). İhtar feshin ön şartıdır, cezanın başlangıcı değildir.
Cezalı çalışmada resmî tatiller ve kötü hava günleri sayılır mı?
Evet. Cezalı çalışma süresince bu günler için de gecikme cezası uygulanır (YİGŞ m.29/1).
Kabul komisyonu geç gelirse ceza artar mı?
Hayır. İş süresinde bitirilmiş ve yapı denetim görevlisince bildirilmişse tutanakta gerçek bitiş tarihi yazılır ve geçici kabul itibar tarihi bu tarih olur (YİGŞ m.41/9).
Mücbir sebep hâlleri nelerdir?
Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve Kurumca belirlenecek benzeri hâller (4735 m.10). Liste sınırlıdır.
Mücbir sebep kaç gün içinde bildirilir?
Olayın meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yazılı olarak (4735 m.10; YİGŞ m.29/3, 29/7).
Yirmi gün geçtiyse süre uzatımı tamamen kaybedilir mi?
Kural olarak zamanında yapılmayan bildirimler dikkate alınmaz. Ancak 1/9/2025’ten beri mücbir sebep devam ediyorsa müracaat süresi de devam eder ve bildirim yirmi gün öncesinden geçerli sayılabilir (YİGŞ m.29/8).
İdareden kaynaklanan gecikmede de yirmi gün şartı var mı?
Hayır. İdarenin sebep olduğu gecikmelerde yirmi gün içinde bildirim şartı aranmaz (YİGŞ m.29/7).
İdare süre uzatımı vermekte serbest mi?
Hayır. Yer teslimi, proje onayı, iş programı onayı veya ödenek gibi idare kaynaklı gecikmelerde şartlar oluşmuşsa süre en az gecikilen süre kadar uzatılır (YİGŞ m.29/4).
İş programını geç verirsem ne olur?
1/9/2025’ten beri bir defalık beş günlük cezasız süreden sonra gecikilen her gün için sözleşmedeki günlük gecikme cezası uygulanır (YİGŞ m.17/1).
Süre uzatımı aldıktan sonra ne yapmalıyım?
Tebliğden itibaren yedi gün içinde revize iş programı sunmalısınız; sunulmazsa iş programı cezası uygulanır (YİGŞ m.17/7).
Geçici Madde 7 hâlâ uygulanıyor mu?
Anayasa Mahkemesi 4735 Geçici m.7’nin üçüncü fıkrasındaki “Cumhurbaşkanı” ibaresini ve bağlı hükümleri iptal etti; iptal 9/9/2026’da yürürlüğe girdi (E.2024/54, K.2025/163). Madde zaten 2024 dönemine ilişkindi.
Gecikme cezasına KİK’e itiraz edilebilir mi?
Hayır. Şikâyet ve itirazen şikâyet ihale sürecine ve sözleşme imzalanmadan önceki işlemlere özgüdür (4734 m.54, 55). Yapım işlerinde Yüksek Fen Kurulu yolu vardır (4735 Ek m.1, Ek m.2).
Yüksek Fen Kuruluna nasıl başvurulur?
İtiraz kesin kabul tamamlanıncaya kadar idareye yazılı yapılır; idare otuz gün içinde Kurula gönderir, Kurul altmış gün içinde karar verir (4735 Ek m.2).
7579 sayılı Kanun neyi değiştirdi?
4735 Ek m.2’ye eklenen fıkralarla Kurul kararının idarece uygulanmasından kaynaklanan davaların taraflar arasında adli yargıda görüleceği, Kurul üyeleri hakkında Bankacılık Kanunu m.104’ün kıyasen uygulanacağı ve usulün yönetmelikle belirleneceği düzenlendi.
Gecikme cezası yasaklamaya yol açar mı?
Tek başına hayır. Yasaklama 4735 m.19, 20 ve 21’e göre fesih hâlinde 26 ncı madde uyarınca gündeme gelir (4735 m.22).
Gecikme cezası mı kesildi? Yirmi günlük süreyi kaçırmayın
Dosyanızın ilgili kanun, yönetmelik ve süreler yönünden incelenmesi ve başvuru yollarının zamanında kullanılması için hemen arayın.
Süreleri kaçırmayın
Kamu ihale ve sözleşme uyuşmazlıklarında şikâyet, itirazen şikâyet ve dava süreleri kısa olabilir; bildirim veya tebliğ tarihini not edin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Kamu İhale Hukuku Rehberi · İhaleden Yasaklama Süreci · Yasaklama ve İptal Davası · Dilekçe Örnekleri · İletişim
