Kesin Teminatın İadesi ve Garanti Süresi 2026: 4735 m.13-14, SGK İlişiksiz Belgesi, Mahsup ve İki Yıl Kuralı

Kesin teminat, taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirilmesini güvence altına almak için ihale bedelinin yüzde 6’sı oranında alınır (4734 m.43) ve iş bittiğinde kendiliğinden geri verilmez. 4735 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi iade için üç şart arar: taahhüdün sözleşmeye ve ihale dokümanına uygun yerine getirilmesi, yüklenicinin bu işten dolayı idareye borcunun olmaması ve kural olarak SGK’dan ilişiksiz belgesi. Yapım işlerinde teminatın yarısı geçici kabul tutanağının onayından sonra, kalanı ilişiksiz belgesi ve kesin kabul tutanağının onayından sonra iade edilir; mal ve hizmet alımlarında garanti süresi öngörülmüşse yarısı ilişiksizlikten sonra, kalanı garanti süresi dolunca verilir. Ödenmeyen borçlar teminattan mahsup edilir; iki yıl içinde talep edilmeyen teminat mektubu hükümsüz kalır (4735 m.14). Bu yazı iade takvimini, garanti süresini, mahsubu ve kesin kabulden sonraki sorumluluğu madde numaralarıyla anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Kesin Teminat Ne Kadardır, Hangi Değerlerle Verilir?

Taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden yüzde 6 oranında kesin teminat alınır (4734 m.43). Teminatın hangi değerlerle verilebileceği, süresi ve korunması da Kanunda yazılıdır.

Tebliğin ortak girişim örneğinde, teklifi sınır değerin altında kalan konsorsiyum için kesin teminat yaklaşık maliyetin yüzde 9’u üzerinden hesaplanmıştır (KİGT 18.7.2); bu oran uygulama yönetmeliklerinde belirlenen orandır. Ortak girişimlerde toplam teminat, ortaklık oranına bakılmaksızın ortaklardan biri veya birkaçı tarafından karşılanabilir; yurt dışında özel sektöre yapılmış işten elde edilen iş deneyim belgesini kullanan ortak ise teminatın hissesine düşen kısmını kendisi vermek zorundadır (KİGT 18.7.1, 18.7.2).

Teminat Mektubunun Şekli, Teyidi ve Teslimi

Teminat mektubu kavramı Kanunda tanımlanmıştır: bankalar tarafından verilen teminat mektupları ile Türkiye’de yerleşik sigorta şirketleri tarafından kefalet sigortası kapsamında düzenlenen kefalet senetleri teminat mektubu sayılır (4734 m.4). Türkiye’de faaliyetine izin verilen yabancı bankaların mektupları ile yurt dışındaki bankaların kontrgarantisi üzerine Türkiye’deki bankaların düzenlediği mektuplar da kabul edilir (4734 m.34).

Kesin teminat geçici teminattan farklı bir güvencedir. Geçici teminat teklif edilen bedelin yüzde 3’ünden az olmamak üzere istekli tarafından belirlenen tutarda verilir (4734 m.33); ihale üzerinde kalan ile ikinci teklif sahibi dışındakilerin geçici teminatları ihaleden sonra hemen, ikinci teklif sahibininki sözleşme imzalandıktan hemen sonra iade edilir (4734 m.34). Kesin teminat ise sözleşmeden önce verilir ve yukarıda anlatılan takvime göre iş bitince geri döner.

Ek Kesin Teminat

Fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde, fiyat farkı olarak ödenecek bedelle sözleşme bedelinde artış meydana gelirse bu artış tutarının yüzde 6’sı oranında ek kesin teminat alınır; bu teminat hakedişlerden kesinti yapılarak da karşılanabilir (4735 m.12). Gerekmediği hâlde 43 üncü maddedeki orandan fazla kesin teminat vermiş olan yükleniciye fiyat farkı veya iş artışı şeklinde ödeme yapılacaksa, ek kesin teminat tutarı verilmiş olan kesin teminat dikkate alınarak belirlenir (KİGT 18.6.1).

Ek kesin teminat da iade bakımından kesin teminatla aynı rejime tabidir: 13 üncü madde “kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar” için birlikte hüküm koyar. Fiyat farkı ve iş artışı için fiyat farkı ve sözleşmede değişiklik yazımıza bakabilirsiniz.

İadenin Üç Şartı

4735 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre kesin teminat ve ek kesin teminatların iadesi için önce iki şartın tespit edilmesi gerekir: taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmiş olması ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmaması. Üçüncü şart Sosyal Güvenlik Kurumundan alınacak ilişiksiz belgesidir; Kanun metninde kurumun eski adı olan Sosyal Sigortalar Kurumu geçer.

Bu şartlar teminatın idarenin elinde tutulma sebebini de gösterir: teminat yalnızca işin bitirilmesini değil, işten doğan idare alacaklarını, SGK prim borçlarını ve ücret ödemelerinden yapılan vergi kesintilerini de güvence altına alır (4735 m.13/2).

Yapım İşlerinde İade Takvimi

Yapım işlerinde kesin teminat iki parçada geri verilir: varsa eksik ve kusurlar giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, SGK’dan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanı yükleniciye iade edilir (4735 m.13/a).

Metnin kurgusu önemli bir ayrıntı içerir: ilişiksiz belgesi yalnızca kalan yarının iadesi için sayılmıştır; ilk yarının iadesi için Kanun geçici kabul tutanağının onayını ve eksik ve kusurların giderilmesini arar. Her iki aşamada da 13 üncü maddenin girişindeki genel şartlar, yani taahhüdün uygun ifası ve idareye borç bulunmaması geçerlidir.

Tutanağın düzenlenmesi değil onaylanması belirleyicidir. Geçici kabul komisyonunun kuruluşu, kusur listesi, nefaset ve teminat süresi geçici ve kesin kabul rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Taahhüdün tamamlanan ve müstakil kullanıma elverişli bölümleri için kısmi kabul yapılabilir (4735 m.11); kısmi kabul öngörülecekse müstakil kullanıma elverişli iş kısımları ve bitirme tarihleri sözleşme tasarısında belirtilir (KİGT 50.1).

Mal ve Hizmet Alımlarında İade ve Garanti Süresi

Yapım işleri dışındaki işlerde iade, SGK’dan ilişiksiz belgesinin getirildiğinin saptanmasına bağlıdır. Alınan mal veya yapılan iş için bir garanti süresi öngörülmüşse teminatın yarısı, garanti süresi dolduktan sonra kalanı; garanti süresi öngörülmemişse tamamı iade edilir (4735 m.13/b).

Garanti süresinin kaynağı sözleşmedir. Sözleşmede garanti istenilen hâllerde süresi ve garantiye ilişkin şartların, montaj, işletmeye alma, eğitim, bakım-onarım ve yedek parça gibi destek hizmetlerine ait şartların ve kesin teminatın iadesine ait şartların belirtilmesi zorunludur (4735 m.7/j, k, l). Garanti süresi öngörülmeyen bir alımda idare, teminatın yarısını sözleşmede yazmayan bir garanti gerekçesiyle tutamaz; Kanun bu durumda ilişiksiz belgesinden sonra tamamının iadesini öngörür.

Pazarlıkla yapılan bazı mal alımlarında teminat hiç alınmayabilir. 21 inci maddenin (b), (c) ve (f) bentlerine göre yapılan mal alımlarında, mal sözleşme yapma süresi içinde teslim edilir ve idarece uygun bulunursa sözleşme yapılması ve kesin teminat alınması zorunlu değildir; ancak istekliden kesin teminat alınacak ve malın satış sonrası servis, bakım, onarım ve garantisine yönelik düzenleme yapılacaksa sözleşme imzalanması zorunludur (KİGT 18.5.1, 18.5.2). Mal sözleşme süresi içinde teslim edilemeyecek veya kesin kabulü yapılamayacaksa sözleşme imzalanması ve kesin teminat alınması zorunlu hâle gelir (KİGT 18.5.3).

Borçların Teminattan Mahsubu

Yüklenicinin bu iş nedeniyle idareye ve SGK’ya olan borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan kanuni vergi kesintileri, yapım işlerinde kesin kabul tarihine, diğer işlerde kabul tarihine veya varsa garanti süresinin bitimine kadar ödenmezse, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatlar paraya çevrilerek borçlara karşılık mahsup edilir, varsa kalanı yükleniciye geri verilir (4735 m.13/2).

SGK yazılarının gecikmesi uygulamada en sık rastlanan sorundur. Tebliğ, SGK’nın sosyal güvenlik borcu bulunmadığına ilişkin yazıları geç vermesi nedeniyle kesin teminat mektuplarının geçerlik süresinin dolmasına meydan verilmemesini ister: ilişiksiz belgesi süresinde getirilmezse teminat paraya çevrilerek borca mahsup edilir; paraya çevirme sırasında SGK borcunun miktarı bilinemiyorsa, SGK’nın prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu ve ilişiksizlik belgesine ilişkin yönetmeliğinin “Kesin Teminatın İadesi” başlıklı 7 nci maddesine göre işlem yapılır, tespit edilen borç SGK hesabına yatırılır ve kalanı yükleniciye verilir (KİGT 18.4.1.1). Geçerlilik süresi dolmuş kesin teminat mektupları için idareler 13 ve 14 üncü maddelere göre işlem yapar (KİGT 18.4.1).

İade Edilemeyen Teminatlar: İki Yıl Kuralı

Mahsup gerekmeyen hâllerde, yapım işlerinde kesin hesap ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından, diğer işlerde işin kabul tarihinden veya varsa garanti süresinin bitim tarihinden itibaren iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi nedeniyle iade edilemeyen kesin teminat mektupları hükümsüz kalır ve bankasına iade edilir. Teminat mektubu dışındaki teminatlar sürenin bitiminde Hazineye gelir kaydedilir (4735 m.14).

Kural yükleniciyi doğrudan ilgilendirir: nakit teminat vermiş bir yüklenici, idarenin yazılı uyarısına rağmen iki yıl boyunca iade talep etmezse bu parayı kaybeder. Sürenin işlemesi için idarenin yazılı uyarısı şarttır; uyarı yapılmamışsa bu sonuç doğmaz.

Teminatın Akıbeti: İade mi, Gelir Kaydı mı?

Sözleşme olağan şekilde tamamlanmazsa teminatın akıbeti sona erme sebebine göre değişir. Kanunun ve Tebliğin farklı maddelerine dağılmış hükümler şöyle bir araya getirilebilir:

Bu hâllerin ayrıntısı için sözleşmenin feshi ve tasfiye ve yüklenicinin ölümü ve iflası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kesin Kabulden Sonra Sorumluluk Sürer mi?

Teminatın tamamen iade edilmesi yüklenicinin sorumluluğunun sona erdiği anlamına gelmez. Yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, yapının fen ve sanat kurallarına uygun yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan, yapının tamamı için işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumlu olduğu gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren on beş yıl süreyle müteselsilen sorumludur; zarar genel hükümlere göre ikmal ve tazmin ettirilir (4735 m.30).

30 uncu madde ayrıca bu hâllerde 27 nci madde hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Yasak fiil ve davranışların kapsamı için sözleşmenin uygulanmasında yasak fiiller yazımıza bakabilirsiniz. Bu nedenle yüklenicinin imalat kayıtlarını, malzeme belgelerini ve test raporlarını kesin kabulden sonra da en az bu süre boyunca saklaması gerekir.

İade Uyuşmazlığında Başvuru Yolları

Kesin teminatın iadesi, mahsup edilen borcun tutarı veya garanti süresinin hesabı sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklardır. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde sözleşmeler Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olduğundan (4735 m.36), bu uyuşmazlıklar yerleşik uygulamada adli yargıda görülür. Yapım işlerinde ise bunlara ek olarak bir idari çözüm yolu vardır.

Kesin teminatın iadesi doğrudan Yüksek Fen Kurulu kapsamındaki başlıklar arasında sayılmamıştır; ancak iadeyi engelleyen sebep geçici veya kesin kabul işlemine ilişkin bir anlaşmazlıksa, örneğin kabul tutanağının onaylanmaması veya kusur listesinin tartışmalı olması, bu yol kullanılabilir. Yüklenici itirazının kesin kabul aşaması tamamlanmadan yazılı olarak yapılması gerektiği unutulmamalıdır.

İade Talebi Örneği: Geçici Kabulden Sonra Teminatın Yarısı

Aşağıdaki örnek, geçici kabul tutanağı onaylandığı hâlde kesin teminatın yarısını iade etmeyen idareye yapım işinin yüklenicisi tarafından verilecek dilekçe için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar dosyaya göre doldurulmalı, dosyada karşılığı olmayan hususlar çıkarılmalıdır.

Yüklenici ve İdare İçin Kontrol Listesi

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Geçici ve kesin kabul tutanaklarının onay tarihlerini, garanti süresini ve sözleşmedeki iade şartlarını inceleyerek teminatın iadesi için idareye yazılı başvuruyu hazırlıyoruz. Mahsup edilen borçların dayanağını ve tutarını denetliyor, SGK ilişiksizlik sürecinin teminat mektubunun süresiyle uyumlu yürütülmesini takip ediyor, iade edilmeyen teminat ve kesin kabul sonrası sorumluluk uyuşmazlıklarında dava yollarını değerlendiriyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Kamu İhale Hukuku Rehberi
• Kamu İşlerinde Geçici ve Kesin Kabul
• Teminatın Gelir Kaydı
• Sözleşmenin Feshi ve Tasfiye
• Fiyat Farkı ve Sözleşmede Değişiklik
• Hakediş Alacağının Haczi ve Temliki

Sıkça Sorulan Sorular

Kesin teminat ne zaman iade edilir?

Yapım işlerinde yarısı geçici kabul tutanağının onaylanmasından, kalanı SGK ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra; diğer işlerde ilişiksiz belgesinden sonra, garanti süresi varsa yarısı ve garanti bitince kalanı, yoksa tamamı iade edilir (4735 m.13).

Geçici kabulden sonra teminatın yarısı için ilişiksiz belgesi gerekir mi?

Kanun yapım işlerinde ilişiksiz belgesini kalan yarının iadesi için arar. İlk yarı için eksik ve kusurların giderilmesi ve geçici kabul tutanağının onaylanması öngörülmüştür; taahhüdün uygun ifası ve idareye borç bulunmaması şartları ise her aşamada geçerlidir (4735 m.13).

Piyasadan hazır mal alımında ilişiksiz belgesi istenir mi?

Hayır. İşin konusu piyasadan hazır hâlde alınıp satılan mal alımıysa SGK ilişiksiz belgesi şartı aranmaz (4735 m.13).

Garanti süresi teminatı nasıl etkiler?

Yapım dışındaki işlerde garanti süresi öngörülmüşse teminatın yarısı ilişiksiz belgesinden sonra, kalanı garanti süresi dolduktan sonra iade edilir; garanti öngörülmemişse tamamı iade edilir (4735 m.13/b). Garantinin süresi ve şartları sözleşmede yazılı olmalıdır (4735 m.7/l).

İdare teminattan borç kesebilir mi?

Evet. Yüklenicinin bu iş nedeniyle idareye ve SGK’ya borçları ile ücret ödemelerinden yapılan vergi kesintileri süresinde ödenmezse teminat protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın paraya çevrilerek mahsup edilir, kalanı yükleniciye verilir (4735 m.13/2).

Teminatı iki yıl almazsam ne olur?

İdarenin yazılı uyarısına rağmen iki yıl içinde talep edilmeyen teminat mektupları hükümsüz kalır ve bankasına iade edilir; teminat mektubu dışındaki teminatlar Hazineye gelir kaydedilir (4735 m.14).

Kesin teminata haciz konulabilir mi?

Hayır. İdarece alınan teminatlar her ne suretle olursa olsun haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz (4734 m.34).

Sigorta şirketinin kefalet senedi teminat olarak kabul edilir mi?

Evet. Türkiye’de yerleşik sigorta şirketleri tarafından kefalet sigortası kapsamında düzenlenen kefalet senetleri Kanunda teminat mektubu olarak tanımlanmıştır (4734 m.4, 34).

Teminatı nakit verdim, sonra mektupla değiştirebilir miyim?

Evet. Teminatlar, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir (4734 m.34).

Ek kesin teminat ne zaman alınır?

Fiyat farkı nedeniyle sözleşme bedelinde artış olursa artış tutarının yüzde 6’sı oranında alınır ve hakedişlerden kesilerek de karşılanabilir (4735 m.12). İadesi kesin teminatla aynı şartlara tabidir (4735 m.13).

Kesin kabulden sonra yüklenicinin sorumluluğu biter mi?

Bitmez. Yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, fen ve sanat kurallarına aykırılık ve hileli malzeme gibi nedenlerle doğan zarardan kesin kabul onay tarihinden itibaren on beş yıl müteselsilen sorumludur (4735 m.30).

Mücbir sebeple fesihte teminat yanar mı?

Hayır. Mücbir sebeplerden dolayı sözleşme feshedilirse hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir ve kesin teminat ile ek kesin teminatlar iade edilir (4735 m.23).