Bu sayfanın kapsamı
Yapı değerinin hesaplanması
Aynı konunun diğer yönleri için:
- Kamulaştırmada Kıymet Takdiri — Kıymet takdirinin genel esasları
- Kamulaştırmada Bilirkişi Raporu ve İtiraz — Bilirkişi kurulu ve rapor denetimi
- Kamulaştırma Bedelinde Değerlendirme Kriterleri — Dikkate alınan ve alınmayan kriterler
- Arsa Kamulaştırmasında Emsal Karşılaştırma Yöntemi — Arsalara özgü emsal yöntemi
- Kamulaştırmada Arsa mı Arazi mi? Nitelik Tespiti — Niteliğin tespiti ve bedele etkisi
- Kamulaştırmada Enkazın Malike Bırakılması ve Bedeli — Enkazın malike bırakılması hâli
Üzerinde yapı bulunan taşınmazların kamulaştırılmasında, arsa değerine ek olarak yapı değeri de hesaplanır.
Yapı Değeri
Yapının inşaat sınıfı, yaşı ve yıpranma payı dikkate alınarak güncel maliyet üzerinden değer belirlenir.
Yapı sınıfı ve grubu hatalıysa bedel eksik hesaplanır
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Yıpranma Payı
Yapının yaşına bağlı yıpranma, değerden düşülerek gerçek değere ulaşılır.
Ruhsatsız Yapılar
Ruhsatsız ya da kaçak yapıların değerlemesi farklı kurallara tabi olabilir.
İtiraz
Yapı değerinin eksik hesaplandığı düşünülüyorsa itiraz edilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- Muvakkat Yapı (Geçici İnşaat Ruhsatı) Başvuru ve Dava Dilekçesi (İmar m.33)
- Kamulaştırma Bedel Tespitine Karşı İstinaf Dilekçesi Örneği (2942 m.10)
- Kamulaştırma Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Kamulaştırma Bedelinin Belirlenmesinde Değerlendirme Kriterleri
- Acele Kamulaştırma ile Olağan Kamulaştırma Arasındaki Farklar
- Acele Kamulaştırma: El Koyma, Bedel ve İptal Davası (m. 27)
- Acele Kamulaştırmada İdare Dava Açmazsa: El Atmanın Önlenmesi ve Tazmi
- Kamulaştırmada Tescil ve Hatalı Tescilin Düzeltilmesi
- Kamulaştırmada Tebligat ve Süreler
- Kamulaştırmada Bilirkişi ve Değer Ölçütleri
Yapı bedeli itirazınız için görüşelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Yapınızın değeri eksik hesaplandıysa itiraz süresi işliyor
Hukukçular Evi Ankara olarak yanınızdayız.
Yapı Değeri Nasıl Hesaplanır?
Kamulaştırmada yapı bedeli, arsa bedelinden ayrı hesaplanır ve toplam bedele eklenir. Hesabın omurgası: yapının yapı sınıfı ve grubu belirlenir, ilgili bakanlıkça yayımlanan yaklaşık birim maliyetler uygulanır, ardından yapının yaşı ve durumuna göre yıpranma (amortisman) payı düşülür. Uygulamada bedelin düşük çıkmasının başlıca üç sebebi vardır: yapı sınıfının olduğundan düşük belirlenmesi, yıpranma oranının fazla uygulanması ve eklentilerin hesaba hiç katılmaması.
Unutulan Kalemler: Bedelinizi Yükselten Ayrıntılar
Sadece ana bina değil; müştemilat, kuyu, sondaj, istinat duvarı, çevre duvarı, sera, ahır-ağıl, sabit tesisler, elektrik-su tesisatı ve peyzaj unsurları da değerlendirmeye girer. Tarımsal taşınmazlarda ağaç, bağ, bahçe ve ürün bedeli ayrı bir kalemdir (ayrıntılı rehber). Keşif sırasında bu unsurların tutanağa geçirilmesini sağlamak, sonradan telafi edilemeyecek bir adımdır.
Ruhsatsız Yapının Bedeli Ödenir mi?
Bu, en çok tartışılan başlıklardan biridir. Ruhsatsız yapıların bedeli konusunda uygulamada farklı yaklaşımlar bulunmakta; yapı kayıt belgesi alınmış yapılar bakımından ise özel değerlendirmeler gündeme gelmektedir — bu nedenle dosyanızdaki yapının hukuki statüsü (ruhsatlı, yapı kayıt belgeli, tamamen kayıt dışı) baştan netleştirilmeli ve buna göre strateji kurulmalıdır. Ayrıntı: Yapı Kayıt Belgeli Yapıların Kamulaştırma Bedeli.
Keşif öncesi hazırlık, bedelinizi belirleyen aşamadır
Hukukçular Evi Ankara olarak yanınızdayız.
📚 İlgili Rehberler
Kanunun Yapılar İçin Öngördüğü Üç Unsur
Yapı değerinin nasıl belirleneceği kanunda açıkça sayılmıştır ve rapor denetimi bu üç unsur üzerinden yapılır.
Kanunun ifadesi: bilirkişi kurulu, yapılarda resmî birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını esas alır.
Uygulamadaki karşılığı: binalar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim maliyetleri ile yıpranma payı esas alınır.
Bu üç unsur birlikte işler: önce yapı sınıfı ve grubuna göre birim maliyet belirlenir, sonra maliyet hesabı yapılır, ardından yıpranma düşülür.
Ve genel kural da unutulmamalıdır: kurul, taşınmazın kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini göstermek zorundadır.
Bu nedenle raporda yapı değeri tek bir rakam olarak yazılamaz; hangi sınıf, hangi birim fiyat, hangi yıpranma oranı kullanıldığı ayrı ayrı gösterilmelidir.
Birim Fiyat Hangi Yıla Göre? Eskalasyon Kuralı
Uygulamada bedeli en çok etkileyen ve en sık gözden kaçan teknik ayrıntı budur.
Yargıtay’ın kuralı: binanın değeri tespit edilirken, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının değerlendirme yılına ait Yapı Yaklaşık Birim Maliyet Fiyatlarına göre bulunan metrekare bedellerinin, bir sonraki yıl metrekare birim fiyatlarını geçmeyecek şekilde değerlendirme tarihine eskale edilmesi gerekir.
Bunun iki yönü vardır. Birincisi: birim fiyat, değerlendirme tarihine güncellenmelidir. İkincisi: bu güncelleme bir sonraki yılın birim fiyatını aşamaz.
Neden önemli? Değerlendirme tarihi yılın ortasındaysa, o yılın başında yayımlanan birim fiyat aradan geçen süreyi yansıtmaz; eskalasyon bu farkı kapatır.
Malik için itiraz noktası: raporda hangi yılın birim fiyat cetvelinin kullanıldığı ve eskalasyon yapılıp yapılmadığı doğrudan kontrol edilmelidir.
İdare için de sınırdır: eskalasyonun üst sınırı bulunduğundan, sonraki yılın fiyatını aşan bir hesap da hatalıdır.
Yıpranma Payı: Bedeli Düşüren Kalem
Yıpranma, hesabın malikin aleyhine işleyen tek unsurudur; bu nedenle denetimi önemlidir.
İşlevi: yapının yaşı ve fizikî durumuna göre belirlenen oran, bulunan maliyet değerinden düşülür.
Denetlenecek noktalar: yapının gerçek yaşı doğru tespit edilmiş mi; bakımlı olup olmadığı gözetilmiş mi; oran hangi cetvele göre uygulanmış?
Yenilenen yapılarda dikkat: çatı, tesisat veya cephe yenilenmişse, yapının fiilî durumu yaşından daha iyi olabilir; bu husus rapora yansıtılmalıdır.
Yapı sınıfı da yıpranmayı etkiler: betonarme bir yapı ile yığma bir yapının yıpranma seyri aynı değildir.
Oranın fazla uygulanması bedeli önemli ölçüde düşürür; bu nedenle itiraz dilekçesinde yıpranma oranı ayrı bir başlık altında tartışılmalıdır.
Ruhsatsız Yapıda Tartışma: İnşaat Bedeli mi, Enkaz Bedeli mi?
Bu konuda tek bir kesin cevap vermek doğru olmaz; öğretide ve uygulamada iki görüş bulunmaktadır.
Tartışmanın kendisi: kamulaştırmada veya kamulaştırmasız el atmada taşınmaz üzerindeki yapı bedelinin nasıl dikkate alınacağı tartışmalıdır.
Birinci görüş: yapının inşaat bedelinin ödenmesi gerekir.
İkinci görüş: enkaz bedelinin ödenmesi gerekir.
Fark küçük değildir: bu iki bedel arasında önemli derecede fark bulunmaktadır. Bu nedenle dosyada hangi görüşün esas alındığı sonucu doğrudan belirler.
Enkaz bedeli nedir? Yıkımdan sonra kullanılabilir malzeme değerini ifade eder. Enkaz değerinin nasıl hesaplanacağına dair bir mevzuat bulunmamaktadır; uygulama içtihatla şekillenmektedir.
Bu nedenle ilk yapılacak iş yapının statüsünü netleştirmektir: ruhsatlı mı, ruhsata aykırı mı, yapı kayıt belgeli mi, tamamen kayıt dışı mı?
Başkasının Arazisindeki Yapı: Asgarî Levazım Bedeli
Yapıyı yapan kişi ile arazinin maliki farklıysa, kanun özel bir kural öngörmüştür.
Kural: başkası adına tapulu, sahipsiz ve/veya zilyedi tarafından iktisap edilmemiş yerin kamulaştırılmasında, binaların asgarî levazım bedeli, ağaçların ise kanun çerçevesinde takdir olunan bedeli zilyedine ödenir.
Bunun anlamı şudur: arazi başkasının olsa dahi, üzerine yapı yapan zilyede bir ödeme yapılır; ancak bu ödeme tam yapı bedeli değil, asgarî levazım bedelidir.
Ağaçlar farklıdır: ağaçlar bakımından kanunun genel değerleme ölçütleri uygulanır ve bedel yine zilyede ödenir.
Bir belirsizlik vardır: kanunda asgarî levazım bedelinin nasıl hesaplanacağıyla ilgili herhangi bir bilgi verilmemiştir; hesap uygulamada şekillenir.
Ağaç ve ürün bedelinin ayrı rejimi için kamulaştırmada ağaç, bağ-bahçe ve ürün bedeli sayfamıza bakabilirsiniz.
Yapı ile Birlikte Değerlendirilecek Unsurlar
Bedelin eksik çıkmasının başlıca sebebi, ana bina dışındaki unsurların rapora girmemesidir.
Kanunun ölçütü geniştir: kurul, taşınmazın kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini tespit etmek zorundadır.
Sıkça atlanan kalemler: müştemilat, kuyu ve sondaj, istinat ve çevre duvarı, sera, ahır ve ağıl, sabit tesisler, elektrik ve su tesisatı ile peyzaj unsurları.
Bunlar ayrı ayrı gösterilmelidir: “yapı ve eklentileri” biçimindeki toplu bir kalem, kanunun aradığı ayrıntıyı karşılamaz.
Keşif anı belirleyicidir: bu unsurların keşif tutanağına geçirilmesi sağlanmalıdır; tutanağa girmeyen bir unsurun sonradan ispatı güçleşir.
Bütünleyici parça ve eklenti ayrımı için kamulaştırmada mütemmim cüz (bütünleyici parça) ve teferruat sayfamıza bakabilirsiniz.
Yapı Bedeli Raporunu Nasıl Denetlersiniz?
Rapor elinize geçtiğinde sırasıyla kontrol edilecek noktalar bellidir.
1. Yapı sınıfı ve grubu. Yapının sınıflandırması, uygulanacak birim fiyatı doğrudan belirler; yanlış sınıflandırma bedeli önemli ölçüde değiştirir.
2. Birim fiyat cetvelinin yılı. Hangi yılın cetveli kullanılmış ve değerlendirme tarihine eskale edilmiş mi?
3. Yıpranma oranı. Yapının gerçek yaşı ve bakım durumu gözetilmiş mi?
4. Metrekare tespiti. Yapının brüt alanı ve kat adedi doğru ölçülmüş mü?
5. Eklenti ve tesisler. Ana bina dışındaki unsurlar ayrı ayrı değerlendirilmiş mi?
6. Gerekçe ve katkı oranları. Her unsurun değere katkısı ayrı gösterilmiş mi?
Arsa değerinin ayrı yöntemle belirlendiğini unutmayın: arsa kamulaştırmasında emsal karşılaştırma yöntemi. Değerlendirme ölçütlerinin tamamı için kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde değerlendirme kriterleri; itirazın sonuç vermemesi hâlinde kamulaştırma bedeline istinaf ve temyiz: süreler ve süreç sayfalarımıza bakabilirsiniz.
(h) Bendinin Üç Unsuru
Yapılarda değerleme ölçütü 11. maddenin (h) bendinde sayılmıştır: resmî birim fiyatları, yapı maliyet hesapları ve yıpranma payı. Üçü birlikte uygulanır; biri eksik bırakıldığında bedel hatalı çıkar.
| Unsur | İşlevi | Denetim noktası |
|---|---|---|
| Resmî birim fiyatları | Yapının sınıf ve grubuna göre birim maliyeti belirler | Hangi yıla ait fiyat listesi kullanılmış? |
| Yapı maliyet hesapları | Toplam inşaat maliyetini bulur | Yüzölçümü ve kat adedi doğru mu? |
| Yıpranma payı | Yapının yaşına ve durumuna göre indirim uygular | Yaş ve bakım durumu gerekçelendirilmiş mi? |
(h) bendinin önceki hâlinde bu unsurların “kamulaştırma tarihindeki” hâline atıf yapılıyordu. Bu ibare, Anayasa Mahkemesi’nin E.2002/79, K.2003/29 sayılı kararıyla iptal edilerek metinden çıkarılmıştır.
Değerlemenin bağlandığı gün ise 15. maddenin son fıkrasında belirlidir: bilirkişilerce yapılan değer tespitinde, idare tarafından belgelerin mahkemeye verildiği gün esas tutulur. Resmî birim fiyatlarının hangi yıla ait olduğu bu ölçüte göre denetlenir.
Yapı Zeminden Ayrı Hesaplanır
11. madde, bilirkişi kurulunun taşınmazın kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini raporda göstermesini ister.
Bu nedenle zemin bedeli ile yapı bedeli iki ayrı kalemdir. Zemin, niteliğine göre (f) veya (g) bendine; yapı ise (h) bendine göre hesaplanır. Toplu bir götürü rakam veren rapor, maddenin açık gereğini karşılamaz.
Muhdesat kalemi yalnızca ana binadan ibaret değildir. İstinat duvarı, ihata duvarı, sundurma, depo, kuyu, sarnıç, ahır ve benzeri ek yapılar da ayrı ayrı sayılıp değerlendirilmelidir.
Kısmi Kamulaştırmada Kesilen Tesisler
Taşınmazın bir kısmı kamulaştırıldığında, kalan kısımda işlevini yitiren tesisler için 12. madde ayrı bir kalem tanımlar. Kamulaştırma dışında kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişliyse; kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makine gibi tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleri dairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gereken gider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur.
Kanun bu kalemin ayrı tutulmasını da emreder: bu masraf ve bedeller, kalan kısımdaki kıymet düşüklüğü miktarının belirlenmesinde göz önünde tutulmaz. Yani değer düşüklüğü ile yeniden kullanılabilir hâle getirme gideri birbirinin yerine geçmez.
Zilyedin Yapısı: Asgari Levazım Bedeli
Taşınmaz başkası adına tapuluysa yapı bakımından özel bir kural işler. 19. maddeye 2004 yılında 5177 sayılı Kanun’la eklenen fıkraya göre; başkası adına tapulu, sahipsiz ve/veya zilyedi tarafından iktisap edilmemiş yerin kamulaştırılmasında binaların asgari levazım bedeli, ağaçların ise 11. madde çerçevesinde takdir olunan bedeli zilyedine ödenir.
Ayrım dikkat çekicidir: ağaçlar bakımından tam bedel söz konusu iken, binalar bakımından yalnızca asgari levazım bedeli ödenir.
Geri Alma Hâlinde Yapının Durumu
Kamulaştırmadan vazgeçilmesi veya taşınmazın geri alınması hâlinde 24. madde uygulanır: 21, 22 ve 23. maddeler uyarınca kamulaştırılmasından vazgeçilen veya geri alınan taşınmaz üzerindeki bina, sabit tesisler ve ekili dikili şeyler yıkılmış, sökülmüş veya harap olmuşsa, mal sahibi veya mirasçısı, kamulaştırma tarihindeki değerine göre farkının ödeyeceği kamulaştırma bedelinden düşülmesini isteyebilir.
Yapı Bedeli İtirazında Kontrol Listesi
- Yapı sınıfı ve grubu doğru mu? Sınıf değişimi birim maliyeti doğrudan değiştirir.
- Yüzölçümü ölçülerek mi tespit edilmiş? Beyan veya eski kayıt üzerinden gidilmesi hata kaynağıdır.
- Yıpranma payı hangi orana göre uygulanmış? Yapının yaşı ve bakım durumu gerekçelendirilmiş mi?
- Ek yapılar sayılmış mı? İstinat ve ihata duvarı, depo, sundurma, kuyu gibi muhdesat ayrı ayrı görünmeli.
- Zemin ve yapı ayrı kalem olarak gösterilmiş mi?
- Kısmi kamulaştırmada kesilen tesislerin gideri hesaplanmış mı? Bu kalem değer düşüklüğünden ayrıdır.
Yapı değerinin tespitinde gözden kaçan bir kalem daha vardır: 12. madde uyarınca kısmen kamulaştırılan taşınmazda kalan kısmın kıymetinde eksilme meydana gelirse, eksilen değer tespit edilerek kamulaştırılan kısmın bedeline eklenir. Binası ikiye bölünen veya girişi kapanan bir yapıda bu kalem, yapı bedelinin kendisinden daha büyük olabilir.
Değerlemede son olarak 11. maddenin sınırı hatırlanmalıdır: kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz. Yapının ileride ticari amaçla kullanılabileceği varsayımı bedele yansıtılamaz.
Değerlendirme ve Bilirkişi: 2942 s.K. m.11, m.15 ile HMK m.266 ve m.281
Yapı bedelinin nasıl hesaplanacağı kadar önemli olan, kimin hesaplayacağı ve rapora nasıl itiraz edileceğidir. Bu kurallar kamulaştırma mevzuatı ile usul kanununda birlikte düzenlenmiştir.
Değerlendirme ölçütleri: 2942 s.K. m.11. Bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz malın bedelini tespit ederken kanunda sayılan unsurları esas alır. Yapılar bakımından kritik bent şudur: yapılarda, resmî birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını göz önünde tutarak değerlendirme yapılır. Ayrıca aynı maddede bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüler de esas alınır.
Dikkate alınmayacak unsurlar. Aynı madde bir de negatif liste içerir: taşınmaz malın değerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz. Bu nedenle idarenin “zaten proje sayesinde değerlendi” savunması kadar, malikin “ileride şu kadar kazandırırdı” iddiası da hesaba katılmaz.
Bilirkişi kurulunun oluşumu: 2942 s.K. m.15. Kurul rastgele seçilmez: bilirkişiler, ilgili meslek kuruluşlarından bildirilen listelerden seçilir ve kurul, taşınmazın niteliğine göre oluşturulur. Yapı ağırlıklı dosyalarda kurulda inşaat mühendisi veya mimar bulunmaması başlı başına bir itiraz sebebidir; yapı maliyet hesabı, uzmanlık gerektiren teknik bir konudur.
Bilirkişiye başvurmanın sınırı: HMK m.266. Usul kanunu bu ayrımı açıkça yapar: mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir; ancak hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Yapının ruhsatlı olup olmadığının hukuki sonucu hâkimin; maliyet ve yıpranma hesabı ise bilirkişinin alanıdır.
Raporun içeriği: HMK m.279. Rapor denetlenebilir olmalıdır: bilirkişi raporunda, inceleme konusu maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlar ile bilirkişinin adı, soyadı ve imzası bulunur. Kritik sınır da aynı maddededir: bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.
Rapora itiraz süresi: HMK m.281. En sık kaçırılan süre budur: taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler. Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla yeniden inceleme yaptırabilir.
İtirazın somut olması gerekir. “Bedel düşük” biçimindeki genel itirazlar sonuç doğurmaz; itiraz hangi kalemin eksik hesaplandığını, hangi birim fiyatın uygulanması gerektiğini ve yıpranma oranının neden hatalı olduğunu rakamla göstermelidir. Rapor ekindeki metraj cetveli ve fotoğraflar bu karşılaştırmanın dayanağıdır.
Hâkimin bağlı olmaması: HMK m.282. Rapor bir delildir, hüküm değildir: hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu nedenle rapora karşı sunulan uzman görüşü (HMK m.293) dosyaya girdiğinde, hâkim iki teknik değerlendirmeyi karşılaştırarak karar verir; uzman görüşü ücreti ilgili tarafça karşılanmak üzere alınır.
Dört ay ve faiz: 2942 s.K. m.10. Yargılamanın uzaması malik aleyhine sonuç doğurmaz: mahkemece tespit edilen bedel, dava tarihinden itibaren dört ay içinde ödenmezse, bu süreden sonraki dönem için kanuni faiz işletilir. Bu nedenle bilirkişi raporuna itiraz edilirken, faiz talebinin de dilekçede açıkça korunması gerekir.
Hesap, rapor ve itiraz haritası
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yapıda ölçüt | Resmî birim fiyat, maliyet ve yıpranma | 2942 s.K. m.11 |
| Dikkate alınmaz | Teşebbüsün doğurduğu değer artışı ve kâr | 2942 s.K. m.11 |
| Bilirkişi kurulu | Meslek kuruluşu listelerinden | 2942 s.K. m.15 |
| Uzmanlık | Yapıda mühendis veya mimar | 2942 s.K. m.15 |
| Bilirkişiye başvuru | Özel veya teknik bilgi gerektiren hâller | HMK m.266 |
| Sınır | Hukuki nitelendirme hâkimindir | HMK m.266 |
| Rapor içeriği | Maddi vakıalar, gerekçe ve sonuç | HMK m.279 |
| Bilirkişinin sınırı | Hukuki değerlendirme yapamaz | HMK m.279 |
| İtiraz süresi | Tebliğden iki hafta | HMK m.281 |
| Talep türleri | Tamamlatma, açıklama veya yeni bilirkişi | HMK m.281 |
| Hâkimin takdiri | Raporu serbestçe değerlendirir | HMK m.282 |
| Uzman görüşü | Ücreti ilgili tarafça karşılanır | HMK m.293 |
| Faiz | Dava tarihinden dört ay sonra kanuni faiz | 2942 s.K. m.10 |
Yapı Değerinde Kanunun Aradığı Üç Unsur
Yapıların değerlendirilmesi, bedel tespiti esaslarını düzenleyen maddenin (h) bendinde ayrı bir ölçüte bağlanmıştır.
Hükme göre bilirkişi kurulu yapılarda; resmî birim fiyatları, yapı maliyet hesapları ve yıpranma payını esas tutar.
Üç unsurun her biri ayrı bir tartışma alanıdır:
- Resmî birim fiyatları — hangi yıla ait cetvelin kullanıldığı ve yapının hangi sınıfa yerleştirildiği kontrol edilmelidir. Sınıf tespiti, metrekare birim fiyatını doğrudan belirler.
- Yapı maliyet hesapları — yapının alanı, kat adedi, taşıyıcı sistemi ve imalat kalemleri hesaba doğru yansıtılmış mı?
- Yıpranma payı — yapının yaşına göre uygulanan oran gerçekçi mi? Bakımlı ve güçlendirilmiş yapılarda yüksek yıpranma uygulanması itiraz konusudur.
Ayrıca maddenin (c) bendi, kıymeti etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurların her birinin ayrı ayrı değerinin gösterilmesini ister. Yapıya bağlı tesisler, çevre düzenlemesi, istinat duvarı ve altyapı bağlantıları bu kapsamda ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Kısmi kamulaştırmada ise ek bir imkân doğar: kanuna göre kamulaştırma dışında kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişliyse; kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik ve makine gibi tesislerden mal sahibine kalacak olanların eski nitelikleri dairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gereken gider ve bedel belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur.
Sıkça Sorulan Sorular
Yapı bedeli hangi ölçütlere göre hesaplanır?
2942 s.K. m.11 uyarınca bilirkişi kurulu, yapılarda resmî birim fiyatları, yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını göz önünde tutarak değerlendirme yapar; ayrıca bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüler de esas alınır.
Proje nedeniyle oluşan değer artışı hesaba katılır mı?
Hayır. 2942 s.K. m.11 uyarınca taşınmaz malın değerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz.
Bilirkişi kurulunda kimler bulunmalı?
2942 s.K. m.15 uyarınca bilirkişiler ilgili meslek kuruluşlarından bildirilen listelerden ve taşınmazın niteliğine göre seçilir. HMK m.266 uyarınca bilirkişiye ancak çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde başvurulur; yapı maliyet hesabı bu kapsamdadır ve kurulda inşaat mühendisi veya mimar bulunmaması itiraz sebebidir.
Bilirkişi raporuna ne kadar sürede itiraz edilir?
HMK m.281 uyarınca taraflar, raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik gördükleri hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususlarda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir; mahkeme gerekli görürse yeni bilirkişiyle yeniden inceleme yaptırabilir.
Rapor hâkimi bağlar mı, uzman görüşü sunulabilir mi?
HMK m.282 uyarınca hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. HMK m.293 uyarınca taraflar, uzmanından bilimsel mütalaa alabilir ve bunun ücreti ilgili tarafça karşılanır.
Yapı bedeli arsa bedeline dahil mi, ayrı mı?
Ayrı hesaplanır ve toplam kamulaştırma bedeline eklenir; arsa değeri ile yapı değeri farklı yöntemlerle belirlenir.
Yıpranma payı bedeli ne kadar düşürür?
Yıpranma, yapının yaşı ve fiziki durumuna göre uygulanır; oranın fazla hesaplanması bedeli önemli ölçüde düşürebileceğinden rapordaki yıpranma gerekçesi mutlaka denetlenmelidir.
Müştemilat, kuyu ve duvarlar hesaba katılır mı?
Katılmalıdır — müştemilat, sabit tesisler, istinat ve çevre duvarları gibi unsurlar değerlendirmeye dahildir. Keşif tutanağına geçirilmeyen unsurların sonradan ispatı güçleşir.
Ruhsatsız yapının bedeli ödenir mi?
Uygulamada farklı yaklaşımlar bulunmakta; yapı kayıt belgesi alınmış yapılar bakımından özel değerlendirmeler gündeme gelmektedir. Yapının hukuki statüsü dosyanın başında netleştirilmelidir.
Keşif gününe nasıl hazırlanmalıyım?
Yapıya ilişkin tüm belgeleri (ruhsat, proje, yapı kayıt belgesi, faturalar, fotoğraflar) hazırlayın ve tüm eklentilerin tutanağa geçirilmesini talep edin. Bu hazırlık, bedeli belirleyen en somut adımdır.
Yapı değeri hangi ölçütlere göre belirlenir?
Kanuna göre yapılarda resmî birim fiyatları, yapı maliyet hesapları ve yıpranma payı esas alınır. Uygulamada Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim maliyetleri ile yıpranma payı kullanılır.
Birim fiyat hangi yıla göre uygulanır?
Yargıtay’a göre değerlendirme yılına ait Yapı Yaklaşık Birim Maliyet Fiyatlarına göre bulunan metrekare bedelleri, bir sonraki yıl birim fiyatlarını geçmeyecek şekilde değerlendirme tarihine eskale edilmelidir.
Eskalasyon yapılmamışsa ne olur?
Birim fiyatın değerlendirme tarihine güncellenmemesi, aradan geçen süreyi yansıtmayan bir bedel doğurur. Raporda hangi yılın cetvelinin kullanıldığı ve eskalasyon yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
Ruhsatsız yapının bedeli ödenir mi?
Bu konu tartışmalıdır. Öğretide yapının inşaat bedelinin ödenmesi gerektiği görüşü yanında enkaz bedelinin ödenmesi gerektiği görüşü de bulunmaktadır ve iki bedel arasında önemli derecede fark vardır. Yapının hukuki statüsü baştan netleştirilmelidir.
Enkaz bedeli nedir?
Yıkımdan sonra kullanılabilir malzeme değerini ifade eder. Enkaz değerinin nasıl hesaplanacağına dair bir mevzuat bulunmamakta, uygulama içtihatla şekillenmektedir.
Başkasının arazisine yaptığım bina için ödeme alır mıyım?
Başkası adına tapulu, sahipsiz veya zilyedi tarafından iktisap edilmemiş yerin kamulaştırılmasında binaların asgarî levazım bedeli zilyedine ödenir; ağaçlar için ise kanunun değerleme ölçütlerine göre takdir olunan bedel ödenir.
Asgarî levazım bedeli nasıl hesaplanır?
Kanunda asgarî levazım bedelinin nasıl hesaplanacağına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır; hesap uygulamada şekillenmektedir.
Müştemilat ve tesisler ayrıca değerlendirilir mi?
Evet. Kurul, taşınmazın kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini tespit etmek zorundadır. Bu unsurların keşif tutanağına geçirilmesi önemlidir.
Kamulaştırmada bina değeri neye göre hesaplanır?
11. maddenin (h) bendi uyarınca yapılarda resmî birim fiyatları, yapı maliyet hesapları ve yıpranma payı esas alınır.
Yapı bedeli zemin bedelinden ayrı mı gösterilir?
Evet. 11. madde, kıymeti etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurların ve her unsurun ayrı ayrı değerinin raporda gösterilmesini ister.
Resmî birim fiyatları hangi yıla ait olmalı?
15. maddenin son fıkrası uyarınca değer tespitinde idare tarafından belgelerin mahkemeye verildiği gün esas tutulur; fiyat listesi bu ölçüte göre denetlenir.
Kısmi kamulaştırmada kesilen su ve elektrik tesisatı için bedel istenebilir mi?
12. madde uyarınca kalan kısım yararlanmaya elverişliyse, kesilen tesislerin eski nitelikleri dairesinde kullanılabilir duruma getirilmesi için gereken gider ve bedel belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur.
Tapu başkasındaysa yapının bedelini alabilir miyim?
19. madde uyarınca başkası adına tapulu, sahipsiz veya zilyedi tarafından iktisap edilmemiş yerin kamulaştırılmasında binaların asgari levazım bedeli zilyedine ödenir.


