İhalede Fesat Sayılan Davranışlar Nelerdir? İhaleye Fesat Karıştırma Suçu (TCK 235), Ceza, Zarar Hâli ve İhale Yasakları

Kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına, kiralamalara ve yapım ihalelerine fesat karıştırmak, TCK m.235 uyarınca üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası gerektirir. Hangi davranışların “fesat” sayılacağı kanunda tek tek sayılmıştır. Bunlar; hileli davranışlarla yeterli kişilerin katılmasını engellemek veya yetersiz kişilerin katılmasını sağlamak, şartnameye uygun malları uygun değilmiş ya da uygun olmayanları uygunmuş gibi değerlendirmek, gizli teklif bilgilerini sızdırmak, cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla katılımı engellemek ve isteklilerin fiyatı etkilemek için aralarında anlaşmasıdır. Cebir veya tehdit kullanılmışsa temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz. Kamu kurumu açısından zarar doğmamışsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Suç resen soruşturulur. Kamu İhale Kanunu ayrıca bir ila üç yıl arasında ihalelere katılmaktan yasaklama öngörür.

Kanun Metni ve Kapsam: TCK m.235/1 ve m.235/5

“(1) Kamu kurumu veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara ilişkin ihaleler ile yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

Madde, 11/4/2013 tarihli ve 6459 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır. Suçun konusu kamu adına yapılan ihalelerdir; özel kişiler arasındaki bir fiyat pazarlığı veya özel şirketin kendi tedarik süreci bu suçun konusu değildir. Ancak maddenin beşinci fıkrası kapsamı genişletir: hükümler, kamu kurum veya kuruluşları aracılığıyla yapılan artırma veya eksiltmeler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet gösteren vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan alım, satım ve kiralamalar hakkında da uygulanır (m.235/5).

Kapsam belirlenirken ihalenin hangi usulle yapıldığı sonucu değiştirmez; açık ihale, belli istekliler arasında ihale veya pazarlık usulüyle yapılan ihalelerin tamamı korunur. Kamu ihale usullerinin işleyişi için kamu ihale usulleri rehberine, kamu ihale hukukunun genel çerçevesi için kamu ihale hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Fesat Sayılan Davranışlar: TCK m.235/2

Kanun, ihaleye fesat karıştırmanın hangi davranışlarla gerçekleşeceğini ikinci fıkrada tek tek saymıştır. Bu liste sınırlıdır; bir davranışın bu suçu oluşturabilmesi için sayılan hâllerden birine girmesi gerekir. Listeye girmeyen usulsüzlükler başka suçlar, örneğin görevi kötüye kullanma veya resmî belgede sahtecilik yönünden değerlendirilebilir.

Tablodaki (b) bendi, Kamu İhale Kanunu m.61 ile birlikte okunmalıdır: ihale sürecinde görevliler ve danışmanlık hizmeti sunanlar, gizli kalması gereken bilgi ve belgelerle işin yaklaşık maliyetini ifşa edemez ve kendi yararlarına kullanamazlar. Yaklaşık maliyetin veya rakip tekliflerin bir istekliye aktarılması, hem idari hem ceza sorumluluğu doğurur. (d) bendi ise uygulamada en sık karşılaşılan biçimdir; isteklilerin ihaleyi aralarında paylaşmak için teklif fiyatlarını önceden belirlemesi bu kapsamdadır. Kamu İhale Kanunundaki yasak fiillerin tamamı için ihalede yasak fiil ve davranışlar rehberine bakabilirsiniz.

Eski kaynaklarda “şartnamenin belirli bir kişiye göre hazırlanması” veya “sahte belge kullanılması” da doğrudan fesat hâlleri arasında sayılır. Kanun metninde bu davranışlar ayrı bentler olarak yer almaz; ancak somut olayda hileli davranışla yeterli kişilerin katılımının engellenmesi (a-1) veya yetersiz kişilerin katılımının sağlanması (a-2) biçiminde gerçekleşiyorsa m.235 kapsamına girer. Sahte belge ise ayrıca resmî veya özel belgede sahtecilik suçlarını ve Kamu İhale Kanunu m.17/c’deki yasak fiili oluşturur.

Bentlerin Ayrıntısı: Hangi Davranış Neden Fesattır?

Hileyle katılımın engellenmesi (a-1): İhaleye katılma yeterliğine sahip bir isteklinin, hileli bir davranışla ihaleden veya ihale sürecindeki işlemlerden uzak tutulmasıdır. İhale saatinin veya yerinin bir istekliye yanlış bildirilmesi, ihale dokümanının eksik verilmesi veya bir istekliye teklif vermesinin anlamsız olduğu yönünde gerçeğe aykırı bilgi verilmesi bu kapsamda değerlendirilir. Burada kilit unsur hiledir; idarenin mevzuata uygun olarak bir teklifi değerlendirme dışı bırakması fesat değildir.

Yetersiz kişilerin katılımının sağlanması (a-2): Yeterlik veya katılma koşullarına sahip olmayan bir kişinin hileyle ihaleye sokulmasıdır. Gerçeğe aykırı iş deneyim belgesi, mali yeterlik belgesi veya sahte teminat mektubu kullanılması tipik örnektir. Bu durumda sahtecilik suçları ayrıca gündeme gelir ve Kamu İhale Kanunu m.17/c’deki yasak fiil de oluşur.

Malların niteliğinin gerçeğe aykırı değerlendirilmesi (a-3 ve a-4): Şartnameye uygun bir malın uygun değilmiş gibi elenmesi veya uygun olmayan bir malın uygunmuş gibi kabul edilmesidir. Bu bentler çoğunlukla ihale komisyonu üyeleri veya muayene ve değerlendirme yapan görevliler bakımından gündeme gelir. Teknik bir değerlendirme farkı ile hileli bir değerlendirme arasındaki sınır, çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Gizli bilgilerin sızdırılması (b): Tekliflerle ilgili olup ihale mevzuatına veya şartnamelere göre gizli tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamaktır. Rakip tekliflerin tutarı, yaklaşık maliyet veya değerlendirme sırasındaki bilgiler bu kapsamdadır. Bilgiyi sızdıran görevli kadar, bilgiyi kullanarak teklif veren istekli de iştirak hükümleri çerçevesinde sorumlu olabilir.

Cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla katılımın engellenmesi (c): Bu bentte hile değil, zorlama söz konusudur. Bir istekliyi tehditle çekilmeye zorlamak veya ihale yerine girmesini fiziken engellemek bu kapsamdadır. Cebir veya tehdit kullanılması hâlinde temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz ve kasten yaralama veya tehdidin daha ağır nitelikli hâlleri ayrıca cezalandırılır (m.235/3-a).

İsteklilerin anlaşması (d): İhaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmasıdır. Bir isteklinin ihaleyi alması için diğerlerinin yüksek teklif vermesi, ihalelerin sırayla paylaşılması veya bir isteklinin çekilmesi karşılığında menfaat sağlanması bu kapsamdadır. Anlaşmanın ispatı yazışmalar, görüşme kayıtları, ortak teklif hazırlanmasını gösteren teknik izler ve tanık beyanlarıyla yapılır; tekliflerin birbirine yakın olması tek başına yeterli değildir.

Ceza: Zarar, Cebir-Tehdit ve Menfaat

Eski metinlerde bu suç “soyut tehlike suçu” olarak anılarak zararın hiçbir önemi olmadığı izlenimi verilir. Suçun oluşması için kamu kurumunun zarara uğraması gerekmez; ancak kanun, zararın doğup doğmamasına doğrudan sonuç bağlamıştır. İlgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmemişse, cebir veya tehdit hâli hariç olmak üzere fail hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (m.235/3-b). Bu fark yalnızca cezanın miktarını değil, dava zamanaşımını, kamu davasının açılmasının ertelenmesi imkânını ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması ihtimalini de değiştirir. Bu nedenle ihaleye fesat dosyalarında zararın varlığı ve miktarı, bilirkişi incelemesiyle mutlaka ayrıca tartışılmalıdır.

Görevli kişilerin menfaat temin etmesi hâlinde TCK m.235/4 uyarınca ilgili suç hükümleri ayrıca uygulanır. Bu nedenle ihaleye fesat dosyaları çoğu zaman rüşvet, irtikap veya görevi kötüye kullanma suçlarıyla birlikte görülür. Bu suçlar için rüşvet, irtikap ve görevi kötüye kullanma rehberlerine bakabilirsiniz.

Edimin İfasına Fesat Karıştırma ile Ayrım: TCK m.236

İhaleye fesat karıştırma, ihale sürecine yöneliktir. İhale tamamlanıp sözleşme imzalandıktan sonra, taahhüdün yerine getirilmesi aşamasında gerçekleşen usulsüzlükler ise TCK m.236’daki edimin ifasına fesat karıştırma suçunun konusudur. Bu suçta da ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Kanun, ihale kararında veya sözleşmede evsafı belirtilen maldan başka bir malın ya da eksik miktarda malın teslim veya kabul edilmesini, süresinde ifa edilmemiş edimin süresinde ifa edilmiş gibi kabulünü, yapım ihalelerinde şartnameye uygun olmayan eserin veya malzemenin kabulünü ve hizmetin eksik verilmesine rağmen verilmiş gibi kabulünü hileli olarak yapılmak kaydıyla bu suç kapsamında sayar (m.236/2).

Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.25, sözleşmenin uygulanması sırasında hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap veya rüşvet suretiyle sözleşmeye ilişkin işlemlere fesat karıştırmayı, sahte belge kullanmayı ve hileli malzeme kullanmayı yasaklar; bu fiillerde bulunanlar hakkında aynı Kanunun m.26’sı uyarınca ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir. Edimin ifasına fesat için edimin ifasına fesat karıştırma rehberine bakabilirsiniz.

İdari Sonuçlar: İhalelere Katılmaktan Yasaklama

İhaleye fesat karıştırma, ceza yargılamasının yanında ağır idari sonuçlar doğurur. Kamu İhale Kanunu m.17, ihalelerde hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmayı veya buna teşebbüs etmeyi, isteklileri tereddüde düşürmeyi, katılımı engellemeyi, sahte belge veya sahte teminat kullanmayı ve birden fazla teklif vermeyi yasaklar.

Tablonun altıncı satırı, ceza dosyasının sonucu beklenmeden ortaya çıkan en önemli sonuçtur: kamu davası açılmasına karar verilen istekliler ve yasaklamanın sirayet ettiği ortaklar, yargılama sonuna kadar kamu ihalelerine katılamaz ve bu durum savcılıklarca Kamu İhale Kurumuna bildirilir (4734 s.K. m.59/2). Kamu ihalelerinden gelir elde eden bir şirket için bu, ceza dosyası sürdüğü müddetçe faaliyetin fiilen durması anlamına gelebilir. Yasaklamanın kapsamı, ortaklara sirayeti ve iptal davası için kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama, yasaklamanın ortaklara sirayeti ve yasaklama kararına karşı iptal davası rehberlerine bakabilirsiniz.

İhale Görevlileri Açısından Ayrıca Doğan Sonuçlar

İhale yetkilisi, ihale komisyonu başkan ve üyeleri ile ihale sürecinde görev alan diğer ilgililerin yasak fiil ve davranışlarda bulunduklarının, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının ya da taraflardan birinin zararına yol açacak ihmal veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti hâlinde haklarında disiplin cezası uygulanır; fiilin özelliğine göre ceza kovuşturması da yapılır ve tarafların uğradıkları zarar genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir (4734 s.K. m.60/1).

Aynı madde, Kamu İhale Kanununa aykırı fiil veya davranışlardan dolayı hüküm giyen idare görevlilerinin bu Kanun kapsamına giren işlerde görevlendirilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle ihale görevlisi bakımından ceza dosyasının sonucu, disiplin sürecinin ve görev yerinin belirlenmesinin de ön koşulu hâline gelir. Görevlinin savunması bu yönleri birlikte gözetilerek kurulmalıdır.

İhaleye Fesat Dosyasında Deliller

İhaleye fesat dosyaları büyük ölçüde belgeye dayalıdır ve teknik değerlendirme gerektirir. Bu nedenle savunmanın, dosyadaki belgelerin tamamını ve bilirkişi raporunun yöntemini ayrıntılı biçimde incelemesi gerekir. Özellikle zarar hesabının hangi verilere dayandığı, karşılaştırılan piyasa fiyatlarının aynı nitelikteki mal veya hizmete ilişkin olup olmadığı ve hesabın ihale tarihindeki koşulları yansıtıp yansıtmadığı, ceza aralığını doğrudan belirleyen sorulardır.

Usul: Soruşturma, Görevli Mahkeme ve Kısa Yollar

Zarar doğmayan hâlin kanunda ayrı bir ceza aralığına bağlanması, usul bakımından da sonuç doğurur. Bu hâlde cezanın üst sınırı üç yıl olduğundan, uzlaştırma ve önödeme kapsamı dışındaki bu suç için kamu davasının açılmasının ertelenmesi koşulları gündeme gelebilir. Bu kurumun koşulları arasında şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış olması ve kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi yer alır. Ayrıntılar için kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB rehberlerine bakabilirsiniz.

Kimler Fail Olabilir?

İhaleye fesat karıştırma herkes tarafından işlenebilen bir suçtur; failin kamu görevlisi olması şart değildir. İhaleye katılan veya katılmak isteyen istekliler, ihale komisyonu üyeleri, ihale yetkilisi, yaklaşık maliyeti hesaplayan görevliler, danışmanlar ve ihale sürecine dışarıdan müdahale eden kişiler fail olabilir. Kanun bazı bentlerde failin kimliğini dolaylı olarak belirler; örneğin malların niteliklerinin gerçeğe aykırı değerlendirilmesi (a-3 ve a-4) çoğunlukla değerlendirmeyi yapan komisyon üyeleri tarafından, isteklilerin anlaşması (d) ise istekliler tarafından gerçekleştirilir.

Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz (TCK m.20/2); şirketin yararına haksız menfaat sağlanmışsa güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.242). Şirket adına hareket eden gerçek kişiler ise kendi fiilleri nedeniyle cezai sorumluluk taşır. Kamu İhale Kanunu m.59/1, suç duyurusunun gerçek veya tüzel kişiler ile o işteki ortak veya vekilleri hakkında yapılacağını belirtir.

Soruşturmayla Karşılaşan İstekli veya Görevli İçin Adım Adım

1. İhale dosyasının tamamını edinin. İhale dokümanı, teklifler, komisyon kararları, yaklaşık maliyet hesabı ve yazışmalar savunmanın temelidir.
2. İsnadın hangi bende dayandığını belirleyin. Suç ancak m.235/2’de sayılan davranışlardan biriyle oluşur; iddianın hangi bende girdiği açıkça sorgulanmalıdır.
3. Zarar tespitini inceleyin. Kamu kurumu açısından zarar doğmamışsa ceza 1 – 3 yıl hapistir; bilirkişi raporunun yöntemi ve hesabı ayrıca tartışılmalıdır.
4. İdari süreçleri takip edin. Yasaklama kararı ve Resmî Gazete ilanı için süreler kısadır; iptal davası imkânı ayrıca değerlendirilmelidir.
5. Kamu davası açılmasının sonuçlarını planlayın. Dava açılırsa yargılama sonuna kadar ihalelere katılma yasağı doğar.
6. İfadeye müdafiyle gidin. Teknik ve belgeye dayalı bu dosyalarda ilk ifade savunmanın çerçevesini belirler.

İhaleye fesat karıştırma ve ihale yasaklama dosyalarınızda Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye ihale dokümanı, komisyon kararları ve varsa savcılık tebligatıyla gelmeniz yeterlidir.

Savunmada Öne Çıkan Noktalar

• Kapsam: İhalenin kamu kurumu adına veya m.235/5’te sayılan kuruluşlar adına yapılıp yapılmadığı.
• Bent: Davranışın m.235/2’de sayılan hâllerden birine girip girmediği; girmiyorsa başka bir suçun tartışılması gerekir.
• Hile unsuru: (a) bendindeki hâllerde davranışın hileli olup olmadığı; basit bir hata veya takdir farkının hile olmadığı.
• Anlaşmanın ispatı: (d) bendinde isteklilerin fiyatı etkilemek için anlaşma yaptığının somut delillerle gösterilmesi gerekir; benzer teklifler tek başına yeterli değildir.
• Zarar: Kamu kurumu açısından zararın doğup doğmadığı ve miktarı; zarar yoksa ceza aralığı değişir.
• Menfaat: Görevliler bakımından m.235/4 uyarınca ayrı bir suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı.

Beyan Dilekçesi Örneği: Zarar Doğmadığına İlişkin

Sık Yapılan Hatalar

• Zararı önemsiz saymak: Zarar doğmamışsa ceza 1 – 3 yıla iner; zarar tespiti savunmanın merkezindedir.
• Her usulsüzlüğü fesat saymak: Suç, m.235/2’de sayılan davranışlarla sınırlıdır.
• İdari yasaklamayı ceza dosyasından bağımsız düşünmemek: Kamu davası açılması yargılama sonuna kadar katılma yasağı doğurur.
• Ortaklara sirayeti gözden kaçırmak: Yasaklama, şahıs şirketinde bütün ortaklara, sermaye şirketinde çoğunluk ortaklara sirayet eder.
• İhale ve sözleşme aşamasını karıştırmak: Sözleşme aşamasındaki hileli teslim ve kabul TCK m.236 kapsamındadır.

Sık Sorulan Sorular

İhaleye fesat karıştırma suçunun cezası nedir?

TCK m.235/1 uyarınca üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıdır. Cebir veya tehdit kullanılmışsa alt sınır beş yıldan az olamaz; kamu kurumu açısından zarar doğmamışsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir (m.235/3).

İhalede fesat sayılan davranışlar nelerdir?

Hileyle yeterli kişilerin katılımını engelleme veya yetersizlerin katılımını sağlama, malların niteliklerini gerçeğe aykırı değerlendirme, gizli teklif bilgilerini sızdırma, cebir-tehdit veya hukuka aykırı davranışla katılımı engelleme ve isteklilerin fiyatı etkilemek için anlaşması (TCK m.235/2).

İhaleye fesat karıştırma şikâyete bağlı mı?

Hayır. Suç resen soruşturulur ve uzlaştırma uygulanmaz.

Zarar doğmazsa suç oluşur mu?

Oluşur; ancak kamu kurumu açısından zarar meydana gelmemişse, cebir veya tehdit hâli hariç ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK m.235/3-b).

İcra ihaleleri TCK 235 kapsamında mı?

Kamu kurum veya kuruluşları aracılığıyla yapılan artırma veya eksiltmeler TCK m.235/5 uyarınca kapsamdadır.

İhaleye fesat nedeniyle kamu ihalelerinden yasaklanır mıyım?

Kamu İhale Kanunu m.58 uyarınca bir ila iki yıl idari yasaklama, m.59 uyarınca mahkeme kararıyla ayrıca bir ila üç yıl yasaklama öngörülür. Kamu davası açılanlar yargılama sonuna kadar ihalelere katılamaz (m.59/2).

Yasaklama şirket ortaklarına da uygulanır mı?

Evet. Şahıs şirketinde bütün ortaklar, sermaye şirketinde sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilir (4734 s.K. m.58/2).

İhaleye fesat ile edimin ifasına fesat arasındaki fark nedir?

İhaleye fesat ihale sürecine (TCK m.235), edimin ifasına fesat ise sözleşmenin uygulanması aşamasındaki hileli teslim ve kabullere (TCK m.236) ilişkindir; her ikisinde de temel ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir.

Rüşvet alan ihale görevlisi hangi suçlardan sorumlu olur?

İhaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevliler, ayrıca ilgili suç hükmüne göre, örneğin rüşvet veya irtikaptan cezalandırılır (TCK m.235/4).

Şirkete ceza verilir mi?

Tüzel kişilere ceza verilmez (TCK m.20/2); yararına haksız menfaat sağlanmışsa güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.242). Şirket adına hareket eden gerçek kişiler ceza sorumluluğu taşır.

İhaleye fesat davası hangi mahkemede görülür?

Kanundaki cezanın üst sınırı on yılı aşmadığından asliye ceza mahkemesinde görülür.

Teklifler birbirine yakın diye anlaşma var sayılır mı?

Hayır. TCK m.235/2-d isteklilerin fiyatı etkilemek için aralarında anlaşma yapmasını arar; tekliflerin yakın olması tek başına yeterli değildir. Anlaşma yazışma, görüşme kaydı, ortak hazırlık izi veya tanık beyanı gibi somut delillerle gösterilmelidir.

Kamu davası açılırsa ihalelere girebilir miyim?

Hayır. Kamu davası açılmasına karar verilen istekliler ve yasaklamanın sirayet ettiği ortaklar yargılama sonuna kadar Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihalelere katılamaz (4734 s.K. m.59/2).

İhaleye fesatta HAGB mümkün mü?

Sonuç ceza iki yıl veya daha az olursa koşulları varsa mümkündür (CMK m.231/5). Zarar doğmayan hâlde ceza aralığı bir ila üç yıl olduğundan bu ihtimal daha yüksektir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK, CMK, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.