Kamu ihalesinin temel ilkeleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 5 inci maddesinde sayılır: saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması. Aynı madde bu ilkelere beş kesin kural bağlar: doğal bağlantı yoksa mal, hizmet ve yapım işleri bir arada ihale edilemez; eşik değerlerin altında kalmak amacıyla iş kısımlara bölünemez; açık ihale ve belli istekliler arasında ihale temel usuldür; ödeneği bulunmayan iş için ihaleye çıkılamaz; ÇED raporu gereken işte ÇED olumlu belgesi alınmadan ihaleye çıkılamaz. Mal, hizmet ve yapım uygulama yönetmeliklerinin 4 üncü maddeleri bu kuralları tekrarlar ve bölme yasağını parasal limitleri de kapsayacak şekilde genişletir. İlkeler Kanunun 12, 13, 36, 37, 41, 56, 61 ve 62 nci maddelerinde somut yükümlülüğe dönüşür; ilkelere ve 62 nci maddedeki kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihaleyi yapanlar hakkında 60 ıncı maddedeki disiplin, ceza ve tazmin hükümleri uygulanır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.5, 8, 12, 13, 17, 21, 22, 36, 37, 39, 40, 41, 47, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62 ve 67; Mal Alımı, Hizmet Alımı ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmelikleri m.4; Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.23; Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.29; Kamu İhale Genel Tebliği m.16.4.5, 53.3.2, 69.1, 74.1 ve 97/A.4; 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci Maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ m.4; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.235; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.20/A.
Yazı 20 Ekim 2026 tarihli mevzuat metinlerine göre yeniden hazırlanmıştır. İhale usullerinin ayrıntısı kamu ihale usulleri, Kanunun uygulama alanı 4734 sayılı Kanunun kapsamı ve istisnalar yazılarımızda anlatılmıştır. Bu yazı 5 inci maddenin metnine, ilkeleri somutlaştıran hükümlere, yaptırımlara ve ilke ihlalinin şikâyette nasıl ileri sürüleceğine odaklanır.
4734 m.5’in Metni: Bir Sorumluluk Cümlesi ve Beş Kesin Kural
Madde 5 bir tanım maddesi değildir; idareye sorumluluk yükleyen bir hükümdür. İlk cümle şöyledir: “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” Cümledeki “sorumludur” sözcüğü önemlidir. İlkeler idarenin iyi niyetine bırakılmış hedefler olarak değil, ihlali hâlinde hesabı sorulan yükümlülükler olarak yazılmıştır. Bu sorumluluğun kanuni sonucu da aynı Kanunun 60 ıncı maddesinin son fıkrasında yer alır.
Maddenin geri kalanı ilkeleri beş kesin kurala bağlar ve 2018 yılında 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile eklenen bir cümleyle Cumhurbaşkanlığı alımları için ayrı bir imkân tanır. Mal, hizmet ve yapım işleri uygulama yönetmeliklerinin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddeleri Kanun metnini büyük ölçüde tekrarlar; ancak bazı noktalarda Kanundan daha ayrıntılı ve daha geniştir.
4734 m.5’in hükümleri ve uygulama yönetmeliklerindeki karşılığı
| Hüküm | Kanun metni | Uygulama yönetmeliği m.4 |
|---|---|---|
| Temel ilkeler | Sekiz ilkeyi sağlamak idarenin sorumluluğundadır | m.4/1: aynı sekiz ilke, aynı sorumluluk ifadesiyle |
| Bir arada ihale yasağı | Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez | m.4/2: aynı kural |
| Kısımlara bölme yasağı | Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla iş kısımlara bölünemez | m.4/3: eşik değerin veya parasal limitlerin altında kalmak ya da Yönetmelikteki diğer hükümlerin uygulanmasından kaçınmak amacıyla bölme de yasaktır |
| Temel usuller | Açık ihale ve belli istekliler arasında ihale temel usuldür; diğer usuller Kanunda belirtilen özel hâllerde kullanılabilir | m.4/4: pazarlık usulü ve doğrudan temin ancak Kanunda belirtilen özel hâllerde mümkündür |
| Cumhurbaşkanlığı alımları | Cumhurbaşkanlığınca gerçekleştirilecek alımlara ilişkin ihaleler pazarlık usulünü düzenleyen 21 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre yapılabilir | Kanun hükmü doğrudan uygulanır |
| Ödenek şartı | Ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz | m.4/6: aynı kural; mal ve hizmette süreklilik arz eden alımlar için önceki mali yıl sona ermeden ihaleye çıkılabilir |
| ÇED şartı | ÇED raporu gereken işlerde ihaleye çıkılabilmesi için ÇED olumlu belgesi alınmış olmalıdır; doğal afetlere bağlı acil yapım işleri hariç | Yapım Yönetmeliği m.4/8: aynı kural |
Yönetmeliklerin 4 üncü maddeleri iki kural daha ekler. Birincisi, açık ihale ve pazarlık usulünde ihale dokümanı, belli istekliler arasında ihalede ise ön yeterlik ve ihale dokümanı hazırlanmadan ilan veya davet yapılamaz (m.4/5); bu kural Kanunun 62 nci maddesinin (f) bendinde de vardır. İkincisi, Kurulun uygun görüşü olmadıkça pazarlık usulünün (f) bendi ile doğrudan teminin (d) bendindeki parasal limitler dahilinde yapılan harcamaların yıllık toplamı, bütçeye ilgili alım türü için konulan ödeneğin yüzde onunu aşamaz (m.4/7). Yapım Yönetmeliği bu sınırı yalnızca doğrudan teminin (d) bendine bağlar; çünkü pazarlık usulünün (f) bendi mamul mal, malzeme ve hizmet alımlarını kapsar, yapım işlerini kapsamaz.
Sekiz İlkenin Kanundaki Somut Karşılıkları
Temel ilkelerin uygulamadaki gücü, her birinin Kanunun başka bir maddesinde somut bir yükümlülüğe dönüşmesinden gelir. Şikâyet dilekçesinde yalnızca “saydamlık ilkesi ihlal edilmiştir” demek zayıf kalır. İlkeyi onu somutlaştıran maddeyle birlikte ileri sürmek ise idarenin “mevzuatta buna ilişkin açık bir hüküm yoktur” savunmasını baştan karşılar. Aşağıdaki eşleştirme yalnızca Kanun metninde açıkça bulunan yükümlülüklere dayanır.
Hangi ilke, hangi maddede somutlaşır?
| İlke | Somutlaştığı hüküm | İdareye yüklediği yükümlülük |
|---|---|---|
| Saydamlık | m.13, 36, 41 | İhalenin yeterli süre önce ilanı; zarfların hazır bulunanlar önünde açılması; istekliler ile teklif fiyatlarının ve yaklaşık maliyetin açıklanması; sonuç bildiriminde değerlendirme dışı bırakma gerekçesi |
| Rekabet | m.12, 13 | Teknik kriterlerin rekabeti engelleyici hususlar içermemesi; marka ve model belirtilmemesi; bütün isteklilere teklif hazırlamaya yeterli süre tanınması |
| Eşit muamele | m.12, 37, 56 | Teknik kriterlerde bütün istekliler için fırsat eşitliği; bilgi eksikliğinin aynı koşullarla tamamlatılması; Kurulun itirazen şikâyeti eşit muamele yönünden de incelemesi |
| Güvenirlik | m.39, 40 | Komisyonun gerekçeli karar alması; ihale yetkilisinin kararı onaylaması ya da gerekçesini açıkça belirterek iptal etmesi; bütün tekliflerin reddinde gerekçenin talep eden istekliye bildirilmesi |
| Gizlilik | m.61, 62/d | Yaklaşık maliyetin isteklilere duyurulmaması; görevlilerin ve danışmanların gizli bilgileri ifşa etmemesi ve kullanmaması |
| Kamuoyu denetimi | m.47, 56 | İhale sonuçlarının Kuruma bildirilmesi ve Kamu İhale Bülteninde yayımı; Kurul kararlarının internet sayfasında ücretsiz erişime açılması |
| İhtiyaçların zamanında karşılanması | m.62/a, 62/b | Çok yıllı işlerde ödenek programlaması; yatırım niteliğindeki çok yıllı işlerde ihalenin yılın ilk dokuz ayında sonuçlandırılması |
| Kaynakların verimli kullanılması | m.40, 62/ı | Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin seçilmesi; pazarlık (f) ve doğrudan temin (d) harcamalarında yüzde on sınırı |
Saydamlık ve Kamuoyu Denetimi: İlan, Açık Oturum ve Gerekçeli Bildirim
Saydamlığın ilk aracı ilandır. 13 üncü madde, bütün isteklilere tekliflerini hazırlayabilmeleri için yeterli süre tanınmasını şart koşar ve ilan sürelerini yaklaşık maliyete göre kademelendirir. Yaklaşık maliyeti eşik değerlere eşit veya bunları aşan ihalelerden açık ihale usulüyle yapılacak olanların ilanı ihale tarihinden en az kırk gün önce Kamu İhale Bülteninde yapılır. En alt kademede, 2026 yılı tutarlarıyla yaklaşık maliyeti 2.043.844 TL’ye kadar olan mal ve hizmet alımları ile 4.087.898 TL’ye kadar olan yapım işlerinde ilan, ihale tarihinden en az yedi gün önce yapılır.
Eşik değerler 8 inci maddede yer alır ve 13 üncü maddedeki ilan kuralları ile 63 üncü maddedeki yerli istekli fiyat avantajının uygulanmasında ölçüt olarak kullanılır. 2026 yılı için mal ve hizmet alımlarında genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idareler bakımından 18.734.124 TL, Kanun kapsamındaki diğer idareler bakımından 31.223.628 TL, yapım işlerinde 686.924.429 TL’dir. Bu tutarlar 67 nci madde uyarınca her yıl 1 Şubattan geçerli olmak üzere güncellenir; somut dosyada ihale tarihinde yürürlükte olan tutar esas alınır.
Saydamlığın ihale aşamalarındaki karşılığı
| Aşama | Hüküm | İsteklinin dayanabileceği kural |
|---|---|---|
| İlan | m.13 | Yeterli süre; yaklaşık maliyete göre asgari ilan süreleri |
| Doküman | Mal Yönetmeliği m.23 | Doküman EKAP’ta görülebilir; ihaleye katılmak için EKAP hesabına giriş yapılarak indirilmesi zorunludur; görülmesi ve indirilmesi için bedel istenemez |
| İlk oturum | m.36 | Zarflar hazır bulunanlar önünde açılır; istekliler, teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet açıklanır; bu aşamada teklif reddedilmez |
| Komisyon kararı | m.40 | Kararda istekliler, teklif bedelleri ve ihalenin hangi istekli üzerine hangi gerekçeyle yapıldığı belirtilir |
| Onay veya iptal | m.40 | İhale yetkilisi beş iş günü içinde onaylar veya gerekçesini açıkça belirterek iptal eder |
| Sonuç bildirimi | m.41 | Onayı izleyen en geç üç gün içinde bütün isteklilere, değerlendirmeye alınmama veya uygun bulunmama gerekçeleriyle birlikte |
| Bütün tekliflerin reddi | m.39 | İptal bütün isteklilere derhal bildirilir; gerekçe talep eden istekliye bildirilir |
| Sonuç ilanı | m.47 | Sonuçlar en geç on beş gün içinde Kuruma bildirilir ve Kamu İhale Bülteninde yayımlanır |
| Kurul kararı | m.56 | Tebligata çıkarıldığı tarihi izleyen beş gün içinde Kurumun internet sayfasında yayımlanır; erişim ücrete tabi tutulamaz |
Bu zincirin pratik anlamı şudur: “teklifiniz uygun bulunmamıştır” cümlesinden ibaret bir bildirim 41 inci maddeyi karşılamaz. İstekli şikâyetini bildirimdeki gerekçeye göre kurar. Gerekçe yoksa ya da hangi belgenin hangi yönden eksik sayıldığı anlaşılmıyorsa, şikâyetin ilk hususu doğrudan 41 inci madde olmalıdır; saydamlık ve güvenirlik ilkeleri bu hususu destekleyen ikinci katmandır. Kamuoyu denetimi de yalnızca basına açıklık anlamına gelmez. Kanun bu ilkeyi sonuçların Bültende yayımlanması, Kurul kararlarının ücretsiz erişime açılması ve Kurumun ihale istatistiklerini toplayıp yayımlaması gibi somut araçlarla kurar (m.47, 53/b, 56). Komisyonun çalışma usulü ihale komisyonu ve karar süreci, elektronik ortamdaki işlemler EKAP ve e-teklif yazılarımızda ele alınmıştır.
Rekabet ve Eşit Muamele: Teknik Şartname, Belgeler ve Bilgi Eksikliği
Rekabet ilkesinin en güçlü operasyonel karşılığı 12 nci maddedir. Hükme göre teknik kriterler verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacaktır. Teknik şartnamelerde belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez; belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara da yer verilemez. İstisna dardır: ulusal veya uluslararası teknik standartların bulunmaması ya da teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hâlinde, “veya dengi” ifadesine yer verilmek şartıyla marka veya model belirtilebilir. Bu hüküm aynı zamanda eşit muamele ilkesinin de karşılığıdır; çünkü Kanun fırsat eşitliğini açıkça teknik kriterlere bağlamıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği bu ilkeleri belirli belge ve unsurlar için ayrıca somutlaştırır. Hizmet alımlarında ihale konusu ile ilgisi bulunmayan veya işin niteliğinin gerektirmediği kalite ve standart belgelerinin istenmesi, Tebliğe göre Kanunun temel ilkelerine ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğine aykırıdır (KİGT m.74.1). Yapım işlerinde fiyat dışı unsurların 5 inci maddedeki ilkelere aykırı olmayacak şekilde idari şartnamede açık ve net olarak düzenlenmesi gerekir (KİGT m.53.3.2); Kanun da bu unsurların parasal değerlerinin veya nispi ağırlıklarının dokümanda belirlenmesini şart koşar (m.40). Hizmetin tanımı yapılmadan yalnızca çalıştırılacak personelin sayısı ve niteliği belirtilerek ihaleye çıkılması ise hizmet alımı değil dolaylı personel istihdamıdır ve Tebliğe göre 4734 sayılı Kanunun 4 ve 5 inci maddeleri ile 4735 sayılı Kanunun 7 nci maddesine aykırıdır (KİGT m.69.1). Fiyat dışı unsurların ayrıntısı ekonomik açıdan en avantajlı teklif ve fiyat dışı unsurlar yazımızdadır.
Eşit muamelenin değerlendirme aşamasındaki karşılığı 37 nci maddedir. İdare net olmayan hususlarda isteklilerden yazılı açıklama isteyebilir; ancak bu açıklama hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya dokümana uygun olmayan tekliflerin uygun hâle getirilmesi amacıyla istenemez. Teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla belgelerde bilgi eksikliği bulunması hâlinde, idarece belirlenen sürede eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir; süresinde tamamlamayan istekli değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir. Aynı nitelikteki eksiklik için bir istekliye tamamlama imkânı tanıyıp diğerine tanımamak, eşit muamele ilkesinin en sık görülen ihlalidir. Konunun ayrıntısı belge ve bilgi eksikliklerinin tamamlatılması yazımızdadır.
Eşit muamele, Kanunun Kurulun inceleme kapsamını belirlerken adını açıkça andığı ilkedir. 56 ncı maddeye göre Kurum itirazen şikâyet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler. Bu nedenle itirazen şikâyet dilekçesinde eşit muamele ihlali, rakip istekliye uygulanan işlemle karşılaştırmalı olarak ve belgeleriyle gösterilmelidir.
Rekabeti veya eşit muameleyi zedeleyen düzenleme ve işlemler
| Düzenleme veya işlem | Neden sorunludur | Dayanak |
|---|---|---|
| Belirli marka, model veya ürüne yönelik teknik tanımlama | Rekabeti tek ürüne indirir | m.12; “veya dengi” ancak standart yoksa veya teknik özellik belirlenemiyorsa |
| İşin niteliğinin gerektirmediği kalite ve standart belgesi | Katılımı ilgisiz bir belgeye bağlar | KİGT m.74.1 (hizmet alımları) |
| Ölçütü belirsiz fiyat dışı unsur | Puanlamayı öngörülemez kılar | m.40; KİGT m.53.3.2 (yapım işleri) |
| Yalnızca personel sayısı ve niteliğiyle tanımlanan hizmet | Hizmet alımı değil dolaylı personel istihdamıdır | KİGT m.69.1; 4734 m.4, 5; 4735 m.7 |
| Bir istekliye bilgi eksikliği tamamlatılıp diğerine tamamlatılmaması | Aynı durumdakilere farklı işlem uygulanır | m.37; m.5; m.56 |
| Açıklama talebiyle teklif fiyatının değiştirilmesi | Uygun olmayan teklif sonradan uygun hâle getirilir | m.37 |
Gizlilik: Yaklaşık Maliyet, 61 inci Madde ve TCK m.235
Gizlilik ilkesinin merkezinde yaklaşık maliyet vardır. 62 nci maddenin (d) bendi, idarelerce bütçe programlamasında ve tekliflerin karşılaştırılmasında kullanılmak üzere tespit edilen yaklaşık maliyetin isteklilere duyurulmayacağını düzenler. Bu gizlilik süresiz değildir: 36 ncı madde uyarınca yaklaşık maliyet tutarı ilk oturumda, teklif fiyatlarıyla birlikte açıklanır. Korunan şey, teklif verme anına kadar istekliler arasındaki bilgi eşitliğidir. Yaklaşık maliyetin hesaplanması yaklaşık maliyet yazımızda anlatılmıştır.
61 inci madde gizliliği kişisel bir yasağa dönüştürür. Bu Kanunun uygulanmasında görevliler ile danışmanlık hizmeti sunanlar; ihale süreci ile ilgili bütün işlemlere, isteklilerin iş ve işlemleri ile tekliflerin teknik ve malî yönlerine ilişkin olarak gizli kalması gereken bilgi ve belgelerle işin yaklaşık maliyetini ifşa edemez, kendilerinin veya üçüncü şahısların yararına kullanamaz. Hükmün iki özelliği vardır. Muhatap yalnızca idare personeli değildir; yaklaşık maliyeti veya teknik şartnameyi hazırlayan dış danışmanlar da kapsamdadır. Yasak fiil de yalnızca ifşa değildir; bilgi kimseye açıklanmasa bile kendi veya üçüncü kişi yararına kullanılması aynı yasağın ihlalidir. Aykırı hareket edenler hakkında ilgisine göre 58 ve 60 ıncı maddelerdeki yaptırımlar uygulanır.
Gizlilik ihlalinin dört katmanı
| Katman | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| İlke | 4734 m.5 | İdare gizliliği sağlamakla sorumludur |
| Yasak | 4734 m.61, 62/d | Gizli bilgi ve belgeler ile yaklaşık maliyet ifşa edilemez, kendi veya üçüncü kişiler yararına kullanılamaz |
| İdari ve disiplin yaptırımı | 4734 m.58, 60 | İstekliler ve ilgililer için yasaklama; görevliler için disiplin cezası, ceza kovuşturması ve zararın tazmini |
| Ceza | TCK m.235/2-b | Gizli tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamak ihaleye fesat karıştırma sayılır; temel ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir |
Ceza boyutunda iki ayrıntı vardır. Suçun işlenmesi sonucunda ilgili kamu kurumu açısından bir zarar meydana gelmemişse, cebir veya tehdit hâlleri dışında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m.235/3-b). İhaleye fesat karıştırma dolayısıyla menfaat temin eden görevli kişiler ayrıca ilgili suç hükmüne göre cezalandırılır (m.235/4). Rekabet ilkesinin ceza karşılığı aynı maddenin (d) bendindedir: ihaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmaları da fesat sayılır. Suçun unsurları ihaleye fesat karıştırma suçu, istekliler arası anlaşmanın rekabet hukuku boyutu ihalede danışıklı hareket yazılarımızda ele alınmıştır.
Zamanında Karşılama ve Kaynakların Verimli Kullanılması: 62 nci Madde
5 inci maddedeki son iki ilke, yani ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması, en çok 62 nci maddede somutlaşır. Madde “ihaleye çıkılmadan önce aşağıda belirtilen hususlara uyulması zorunludur” diye başlar; dolayısıyla bentlerin her biri ihale sürecinin başlatılabilmesinin şartıdır. 60 ıncı maddenin son fıkrası da yaptırımı 5 inci maddedeki ilkelerle birlikte 62 nci maddedeki kurallara bağlamıştır.
62 nci maddedeki ön şartlar
| Kural | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Çok yıllı işlerde programlama | İşin süresine uygun olarak yıllar itibarıyla ödenek programlanmış olmalıdır; ilk yıl ödeneği, stratejik öneme sahip yatırımlar hariç proje maliyetinin yüzde onundan az olamaz ve sonraki yıl dilimleri azaltılamaz | m.62/a |
| Zamanında ihale | İhaleler zamanında yapılır; çok yıllı yatırım işlerinde ihale, doğal afet hâlleri hariç yılın ilk dokuz ayında sonuçlandırılır; süreklilik arz eden mal ve hizmet alımlarında önceki mali yıl bitmeden ihaleye çıkılabilir | m.62/b |
| Yapım işinde hazırlık | Arsa temini, mülkiyet, kamulaştırma, gerekli hâllerde imar işlemleri ve uygulama projesi tamamlanmadan ihaleye çıkılamaz; Kanunda sayılan istisnalar saklıdır | m.62/c |
| Önce doküman | İhale dokümanı hazırlanmadan ilan yapılamaz | m.62/f; Yönetmelikler m.4/5 |
| Yüzde on sınırı | Pazarlık (f) ve doğrudan temin (d) harcamalarının yıllık toplamı, bu amaçla konulan ödeneğin yüzde onunu Kurulun uygun görüşü olmadıkça aşamaz | m.62/ı; Tebliğ m.4 |
Yüzde on sınırı, temel usul önceliğinin bütçedeki karşılığıdır. 62 nci maddenin (ı) bendine ilişkin Tebliğ bu bağı açıkça kurar: mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin temel usuller olan açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılması esastır, diğer usuller ancak temel usullerle alım yapılamayan hâllerde kullanılabilir (Tebliğ m.4/1). Tebliğ sınırın hesabını da netleştirir. Oran mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri için bütçeye bu amaçla konulan yıllık toplam ödenek üzerinden her biri için ayrı ayrı hesaplanır (m.4/3). Temsil ağırlama faaliyetleri kapsamındaki konaklama, seyahat ve iaşe alımları hesaba katılmaz ve oran aşılarak Kuruma yapılan başvurular reddedilir (m.4/2); bu nedenle uygun görüş, oran aşılmadan önce istenmelidir. Ödeneği küçük idareler için bir kolaylık da vardır: mal veya hizmet ödeneğinin yüzde onu 21/f ve 22/d parasal limitlerinin toplamını, yapım ödeneğinin yüzde onu ise 22/d limitini geçmiyorsa, bu tutarlara kadar olan harcamalar için Kurul uygun görüşü aranmaz (m.4/6).
Hesapta kullanılan parasal limitler de her yıl güncellenir. 2026 yılında pazarlık usulünün (f) bendindeki limit 3.406.508 TL; doğrudan teminin (d) bendindeki limit büyükşehir belediyesi sınırları dahilindeki idareler için 1.021.827 TL, diğer idareler için 340.391 TL’dir. Her biri tek başına limitin altında kalan çok sayıda alım, yıllık toplamda yüzde on sınırını aşabilir; sınır tek alım üzerinden değil, yıllık toplam üzerinden işler. Usullerin şartları pazarlık usulü ve doğrudan temin yazılarımızda anlatılmıştır.
Bir Arada İhale ve Kısımlara Bölme Yasağı: Sınır Nerede?
5 inci maddeye göre aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez. Kanun doğal bağlantının ölçütünü tanımlamaz; değerlendirme işin teknik bütünlüğüne göre somut olayda yapılır. Farklı türdeki işlerin tek ihalede toplanması, her türün kendine özgü yeterlik ve değerlendirme kurallarını devre dışı bırakabileceği için rekabeti daraltma riski taşır. Türler arasındaki farklar yapım, mal ve hizmet alımı ihalelerinin farkı yazımızdadır.
Kısımlara bölme yasağı ise amaç unsuruna bağlıdır. Kanun bölmeyi mutlak olarak yasaklamaz; “eşik değerlerin altında kalmak amacıyla” yapılan bölmeyi yasaklar. Uygulama yönetmeliklerinin 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası yasağın kapsamını genişletir: eşik değerin veya parasal limitlerin altında kalmak ya da Yönetmelikte yer alan diğer hükümlerin uygulanmasından kaçınmak amacıyla da iş kısımlara bölünemez. Parasal limit ifadesi, aynı ihtiyacın doğrudan temin veya pazarlık limitlerinin altında kalacak parçalara ayrılmasını da yasak kapsamına alır.
Kamu İhale Genel Tebliği, meşru kısmi teklif ile yasak bölme arasındaki sınırı yapım işleri için çizer. Kısmi teklif verilmesine izin verip vermemek idarenin yetkisindedir, ancak bu yetkinin Kanunun temel ilkelerine uygun olarak kullanılması gerekir; kendi başına proje bütünlüğü olan her bir yapım işinin ayrı ayrı ihale edilmesi esastır (KİGT m.16.4.5.1). Proje bütünlüğü olan tek bir yapım işi, bütünlüğü bozacak şekilde parçalara ayrılarak her parça için ayrı ihale yapılamaz (KİGT m.16.4.5.2).
Meşru kısmi teklif ile yasak bölme
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Proje bütünlüğü olan tek bina veya bina kompleksi | Bütün olarak ihale edilir; parçalara ayrılarak kısmi teklif yoluyla parça parça ihale edilemez | KİGT m.16.4.5.2 |
| Farklı coğrafi alanlardaki benzer nitelikli okul, sağlık ocağı gibi yapım işleri | Kısmi teklif alma yoluyla bir arada ihale edilebilir | KİGT m.16.4.5.2 |
| Yol yapım işinin altyapısı ile üstyapısı | Kısmi teklif kapsamında ayrılamaz; temel ilkeler gözetilerek uzunluk olarak parçalara ayrılıp paket hâlinde tek ihalenin konusu yapılabilir | KİGT m.16.4.5.2; Yapım Yönetmeliği m.29/5 |
| Birden fazla idarenin ortak ihtiyacı | Kısmi teklife açılıp açılmayacağı temel ilkeler gözetilerek ilan ve dokümanda belirtilir | KİGT m.97/A.4 |
| Aynı ihtiyacın doğrudan temin limitinin altında kalacak parçalara ayrılması | Parasal limitlerin altında kalmak amacıyla bölme yasağına girer | 4734 m.5; Yönetmelikler m.4/3 |
Amaç unsuru doğrudan ispatlanamadığından dilekçede olgular yan yana konulmalıdır: parçaların tutarlarının limite veya eşiğe yakınlığı, alımların kısa aralıklarla yapılması, parçaların aynı ihtiyacı karşılaması ve aynı yükleniciye verilmesi. Bu olgular tek başına bölme kastını kanıtlamaz; ancak birlikte değerlendirildiğinde idarenin, işi neden bütün olarak ihale etmediğini açıklamasını gerektirir.
Temel Usuller, Ödenek ve ÇED: İhaleye Çıkmanın Ön Şartları
5 inci maddeye göre açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir; diğer usuller Kanunda belirtilen özel hâllerde kullanılabilir. Pazarlık usulünün hâlleri 21 inci maddede, doğrudan teminin hâlleri 22 nci maddede sınırlı olarak sayılmıştır. Bu nedenle pazarlık veya doğrudan temine başvuran idarenin işlem dosyasında hangi bende dayandığını ve o bendin şartlarının nasıl gerçekleştiğini göstermesi gerekir; aksi hâlde istisna usul temel usulün yerine geçmiş olur. Temel usullerden biri olan belli istekliler arasında ihale ve ön yeterlik ayrı bir yazıda incelenmiştir. Cumhurbaşkanlığınca gerçekleştirilecek her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işine ilişkin ihaleler ise, hizmetlerin özelliği ve güvenlik şartları gerekçesiyle, 21 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre yapılabilir.
Ödenek şartı kısa ama başlangıca bağlı bir kuraldır: ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz. Kuralın bir istisnası vardır: ertesi mali yılda gerçekleştirilecek süreklilik arz eden mal ve hizmet alımları için bir önceki mali yıl sona ermeden ihaleye çıkılabilir (m.62/b; Mal ve Hizmet Yönetmelikleri m.4/6). Yapım Yönetmeliği bu istisnayı içermez. ÇED şartı da aynı yapıdadır: ilgili mevzuatı gereğince ÇED raporu gerekli olan işlerde ihaleye çıkılabilmesi için ÇED olumlu belgesinin alınmış olması zorunludur. İstisna iki şartlıdır; yalnızca doğal afetlere bağlı olarak acilen ihale edilecek yapım işlerinde ÇED raporu aranmaz. Acil bir mal alımı bu istisnadan yararlanamaz.
İhaleye çıkmadan önce dosyada bulunması gerekenler
| Ön şart | Dayanak | Dosyada aranacak kayıt |
|---|---|---|
| Usul seçiminin dayanağı | 4734 m.5, 21, 22 | Pazarlık veya doğrudan teminde dayanılan bent ve şartların gerçekleştiğini gösteren açıklama |
| Ödenek | 4734 m.5; Yönetmelikler m.4/6 | İhaleye çıkıldığı tarihte kullanılabilir ödenek kaydı |
| Çok yıllı iş programlaması | 4734 m.62/a | Yıllara yaygın ödenek programı ve ilk yıl ödeneği |
| ÇED olumlu belgesi | 4734 m.5; Yapım Yönetmeliği m.4/8 | Belgenin tarihi ile ilan tarihinin karşılaştırılması |
| Yapım işinde arsa, kamulaştırma ve proje | 4734 m.62/c | Mülkiyet ve kamulaştırma kayıtları, uygulama projesi |
| Doküman | 4734 m.62/f; Yönetmelikler m.4/5 | Dokümanın ilandan önce hazırlandığını gösteren kayıt |
Ödenek ve ÇED şartlarının ortak özelliği, ihaleye çıkılma anına bağlanmış olmalarıdır. Bu nedenle sürecin ilerleyen aşamasında ödenek tahsis edilmesi veya belgenin sonradan alınması başlangıçtaki aykırılığı kendiliğinden gidermez. Şikâyet dilekçesinde bu iddia tarih karşılaştırmasıyla kurulur: ilan tarihi ile ödenek kaydının ve ÇED olumlu belgesinin tarihi yan yana konulur.
Şartname veya ihale kararı ilkeye mi aykırı?
Dokümana yönelik şikâyette son gün ihale tarihinden üç iş günü öncesidir; sonuca yönelik şikâyette süre on gündür. Dosyanızı mevzuat yönünden birlikte inceleyelim.
İlkeye Aykırılığın Yaptırımları: 60 ıncı Maddenin Son Fıkrası
60 ıncı madde önce ihale yetkilisi, komisyon başkan ve üyeleri ile ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin sorumluluğunu düzenler: 17 nci maddedeki fiil veya davranışlarda bulundukları, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıkları ya da taraflardan birinin zararına yol açacak ihmal veya kusurlu hareketlerde bulundukları tespit edilirse haklarında disiplin cezası uygulanır. Fiilin özelliğine göre ceza kovuşturması da yapılır ve tarafların uğradıkları zarar genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir. Hüküm giyen idare görevlileri Kanun kapsamındaki işlerde görevlendirilemez ve ilgili kadrolara atanamaz.
Maddenin son fıkrası temel ilkeleri doğrudan yaptırıma bağlar: “5 inci maddede belirtilen ilkelere ve 62 nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” Bu cümle, temel ilkelerin yalnızca şikâyet incelemesinde değil, görevlilerin kişisel sorumluluğunda da sonuç doğurduğunu gösterir. Bölme yasağına aykırı ihale, ödeneksiz veya ÇED belgesiz ihaleye çıkılması ya da yüzde on sınırının uygun görüş alınmadan aşılması bu fıkranın kapsamına girer.
Kim, hangi fiil nedeniyle, hangi sonuçla karşılaşır?
| Muhatap | Fiil | Sonuç ve dayanak |
|---|---|---|
| İhale yetkilisi, komisyon üyeleri, süreçte görev alanlar | 17 nci maddedeki fiiller; görevi kanuni gereklere uygun veya tarafsız yapmamak; zarara yol açan ihmal veya kusur | Disiplin cezası; fiilin özelliğine göre ceza kovuşturması; zararın genel hükümlere göre tazmini (m.60) |
| İhaleye çıkılmasına izin verenler ve ihaleyi yapanlar | 5 inci maddedeki ilkelere ve 62 nci maddedeki kurallara aykırı ihale | Aynı yaptırımlar (m.60 son fıkra) |
| Görevliler ve danışmanlık hizmeti sunanlar | Gizli bilgi ve yaklaşık maliyetin ifşası veya kullanılması | İlgisine göre m.58 ve 60 yaptırımları (m.61) |
| İstekliler ve ilgililer | 17 nci maddedeki yasak fiil veya davranışlar | Bir yıldan iki yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama (m.58) |
| Suç teşkil eden fiilde bulunan istekliler | 17 nci maddedeki fiillerden TCK’ya göre suç olanlar | Suç duyurusu; cezaya ek olarak mahkeme kararıyla bir yıldan üç yıla kadar yasaklama; kamu davası açılanlar yargılama sonuna kadar ihalelere katılamaz (m.59) |
| Üzerine ihale yapılan istekli | Mücbir sebep dışında usulüne göre sözleşme yapmamak | Altı aydan bir yıla kadar yasaklama (m.58) |
Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir, en geç on beş gün içinde Resmî Gazetede yayımlanmak üzere gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer (m.58). Fiil ihale sırasında veya sonrasında tespit edilirse istekli o ihaleye iştirak ettirilmez ve kararın yürürlüğüne kadar aynı idarenin sonraki ihalelerine de katılamaz. Yasaklama süreci kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama, yasak fiillerin kapsamı ihalede yasak fiil ve davranışlar yazılarımızda anlatılmıştır.
Şikâyette Temel İlkeye Dayanmak: Süre, Merci ve Kurulun İnceleme Sınırı
Temel ilke ihlali, Kanundaki şikâyet yolu dışında ileri sürülemez. 54 üncü maddeye göre ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını ya da zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday, istekli ve istekli olabilecekler şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilir. Bu başvurular dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır. Dilekçede başvuru sahibinin kimliği ve adresi, idarenin ve ihalenin adı veya ihale kayıt numarası, başvuruya konu durumun farkına varıldığı veya bildirildiği tarih, başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı deliller yer alır; itirazen şikâyette ayrıca idareye yapılan şikâyetin ve idare kararının bildirim tarihi gösterilir. Kuruma yapılan itirazen şikâyet başvurularında, 53 üncü maddenin (j) bendinde yaklaşık maliyete göre kademelendirilen ve her yıl güncellenen başvuru bedeli de yatırılır.
İlke ihlali iddiasında başvuru süreleri
| Başvuru | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İlana yönelik şikâyet | İlk ilan tarihinden başlayan on gün; en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar | m.55 |
| Dokümana yönelik şikâyet | Kanun lafzına göre dokümanın satın alındığı tarihte başlayan on gün; en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar | m.55 |
| Diğer işlem ve eylemler | Farkına varıldığı veya varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren on gün; 21/b ve 21/c ihalelerinde beş gün; sözleşme imzalanmadan önce | m.55 |
| İdarenin kararı | Şikâyet üzerine on gün içinde gerekçeli karar; karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirim | m.55 |
| Kuruma itirazen şikâyet | İdare kararının bildirimini veya karar süresinin bitimini izleyen on gün | m.55, 56 |
| Şikâyet üzerine alınan iptal kararına itiraz | Beş gün içinde doğrudan Kuruma | m.56 |
| Kurul kararına karşı dava | Otuz gün; ivedi yargılama usulü | 4734 m.57; 2577 m.20/A |
Süre tablosundaki en kritik satır dokümana ilişkin olandır. Teknik şartnamenin rekabeti daralttığı veya belirli bir markaya yönelik olduğu iddiası, ihale tarihinden en geç üç iş günü önce ileri sürülmelidir. Teklif verip ihaleyi kaybettikten sonra aynı iddiayı ileri sürmek süre yönünden sonuçsuz kalır. Uygulama yönetmeliklerine göre ihaleye katılmak için dokümanın EKAP hesabına giriş yapılarak indirilmesi zorunlu olduğundan ve doküman bedelsiz olduğundan (Mal Yönetmeliği m.23), Kanundaki “satın alındığı tarih” ifadesinin karşılığı için Kurumun şikâyet başvurularına ilişkin güncel düzenlemesi de kontrol edilmelidir; güvenli yol, süreyi indirme tarihinden saymaktır. Doküman şikâyetinin ayrıntısı ihale dokümanına itiraz ve zeyilname yazımızdadır.
Dilekçede ilke dört adımda kurulur. Önce somut işlem gösterilir: hangi karar, hangi tarihte, hangi gerekçeyle alındı. Sonra o işlemi düzenleyen açık hüküm gösterilir; Kanun, Yönetmelik veya Genel Tebliğde varsa madde numarasıyla. Üçüncü adımda işlemin hangi ilkeyi nasıl ihlal ettiği açıklanır. Son adımda ihlalin başvuru sahibinin teklifini veya katılımını nasıl etkilediği, yani 54 üncü maddedeki hak kaybı veya zarar gösterilir. Bu yapı kurulmadan yazılan “işlem temel ilkelere aykırıdır” cümlesi incelemede karşılık bulmaz. İtirazen şikâyetin işleyişi itirazen şikâyet ve KİK başvurusu, idareden mahkemeye uzanan sıra ihale kararına karşı dava yol haritası yazılarımızda anlatılmıştır.
Örnek 1: Markaya Yönelik Teknik Şartnameye Karşı İdareye Şikâyet
İlk örnekte bir mal alımı ihalesinin teknik şartnamesinde istenen ölçü ve bağlantı değerleri birlikte yalnızca tek bir üreticinin ürününde bulunmaktadır. Dokümanı edinen ve teklif vermeyi amaçlayan şirket, ihale tarihinden önce idareye şikâyette bulunur. Dilekçe her hususu bir maddeye dayandırır ve idarenin “bu değerler ihtiyacımızdır” savunmasını metnin içinde karşılar.
[İDARENİN ADI] [İHALEYİ YAPAN BİRİM] BAŞKANLIĞINA
ŞİKÂYET EDEN : [Şirket unvanı] — Vergi Kimlik No: […] — [Adres]
VEKİLİ : [Av. Ad Soyad] — [Adres] (varsa)
İHALE : [İKN] ihale kayıt numaralı “[işin adı]” mal alımı ihalesi — İhale tarihi: [tarih]
FARKINA VARILDIĞI TARİH : [Tarih] (dokümanın EKAP hesabı üzerinden indirildiği tarih)
KONU : Teknik şartnamenin [madde no] maddelerinin 4734 sayılı Kanunun 5 ve 12 nci maddelerine aykırılığı nedeniyle düzeltilmesi ve ihale tarihinin ertelenmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
Şirketimiz ihale konusu ürün grubunda faaliyet göstermekte olup ihale dokümanını [tarih] tarihinde EKAP hesabı üzerinden indirmiştir. Teknik şartnamenin [x] maddesinde [ölçü], [y] maddesinde [bağlantı tipi] ve [z] maddesinde [aksesuar] istenmektedir. Ekteki karşılaştırma tablosunda gösterildiği üzere, piyasada aynı işlevi gören en az üç üreticinin ürünleri bulunmakla birlikte bu üç değer birlikte yalnızca [üretici] firmasının [model] ürününde yer almaktadır.
1. Başvuru süresinde ve yetkili merciye yapılmıştır (4734 sayılı Kanun m.54, 55)
Kanuna göre dokümanın ilana yansımayan hükümlerine yönelik başvuru süresi dokümanın satın alındığı tarihte başlar ve en geç ihale tarihinden üç iş günü öncesine kadar kullanılabilir. Doküman şirketimizce [tarih] tarihinde EKAP hesabı üzerinden indirilmiştir. Başvurumuz on günlük süre içinde ve ihale tarihinden üç iş günü önce yapılmaktadır. Şirketimiz istekli olabilecek sıfatıyla, rekabeti daraltan düzenleme nedeniyle teklif verememe ve bu yüzden zarara uğrama ihtimali taşımaktadır.
2. Teknik kriterler belirli bir markaya yönelik olamaz (4734 sayılı Kanun m.12)
Kanun teknik kriterlerin verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olmasını, rekabeti engelleyici hususlar içermemesini ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlamasını; belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmemesini emreder. Şartnamedeki değerler tek tek bakıldığında teknik bir tercih gibi görünse de birlikte arandığında yalnızca bir ürünü tarif etmektedir. İdarenizin bu değerleri ihtiyaç gereği saydığı düşünülebilir; ancak aynı ihtiyaç [saatlik kapasite, dayanım süresi gibi] işlevsel bir performans değeriyle tanımlanabilecekken ürüne özgü ölçülerle tanımlanmıştır. Ortada standart bulunmaması veya teknik özelliğin belirlenememesi gibi bir durum da yoktur; böyle bir durum olsaydı Kanun en azından “veya dengi” ibaresini arardı, şartnamede bu ibare de yer almamaktadır.
3. Düzenleme rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırıdır (4734 sayılı Kanun m.5; Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.4/1)
İdareler rekabeti ve eşit muameleyi sağlamakla sorumludur. Aynı ihtiyacı karşılayan birden fazla ürün piyasada bulunduğu hâlde şartname, bunlardan yalnızca birini teklif edebilecek isteklileri ihaleye fiilen kabul etmekte, diğerlerini teklif hazırlamadan dışarıda bırakmaktadır. Tek ürüne kilitlenen ihalede fiyat rekabeti de oluşmayacağından düzenleme kaynakların verimli kullanılması ilkesini de zedelemektedir.
4. Düzeltme yapılarak ihale tarihinin ertelenmesi gerekir (4734 sayılı Kanun m.55)
Şikâyet üzerine yapılan incelemede tekliflerin hazırlanmasını etkileyebilecek teknik hata veya eksiklik bulunması ve dokümanda düzeltme yapılmasına karar verilmesi hâlinde gerekli düzeltme yapılarak ihale tarihi bir defaya mahsus ertelenir. Kanun dokümana yönelik başvuruların ihale tarihinden önce sonuçlandırılmasını esas aldığından talebimizin ihale tarihinden önce karara bağlanmasını rica ederiz.
SONUÇ VE İSTEM : Teknik şartnamenin [madde no] maddelerinin işlevsel performans ölçütleriyle değiştirilmesi yönünde düzeltici işlem belirlenmesine (4734 m.54) ve 55 inci madde uyarınca ihale tarihinin ertelenmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
EKLER : Ürün karşılaştırma tablosu ve üretici katalogları, dokümanın indirildiğini gösteren EKAP kaydı, imza sirküleri, vekâletname (varsa).
[Tarih]
[Şirket unvanı / Vekil]
İmza
Örnek 2: Eşit Muamele İhlaline Karşı Kuruma İtirazen Şikâyet
İkinci örnekte bir hizmet alımı ihalesinde başvuru sahibinin teklifi bir belgedeki bilgi eksikliği gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmış, aynı nitelikte eksikliği bulunan rakip istekliden ise bilgi tamamlatılmış ve ihale onun üzerinde bırakılmıştır. İdareye yapılan şikâyet “eksiklik teklifin esasını değiştirir” gerekçesiyle reddedilmiştir. Dilekçe, Kurulun 56 ncı maddedeki eşit muamele incelemesini merkeze alır.
KAMU İHALE KURUMU BAŞKANLIĞINA
ANKARA
İTİRAZEN ŞİKÂYET EDEN : [Şirket unvanı] — Vergi Kimlik No: […] — [Adres]
VEKİLİ : [Av. Ad Soyad] — [Adres] (varsa)
İDARE : [İdarenin adı ve adresi]
İHALE : [İKN] ihale kayıt numaralı “[işin adı]” hizmet alımı ihalesi
ŞİKÂYET VE BİLDİRİM TARİHLERİ : İdareye şikâyet [tarih]; idare kararının bildirimi [tarih]
KONU : Teklifimizin değerlendirme dışı bırakılmasına ve şikâyetimizin reddine ilişkin işlemlerin eşit muamele ilkesi yönünden incelenerek düzeltici işlem belirlenmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
Teklifimiz, [belge adı] üzerindeki [eksik bilgi] bulunmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmıştır. Aynı ihalede [rakip istekli] tarafından sunulan aynı türdeki belgede de aynı bilgi bulunmadığı hâlde idare bu istekliden [tarih] tarihli yazıyla bilgi tamamlatmış ve ihaleyi bu isteklinin üzerinde bırakmıştır. İdareye yaptığımız şikâyet [tarih] tarihli kararla, eksikliğin teklifin esasını değiştirdiği gerekçesiyle reddedilmiştir.
1. Başvuru süresindedir ve şekil şartlarını taşımaktadır (4734 sayılı Kanun m.54, 55, 56)
İdarenin şikâyet kararı [tarih] tarihinde bildirilmiş olup başvurumuz bildirimi izleyen on gün içinde ve sözleşme imzalanmadan önce yapılmaktadır. Dilekçe 54 üncü maddede sayılan unsurları içermekte, 53 üncü maddenin (j) bendinde öngörülen başvuru bedeli yatırılmış bulunmaktadır.
2. Belgedeki eksiklik bilgi eksikliğidir ve tamamlatılması gerekirdi (4734 sayılı Kanun m.37)
Kanun, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla belgelerde bilgi eksikliği bulunması hâlinde eksik bilgilerin idarece belirlenen sürede tamamlanmasının yazılı olarak istenmesini emreder. Değerlendirme dışı bırakma gerekçesi olan [eksik bilgi], belgenin varlığını, kapsamını veya teklif fiyatını değiştirmemekte; teklif tarihinden önce var olan bir durumun teyidinden ibarettir. İdare bu eksikliğin teklifin esasını değiştirdiğini ileri sürmektedir. Ne var ki aynı nitelikteki eksiklik rakip istekli bakımından idarenin kendisi tarafından tamamlatılabilir kabul edilmiştir; idarenin kendi uygulaması eksikliğin esasa ilişkin olmadığını göstermektedir.
3. Aynı durumdaki isteklilere farklı işlem uygulanmıştır (4734 sayılı Kanun m.5, 56)
İdareler eşit muameleyi sağlamakla sorumludur ve Kurumunuz itirazen şikâyet başvurularını itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açısından da inceler. Aynı belge türünde aynı nitelikte eksiklik bulunan iki istekliden birine tamamlama imkânı tanınıp diğerine tanınmaması bu ilkenin açık ihlalidir. Eksikliğin gerçekten esasa ilişkin olduğu kabul edilseydi bile sonuç değişmezdi; bu kez rakip isteklinin teklifinin de değerlendirme dışı bırakılması gerekirdi. Her iki ihtimalde de mevcut ihale kararı hukuka aykırıdır.
4. Bildirim değerlendirme dışı bırakma gerekçesini somut olarak göstermemektedir (4734 sayılı Kanun m.41)
İhale sonucunun bildiriminde tekliflerin değerlendirmeye alınmama gerekçelerine yer verilmesi zorunludur. Bildirimde yalnızca “[belge adı] eksik” ifadesi bulunmakta, hangi bilginin hangi yönden eksik sayıldığı gösterilmemektedir. Şikâyetimizi bu belirsizlik içinde hazırlamak zorunda kaldık; bu durum saydamlık ve güvenirlik ilkelerine de aykırıdır.
SONUÇ VE İSTEM : Teklifimizin değerlendirme dışı bırakılması işleminin eşit muamele ilkesi yönünden incelenerek, [belge adı] üzerindeki bilgi eksikliğinin 37 nci madde uyarınca tamamlatılması ve ihale kararının teklifimiz değerlendirmeye alınarak yeniden oluşturulması yönünde düzeltici işlem belirlenmesine (4734 m.54) karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
EKLER : İdareye şikâyet dilekçesi ve idare kararı, ihale sonucu bildirimi, rakip istekliye gönderilen bilgi tamamlama yazısını gösteren belge veya bu belgenin idareden istenmesi talebi, başvuru bedeli dekontu, imza sirküleri, vekâletname (varsa).
[Tarih]
[Şirket unvanı / Vekil]
İmza
Sıkça Sorulan Sorular
Kamu ihalesinin temel ilkeleri nelerdir?
4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine göre saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasıdır. Uygulama yönetmeliklerinin 4 üncü maddeleri aynı ilkeleri tekrarlar.
Temel ilkeler yalnızca yol gösterici midir?
Hayır. Kanun idarelerin bu ilkeleri “sağlamakla sorumlu” olduğunu söyler. İlkelere ve 62 nci maddedeki kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihaleyi yapanlar hakkında 60 ıncı maddedeki disiplin, ceza ve tazmin hükümleri uygulanır.
İhale sonucu bildiriminde gerekçe zorunlu mudur?
Evet. 41 inci maddeye göre bildirimde tekliflerin değerlendirmeye alınmama veya uygun bulunmama gerekçelerine yer verilir; ihale kararı ihale yetkilisince iptal edilirse de gerekçeler belirtilerek bildirim yapılır.
Yaklaşık maliyet ne zaman açıklanır?
Teklif verme anına kadar isteklilere duyurulmaz (m.62/d). İlk oturumda istekliler ve teklif fiyatlarıyla birlikte açıklanır (m.36).
Gizli bilgiyi açıklamayıp kendi yararına kullanan görevli sorumlu olur mu?
Evet. 61 inci madde ifşanın yanında kendi veya üçüncü kişiler yararına kullanmayı da yasaklar; yasak danışmanlık hizmeti sunanları da kapsar ve aykırılıkta 58 ile 60 ıncı maddeler uygulanır.
Teknik şartnamede marka yazılabilir mi?
Kural olarak hayır. Ancak ulusal veya uluslararası teknik standart bulunmaması ya da teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hâlinde “veya dengi” ifadesiyle marka veya model belirtilebilir (m.12).
Kurul eşit muamele ihlalini nasıl inceler?
56 ncı maddeye göre Kurum itirazen şikâyeti başvuru sahibinin iddiaları, idarenin şikâyet kararında belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler.
İş kısımlara bölünebilir mi?
Bölme tek başına yasak değildir. Yasak olan, eşik değerin veya parasal limitlerin altında kalmak ya da Yönetmelikteki diğer hükümlerden kaçınmak amacıyla bölmedir (m.5; Yönetmelikler m.4/3). Proje bütünlüğü olan tek yapım işi parçalanamaz (KİGT m.16.4.5.2).
Mal, hizmet ve yapım işleri aynı ihalede toplanabilir mi?
Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı yoksa toplanamaz (m.5; Yönetmelikler m.4/2). Doğal bağlantı somut olayda işin teknik bütünlüğüne göre değerlendirilir.
Ödeneği olmayan iş ihale edilebilir mi?
Hayır. Kanundaki istisna, ertesi mali yılda gerçekleştirilecek süreklilik arz eden mal ve hizmet alımları için önceki mali yıl sona ermeden ihaleye çıkılabilmesidir (m.62/b; Mal ve Hizmet Yönetmelikleri m.4/6).
ÇED belgesi ne zaman alınmalıdır?
ÇED raporu gerekli olan işlerde ihaleye çıkılmadan önce. Yalnızca doğal afetlere bağlı olarak acilen ihale edilecek yapım işlerinde ÇED raporu aranmaz.
Yüzde on sınırı nasıl hesaplanır?
Pazarlık (f) ve doğrudan temin (d) harcamalarının yıllık toplamı, mal, hizmet ve yapım için bütçeye bu amaçla konulan ödenek üzerinden ayrı ayrı hesaplanır; temsil ağırlama kapsamındaki konaklama, seyahat ve iaşe alımları hesaba katılmaz (m.62/ı; Tebliğ m.4).
Şartnameye itiraz için son gün ne zamandır?
Dokümana yönelik şikâyet on günlük süreyi aşmamak kaydıyla en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir (m.55).
Doğrudan Kuruma başvurabilir miyim?
Kural olarak hayır; önce idareye şikâyet zorunludur (m.54). İstisna, şikâyet veya itirazen şikâyet üzerine alınan ihalenin iptali kararlarıdır; bunlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvurulabilir (m.56).
Kurul kararına karşı dava süresi nedir?
Kurul kararları dava konusu edilebilir (m.57). İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulü uygulanır ve dava açma süresi otuz gündür (2577 m.20/A).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; parasal tutarlar 2026 yılı için güncellenmiş değerlerdir ve her yıl yeniden ilan edilir. Kamu ihale hukukunun bütün başlıkları için Kamu İhale Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Şartname veya ihale kararı ilkeye mi aykırı?
Dokümana yönelik şikâyette son gün ihale tarihinden üç iş günü öncesidir; sonuca yönelik şikâyette süre on gündür. Dosyanızı mevzuat yönünden birlikte inceleyelim.
Süre kaçarsa ilke de kaçar
Şikâyet ve itirazen şikâyet dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu yollardır (4734 m.54). Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Kamu İhale Hukuku Rehberi · İhaleden Yasaklama Süreci · Yasaklama ve İptal Davası · Dilekçe Örnekleri · İletişim
