Bir ihale uyuşmazlığında ilk soru, alımın 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi olup olmadığıdır. Kanunun 2 nci maddesi hangi idarelerin, hangi kaynaktan yaptığı alımların Kanuna tabi olduğunu, 3 üncü maddesi ise yirmi dört bentte hangi alımların istisna olduğunu sayar. İstisna, Kanunun tamamen dışında kalmak anlamına gelmez: istisna kapsamındaki alımlarda da ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri uygulanır (4734 m.3). Enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründeki teşebbüsler bakımından da Kanun, özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar 3/g istisnasını ve Kanunun diğer hükümlerini uygular (4734 Geçici m.4). Bu yazı kapsam ve istisna kurallarını madde metinleri, Tebliğ açıklamaları ve 2026 tutarlarıyla anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.1, 2, 3, 5 ve Geçici m.4; Kamu İhale Genel Tebliği m.3.1-3.4 ve 4.1-4.3; Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1), Resmî Gazete 22/1/2026, sayı 33145; 3/g bendinde 24/7/2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanunla yapılan değişiklik.
Yazı 20 Ekim 2026 tarihli mevzuat metinleri esas alınarak yeniden hazırlanmıştır. İstisna bentlerinde geçen kurum adları Kanun metnindeki adlarıyla aktarılmıştır.
Kanunun Amacı ve Kaynak Ölçütü
Kanunun amacı, kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir (4734 m.1). Kapsam maddesi bu amacı bir kaynak ölçütüne bağlar: sayılan idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanuna göre yürütülür (4734 m.2).
Kaynağın genel bütçeden, döner sermayeden veya öz gelirden gelmesi sonucu değiştirmez. Tebliğ bunu bir adım ileri götürür: Kanun kapsamındaki bir idarenin yine Kanun kapsamındaki başka bir idareye aktardığı kaynaklar da 4734 hükümlerine göre kullanılır (KİGT 3.2.1).
Kapsamdaki İdareler (4734 m.2)
4734 m.2/1’deki beş bent
| Bent | Kapsamdaki idareler | Not |
|---|---|---|
| (a) | Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, birlikler, tüzel kişiler | Meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösteren birlikler ile üst kuruluşları hariç |
| (b) | Kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüsleri | Ticari ve sınai alımlarında 3/g istisnası |
| (c) | Sosyal güvenlik kuruluşları, fonlar, özel kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle kurulmuş ve kendilerine kamu görevi verilmiş tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar ile bağımsız bütçeli kuruluşlar | Meslekî kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumları hariç |
| (d) | (a), (b) ve (c) bentlerindekilerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler | Ticari ve sınai alımlarında 3/g istisnası |
| (e) | 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ile bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri | Yalnızca yapım ihaleleri |
Kapsamı fiilen genişleten bent (d)’dir. “Doğrudan veya dolaylı olarak, birlikte ya da ayrı ayrı” ifadesi, pay oranının tek bir idareye bakılarak değil, kapsamdaki idarelerin payları toplanarak ve iştirak zinciri izlenerek hesaplanacağını gösterir. İki belediyenin her biri sermayenin yüzde 30’una sahipse, birlikte yüzde 60’a ulaştıkları için şirket Kanun kapsamındadır. “Biz anonim şirketiz, Kanuna tabi değiliz” savunması bu nedenle pay yapısı incelenmeden kabul edilmemelidir.
Kapsam Dışı Bırakılanlar ve Enerji Sektörü Meselesi
Maddenin ikinci fıkrası şu kuruluşları kapsam dışında sayar: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ve bu Fonun hisselerine kısmen ya da tamamen sahip olduğu bankalar, 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ve bu bankaların sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketler ((e) bendindeki yapım ihaleleri hariç), 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa tabi gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketler (4734 m.2/2).
Fıkranın son kısmı tek başına okunduğunda bu dört sektördeki bütün teşebbüslerin Kanunun dışında olduğu sonucuna varılabilir. Ancak Kanunun kendisi bu sonucu sınırlar. Geçici 4 üncü maddeye göre enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketler, özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar 3 üncü maddenin (g) bendi hükmüne, bu bent kapsamında yer almayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde ise Kanunun diğer hükümlerine tâbidir (4734 Geçici m.4). Tebliğ de bu sektörlerdeki teşebbüsleri 3/g istisnası talep edebilecekler arasında sayar (KİGT 4.3.2.1). Kanunun BOTAŞ’ın doğal gaz alımları ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı kuruluşlarının birbirinden alımları için ayrıca istisna bendi öngörmesi de (4734 m.3/m, o) aynı sonucu destekler.
Kapsam dışı gruplar ve sektörel geçiş hükmü
| Grup | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| TMSF ve hisselerine sahip olduğu bankalar | Kapsam dışı | 4734 m.2/2 |
| 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ve yarıdan fazla paylarına sahip oldukları şirketler | Kapsam dışı; yapım ihaleleri kapsamda | 4734 m.2/1-e, 2/2 |
| Bu bankaların gayrimenkul yatırım ortaklıkları | Kapsam dışı | 4734 m.2/2 |
| Enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründeki teşebbüsler | Özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar 3/g istisnasına; bu bent dışında kalan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde Kanunun diğer hükümlerine tabi | 4734 Geçici m.4 |
| TPAO ve BOTAŞ’ın petrol ve doğalgaz arama, sondaj, üretim, taşıma, depolama ve gazlaştırma faaliyetleri | 3/g bendindeki parasal limit uygulanmaz | 4734 Geçici m.4 |
| TMO’nun bakan onayı ve yönetim kurulu görevlendirmesiyle ithalat yoluyla tarımsal ürün alımları | 3/g bendindeki parasal limit uygulanmaz | 4734 Geçici m.4 |
| BOTAŞ ve TMO’nun bu kapsamdaki alımları | Temel ilkeler doğrultusunda, Kurum görüşü üzerine çıkarılan kendi yönetmelikleriyle; işlemler EKAP üzerinden yapılabilir | 4734 Geçici m.4 |
Bu nedenle enerji veya ulaştırma alanında faaliyet gösteren bir kamu teşebbüsünün alımında “Kanun uygulanmaz” sonucuna yalnızca ikinci fıkraya bakılarak varılmamalıdır. Teşebbüsün özel kanununun yürürlükte olup olmadığı, 2 nci maddenin hangi bendine girdiği, alımın 3/g kapsamında belirlenmiş mal veya hizmetlerden olup olmadığı ve işin yapım niteliği taşıyıp taşımadığı birlikte incelenmelidir.
Kanun Kapsamında Sayılmayan İşler: Tebliğin Açıklamaları
Kamu kaynağı kullanımı ölçütünün sonucu olarak Tebliğ, bazı işlerin baştan Kanun kapsamında olmadığını açıklar.
Kamu kaynağı kullanılmayan veya ihale gerektirmeyen işler
| İş | Tebliğin açıklaması | Dayanak |
|---|---|---|
| Kat veya arsa karşılığı yapım | Kamu harcaması gerektirmeyen ve bütçeden ödenek kullanılmayan kat ve/veya arsa karşılığı yapım işleri Kanun kapsamında değildir | KİGT 3.1.1 |
| Okul taşıma ve yemek | Kamu kaynağı kullanılmayan, bedeli okul idaresince ödenmeyen ve yalnızca talep edenlerin yararlandığı öğrenci taşıma ve yemek hizmetleri kapsam dışıdır | KİGT 3.1.2 |
| Şartlı bağış | Kapsam dışındaki kişilerin kaynaklarından yapılan şartlı bağışlarda, şartlar Kanunun uygulanmasını olanaksız kılıyorsa bağış miktarıyla sınırlı alımlar kapsam dışıdır | KİGT 3.1.3 |
| Tüzel kişiliği olmayan döner sermaye | İdare, bünyesindeki tüzel kişiliği olmayan döner sermaye işletmesinden, faaliyet konusuyla sınırlı olarak ürettiği mal ve hizmeti ihale usullerine tabi olmadan temin edebilir; ayrı tüzel kişiliği olan döner sermayeden alım ise Kanuna tabidir | KİGT 3.3 |
| Fatura tahsilatı | İdare bütçesinden harcama gerektirmeyen hallerde elektrik, su, doğalgaz ve benzeri faturaların bankalarca tahsili protokolle Kanun dışında yürütülebilir | KİGT 3.4 |
Bu açıklamaların ortak noktası, kamu kaynağının kullanılmamasıdır. Bedelin herhangi bir kısmı idare bütçesinden ödeniyorsa veya bağış şartları Kanunun uygulanmasına engel değilse, istisna değil Kanunun genel kuralları uygulanır.
Alımınızın 4734 kapsamında mı, istisna mı olduğu bütün süreci belirler. Pay yapısı, özel mevzuat ve 3/g belirlemesi birlikte incelenmelidir. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza gönderin, dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Dosyanızın ilgili kanun, yönetmelik ve süreler yönünden incelenmesi ve başvuru yollarının zamanında kullanılması için hemen arayın.
İstisnalar (4734 m.3): Yürürlükteki Yirmi Dört Bent
Üçüncü madde, kapsamdaki idarelerin belirli alımlarını Kanun hükümlerinin dışında bırakır. Madde 2003’ten bu yana çok sayıda değişiklik görmüştür; bugün (a) ile (z) arasında ve (bb) bendinde yürürlükte yirmi dört bent bulunmaktadır. (aa) bendi Anayasa Mahkemesinin 18/5/2023 tarihli ve E.2020/11, K.2023/98 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
4734 m.3 istisna bentleri
| Bent | İstisna konusu |
|---|---|
| (a) | Kuruluş amacı gereği işlemek, değerlendirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından tarım ve hayvancılık ürünü alımları; orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden ve köylülerden hizmet alımları |
| (b) | Savunma, güvenlik veya istihbaratla ilişkili olduğuna veya gizli yürütülmesi gerektiğine Cumhurbaşkanı veya ilgili bakanlıkça karar verilen, özel güvenlik tedbiri gerektiren veya devlet güvenliğine ilişkin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri |
| (c) | Finansman anlaşmasında farklı usul öngörülen dış finansmanlı alımlar; uluslararası sermaye piyasalarından borçlanmaya ilişkin danışmanlık ve kredi derecelendirme; Merkez Bankasının teknoloji, güvenlik, banknot ve kıymetli evrak alımları ile dış kaynak ve danışmanlık alımları; özelleştirme danışmanlığı; hava taşımacılığı teşebbüslerinin ticari faaliyet alımları |
| (d) | İdarelerin yabancı ülkelerdeki kuruluşlarının alımları; yurt dışındaki nakil vasıtalarının oradan sağlanması zorunlu alımları |
| (e) | Kanunda sayılan kamu kuruluşlarından, bentte her biri için gösterilen mal ve hizmetlere ilişkin alımlar; işyurtları, huzurevleri, üretim yapan okullar gibi ilk grupta bizzat üretilenlerle sınırlı |
| (f) | Ulusal araştırma-geliştirme kurumlarının projeleri için mal ve hizmet alımları ile araştırma ve geliştirme hizmeti alımları |
| (g) | KİT’ler ve kamu şirketlerinin ticari ve sınai faaliyetleri için parasal limit altındaki mal ve hizmet alımları |
| (h) | Teşhis ve tedaviye yönelik hizmet alımları; SGK’nın yurt dışından beşeri tıbbi ürün alımları; ayakta tedavide reçeteli ilaç ve tıbbi malzeme alımları; sağlık idarelerinin birbirinden alımları |
| (i) | 2863 sayılı Kanun kapsamındaki kültür varlıklarının rölöve, restorasyon, restitüsyon ve konservasyon projeleri ile uygulamalarına ilişkin mal ve hizmet alımları |
| (j) | Deniz çevresinin petrol ve zararlı maddelerle kirlenmesinde acil müdahale için gerekli alımlar |
| (k) | Vakıf kültür varlıklarının onarım, restorasyon ve çevre düzenlemesine ilişkin alımlar |
| (l) | Tanık koruma tedbirlerinin uygulanması için gerekli alımlar |
| (m) | BOTAŞ tarafından yapılacak her türlü doğal gaz alımları |
| (n) | Erbaş, er ve askerî malzemenin THY ile hava yoluyla taşıtılması; TRT’nin Anadolu Ajansından alımları; savunma, güvenlik ve insani yardım gibi acil ihtiyaçlar için önceden güvence sağlayan anlaşmalarla yapılan alımlar |
| (o) | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı kuruluşlarının birbirinden veya diğer kamu kuruluşlarından enerji, yakıt, mal, hizmet, danışmanlık alımları ve büyük onarım işleri; Kanun metnindeki adıyla TETAŞ’ın tedarik amaçlı elektrik alımları |
| (p) | Uluslararası gençlik faaliyetleri ile spor federasyonlarının ulusal ve uluslararası sportif faaliyetlerine ilişkin alımlar |
| (r) | Fakir ailelere kömür yardımı kapsamında TKİ’nin kömür sahalarından yapacağı alımlar |
| (s) | TCDD ve TCDD Taşımacılık AŞ’nin Kanunda sayılan demiryolu sanayi şirketlerinden alımları |
| (t) | ÖSYM’nin kurduğu veya iştirak ettiği şirketten sınav faaliyetleri için alımlar |
| (u) | Yenilik, yerlileşme ve teknoloji transferini sağlamaya yönelik sanayi iş birliği uygulamalarını içeren mal ve hizmet alımları ile yapım işleri |
| (v) | Helal Akreditasyon Kurumunun akreditasyon hizmetlerine ilişkin hizmet alımları |
| (y) | Cumhurbaşkanlığına bağlı ofis ve başkanlıkların tanıtım, yatırım, finans ve dijital dönüşüm amaçlı alımları |
| (z) | Cumhurbaşkanınca belirlenen uluslararası organizasyon ve toplantılara ilişkin alımlar |
| (bb) | Nükleer Düzenleme Kurumunun düzenleme ve denetim alımları; nükleer santral saha ve fizibilite çalışmaları; TENMAK’ın Ar-Ge projeleri ve bunlarla doğrudan bağlantılı yapım işleri; radyoaktif atık hesaplarına ilişkin danışmanlık |
Bentlerin çoğu yalnızca mal ve hizmet alımlarını kapsar; yapım işlerini de kapsayanlar (b), (c)’nin dış finansman kısmı, (d), büyük onarım işleri bakımından (o), (u) ve (bb) bentleri gibi bunu açıkça sayanlardır. Bent metninde yapım işi geçmiyorsa, aynı idarenin yapım ihalesi Kanunun genel kurallarına tabidir.
İstisna Ne Anlama Gelir? Ceza ve Yasaklama Hükümleri Uygulanır
Üçüncü maddenin son cümlesi, istisnanın sınırını kendisi çizer: bu bentlerdeki alımlar ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç Kanuna tâbi değildir (4734 m.3). İstisna kapsamındaki bir alımda da 17 nci maddedeki yasak fiiller, 58 inci maddedeki yasaklama ve 59 uncu maddedeki ceza sorumluluğu gündeme gelebilir. Yasaklama süreci için ihaleden yasaklama yazımıza bakabilirsiniz.
İstisna alımlarında uygulanacak kurallar
| Bent | Uygulanacak esas ve usul | Dayanak |
|---|---|---|
| Bütün istisnalar | Ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri uygulanır | 4734 m.3 |
| (e) bendi | Devlet Malzeme Ofisinden yapılacak alımlar hariç, Kurumun 24/4/2009 tarihli ve 27209 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmeliği | KİGT 4.1 |
| (f) bendi | Ulusal Ar-Ge kurumlarının projelerinde ve diğer Ar-Ge hizmet alımlarında, Kurumun uygun görüşü alınarak yürürlüğe konulan esas ve usuller | KİGT 4.2.1-4.2.3 |
| (g) bendi | Kapsamdaki mal ve hizmetler ilgili kuruluşun talebi üzerine Kurum tarafından belirlenir | 4734 Geçici m.4; KİGT 4.3 |
| BOTAŞ ve TMO | Temel ilkeler doğrultusunda, Kurum görüşü üzerine kendi yönetmelikleri | 4734 Geçici m.4 |
Tebliğ, (f) bendi kapsamındaki alımların Geçici 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre belirlenecek esas ve usullerle yapılacağını belirtir (KİGT 4.2.1). Ancak bu fıkra 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle bir Ar-Ge alımında, ilgili kurumun yürürlükteki düzenlemesinin ve Kurum görüşünün varlığı ayrıca kontrol edilmelidir.
İstisnalar dar yorumlanır. Örneğin (e) bendinin ilk grubunda (ceza infaz kurumları işyurtları, huzurevleri ve yetiştirme yurtları, üretim yapan okullar ve merkezler gibi) istisna, kurumun bütününe değil bu kuruluşların “bizzat ürettiği” mal ve hizmetlere tanınır; diğer kuruluşlar için de bent alımın konusunu ayrıca sınırlar (yük, yolcu ve liman hizmeti, akaryakıt ve taşıt, et ve et ürünleri gibi). Bir kamu kuruluşundan alım yapılması tek başına yeterli değildir; alımın konusu bentte gösterilen mal veya hizmet olmalıdır. Temel ilkeler için kamu ihalesinin temel ilkeleri yazımıza bakabilirsiniz.
3/g İstisnası: KİT’ler ve Kamu Şirketleri
Uygulamada en sık başvurulan istisna, 2 nci maddenin (b) ve (d) bentlerindeki kuruluşların ticari ve sınai faaliyetleri için yaptıkları alımlara ilişkin (g) bendidir. Bent 24/7/2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanunla değiştirilmiş ve kapsamına “idarelerin bütçe içi işletmeleri hariç” ibaresi eklenmiştir.
3/g istisnasının şartları
| Şart | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim yararlanır? | 2/1-(b) ve (d) bentlerindeki kuruluşlar; idarelerin bütçe içi işletmeleri hariç | 4734 m.3/g |
| Hangi faaliyet? | Ticari ve sınai faaliyetler çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlere yönelik ihtiyaçlar | 4734 m.3/g |
| Finansman | Hazine garantisi veya bütçenin transfer tertibinden aktarma yoluyla finanse edilenler kapsam dışı | 4734 m.3/g |
| Parasal limit (2026) | Yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 156.712.536 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları | 4734 m.3/g; Kamu İhale Tebliği 2026/1 |
| Belirleme | Kapsamdaki mal ve hizmetler kuruluşun talebi üzerine Kurum tarafından belirlenir | 4734 Geçici m.4 |
| Yapım işleri | İstisna yalnızca mal ve hizmet alımlarını kapsar; yapım işine ait malzeme ve işçilik kalemleri de talep edilmemelidir | KİGT 4.3.2.6 |
| Talep edilebilecek alımlar | Makine-teçhizat, ilk madde ve malzeme ile dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler gibi doğrudan üretim süreciyle ilgili alımlar; nihai ürünün kendisi ve genel nitelikli alımlar talep edilmez | KİGT 4.3.2.5 |
| Bölme yasağı | Yıllık planlanabilen ihtiyaçlar yıllık toplam yaklaşık maliyete göre değerlendirilir; istisnadan yararlanmak için bölünmesi Kanuna açık aykırılıktır | KİGT 4.3.3 |
| Limitin aşılması | Sözleşme bedeli limiti aşarsa işlem iptal edilir ve yaklaşık maliyet yeniden değerlendirilir | KİGT 4.3.4 |
Limit hem yaklaşık maliyete hem sözleşme bedeline uygulanır. Yaklaşık maliyet limitin altında hesaplanıp sözleşme bedeli limiti aşarsa, istisna dayanağı ortadan kalkar. Hesaplama için yaklaşık maliyet yazımıza, yapım ile mal ve hizmet ayrımı için yapım, mal ve hizmet alımı farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Kapsamın Başvuru Yollarına Etkisi
Kapsam ve istisna sorusu yalnızca hangi usulün uygulanacağını değil, hangi başvuru yolunun işleyeceğini de belirler. Kamu İhale Kurumunun şikâyetleri inceleme görevi, ihalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar idarece yapılan işlemlerin Kanuna ve ilgili mevzuata uygunluğuna ilişkindir (4734 m.53/b-1); şikâyet ve itirazen şikâyet de ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem ve eylemlere karşı düzenlenmiştir (4734 m.54).
Kapsam sorusunun sonuçları
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Kanuna tabi ihale | İdareye şikâyet, Kuruma itirazen şikâyet ve ardından idari yargı yolu; şikâyet ve itirazen şikâyet dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu yollardır | 4734 m.54-56 |
| İstisna kapsamındaki alım | Kanunun ihale usulleri uygulanmaz; ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri uygulanır | 4734 m.3 |
| Kanuna tabi alımın istisna sayılması | Rekabet, saydamlık ve eşit muamele ilkeleri ile ilan kuralları devre dışı kalır; uyuşmazlığın ilk konusu istisnanın dayanağıdır | 4734 m.3, 5, 13 |
| İstisna alımında yasak fiil | Yasaklama kararı verilebilir; karara karşı idari yargı yolu açıktır | 4734 m.3, 58 |
Başvuru yollarının sırası ve süreleri için ihale kararına karşı dava yol haritası ve itirazen şikâyet yazılarımıza; yasaklama kararına karşı dava için yasaklama iptal davası yazımıza, ceza hükümleri için ihaleye fesat karıştırma yazımıza bakabilirsiniz.
Kapsam ve İstisna Tespiti: Adım Adım
Bir alımın 4734’e tabi olup olmadığının incelenmesi
| Adım | Soru | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Alımı yapan kuruluş 2 nci maddenin hangi bendine giriyor? Şirketse kapsamdaki idarelerin toplam payı yarıdan fazla mı? | 4734 m.2/1 |
| 2 | Kuruluş ikinci fıkradaki kapsam dışı gruplardan biri mi? Banka ise alım yapım işi mi? | 4734 m.2/2, 2/1-e |
| 3 | Enerji, su, ulaştırma veya telekomünikasyon sektöründeyse özel kanunu yürürlükte mi; değilse 3/g ve diğer hükümler nasıl uygulanıyor? | 4734 Geçici m.4 |
| 4 | Alımda kamu kaynağı kullanılıyor mu? | 4734 m.2; KİGT 3.1 |
| 5 | Alım 3 üncü maddenin bir bendine birebir uyuyor mu? Bent yapım işini de sayıyor mu? | 4734 m.3 |
| 6 | İstisnaya özgü esas ve usuller ve gerekiyorsa Kurum belirlemesi veya görüşü var mı, uygulanmış mı? | 4734 Geçici m.4; KİGT 4.1-4.3 |
| 7 | İstisna yoksa işin türü, yaklaşık maliyeti ve uygulanacak ihale usulü nedir? | 4734 m.4, 8, 18-22 |
Kamu İhale Kurumuna 3/g Belirleme Başvurusu Örneği
Aşağıdaki örnek, sermayesinin yarısından fazlası bir belediyeye ait ve ticari faaliyet yürüten bir şirketin, ana faaliyetine yönelik mal ve hizmet alımlarının 3/g kapsamında belirlenmesi için Kamu İhale Kurumuna yapacağı başvuru için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar şirketin belgelerine göre doldurulmalıdır.
KAMU İHALE KURUMU BAŞKANLIĞINA
ANKARA
BAŞVURU SAHİBİ : [Şirket unvanı] — Vergi Kimlik No: […] — Adres: […]
VEKİLİ : Av. [Ad Soyad] — [Baro ve sicil no] — Adres: […]
KONU : 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi kapsamında yapılacak mal ve hizmet alımlarının Geçici 4 üncü madde uyarınca belirlenmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
Şirketimiz [kuruluş tarihi] tarihinde kurulmuş olup sermayesinin yüzde [oran]’ı [belediye adı] Belediyesine, yüzde [oran]’ı [diğer ortak] ortaklığına aittir. Şirketin ana sözleşmesinde yer alan faaliyet konusu [faaliyet]’dir. Şirket bu faaliyeti [üretim/hizmet tesisi] üzerinden yürütmekte ve gelirlerini [gelir kaynağı] yoluyla elde etmektedir.
1. Şirket 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamındadır (4734 sayılı Kanun m.2)
Belediyenin şirket sermayesindeki payı yarıdan fazladır. Şirket, idarelerin bütçe içi işletmelerinden değildir; ayrı tüzel kişiliğe sahip bir sermaye şirketidir.
2. Talep edilen alımlar ticari ve sınai faaliyetlere ilişkindir (4734 sayılı Kanun m.3/g)
Şirketin görevleri ve faaliyet alanı ana sözleşme ve [ilgili düzenleme] ile belirlenmiştir. Ekteki listede yer alan mal ve hizmetler, bu faaliyet çerçevesinde doğrudan üretime veya ana faaliyete yönelik ihtiyaçlardır.
3. Liste doğrudan üretim süreciyle sınırlıdır (Kamu İhale Genel Tebliği m.4.3.2.5)
Listede makine-teçhizat, ilk madde, yardımcı madde, işletme malzemesi ve bunlara ilişkin yedekler ile üretim için dışarıdan sağlanan hizmetler yer almaktadır. Şirketin nihai ürünü ile diğer idarelerce de ihtiyaç duyulan genel nitelikli alımlar listeye konulmamıştır.
4. Talepte yapım işi veya yapım işine ait kalem bulunmamaktadır (Kamu İhale Genel Tebliği m.4.3.2.6)
Şirketin yapım niteliğindeki işleri Kanunun genel hükümlerine göre ihale edilecek olup bu işlere ait malzeme ve işçilik kalemleri talebe dahil edilmemiştir.
5. Finansman ve parasal limit şartları karşılanmaktadır (4734 sayılı Kanun m.3/g)
Talep edilen alımlar Hazine garantisi veya bütçenin transfer tertibinden aktarma yoluyla finanse edilmeyecektir. Alımlar, yıllık toplam yaklaşık maliyetleri esas alınarak planlanacak ve bölünmeyecek; yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli Kanunda öngörülen limiti aşan alımlar Kanunun genel hükümlerine göre ihale edilecektir.
SONUÇ VE İSTEM : Açıklanan nedenlerle ekli listede yer alan mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi kapsamında olduğunun Geçici 4 üncü madde uyarınca belirlenmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
EKLER : Ana sözleşme ve ticaret sicili gazetesi, ortaklık yapısını gösteren belge, faaliyet alanını gösteren mevzuat ve belgeler, yıllık işletme bütçesi, kapasite raporu, talep edilen mal ve hizmetlere ilişkin imzalı e-form çıktıları, vekâletname, imza sirküleri.
[Tarih]
Başvuru sahibi vekili
Av. [Ad Soyad]
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Kamu şirketleri, KİT’ler ve belediye şirketleri için alımların 4734 kapsamında olup olmadığını pay yapısı, özel mevzuat ve istisna bentleri üzerinden inceliyor, 3/g belirleme başvurularını hazırlıyoruz. İstisna olarak yürütülen bir alıma karşı başvuru yolu arayan istekliler ile istisna alımlarında yasak fiil iddiasıyla karşılaşan firmalara yasaklama ve ceza dosyalarında destek veriyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
- Kamu İhalesinin Temel İlkeleri
- Yapım, Mal ve Hizmet Alımı Farkı
- Kamu İhale Usulleri
- Yaklaşık Maliyet ve 2026 Eşik Değerleri
- İhaleden Yasaklama Süreci
- İhale Kararına Karşı Dava Yol Haritası
Sıkça Sorulan Sorular
4734 sayılı Kanun hangi idareleri kapsar?
Genel bütçeli ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlar; kamu iktisadi teşebbüsleri; sosyal güvenlik kuruluşları, fonlar ve kamu görevi verilmiş tüzel kişiler; bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları kuruluş ve şirketler ile 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların yapım ihaleleri (4734 m.2/1).
Belediye şirketleri Kanuna tabi midir?
Belediyelerin ve diğer kapsamdaki idarelerin doğrudan veya dolaylı, birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler kapsamdadır (4734 m.2/1-d). Ticari ve sınai faaliyetlerine yönelik mal ve hizmet alımlarında 3/g istisnasından yararlanabilirler.
Enerji ve ulaştırma şirketleri 4734’e tabi midir?
İkinci fıkra bu sektörlerdeki teşebbüsleri kapsam dışında sayar; ancak Geçici 4 üncü madde, bu teşebbüslerin özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar 3/g istisnasına, bu bent dışındaki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde Kanunun diğer hükümlerine tabi olduğunu öngörür (4734 m.2/2, Geçici m.4).
Meslek kuruluşları ve vakıf üniversiteleri kapsamda mıdır?
Hayır. Meslekî kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumları (c) bendinde, meslekî kuruluş şeklindeki birlikler ve üst kuruluşları (a) bendinde açıkça hariç tutulmuştur (4734 m.2/1).
İstisna kapsamındaki alım hiçbir kurala tabi değil midir?
Değildir. İstisna alımlarında ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri uygulanır (4734 m.3). Ayrıca (e), (f) ve (g) bentleri gibi bazı istisnalar için Kurum yönetmeliği, Kurum görüşü veya Kurum belirlemesi aranır.
Kaç istisna bendi vardır?
Bugün (a) ile (z) arasında ve (bb) bendinde yürürlükte yirmi dört bent vardır; (aa) bendi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (4734 m.3).
2026 yılında 3/g limiti nedir?
1 Şubat 2026’dan itibaren yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 156.712.536 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları bu bent kapsamında değerlendirilebilir (Kamu İhale Tebliği 2026/1).
3/g istisnasıyla yapım işi yaptırılabilir mi?
Hayır. Bent yalnızca mal ve hizmet alımlarını sayar; Tebliğ, yapım işine ait malzeme ve işçilik kalemlerinin de istisna talebine konulmamasını ister (4734 m.3/g; KİGT 4.3.2.6).
2026’da 3/g bendinde ne değişti?
24/7/2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanunla bende “idarelerin bütçe içi işletmeleri hariç” ibaresi eklenmiştir. Bütçe içi işletmeler artık bu istisnadan yararlanamaz.
Kamu kuruluşundan alım yapmak her zaman istisna mıdır?
Hayır. (e) bendi yalnızca Kanunda sayılan kuruluşlardan, bentte her biri için gösterilen mal ve hizmetlere ilişkin alımları kapsar; ilk gruptaki kuruluşlar bakımından bizzat üretilen mal ve hizmetler şarttır. Tüzel kişiliği olmayan kendi döner sermayesinden alım ise faaliyet konusuyla sınırlı olarak ihale usullerine tabi değildir (4734 m.3/e; KİGT 3.3).
İstisna kapsamındaki alımda yasaklama kararı verilebilir mi?
Evet. Üçüncü maddedeki alımlar ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç Kanuna tabi değildir; dolayısıyla yasak fiil veya davranış hâlinde yasaklama hükümleri uygulanır (4734 m.3, 58).
Kat karşılığı yapım işi Kanuna tabi midir?
Kamu harcaması gerektirmeyen ve bütçeden ödenek kullanılmayan kat ve/veya arsa karşılığı yapım işleri Kanun kapsamında değildir (KİGT 3.1.1).
İdareler arası aktarılan kaynakla yapılan alım kapsamda mıdır?
Evet. Kanun kapsamındaki bir idarenin yine Kanun kapsamındaki başka bir idareye aktardığı kaynaklar da 4734 hükümlerine göre kullanılır (KİGT 3.2.1).
Alımınızın 4734 kapsamında mı, istisna mı olduğu bütün süreci belirler. Pay yapısı, özel mevzuat ve 3/g belirlemesi birlikte incelenmelidir. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza gönderin, dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Dosyanızın ilgili kanun, yönetmelik ve süreler yönünden incelenmesi ve başvuru yollarının zamanında kullanılması için hemen arayın.
Süreleri kaçırmayın
Kamu ihale ve sözleşme uyuşmazlıklarında şikâyet, itirazen şikâyet ve dava süreleri kısa olabilir; bildirim veya tebliğ tarihini not edin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Kamu İhale Hukuku Rehberi · İhaleden Yasaklama Süreci · Yasaklama ve İptal Davası · Dilekçe Örnekleri · İletişim
