Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Süresinden Önce Feshi

Belirli süreli iş sözleşmeleri, belirsiz sürelilerden farklı kurallara tabidir. Özellikle sözleşmenin süresi dolmadan feshedilmesi hâlinde işçi ve işverenin hakları önemli ölçüde değişir. Bu yazı, belirli süreli iş sözleşmesinin süresinden önce feshini ve doğan tazminatları açıklar.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

İş Kanunu m. 11’e göre iş sözleşmeleri kural olarak belirsiz süreli yapılır. Belirli süreli sözleşme ancak; belirli süreli işlerde, belli bir işin tamamlanmasında veya belirli bir olgunun ortaya çıkmasında olduğu gibi objektif bir koşulun (esaslı nedenin) varlığı hâlinde kurulabilir. Belirli süreli sözleşme, kararlaştırılan sürenin dolması ya da şartın gerçekleşmesiyle kendiliğinden sona erer; bu hâlde kural olarak kıdem tazminatı doğmaz.

Süresinden Önce Fesih: Haklı Sebep Varsa

Belirli süreli sözleşme, süre dolmadan yalnızca haklı bir sebeple derhal feshedilebilir. İşçi için m. 24’te (sağlık, ahlak ve iyi niyete aykırılık, zorlayıcı sebep), işveren için m. 25’te sayılan haklı sebepler (sağlık, ahlak ve iyi niyete aykırılık, zorlayıcı sebep, tutukluluk) burada da geçerlidir. Haklı sebeple yapılan derhal fesihte ihbar süresine gerek yoktur.

Haklı Sebep Yoksa: Bakiye Süre Ücreti

İşveren haklı bir sebep olmaksızın sözleşmeyi süresinden önce feshederse, Türk Borçlar Kanunu m. 438/1 devreye girer: işçi, sözleşme süresine uyulsaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak isteyebilir. Uygulamada buna ‘bakiye süre ücreti’ denir ve nitelik olarak bir ücret kaybı tazminatıdır. Hesaplama, feshedilen tarihten sözleşmenin sonuna kadar olan süre için çıplak ücret ve düzenli/süreklilik arz eden menfaatler (ikramiye vb.) dikkate alınarak yapılır. TBK m. 438/2 gereği, işçinin bu sürede başka işten kazandığı veya kazanmaktan kasten kaçındığı ya da tasarruf ettiği miktarlar bu tazminattan indirilir.

Haksız Fesih Tazminatı (TBK m. 438/3)

Bakiye süre ücretine ek olarak, TBK m. 438/3 ayrı bir tazminat öngörür: hâkim, tüm durum ve koşulları göz önünde tutarak, miktarını serbestçe belirleyeceği bir tazminata hükmedebilir; ancak bu tutar işçinin altı aylık ücretinden fazla olamaz. Bu ‘haksız fesih tazminatı’, bakiye süre ücretinden ayrı ve ona ek bir kalemdir; hâkimin takdirine bağlıdır ve genellikle iş güvencesi kapsamı dışındaki iş ilişkilerinde uygulanır.

Kıdem ve İhbar Tazminatı

Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı ödenmez (bildirim süresi belirsiz süreli sözleşmeye özgüdür). Kıdem tazminatı ise duruma göre değişir: işveren haklı sebep olmadan sözleşmeyi süresinden önce feshederse ve işçi bir yıldan fazla çalışmışsa kıdem tazminatına hak kazanır; işçi haklı nedenle feshederse yine kıdem alır. Buna karşılık işçi haksız olarak (haklı sebep olmadan) işi bırakırsa kıdem tazminatı alamaz; üstelik TBK m. 439 uyarınca işveren, aylık ücretin dörtte biri tutarında tazminat ve varsa ek zararını isteyebilir.

İşe İade ve Cezai Şart

Belirli süreli iş sözleşmelerinde iş güvencesi hükümleri (işe iade) uygulanmaz; bu nedenle süresinden önce feshedilen işçi işe iade davası açamaz, hakkını bakiye süre ücreti ve tazminatlarla arar. Ayrıca sözleşmeye, süresinden önce fesheden tarafın ödeyeceği bir cezai şart konulması mümkündür; bu, tarafların önceden belirlediği ek bir güvence olarak işlev görür.

Sıkça Sorulan Sorular

Belirli süreli iş sözleşmesi süresinden önce feshedilebilir mi?

Kural olarak yalnızca haklı bir sebeple (m. 24/25) derhal feshedilebilir. Haklı sebep yoksa fesih haksız sayılır ve işçi bakiye süre ücreti ile ek tazminat talep edebilir.

Bakiye süre ücreti nedir?

İşveren haklı sebep olmadan sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçinin sözleşme süresine uyulsaydı kazanacağı ücret tutarındaki tazminattır (TBK m. 438/1). Bir ücret kaybı tazminatıdır; işçinin başka işten kazandığı miktarlar indirilir.

Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı alınır mı?

Hayır. İhbar tazminatı belirsiz süreli sözleşmelere özgüdür; belirli süreli sözleşmenin feshinde ihbar tazminatı ödenmez.

Belirli süreli sözleşmede kıdem tazminatı var mı?

İşveren haklı sebep olmadan süresinden önce feshederse ve işçi bir yıldan fazla çalışmışsa kıdem tazminatı doğar. İşçi haklı nedenle feshederse yine kıdem alır; ancak işçi haksız olarak işi bırakırsa kıdem alamaz.

Haksız fesih tazminatı nedir?

TBK m. 438/3’e göre hâkimin takdirine bağlı, en çok altı aylık ücret tutarında bir ek tazminattır. Bakiye süre ücretinden ayrı ve ona ek olarak, genellikle iş güvencesi kapsamı dışındaki ilişkilerde hükmedilebilir.

Belirli süreli sözleşmede işe iade davası açılır mı?

Hayır. Belirli süreli iş sözleşmelerinde iş güvencesi hükümleri uygulanmaz; işçi işe iade değil, bakiye süre ücreti ve tazminat talep edebilir.