Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Süresinden Önce Feshi

Belirli süreli iş sözleşmeleri, belirsiz sürelilerden farklı kurallara tabidir. Özellikle sözleşmenin süresi dolmadan feshedilmesi hâlinde işçi ve işverenin hakları önemli ölçüde değişir. Bu yazı, belirli süreli iş sözleşmesinin süresinden önce feshini ve doğan tazminatları açıklar.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

İş Kanunu m. 11’e göre iş sözleşmeleri kural olarak belirsiz süreli yapılır. Belirli süreli sözleşme ancak; belirli süreli işlerde, belli bir işin tamamlanmasında veya belirli bir olgunun ortaya çıkmasında olduğu gibi objektif bir koşulun (esaslı nedenin) varlığı hâlinde kurulabilir. Belirli süreli sözleşme, kararlaştırılan sürenin dolması ya da şartın gerçekleşmesiyle kendiliğinden sona erer; bu hâlde kural olarak kıdem tazminatı doğmaz.

Süresinden Önce Fesih: Haklı Sebep Varsa

Belirli süreli sözleşme, süre dolmadan yalnızca haklı bir sebeple derhal feshedilebilir. İşçi için m. 24’te (sağlık, ahlak ve iyi niyete aykırılık, zorlayıcı sebep), işveren için m. 25’te sayılan haklı sebepler (sağlık, ahlak ve iyi niyete aykırılık, zorlayıcı sebep, tutukluluk) burada da geçerlidir. Haklı sebeple yapılan derhal fesihte ihbar süresine gerek yoktur.

Haklı Sebep Yoksa: Bakiye Süre Ücreti

İşveren haklı bir sebep olmaksızın sözleşmeyi süresinden önce feshederse, Türk Borçlar Kanunu m. 438/1 devreye girer: işçi, sözleşme süresine uyulsaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak isteyebilir. Uygulamada buna ‘bakiye süre ücreti’ denir ve nitelik olarak bir ücret kaybı tazminatıdır. Hesaplama, feshedilen tarihten sözleşmenin sonuna kadar olan süre için çıplak ücret ve düzenli/süreklilik arz eden menfaatler (ikramiye vb.) dikkate alınarak yapılır. TBK m. 438/2 gereği, işçinin bu sürede başka işten kazandığı veya kazanmaktan kasten kaçındığı ya da tasarruf ettiği miktarlar bu tazminattan indirilir.

Haksız Fesih Tazminatı (TBK m. 438/3)

Bakiye süre ücretine ek olarak, TBK m. 438/3 ayrı bir tazminat öngörür: hâkim, tüm durum ve koşulları göz önünde tutarak, miktarını serbestçe belirleyeceği bir tazminata hükmedebilir; ancak bu tutar işçinin altı aylık ücretinden fazla olamaz. Bu ‘haksız fesih tazminatı’, bakiye süre ücretinden ayrı ve ona ek bir kalemdir; hâkimin takdirine bağlıdır ve genellikle iş güvencesi kapsamı dışındaki iş ilişkilerinde uygulanır.

Kıdem ve İhbar Tazminatı

Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı ödenmez (bildirim süresi belirsiz süreli sözleşmeye özgüdür). Kıdem tazminatı ise duruma göre değişir: işveren haklı sebep olmadan sözleşmeyi süresinden önce feshederse ve işçi bir yıldan fazla çalışmışsa kıdem tazminatına hak kazanır; işçi haklı nedenle feshederse yine kıdem alır. Buna karşılık işçi haksız olarak (haklı sebep olmadan) işi bırakırsa kıdem tazminatı alamaz; üstelik TBK m. 439 uyarınca işveren, aylık ücretin dörtte biri tutarında tazminat ve varsa ek zararını isteyebilir.

İşe İade ve Cezai Şart

Belirli süreli iş sözleşmelerinde iş güvencesi hükümleri (işe iade) uygulanmaz; bu nedenle süresinden önce feshedilen işçi işe iade davası açamaz, hakkını bakiye süre ücreti ve tazminatlarla arar. Ayrıca sözleşmeye, süresinden önce fesheden tarafın ödeyeceği bir cezai şart konulması mümkündür; bu, tarafların önceden belirlediği ek bir güvence olarak işlev görür.

Belirli Süreli Sözleşmenin Süresinden Önce Feshi

Süre dolmadan yapılan fesih özel sonuçlar doğurur.

Üçüncü ve beşinci satırlar bu tazminatın işleyişini açıklar: haklı bir sebep olmaksızın süre dolmadan feshedilen belirli süreli sözleşmede işçi, kalan süreye ait ücreti talep edebilir; ancak işçinin bu dönemde başka bir işten elde ettiği kazançlar bu tutardan düşülür. Sekizinci satır ise sık karşılaşılan bir geçersizlik sebebidir — cezai şart yalnızca işçi aleyhine kararlaştırılamaz.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Bakiye Süre Ücreti Hesabı

Tazminatın tutarı kalan süreye ve mahsuplara göre belirlenir.

Üçüncü ve beşinci satırlar hesabın en tartışmalı yönünü verir: işçinin fesihten sonra başka bir işte çalışarak elde ettiği kazanç bakiye süre ücretinden düşülür; ayrıca iş bulma yönünde makul çaba gösterilmediği ortaya konarsa kazanılabilecek gelir de mahsup edilebilir. Altıncı satır ise bağımsızlığı hatırlatır — bu tazminat kıdem tazminatının yerine geçmez.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Belirli Süreli Sözleşmede Sona Erme Hâlleri

Sözleşme birden fazla şekilde sona erebilir.

Altıncı ve sekizinci satırlar iki önemli sonucu verir: belirli süreli sözleşmenin süresi dolduğu hâlde işçi çalışmaya devam ederse sözleşme belirsiz süreli hâle gelir; ayrıca sürenin dolmasıyla sona eren sözleşmede de bir yıllık kıdem şartı sağlanmışsa kıdem tazminatı doğar.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Belirli Süreli Sözleşmede Cezai Şart

Süreden önce ayrılmayı caydırmak için konulan kayıtlar denetime tabidir.

Birinci ve yedinci satırlar iki geçersizlik hâlini verir: yalnızca işçi aleyhine kararlaştırılan cezai şart geçersizdir; ayrıca işçi haklı bir sebeple sözleşmeyi feshetmişse kendisinden cezai şart talep edilemez.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Süreden Önce Fesihte İşverenin Riski

Haksız fesih ciddi mali sonuç doğurur.

Birinci ve yedinci satırlar riski özetler: uzun süreli bir belirli süreli sözleşmenin haksız feshi, kalan aylara ait ücretin tamamının ödenmesi sonucunu doğurur; haklı sebebin varlığını ispat yükü ise tamamen işverendedir ve altı iş günlük süre kaçırıldığında fesih haklı olma niteliğini kaybeder.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Belirli Süreli Sözleşmede İşçinin Erken Ayrılması

İşçi de süreye bağlıdır; ayrılması sonuç doğurur.

Üçüncü ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: haklı bir sebep olmaksızın süre dolmadan ayrılan işçiden işverenin ispatladığı zarar talep edilebilir; buna karşılık ücretin ödenmemesi gibi haklı bir sebep varsa bunun yazılı olarak bildirilmesi hem tazminat riskini ortadan kaldırır hem kıdem tazminatı hakkını korur.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Belirli Süreli Sözleşmede Dava Yolu

Uyuşmazlık hâlinde izlenecek süreç belirlidir.

Üçüncü ve beşinci satırlar doğru dava stratejisini verir: belirli süreli görünen sözleşmelerde önce sözleşmenin belirsiz süreli sayılması talep edilmeli, bu kabul edilmediği takdirde bakiye süre ücreti terditli olarak istenmelidir — böylece her iki ihtimalde de hak korunur.

İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi

Sıkça Sorulan Sorular

Belirli süreli iş sözleşmesi süresinden önce feshedilebilir mi?

Kural olarak yalnızca haklı bir sebeple (m. 24/25) derhal feshedilebilir. Haklı sebep yoksa fesih haksız sayılır ve işçi bakiye süre ücreti ile ek tazminat talep edebilir.

Bakiye süre ücreti nedir?

İşveren haklı sebep olmadan sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçinin sözleşme süresine uyulsaydı kazanacağı ücret tutarındaki tazminattır (TBK m. 438/1). Bir ücret kaybı tazminatıdır; işçinin başka işten kazandığı miktarlar indirilir.

Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı alınır mı?

Hayır. İhbar tazminatı belirsiz süreli sözleşmelere özgüdür; belirli süreli sözleşmenin feshinde ihbar tazminatı ödenmez.

Belirli süreli sözleşmede kıdem tazminatı var mı?

İşveren haklı sebep olmadan süresinden önce feshederse ve işçi bir yıldan fazla çalışmışsa kıdem tazminatı doğar. İşçi haklı nedenle feshederse yine kıdem alır; ancak işçi haksız olarak işi bırakırsa kıdem alamaz.

Haksız fesih tazminatı nedir?

TBK m. 438/3’e göre hâkimin takdirine bağlı, en çok altı aylık ücret tutarında bir ek tazminattır. Bakiye süre ücretinden ayrı ve ona ek olarak, genellikle iş güvencesi kapsamı dışındaki ilişkilerde hükmedilebilir.

Belirli süreli sözleşmede işe iade davası açılır mı?

Hayır. Belirli süreli iş sözleşmelerinde iş güvencesi hükümleri uygulanmaz; işçi işe iade değil, bakiye süre ücreti ve tazminat talep edebilir.