İşçinin Tutuklanması veya Gözaltına Alınması ve Fesih (m. 25/IV)

İşçinin bir ceza soruşturması nedeniyle gözaltına alınması veya tutuklanması, iş sözleşmesini otomatik olarak sona erdirmez. İş Kanunu bu durumu özel bir hükümle düzenler ve feshi belirli bir koşula bağlar. Bu yazı, tutukluluk/gözaltı nedeniyle feshin şartlarını ve işçinin haklarını açıklar.

Yasal Dayanak: İş Kanunu m. 25/IV

İş Kanunu’nun ‘İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı’ başlıklı 25. maddesinin IV. bendi şöyledir: ‘İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde devamsızlığın 17. maddedeki bildirim süresini aşması.’ Yani tutukluluk/gözaltı, doğrudan değil; yol açtığı devamsızlık üzerinden fesih sebebi olur. Feshin gerekçesi, işçinin suçu işleyip işlemediği değil, bu hukuki durum nedeniyle işe devam edememesidir.

Fesih Şartı: Bildirim Süresini Aşma

m. 25/IV işverene keyfi fesih yetkisi vermez. Fesih hakkı, gözaltı/tutukluluk nedeniyle oluşan devamsızlığın işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresini aşmasıyla doğar. İş Kanunu m. 17’deki bildirim süreleri: 6 aydan az kıdemde 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl arası 4 hafta, 1,5–3 yıl arası 6 hafta, 3 yıldan fazla kıdemde 8 haftadır. Örneğin 3 yıldan fazla kıdemli bir işçinin tutukluluğu 8 haftayı aşarsa işveren feshedebilir. Bu süreler sözleşmeyle artırılmışsa, artırılmış süreler esas alınır. Bekleme süresi boyunca iş sözleşmesi askıda kabul edilir.

İşyeri İçi / Dışı Eylem Ayrımı

Kritik bir ayrım vardır. Eylem işyeri dışında işlenmiş ve işle ilgisizse, fesih m. 25/IV kapsamındadır ve işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak eylem işyerinde gerçekleşmişse veya işverenin güven ve itibarını zedeleyen, doğruluk-bağlılığa aykırı nitelikteyse, fesih m. 25/II (ahlak ve iyi niyete aykırılık) kapsamında değerlendirilir. Bu hâlde işçi kıdem tazminatı alamaz. Örneğin işyeri dışında da olsa işverenin itibarını ağır biçimde zedeleyen bir suç, Yargıtay’ca m. 25/II kapsamında görülebilir.

Hüküm Giyme (Hapis) Durumu

Gözaltı ve tutukluluk, yargılama sürerken uygulanan tedbirlerdir. Eğer işçinin cezası kesinleşip hapis cezası infaz edilmeye başlanırsa (hüküm giyme), bu artık gözaltı/tutukluluk sayılmaz; dolayısıyla m. 25/IV değil, m. 25/III zorlayıcı sebep hükmü uygulanır. Bu hâlde işçiyi işyerinde bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan durum söz konusu olduğundan, bir haftalık süre sonunda işveren derhal feshedebilir ve (m. 25/II dışı olduğundan) kıdem tazminatı doğar.

Kıdem Var, İhbar Yok

m. 25/IV kapsamındaki fesihte işveren, haklı nedenle derhal fesih yaptığından bildirim şartına uyma veya ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü altında değildir. Ancak feshin temelinde işçinin ahlaka aykırı bir davranışı (m. 25/II) bulunmadığından, en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatı ödenmesi zorunludur. Ayrıca fesih tarihine kadar doğmuş ücret, kullanılmayan yıllık izin ve fazla mesai gibi alacaklar da ödenir. Askıda geçen tutukluluk süresi için işçinin ücret talep hakkı yoktur ve bu süre kıdeme dahil edilmez.

İşe İade ve Beraat

İhbar süresini aşan tutukluluk nedeniyle işten çıkarılan işçi, diğer şartlar oluşsa bile işe iade talep edemez. İşçinin yargılama sonunda beraat etmesi, yapılan feshi kendiliğinden geçersiz hâle getirmez; değerlendirme fesih tarihindeki koşullara göre yapılır. Bu nedenle işverenin fesih öncesi durum tespit tutanağı düzenlemesi ve süreci belgelemesi, olası uyuşmazlıklarda önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

İşçi tutuklanınca işveren hemen işten çıkarabilir mi?

Hayır. Tutukluluk tek başına otomatik fesih sebebi değildir. m. 25/IV gereği, devamsızlığın işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresini aşması gerekir; bu süre dolmadan yapılan fesih haklı fesih sayılmaz.

Tutukluluk kaç hafta sürerse fesih yapılabilir?

İşçinin kıdemine göre değişir: 6 aydan az kıdemde 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl 4 hafta, 1,5–3 yıl 6 hafta, 3 yıldan fazla kıdemde 8 haftayı aşan devamsızlık gerekir. Sözleşmeyle artırılmışsa artırılmış süre esas alınır.

Tutuklanan işçi kıdem tazminatı alır mı?

İşyeri dışındaki bir eylem nedeniyle tutuklanıp devamsızlığı ihbar süresini aşan işçiye, en az bir yıl kıdemle kıdem tazminatı ödenir; ancak ihbar tazminatı ödenmez. Eylem işyerinde işlenmiş veya işverenin itibarını zedeleyen nitelikteyse (m. 25/II) kıdem doğmayabilir.

İşçi beraat ederse işe geri döner mi?

Hayır. İhbar süresini aşan tutukluluk nedeniyle çıkarılan işçi işe iade talep edemez. Sonradan beraat etmesi feshi geçersiz kılmaz; değerlendirme fesih tarihindeki koşullara göre yapılır.

Hapis cezası kesinleşirse hangi madde uygulanır?

Cezası kesinleşip hapis infazına başlanan işçide durum gözaltı/tutukluluk sayılmaz; m. 25/IV değil, m. 25/III (zorlayıcı sebep) uygulanır. Bir haftalık süre sonunda işveren derhal feshedebilir ve kıdem tazminatı doğar.

Tutukluluk süresi için ücret ve kıdem işler mi?

Hayır. Askıda geçen gözaltı/tutukluluk süresi için işçinin ücret talep hakkı yoktur ve bu süre kıdem tazminatına esas süreye dahil edilmez.