Kıdem Tazminatı: Şartları, Hesaplama, Tavan ve Giydirilmiş Ücret

Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış işçinin, iş sözleşmesi kanunda sayılan nedenlerden biriyle sona erdiğinde her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında aldığı tazminattır. Hukuki dayanağı, 4857 sayılı Kanun yürürlüğe girmesine rağmen hâlâ yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir.

Kıdem Tazminatı Nedir?

Kıdem tazminatı; işçinin yıllar boyunca işverene tahsis ettiği emeğin, iş ilişkisi onun kusuru dışında sona erdiğinde ödenen bir yıpranma ve sadakat karşılığıdır. İşçinin işsiz kalması hâlinde ekonomik güvence sağlamayı amaçlar. Her işten ayrılan işçiye otomatik ödenmez; kanunun aradığı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Hak Kazanma Şartları

Kıdem tazminatına hak kazanmak için üç temel koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• İşçinin 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında bir işyerinde çalışıyor olması (basın, deniz, tarım işçileri ayrı kanunlara tabidir),
• Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl (365 gün) kıdem (kesintisiz veya aralıklı; aynı işverenin farklı işyerlerindeki süreler birleştirilir),
• İş sözleşmesinin kanunda sayılan nedenlerden biriyle sona ermesi.

Kıdem Tazminatına Hak Kazandıran Hâller

Kanun, hak kazandıran sona erme hâllerini sınırlı biçimde saymıştır:

• İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (m. 25/II) dışındaki bir nedenle iş sözleşmesini feshetmesi,
• İşçinin İş Kanunu m. 24 uyarınca haklı nedenle feshi (ücretin ödenmemesi, mobbing, sağlık sebepleri vb.),
• Erkek işçinin muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılması,
• Emeklilik (yaşlılık, malullük, toptan ödeme) veya yaş dışında sigortalılık süresi ve prim gün sayısını tamamlayıp SGK’dan ‘kıdem tazminatı alabilir’ yazısı alarak ayrılma,
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması (hak düşürücü süre),
• İşçinin ölümü (tazminat yasal mirasçılarına ödenir).

Buna karşılık, işçinin haklı bir neden olmadan kendi isteğiyle istifa etmesi kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Bu nedenle ayrılmadan önce, ayrılma nedeninin yukarıdaki haklı hâllerden birine girip girmediği değerlendirilmelidir.

Hesaplama: Giydirilmiş Brüt Ücret

İşçiye, çalıştığı her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir; bir yıldan artan ay ve günler aynı oran üzerinden orantılı hesaplanır. En sık yapılan hata, hesabı yalnızca çıplak (temel) maaş üzerinden yapmaktır. Oysa kanun, giydirilmiş brüt ücreti esas alır:

• Dâhil olanlar: çıplak brüt ücret + süreklilik arz eden, para veya parayla ölçülebilen akdi ve kanuni menfaatler (düzenli yol ve yemek yardımı, ikramiye, düzenli prim, yakacak, konut gibi).
• Hariç olanlar: fazla mesai ücreti (ayrı bir alacaktır), yıllık izin ücreti, evlenme/doğum/ölüm yardımı, bir defalık ikramiyeler, harcırah, iş elbisesi bedeli, süreklilik göstermeyen primler.

Ücrete son bir yılda zam yapılmışsa, tazminata esas ücret fesih tarihindeki güncel giydirilmiş ücret üzerinden belirlenir.

Kıdem Tavanı

Toplu sözleşme ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatının bir yıllık miktarı, en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini (kıdem tavanı) geçemez. İşçinin giydirilmiş brüt ücreti tavanı aşsa bile, her hizmet yılı için ödenecek tutar tavanla sınırlıdır. Tavan her yıl güncellenir; hesapta fesih tarihindeki tavan uygulanır (2026 yılının ilk yarısı için brüt yaklaşık 64.949 TL; Temmuz’da güncellenir). İşverenin tavan üzerinde ödeme yapmasına yasal engel yoktur; ancak tavanı aşan kısım vergi ve prime tabi olur.

Kesintiler, Ödeme ve Faiz

Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir; gelir vergisi alınmaz ve tavana kadar olan kısımdan SGK primi kesilmez. Tazminat, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte (fesih anında) defaten (tek seferde) ödenmelidir. Geç ödenmesi hâlinde, 1475 m. 14 uyarınca mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (adi kanuni faiz değil); faiz fesih tarihinden başlar. Kısmi ödeme yapılmışsa kalan bakiyeye faiz işlemeye devam eder. Ödemenin banka kanalıyla ve bordro/makbuzla yapılması ispat güvenliği sağlar.

Zamanaşımı ve Dava Süreci

Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı, 7036 sayılı Kanun’la beş yıl olarak belirlenmiştir ve fesih tarihinden işler (önceki dönem fesihlerde on yıllık süre uygulanırdı). Dava açmadan önce arabuluculuk dava şartıdır. Mevzuat notu: kıdem tazminatı, giydirilmiş ücretin tespiti ve bilirkişi hesabı gerektirdiğinden uzun süre belirsiz alacak davası olarak açılıyordu. Ancak 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun ile HMK m.107’deki belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmıştır. Talep artık kısmi dava (HMK m.109) çerçevesinde kurulmakta; bilirkişi raporunun ardından talep artırılmaktadır. 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Fesihten sonra imzalanan ibranamenin geçerli olması için TBK m. 420 uyarınca fesihten en az bir ay sonra, yazılı, kalem kalem ve banka üzerinden ödeme ile yapılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıdem tazminatına hak kazanmak için kaç yıl çalışmak gerekir?

Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl (365 gün) çalışmak gerekir. Bir yıldan az çalışmada kıdem tazminatı doğmaz. Süre kesintisiz olmak zorunda değildir; aynı işverenin işyerlerindeki süreler birleştirilir.

İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?

Kural olarak hayır. Ancak haklı nedenle fesih, askerlik, kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması, emeklilik veya yaş dışı emeklilik şartlarının sağlanması gibi hâllerde kendi isteğinizle ayrılsanız da kıdem tazminatı doğabilir.

Kıdem tazminatı hangi ücret üzerinden hesaplanır?

Çıplak maaş değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden. Düzenli yol, yemek, ikramiye, prim gibi süreklilik arz eden menfaatler eklenir; fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi kalemler dâhil edilmez.

Kıdem tavanı nedir?

Her bir hizmet yılı için ödenebilecek azami tutardır. İşçinin ücreti tavanı aşsa bile her yıl için tavan kadar ödeme yapılır. Tavan her yıl güncellenir ve fesih tarihindeki tavan uygulanır.

Kıdem tazminatından hangi kesinti yapılır?

Yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir; gelir vergisi alınmaz ve tavana kadar olan kısımdan SGK primi kesilmez.

Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı ne kadardır?

Beş yıldır ve fesih tarihinden işler. Geç ödenen tazminata mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır; dava öncesi arabuluculuk zorunludur.