İşveren, çalışanları arasında dilediği gibi ayrım yapabilir mi? İş Kanunu’nun 5. maddesindeki eşit davranma ilkesi, haklı bir neden olmadıkça bunu yasaklar.
Eşit Davranma İlkesi
İşveren, iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplerle işçiler arasında ayrım yapamaz. Bu, işverenin haklı neden olmaksızın keyfi ve farklı muameleden kaçınma yükümlülüğüdür.
Ücrette Eşitlik
Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. Eşit işe eşit ücret, ilkenin en somut görünümlerinden biridir.
Ayrımcılık Tazminatı
İlkeye aykırı davranılması hâlinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat (ayrımcılık/eşit davranmama tazminatı) ile birlikte yoksun bırakıldığı hakları da talep edebilir (m. 5/6). Sendikal nedenli ayrımcılıkta ise sendikal tazminat hükümleri uygulanır.
İspat Yükü Kimde?
Kural olarak iddiayı ileri süren ispatla yükümlüdür. Ancak işçi, bir ihlalin varlığını güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, böyle bir ihlalin bulunmadığını ispat yükü işverene geçer. Bu, işçi lehine önemli bir kolaylıktır.
İstisnalar
Her farklı muamele ayrımcılık değildir. İşin niteliğinin belli bir cinsiyeti zorunlu kılması ya da biyolojik sebepler gibi haklı nedenler varsa, farklı davranış eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Ayrıca koruyucu hükümler (örneğin doğum yapan kadın işçinin korunması) ihlal oluşturmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayrımcılık tazminatıyla birlikte başka tazminat istenebilir mi? Koşulları varsa kıdem, ihbar gibi alacaklar ile birlikte talep gündeme gelebilir.
Ayrımcılık fesihte de olur mu? İş ilişkisinin sona erdirilmesinde de eşit davranma değerlendirmesi yapılır; somut olay belirleyicidir.
Tazminat tutarı nasıl belirlenir? En çok dört aylık ücret tutarına kadar, somut olaya göre takdir edilir.
Ayrımcılık iddialarında delillerin doğru toplanması ve ispat yükünün doğru kullanılması sonucu belirler. Sürecin profesyonel destekle yürütülmesi yerinde olur.
