“Sendikaya Üye Oldum Diye İşten Çıkarıldım” – Sendikal Tazminat

Ne yaşandı?

Bir işçi sendikaya üye olur veya sendikal faaliyete katılır; kısa süre sonra “performans” gibi bahanelerle işten çıkarılır. İşçi, çıkarılmanın gerçek sebebinin sendika olduğunu düşünmektedir.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Sendika özgürlüğünü bilin: Sendikaya üye olmak ve faaliyete katılmak anayasal ve yasal bir haktır; işçi bu nedenle ayrımcılığa uğrayamaz (6356 sayılı Kanun).
• Sendikal tazminatı bilin: Fesih sendikal bir nedene dayanıyorsa, işçi sendikal tazminat (kural olarak en az bir yıllık ücret tutarında) talep edebilir.
• İş güvencesiyle ilişkisini bilin: İşçi iş güvencesi kapsamında olsun olmasın sendikal tazminat gündeme gelebilir; koşulları varsa işe iade davasıyla birlikte de istenebilir.
• İspat olgularını toplayın: Üyelik tarihi, fesih zamanlaması ve benzer örnekler gibi sendikal nedeni güçlendiren olguları ortaya koyun; ispat yükünün yer değiştirdiği hâller vardır.
• Sürelere dikkat edin: Fesih ve dava süreçlerindeki sürelere uyun.

Sendikal nedenle işten çıkarma ağır biçimde yaptırıma bağlanmıştır; sendikal tazminat söz konusu olabilir. Üyelik ile fesih arasındaki bağın ortaya konması belirleyicidir.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.

Sendikaya Üyelik Sonrası Fesihte İzlenecek Yol

Süreç hızlı hareket gerektirir.

Beşinci ve yedinci satırlar iki farklı yolu verir: iş güvencesi kapsamındaki işçi fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade davası açabilir; güvence kapsamı dışındaki işçi ise doğrudan sendikal tazminat talep edebilir çünkü bu tazminat için otuz işçi ve altı ay şartları aranmaz.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları · çalışma belgesi ve ibraname

Sendikal Feshin İspatı

İspat rejimi işçi lehine düzenlenmiştir.

Birinci ve dokuzuncu satırlar davanın kaderini belirler: işçi feshin sendikal sebebe dayandığını ileri sürdüğünde, aksini ispat yükü işverene geçer; sendika üyelik tarihleri ile fesih tarihlerinin karşılaştırılması ise bu iddiayı destekleyen en somut delildir.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendikal Fesihte İşçinin Yol Haritası

Fesih sonrası iki paralel süreç yürütülür.

Üçüncü ve dokuzuncu satırlar iki kritik noktayı verir: sendika üyeliği ile fesih arasındaki zamansal yakınlık, feshin sendikal sebebe dayandığı yönünde güçlü bir emare oluşturur; ayrıca iş güvencesi kapsamında olmayan işçiler işe iade davası açamasa dahi doğrudan sendikal tazminat talep edebilir.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendikal Fesih İddiasında Karşı Savunmalar

İşveren geçerli bir sebep ortaya koymak zorundadır.

Beşinci ve altıncı satırlar en etkili iki savunmayı verir: aynı sendikaya üye diğer işçilerin çalışmaya devam etmesi ve fesihlerin üye olmayan işçileri de kapsaması, feshin sendikal sebebe dayanmadığını gösteren somut argümanlardır; ancak bu savunmalar belgelerle desteklenmelidir.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendikal Fesihte İşe İade Süreci

İş güvencesi kapsamındaki işçi iki talebi birlikte ileri sürer.

Altıncı ve sekizinci satırlar iki kritik noktayı verir: işe iade kararı kesinleştikten sonra işçinin on iş günü içinde işverene başvurması zorunludur, aksi hâlde fesih geçerli hâle gelir; sendikal fesihte ise işe başlatmama tazminatına ek olarak en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat da hükmedilir.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendika Özgürlüğü Güvencesi (6356 m.25)

Sendikaya üye olmak, üyeliği sürdürmek ve sendikal faaliyete katılmak anayasal ve yasal bir haktır (Anayasa m.51; 6356 sayılı Kanun m.25). İşveren; işçileri işe alırken, çalışırken veya işten çıkarırken sendika üyeliğine dayalı ayrım yapamaz; sendikalı-sendikasız işçi ayrımı gözetemez ve işçiyi sendikaya üye olması ya da sendikal faaliyette bulunması nedeniyle işten çıkaramaz veya farklı işleme tabi tutamaz. İşverenin bu güvenceye aykırı davranması, işçiye sendikal tazminat talep etme hakkı doğurur. Önemli bir ayrıntı: sendikal tazminat talep etmek için mutlaka sendika üyesi olmak da gerekmez; sendikal nedenle ayrımcılığa uğrayan her işçi bu hakka sahip olabilir.

Sendikal Tazminat: En Az 1 Yıllık Ücret — İş Güvenceniz Olmasa Bile

Sendikal tazminat, 6356 sayılı Kanun m.25/4 uyarınca işçinin en az bir yıllık ücreti tutarındadır; hâkim olayın ağırlığına göre bu tutarı artırabilir, ancak altına inemez. Hesapta işçinin çıplak brüt ücreti esas alınır (prim, ikramiye, yol, yemek gibi ekler hariç) ve bu tazminat kıdem ve ihbar tazminatından bağımsızdır — yani onlara ek olarak alınır. Kritik bir gelişme: eskiden sendikal tazminat fesih hâlinde yalnızca iş güvencesi kapsamındaki işçilere tanınıyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin 2014 tarihli iptal kararıyla maddedeki ‘fesih dışında’ ve ’18’ ibareleri iptal edilmiştir. Böylece artık iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçiler de (30’dan az işçi çalıştıran işyerinde, altı aydan az kıdemli veya belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar) sendikal nedenle işten çıkarıldıklarında hem sendikal tazminat talep edebilir hem de işe iade davası açabilir.

İşe İade, Tazminatlar ve İspat Yükü

Feshin sendikal nedene dayandığı tespit edilirse, işveren sizi işe başlatsa da başlatmasa da sendikal tazminata hükmedilir (m.25/5). İşe başlatılmamanız hâlinde, 4857 sayılı Kanun’daki 4-8 aylık işe başlatmama tazminatı yerine (daha yüksek olan) sendikal tazminat verilir; ayrıca dava süresince boşta geçen en çok 4 aylık ücret ve haklarınızı da alırsınız. İspat konusunda: fesih davalarında feshin nedenini ispat yükü işverendedir; işveren geçerli veya haklı bir neden ispatlayamaz ve siz feshin sendikal nedene dayandığını ortaya koyarsanız, fesih sendikal kabul edilir. Salt tanık beyanı çoğu zaman yeterli görülmez; Yargıtay, sendikaya üyelik tarihiniz ile fesih arasındaki kısa süreyi, işyerindeki örgütlenme/yetki dönemini ve işverenin gösterdiği ekonomik nedeni ispatlayamamasını birlikte değerlendirir. Süreç bakımından, işe iade için dava öncesi arabuluculuk zorunludur (fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde başvuru) ve uyuşmazlık İş Mahkemesinde görülür.

Sık Sorulan Sorular