Asıl işveren-alt işveren (taşeron) ilişkisi, bir işverenden işyerindeki yardımcı işlerde veya asıl işin uzmanlık gerektiren bir bölümünde iş alan alt işveren ile asıl işveren arasında kurulur (4857 sayılı İş Kanunu m. 2). Bu ilişkide asıl işveren, alt işveren işçilerinin haklarından alt işverenle birlikte sorumludur.
Taşeronda çalışıyorsunuz ve alacaklarınızı kimden isteyeceğinizi mi bilmiyorsunuz?
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppAsıl İşveren – Alt İşveren İlişkisi Nedir?
İş Kanunu m. 2/6’ya göre; bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde ya da asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran işverene alt işveren (taşeron), ondan iş alan işverene ise asıl işveren denir. İlişkinin geçerli olması için iki ayrı bağımsız işverenin bulunması ve yasal koşulların sağlanması gerekir.
İlişkinin Kurulma Koşulları
Geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi için aranan temel koşullar şunlardır:
- İşin, işyerinde yürütülen mal/hizmet üretimine ilişkin yardımcı bir iş olması; veya
- Asıl işin bir bölümü olmakla birlikte, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olması (bu iki ölçüt birlikte aranır),
- Alt işverenin, o iş için görevlendirdiği işçilerini yalnızca o işyerinde çalıştırması,
- Tarafların ayrı ve bağımsız işveren olması.
Yardımcı İş ve Asıl İşin Bölünmesi
Yardımcı iş (örneğin temizlik, güvenlik, yemek, taşıma), mal/hizmet üretimine ilişkin olmakla birlikte doğrudan üretim organizasyonunda yer almayan, asıl iş devam ettikçe süren işlerdir ve kural olarak alt işverene verilebilir. Buna karşılık asıl iş (üretimin esasını oluşturan iş), ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiriyorsa bölünüp alt işverene verilebilir. Uzmanlık gerektirmeyen asıl işin bölünerek alt işverenlere verilmesi yasaktır.
Müteselsil Sorumluluk (m. 2/6)
Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte (müştereken ve müteselsilen) sorumludur. Bunun pratik sonuçları:
- İşçi; ücret, kıdem tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti gibi alacaklarını doğrudan asıl işverenden de talep edebilir.
- İşçi alacağı davasında asıl işverenin de hasım gösterilmesi işçinin hakkıdır.
- İhbar tazminatından kural olarak son işveren sorumludur; diğer yükleniciler kendi çalıştırdıkları dönemle sınırlı sorumludur.
- Asıl işveren, ödediği tutarları alt işverene rücu edebilir; ancak bu, işçiye karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- Asıl işveren, alt işveren işçilerinin ücretlerinin ödenip ödenmediğini kontrol etmek ve ödenmeyenleri hakedişten keserek ödemekle yükümlüdür (m. 36/5).
Muvazaa Nedir ve Hangi Hâllerde Doğar? (m. 2/7)
Muvazaa, tarafların gerçek iradelerini gizleyerek üçüncü kişileri (burada işçileri) aldatma amacı taşıyan görünürdeki işlemdir. Kanun ve Alt İşverenlik Yönetmeliği uyarınca, koşullara uyulmayan ilişkiler ile özellikle şu hâller muvazaalı kabul edilir:
- Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınıp hakları kısıtlanarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi,
- Alt işveren ilişkisinin, daha önce o işyerinde çalıştırılan kişiyle kurulması,
- Uzmanlık gerektirmeyen asıl işin alt işverene verilmesi,
- Kamusal yükümlülüklerden kaçınmak ya da işçilerin kanun/sözleşme/TİS’ten doğan haklarını kısıtlamak veya ortadan kaldırmak amacı taşıyan işlemler.
Muvazaanın Sonuçları
Alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğu tespit edilirse, alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu durumda işçinin tüm çalışma/kıdem süresi ve sosyal hakları asıl işverene ait olur; işe iade talebinde işçi asıl işyerine iade edilir. Ayrıca muvazaalı işlem nedeniyle asıl işverene ve alt işverene m. 98 uyarınca idari para cezası uygulanabilir. Muvazaa incelemesi iş müfettişlerince yapılır ve Yargıtay bu tür uyuşmazlıklarda işçi lehine yorum ilkesini esas alır; alt işverenin bir tabela şirketi olması veya personelin asıl işverence yönlendirilmesi muvazaa karinesi sayılabilir.
İşçi Ne Yapmalı?
Alt işveren işçisi, alacaklarını talep ederken hem alt işvereni hem asıl işvereni hasım göstererek dava açabilir; mahkeme muvazaa iddiasını re’sen de inceleyebilir. Muvazaanın kabulü hâlinde işçi, baştan asıl işverenin işçisi sayılarak tüm haklarını asıl işverenden talep edebilir. Bu nedenle taşeronda çalışan işçilerin, çalışma koşullarını ve ödeme kayıtlarını belgelemesi büyük önem taşır.
Alt İşveren İlişkisinin Geçerlilik Şartları
Taşeron ilişkisi sınırlı hâllerde kurulabilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Kapsam | Yardımcı işler veya asıl işin bir bölümü | İK m.2 |
| Asıl işin bölümü | İşletmenin ve işin gereği veya teknolojik uzmanlık | Şart |
| Uzmanlık şartı | Somut olarak ortaya konmalı | İspat |
| Yasak — bölme | Asıl iş bölünerek verilemez | Muvazaa |
| Yasak — daha önce çalıştırılanlar | Aynı işçiler alt işverende çalıştırılamaz | Kesin yasak |
| Yasak — hak kısıtlama | Haklarını kısıtlamak amacıyla | Muvazaa |
| Yazılı sözleşme | Alt işverenlik sözleşmesi | Şekil |
| Müteselsil sorumluluk | Asıl işveren de sorumlu | İşçilik hakları |
| Muvazaa tespiti | İşçi baştan asıl işverenin işçisi sayılır | Ağır sonuç |
Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki kritik noktayı verir: daha önce o işyerinde çalıştırılan işçilerin alt işveren bünyesinde aynı işte çalıştırılması kesin olarak yasaktır ve muvazaa karinesi oluşturur; muvazaa tespit edildiğinde işçi baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır ve tüm haklar ona karşı ileri sürülür.
Muvazaa Belirtileri ve İspatı
Uygulamada muvazaayı gösteren somut işaretler vardır.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Talimat kaynağı | Asıl işveren yönetiyorsa | En güçlü belirti |
| İşçi devamlılığı | Taşeron değişse de işçiler aynı | Belirti |
| Aynı iş, aynı yer | Ayırt edici bir bölüm yok | Bölme |
| Uzmanlık yokluğu | Alt işverenin özel niteliği yok | Şart eksik |
| Ekipman ve malzeme | Asıl işverene ait | Bağımlılık |
| Özlük işlemleri | Asıl işverence yürütülüyorsa | Belirti |
| Sözleşme yokluğu | Yazılı alt işverenlik sözleşmesi yok | Eksiklik |
| Deliller | Organizasyon şeması, talimatlar, puantaj | Celbi isteyin |
| Sonuç | Baştan asıl işverenin işçisi | Kıdem birleşir |
Birinci ve dokuzuncu satırlar denetimin özünü verir: işçiye günlük talimatı kimin verdiği, denetimi kimin yaptığı ve çalışma düzenini kimin belirlediği, alt işverenlik ilişkisinin gerçek olup olmadığını gösteren en belirleyici ölçüttür; muvazaa tespitinde işçinin tüm çalışma süresi asıl işverende geçmiş sayılır ve kıdem buna göre hesaplanır.
İşyeri devri ve alt işveren rehberlerimiz: alt işveren ve muvazaa · taşeronda alacak talebi · esaslı değişiklik ve nakil · sadakat borcu ve rekabet yasağı · iş sözleşmesinde cezai şart · taşeronda iş kazası sorumluluğu
Taşeron İşçisinin Alacak Talebi
İşçi, alacağını her iki işverenden isteyebilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Müteselsil sorumluluk | Asıl işveren ve alt işveren birlikte | İK m.2 |
| Kapsam | İşçilik alacakları ve SGK primleri | Geniş |
| Kıdem ve ihbar | Her ikisinden istenebilir | Seçim |
| Fazla mesai ve izin | Aynı | Dâhil |
| İş kazası | Her ikisi sorumlu | Kusur dağılımı |
| Sözleşme kaydı | İşçiye karşı ileri sürülemez | İç ilişki |
| Muvazaa varsa | Baştan asıl işverenin işçisi | Kıdem birleşir |
| Taşeron değişikliği | Süreler birleştirilebilir | Aynı işte devam |
| Öneri | İkisine birden dava açın | Tahsil güvencesi |
Birinci ve sekizinci satırlar iki değerli imkânı verir: taşeron işçisi işçilik alacaklarını hem alt işverenden hem asıl işverenden talep edebilir; ayrıca aynı işyerinde taşeron firma değiştiği hâlde işçi aynı işte çalışmaya devam etmişse çalışma süreleri birleştirilerek kıdem hesaplanır.
İşyeri devri ve alt işveren rehberlerimiz: alt işveren ve muvazaa · taşeronda alacak talebi · esaslı değişiklik ve nakil · sadakat borcu ve rekabet yasağı · iş sözleşmesinde cezai şart · taşeronda iş kazası sorumluluğu
Alt İşverenlikte Kamu ve Özel Sektör Farkı
Kamu ihalelerinde ek kurallar uygulanır.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Özel sektör | İK m.2 genel kuralları | Muvazaa denetimi |
| Kamu ihalesi | Ek mevzuat ve idari denetim | Sıkı |
| Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet | Özel düzenlemeler | İnceleyin |
| Muvazaa tespiti | İş müfettişi incelemesi | İdari süreç |
| İtiraz | Tespite karşı dava | İş mahkemesi |
| Kesinleşirse | İşçi asıl işverenin işçisi sayılır | Sonuç |
| Kamuda sonuç | Kadro ve statü tartışması | Karmaşık |
| Müteselsil sorumluluk | Her iki sektörde de | Ortak |
| İşçi için | Alacak talebi her ikisine yöneltilir | Güvence |
Dördüncü ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: alt işverenlik ilişkisindeki muvazaa iddiası iş müfettişi incelemesiyle de tespit edilebilir ve bu tespite karşı iş mahkemesinde dava açılabilir; her iki sektörde de işçi alacaklarını hem alt işverenden hem asıl işverenden talep edebilir.
İşyeri devri ve alt işveren rehberlerimiz: alt işveren ve muvazaa · taşeronda alacak talebi · esaslı değişiklik ve nakil · sadakat borcu ve rekabet yasağı · iş sözleşmesinde cezai şart · taşeronda iş kazası sorumluluğu
Taşeron Değişikliğinde Kıdemin Birleştirilmesi
Aynı işte devam eden işçi için süreler birleşebilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Senaryo | Taşeron değişir, işçi aynı işte kalır | Yaygın |
| Hukuki nitelik | İşyeri devri sayılabilir | Ekonomik bütünlük |
| Sonuç | Kıdem süreleri birleştirilir | Tek dönem |
| Asıl işveren | Müteselsil sorumlu | Tüm dönem |
| Yeni taşeron | Önceki süreden de sorumlu | Devralan sıfatıyla |
| Kıdem ödemesi teklifi | Kabul edilirse tasfiye olur | Değerlendirin |
| Muvazaa varsa | Baştan asıl işverenin işçisi | Daha güçlü sonuç |
| Deliller | SGK kayıtları, puantaj, tanık | Süreklilik |
| Öneri | Tüm dönem bordrolarını saklayın | İspat |
Üçüncü ve beşinci satırlar en değerli sonucu verir: taşeron firma değiştiği hâlde işçi aynı işyerinde aynı işte çalışmaya devam etmişse çalışma süreleri birleştirilir ve kıdem tazminatı tüm dönem üzerinden hesaplanır; yeni alt işveren devralan sıfatıyla önceki dönemden de sorumlu tutulur.
İşyeri devri ve alt işveren rehberlerimiz: alt işveren ve muvazaa · taşeronda alacak talebi · esaslı değişiklik ve nakil · sadakat borcu ve rekabet yasağı · iş sözleşmesinde cezai şart · taşeronda iş kazası sorumluluğu
Alt İşverenlikte Sık Sorulanlar
En çok merak edilen hususlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Taşerondayım, kimden isteyeyim | Her ikisinden | Müteselsil |
| Taşeron değişti, kıdemim ne olur | Birleştirilebilir | Aynı işte devam |
| Muvazaa nasıl anlaşılır | Talimatı kim veriyor | En güçlü ölçüt |
| Muvazaa çıkarsa ne olur | Baştan asıl işverenin işçisi | Tüm haklar |
| İş kazası geçirdim | İkisi de sorumlu | Birlikte dava |
| Sözleşmede sorumluluk taşeronda yazıyor | Size karşı ileri sürülemez | İç ilişki |
| Asıl işveren sayısına dâhil miyim | Muvazaada evet | İş güvencesi |
| Taşeron kapandı | Asıl işverenden isteyin | Güvence |
| İlk adım | İkisini birden davalı gösterin | Tahsil |
Altıncı ve sekizinci satırlar işçi için iki güvence sağlar: asıl işveren ile alt işveren arasındaki sözleşmede yer alan sorumluluk kayıtları işçiye karşı ileri sürülemez; ayrıca alt işveren firmanın kapanması veya ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde alacak asıl işverenden talep edilebilir.
İşyeri devri ve alt işveren rehberlerimiz: alt işveren ve muvazaa · taşeronda alacak talebi · esaslı değişiklik ve nakil · sadakat borcu ve rekabet yasağı · iş sözleşmesinde cezai şart · taşeronda iş kazası sorumluluğu
İlgili Rehberler
Taşeron işçisi olarak alacaklarınızı asıl işverenden talep etmek için destek alın.
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppSıkça Sorulan Sorular
Asıl işveren-alt işveren (taşeron) ilişkisi nedir?
Bir işverenden, işyerindeki yardımcı işlerde veya asıl işin uzmanlık gerektiren bir bölümünde iş alan alt işveren ile asıl işveren arasında kurulan ilişkidir (İş Kanunu m. 2).
Asıl iş alt işverene verilebilir mi?
Asıl iş ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiriyorsa bölünüp alt işverene verilebilir. Uzmanlık gerektirmeyen asıl işin bölünüp verilmesi yasaktır.
İşçi alacaklarını asıl işverenden isteyebilir mi?
Evet. Asıl işveren, alt işveren işçilerinin işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur; işçi ücret, kıdem, fazla mesai ve yıllık izin alacaklarını asıl işverenden de talep edebilir.
Muvazaa hangi hâllerde oluşur?
Asıl işveren işçilerinin haklarının kısıtlanması, daha önce o işte çalışanla alt işveren ilişkisi kurulması, uzmanlık gerektirmeyen asıl işin verilmesi veya hakları kısıtlama/kamusal yükümlülükten kaçınma amaçlı işlemlerde muvazaa oluşur.
Muvazaa tespit edilirse ne olur?
Alt işveren işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır; tüm kıdem ve hakları asıl işverene ait olur. Ayrıca idari para cezası uygulanabilir.
İhbar tazminatından kim sorumludur?
İhbar tazminatından kural olarak son işveren sorumludur. Diğer yükleniciler kendi çalıştırdıkları dönemle sınırlı olarak sorumlu olur.
